[362] 2 Pare ambāṭakārāme vanasaṇḍamhi bhaddiyo
samūlaṁ taṇhaṁ abbuyha tattha bhaddo jhiyāyati 5 .
Ramanteke mudiṅgehi 6 vīṇāhi paṇavehi ca
1 Ma. Yu. māladhārī. 2 vesiyātipi. 3 Ma. Yu. mahitapubbaṁ abbhāsatha.
4 catukkanipāte daṭṭhabbā. 5 Ma. bhaddova jhāyati. 6 Sī. Yu. mutiṅgehi.
Ahañca rukkhamūlasmiṁ rato buddhassa sāsane.
Buddho ca 1 me varaṁ dajjā so ca labbhetha me varo 2
gaṇhehaṁ sabbalokassa niccaṁ kāyagatāsatiṁ 3 .
Ye maṁ rūpena pāmiṁsu ye ca ghosena anvagū
chandarāgavasūpetā na maṁ jānanti te janā.
Ajjhattañca na jānāti bahiddhā ca na passati
samantāvaraṇo bālo sa ve ghosena vuyhati.
Ajjhattañca na jānāti bahiddhā ca vipassati
bahiddhāphaladassāvī sopi ghosena vuyhati.
Ajjhattañca pajānāti bahiddhā ca vipassati
anāvaraṇadassāvī na so ghosena vuyhatīti.
Lakuṇṭako thero 4 .

[363] 3 Ekaputto ahaṁ āsiṁ piyo mātu piyo pitu
bahūhi vatacariyāhi laddho āyācanāhi ca.
Te ca maṁ anukampāya atthakāmā hitesino
ubho pitā ca mātā ca buddhassa upanāmayuṁ.
Kicchā laddho ayaṁ putto sukhumālo sukhedhito
imaṁ dadāma te nātha jinassa paricārakaṁ.
Satthā ca maṁ paṭiggayha ānandaṁ etadabravi
pabbājehi imaṁ khippaṁ hessatyājāniyo ayaṁ.
1 Ma. buddho ce. 2 Po. Yu. varaṁ. 3 Ma. kāyagataṁ satiṁ.
4 Ma. lakuṇdakabhaddiyo thero.
Pabbājetvāna maṁ satthā vihāraṁ pāvisī jino
anoggatasmiṁ suriyasmiṁ tato cittaṁ vimucci me.
Tato satthā niraṅkatvā paṭisallānavuṭṭhito
ehi bhaddāti maṁ āha sā me āsūpasampadā.
Jātiyā sattavassena laddhā me upasampadā
tisso vijjā anuppattā aho dhammasudhammatāti.
Bhaddo thero.

[364] 4 Disvā pāsādachāyāyaṁ caṅkamantaṁ naruttamaṁ
tattha naṁ upasaṅkamma vandissaṁ purisuttamaṁ.
Ekaṁsaṁ cīvaraṁ katvā saṅgharitvāna 1 pāṇiyo
anucaṅkamissaṁ virajaṁ sabbasattānamuttamaṁ.
Tato pañhe āpucchi maṁ pañhānaṁ kovido vidū
acchambhī ca abhīto ca byākāsiṁ satthuno ahaṁ.
Vissajjitesu pañhesu anumodi tathāgato
bhikkhusaṅghaṁ viloketvā imamatthaṁ abhāsatha.
Lābhā aṅgamagadhānaṁ yesāyaṁ paribhuñjati
cīvaraṁ piṇḍapātañca paccayaṁ sayanāsanaṁ.
Paccuṭṭhānañca sāmaciṁ tesaṁ lābhāti cābravi.
Ajjatagge 2 maṁ sopāka dassanāyopasaṅkama
1 Ma. Yu. saṁharitvāna. 2 Yu. ajjadagge.
Esā ceva te sopāka bhavatu upasampadā.
Jātiyā sattavassohaṁ laddhāna upasampadaṁ
dhāremi antimaṁ dehaṁ aho dhammasudhammatāti.
Sopāko thero.

[365] 5 Sare hatthehi bhañjitvā katvāna kuṭimacchisaṁ
tena me sarabhaṅgoti nāmaṁ sammatiyā 1 ahu.
Na mayhaṁ kappate ajja sare hatthehi bhañjituṁ
sikkhāpadā no paññattā gotamena yasassinā.
Sakalaṁ samattaṁ rogaṁ sarabhaṅgo nāddasaṁ pubbe
soyaṁ rogo diṭṭho vacanakarenātidevassa.
Yeneva maggena gato vipassī
yeneva maggena sikhī ca vessabhū
kakusandhakonāgamano ca kassapo
tenañjasena agamāsi gotamo.
Vītataṇhā anādānā satta buddhā khayogadhā
yehayaṁ desito dhammo dhammabhūtehi tādihi
cattāri ariyasaccāni anukampāya pāṇinaṁ
dukkhaṁ samudayo maggo nirodho dukkhasaṅkhayo.
Yasmiṁ nivattate 2 dukkhaṁ saṁsārasmiṁ anantakaṁ
1 Ma. Yu. sammutiyā. 2 Yu. nibbattate.
Bhedā imassa kāyassa jivitassa ca saṅkhayā
añño punabbhavo natthi suvimuttomhi sabbadhīti.
Sarabhaṅgo thero.
Uddānaṁ
sundarasamuddo thero thero lakuṇṭabhaddiyo
bhaddo thero ca sopāko sarabhaṅgo mahāisi
sattake pañcakā therā gāthāyo pañcatiṁsatīti.
Sattakanipāto niṭṭhito.
---------------
Theragāthāya aṭṭhakanipāto

[366] 1 Kammaṁ bahukaṁ na kāraye parivajjeyya janaṁ na uyyame
so ussuko rasānugiddho atthaṁ riñcati yo sukhādhivāho.
Paṅkoti hi naṁ avedayuṁ yāyaṁ vandanapūjanā kulesu
sukhumaṁ sallaṁ durubbahaṁ sakkāro kāpurisena dujjaho.
Na parassupaṇidhāya kammaṁ maccassa pāpakaṁ
attanā taṁ na seveyya kammabandhū hi mātiyā.
Na pare vacanā coro na pare vacanā muni
attānañca yathā vedi devāpi naṁ tathā vidū.
Pare ca na vijānanti mayamettha yamāmhase 1
1 Ma. Yu. yamāmase.
Ye ca tattha vijānanti tato sammanti medhagā.
Jīvatevāpi sappañño api vittaparikkhayā 1
paññāya ca alābhena vittavāpi na jīvati.
Sabbaṁ suṇāti sotena sabbaṁ passati cakkhunā
na ca diṭṭhaṁ sutaṁ dhīro sabbaṁ ujjhitumarahati.
Cakkhumassa yathā andho sotavā badhiro yathā
paññāvassa yathā mūgo balavā dubbaloriva
atha atthe samuppanne sayetha matasāyikanti.
Mahākaccāyano thero.

[367] 2 Akkodhano anupanāhī amāyo rittapesuṇo
sa ve tādisako bhikkhu evaṁ pecca na socati.
Akkodhano anupanāhī amāyo rittapesuṇo
guttadvāro sadā bhikkhu evaṁ pecca na socati.
Akkodhano anupanāhī amāyo rittapesuṇo
kalyāṇasīlo yo 2 bhikkhu evaṁ pecca na socati.
Akkodhano anupanāhī amāyo rittapesuṇo
kalyāṇamitto yo 2 bhikkhu evaṁ pecca na socati.
Akkodhano anupanāhī amāyo rittapesuṇo
kalyāṇapañño yo 2 bhikkhu evaṁ pecca na socati.
Yassa saddhā tathāgate acalā supatiṭṭhitā
1 Ma. vittaparikkhayo. 2 Ma. so.
Sīlañca yassa kalyāṇaṁ ariyakantaṁ pasaṁsitaṁ
saṅghe pasādo yassatthi ujubhūtañca dassanaṁ
adaliddoti taṁ āhu amoghantassa jīvitaṁ.
Tasmā saddhañca sīlañca pasādaṁ dhammadassanaṁ
anuyuñjetha medhāvī saraṁ buddhāna sāsananti.
Sirimitto thero.

[368] 3 Yadā paṭhamamaddakkhiṁ satthāramakutobhayaṁ
tato me ahu saṁvego passitvā purisuttamaṁ.
Siriṁ hatthehi pādehi yo paṇāmeyya āgataṁ
etādisaṁ so satthāraṁ ārādhetvā virādhaye.
Tadāhaṁ puttadārañca dhanadhaññañca chaḍḍayiṁ
kesamassūni chedetvā pabbajiṁ anagāriyaṁ.
Sikkhāsājīvasampanno indriyesu susaṁvuto
namassamāno sambuddhaṁ vihāsiṁ aparājito.
Tato me paṇidhī āsi cetaso abhipatthito
na nisīde muhuttampi taṇhāsalle anūhate.
Tassa mevaṁ viharato passa viriyaparakkamaṁ
tisso vijjā anuppattā kataṁ buddhassa sāsanaṁ.
Pubbenivāsaṁ jānāmi dibbacakkhuṁ visodhitaṁ
arahā dakkhiṇeyyomhi vippamutto nirūpadhi.
Tato ratyā vivasane 1 suriyassuggamanaṁ pati
sabbaṁ taṇhaṁ visosetvā pallaṅkena upāvisinti.
Mahāpanthako thero.
Uddānaṁ
mahākaccāyano thero sirimitto mahāpanthako
tayo 2 aṭṭhanipātamhi gāthāyo catuvīsatīti.
Aṭṭhakanipāto niṭṭhito.
---------------
Theragāthāya navakanipāto

[369] 1 Yathā dukkhaṁ jarāmaraṇanti paṇḍito
aviddasū yattha sitā puthujjanā
dukkhaṁ pariññāya satova jhāyati
tato ratiṁ paramataraṁ na vindati.
Yadā dukkhassāvahaniṁ visattikaṁ
papañcasaṅghāṭadukkhādhivāhaniṁ
taṇhaṁ pahatvāna satova jhāyati
tato ratiṁ paramataraṁ na vindati.
Yadā sivaṁ dvecaturaṅgagāminaṁ
1 Ma. vivasāne. 2 Yu. ete.
Magguttamaṁ sabbakilesasodhanaṁ
paññāya phusitvā 1 satova jhāyati
tato ratiṁ paramataraṁ na vindati.
Yadā asokaṁ virajaṁ asaṅkhataṁ
santaṁ padaṁ sabbakilesasodhanaṁ
bhāveti saññojanabandhanacchidaṁ
tato ratiṁ paramataraṁ na vindati.
Yadā nabhe gajjati meghadundubhi
dhārākulā vihaṅgapathe samantato
bhikkhu ca pabbhāragatova jhāyati
tato ratiṁ paramataraṁ na vindati.
Yadā nadīnaṁ kusumākulānaṁ
vicittavāneyyavaṭaṁsakānaṁ
tīre nisinno sumanova jhāyati
tato ratiṁ paramataraṁ na vindati.
Yadā nisīve 2 rahitamhi kānane
deve gaḷantamhi nadanti dāṭhino
bhikkhu ca pabbhāragatova jhāyati
tato ratiṁ paramataraṁ na vindati.
1 Ma. Yu. passitvā. 2 Yu. nisīthe.
Yadā vitakke uparundhiyattano
nagantare nagavivaraṁ samassito
vītaddaro vigatakhilova 1 jhāyati
tato ratiṁ paramataraṁ na vindati.
Yadā sukhī malakhilasokanāsano
niraggalo nibbanatho visallo
sabbāsave byantikatova jhāyati
tato ratiṁ paramataraṁ na vindatīti.
Bhūto thero.
Uddānaṁ
bhūto tathaddaso thero eko khaggavisāṇavā
navakamhi nipātamhi gāthāyopi imā navāti.
Navakanipāto niṭṭhito.
--------------
Theragāthāya dasakanipāto

[370] 1 Aṅgārinodāni dumā bhadante
phalesino chadanaṁ vippahāya
te accimantova pabhāsayanti
samayo mahāvīra bhagī 2 rasānaṁ.
1 Ma. vītakhilova. 2 Ma. bhāgī.
Dumāni phullāni manoramāni
samantato sabbadisā pavanti
pattaṁ pahāya phalamāsasānā
kālo ito pakkamanāya vīra.
Nevātisītaṁ na panātiuṇhaṁ
sukhā utu addhaniyā bhadante
passantu taṁ sākiyā koḷiyā ca
pacchāmukhaṁ rohiṇiyaṁ tarantaṁ.
Āsāya kasate khettaṁ bījaṁ āsāya vappati
āsāya vāṇijā yanti samuddaṁ dhanahārakā.
Yāya āsāya tiṭṭhāmi sā me āsā vipaccatu 1 .
Punappunañceva vapanti bījaṁ
punappunaṁ vassati devarājā
punappunaṁ khettaṁ kasanti kassakā
punappunaṁ dhaññamupeti raṭṭhaṁ.
Punappunaṁ yācanakā caranti
punappunaṁ dānapatī dadanti
punappunaṁ dānapatī daditvā
punappunaṁ saggamupenti ṭhānaṁ.
1 Ma. Yu. samijjhatu.
Dhīro 1 have sattayugaṁ puneti
yasmiṁ kule jāyati bhūripañño
maññāmahaṁ sakkati devadevo
tayā hi jāto muni saccanāmo.
Suddhodano nāma pitā mahesino
buddhassa mātā pana māyā 2 mahesī
yā bodhisattaṁ parihariya kucchinā
kāyassa bhedā tidivasmi modati.
Sā gotamī kālakatā ito cutā
dibbehi kāmehi samaṅgibhūtā
sā modati kāmaguṇehi pañcahi
parivāritā devagaṇehi tehi.
Buddhassa puttomhi asayhasāhino
aṅgīrasassappaṭimassa tādino
pitu pitā mayhaṁ tuvaṁsi sakka
dhammena me gotama ayyakosīti.
Kāḷudāyī thero.

[371] 2 Purato pacchato vāpi aparo ce na vijjati
atīva phāsu bhavati ekassa vasato vane.
1 Ma. Yu. vīro. 2 Ma. māyanāmassa. Yu. māyanāmā.
Handa eko gamissāmi araññaṁ buddhavaṇṇitaṁ
phāsuṁ ekavihārissa pahitattassa bhikkhuno.
Yogipītikaraṁ rammaṁ mattakuñjarasevitaṁ
eko atthavasī khippaṁ pavisissāmi kānanaṁ.
Supupphite sītavane sītale girikandare
gattāni parisiñcitvā caṅkamissāmi ekako.
Ekākiyo adutiyo ramaṇīye mahāvane
kadāhaṁ viharissāmi katakicco anāsavo.
Evaṁ me kattukāmassa adhippāyo samijjhatu
sādhayissāmahaṁ yeva nāñño aññassa kārako.
Esa bandhāmi sannāhaṁ pavisissāmi kānanaṁ
na 1 tato nikkhamissāmi appatto āsavakkhayaṁ.
Mālute upavāyante sīte surabhigandhake 2
avijjaṁ dālayissāmi nisinno nagamuddhani.
Vane kusumasañchanne pabbhāre nūna sītale
vimuttisukhena sukhito ramissāmi giribbaje.
Sohaṁ paripuṇṇasaṅkappo cando paṇṇaraso yathā
sabbāsavaparikkhīṇo natthidāni punabbhavoti.
Ekavihāriyo thero.
1 Yu. ne. 2 Ma. surabhigandhike.