[62] 12 Ko nu dibbena yānena sabbasetena hatthinā
turiyatāḷitanigghoso antalikkhe mahiyyati
devatā nusi gandhabbo ādū sakko purindado
ajānantā taṁ pucchāma kathaṁ jānemu taṁ mayanti.
Namhi devo na gandhabbo nāpi sakko purindado
sudhammā nāma ye devā tesaṁ aññataro ahanti.
Pucchāma deva sudhamma puthuṁ katvāna añjaliṁ
kiṁ katvā mānuse kammaṁ sudhammaṁ upapajjasīti.
Ucchāgāraṁ tiṇāgāraṁ vatthāgārañca yo dade
tiṇṇamaññataraṁ datvā sudhammaṁ upapajjatīti.
Tatiyanāgavimānaṁ dvādasamaṁ.

[63] 13 Daḷhadhammanisārassa dhanuṁ olubbha tiṭṭhasi
khattiyo nusi rājañño ādū luddho vanācaroti.
Assakādhipatissāhaṁ bhante putto vanecaro
nāmaṁ me bhikkhu te brūmi sujāto iti maṁ vidū
mige gavesamānohaṁ ogāhanto brahāvanaṁ
migaṁ gantveva nādakkhiṁ tañca disvā ahaṁ ṭhito (iti).
Svāgatante mahāpuñña atho te adūrāgataṁ
ito udakamādāya pāde pakkhālayassu te
idaṁpi pāniyaṁ sītaṁ ābhataṁ girigabbharā
rājaputta tato pitvā santhatasmiṁ upāvisāti.
Kalyāṇī vata te vācā savanīyā mahāmuni
nelā 1 atthavatī vaggū mantā atthañca bhāsasi
kā te rati vane viharato
isinisabha vadehi puṭṭho
tava vacanapathaṁ nisāmayitvā
atthadhammapadaṁ samācaremaseti.
Ahiṁsā sabbapāṇinaṁ kumāramhākaṁ 2 ruccati
theyyā ca aticārā ca majjapānā ca ārati
arati samacariyā ca bāhusaccaṁ kataññutā
diṭṭheva dhamme pasaṁsā 3 dhammā ete pasaṁsiyāti
santike maraṇaṁ tuyhaṁ oraṁ māsehi pañcahi
1 Yu. neḷā. 2 Ma. kumāramhāka. 3 Ma. pāsaṁsā.
Rājaputta vijānāhi attānaṁ parimocayāti.
Katamaṁ svāhaṁ janapadaṁ gantvā kiṁ kammaṁ kiñci porisaṁ
kāya vā pana vijjāya bhaveyyaṁ ajarāmaroti.
Na vijjate so padeso 1 kammaṁ vijjā ca porisaṁ
yattha gantvā bhave macco rājaputtājarāmaro
mahaddhanā mahābhogā raṭṭhavantopi khattiyā
pahūtadhanadhaññāse na tepi ajarāmarā
yadi te sutā andhakaveṇḍaputtā 2
sūrā vīrā vikkantappahārino
tepi āyukkhayaṁ pattā
viddhastā sassatīsamā
khattiyā brāhmaṇā vessā suddā caṇḍālapukkusā
ete caññe ca jātiyā tepi na ajarāmarā
ye mantaṁ parivattenti chaḷaṅgaṁ brahmacintitaṁ
ete caññe ca vijjāya tepi na ajarāmarā
isayo cāpi ye santā saññatattā tapassino
sarīraṁ tepi kālena vijahanti tapassino
bhāvitattāpi arahanto katakiccā anāsavā
nikkhipanti imaṁ dehaṁ puññapāpaparikkhayā (iti).
Subhāsitā atthavatī gāthāyo te mahāmuni
1 Yu. na. vijjate hi deso. 2 Sī. andhakaveṇhuputtā. Ma. andhakaveṇḍuputtā.
Nijjhattomhi subhaṭṭhena tvañca me saraṇaṁ bhavāti.
Mā maṁ tvaṁ saraṇaṁ gaccha tameva saraṇaṁ vaja
sakyaputtaṁ mahāvīraṁ yamahaṁ saraṇaṁ gatoti.
Katarasmiṁ so janapade satthā tumhāka mārisa
ahampi daṭṭhuṁ gacchissaṁ jinaṁ appaṭipuggalanti.
Puratthimasmiṁ janapade okkākakulasambhavo
satthāpi purisājañño so ca kho parinibbutoti.
Sace hi buddho tiṭṭheyya satthā tumhāka mārisa
yojanāni sahassāni gacche 1 payirupāsituṁ
yato ca kho parinibbuto satthā tumhāka mārisa
parinibbutaṁ mahāvīraṁ gacchāmi saraṇaṁ ahaṁ
upemi saraṇaṁ buddhaṁ dhammañcāpi anuttaraṁ
saṅghañca naradevassa gacchāmi saraṇaṁ ahaṁ
pāṇātipātā viramāmi khippaṁ
loke adinnaṁ parivajjayāmi
amajjapo no ca musā bhaṇāmi
sakena dārena ca homi tuṭṭhoti.
Sahassaraṁsīva yathā mahappabho
disaṁ yathā bhāti nabhe anukkamaṁ
tathappakāro 2 tavāyaṁ 3 mahāratho
1 Ma. Yu. gaccheyyaṁ. 2 Ma. tathāpakāro. 3 Sī. Yu. tavayaṁ.
Samantato yojanasataṁ āyato 1
suvaṇṇapaṭṭehi samantamonaṭo 2
urassa muttāhi maṇīhi cittito
lekhā suvaṇṇassa ca rūpiyassa ca
sobhanti veḷuriyamayā sunimmitā
sīsañcidaṁ veḷuriyassa nimmitaṁ
yugañcidaṁ lohitakāya cittitaṁ
yuttā suvaṇṇassa ca rūpiyassa ca
sobhanti assāpi cime manojavā
so tiṭṭhasi hemarathe adhiṭṭhito
devānamindova sahassavāhano
pucchāmi tāhaṁ yasavantakovidaṁ
kathaṁ tayā laddho ayaṁ uḷāroti.
Sujāto nāmahaṁ bhante rājaputto pure ahuṁ
tañca 3 maṁ anukampāya saññamasmiṁ nivesayi
khīṇāyukañca maṁ ñatvā sarīraṁ pādāsi satthuno (iti).
Imaṁ sujāta pūjehi tante atthāya hohīti
tāhaṁ gandhehi mālehi pūjayitvā samuyyuko 4
pahāya mānusaṁ dehaṁ upapannomhi nandane
1 Ma. yojanasattamāyato. 2 Ma. samantamotthato. 3 Ma. tvañca. 4 Ma. Yu. samuyyuto.
Nandane pavare 1 ramme nānādijagaṇāyute
ramāmi naccagītehi accharāhi purakkhitoti.
Cūḷarathavimānaṁ terasamaṁ.

[64] 14 Sahassayuttaṁ hayavāhanaṁ subhaṁ
āruyhimaṁ sandananekacittaṁ
uyyānabhūmiṁ abhito anukkamaṁ
purindado bhūtapatīva vāsavo
sovaṇṇamayā te rathakubbarā ubho
phalehi aṁsehi atīva saṅgatā
sujātagumbā naravīraniṭṭhitā
virocati paṇṇaraseva cando
suvaṇṇajālāvitato 2 ratho ayaṁ
bahūhi nānāratanehi cittito
sunandighoso ca subhassaro ca
virocati cāmarahatthabāhuhi
imā ca nābhyo manasāhi 3 nimmitā
rathassa pādantaramajjhabhūsitā
imā ca nābhyo satarājicittitā
sateritā 4 vijjurivappabhāsare
1 Ma. nandane ca vane. Yu. pavane. 2 suvaṇṇajālāvatatotipi dissati.
3 Ma. Yu. manasābhinimmitā. 4 Ma. sateratā.
Anekacittāvitato 1 ratho ayaṁ
puthū ca nemī ca sahassaraṁsiyo 2
tesaṁ saro suyyati vaggurūpo
pañcaṅgikaṁ turiyamivappavāditaṁ
sirasmiṁ cittaṁ maṇisandakappitaṁ 3
sadā visuddhaṁ ruciraṁ pabhassaraṁ
suvaṇṇarājīhi atīva saṅgataṁ
veḷuriyarājīhi atīva sobhati
ime ca vāḷī maṇisandakappitā 3
ārohakambū sujavā brahmūpamā
brahā mahantā balino mahājavā
mano tavaññāya tatheva siṁsare
ime ca sabbe sahitā catukkamā
mano tavaññāya tatheva siṁsare
samaṁ vahanti mudukā anuddhatā
āmodamānā turagānamuttamā
dhunanti vagganti pavattanti ambare
abbhuddhunantā sukate pilandhane
tesaṁ saro suyyati vaggurūpo
1 anekacittāvatatotipi dissati. 2 Ma. sahassaraṁsiko.
3 ...canda... itipi dissati.
Pañcaṅgikaṁ turiyamivappavāditaṁ
rathassa ghoso apilandhanāni 1
khurassa nādi abhihiṁsanāya ca
ghoso suvaggū samitassa suyyati
gandhabbaturiyāni vicitrasavane
rathe ṭhitā tā migamandalocanā
āḷārapamhā hasitā piyaṁvadā
veḷuriyajālā vinatā 2 tanucchavā
sadeva gandhabbasuraggapūjitā
rattā rattambarapītavāsasā
visālanettā abhirattalocanā
kulesu jātā sutanū suvimhitā 3
rathe ṭhitā pañjalikā upaṭṭhitā
tā kambukāyuradharā suvāsasā
sumajjhimā ūruthanopapannā
vaṭṭaṅguliyo sumukhā sudassanā
rathe ṭhitā pañjalikā upaṭṭhitā
aññāsu veṇīsu sumissakesiyo 4
samaṁ vibhattāhi pabhassarāhi ca
1 apilandhanānañca itipi dissati. 2 veḷuriyajālāvitatātipi dissati.
3 sucimhitātipi dissati. 4 aññā suveṇī sus missakesiyotipi dissati.
Anupubbatā tā tava mānase ratā
rathe ṭhitā pañjalikā upaṭṭhitā
āveḷiniyo padumuppalacchadā
alaṅkatā candanasāravositā 1
anupubbatā tā tava mānase ratā
rathe ṭhitā pañjalikā upaṭṭhitā
tā māliniyo padumuppalacchadā
alaṅkatā candanasāravositā
anupubbatā tā tava mānase ratā
rathe ṭhitā pañjalikā upaṭṭhitā
kaṇṭhesu te 2 yāni pilandhanāni ca
hatthesu pādesu tatheva sīse
obhāsayanti dasa sabbato 3 disā
abbhuddayaṁ sāradikova bhāṇumā
vātassa vegena ca sampakampitā
bhujesu mālā apilandhanāni ca
muñcanti ghosaṁ ruciraṁ suciṁ subhaṁ
sabbehi viññūhi susattarūpaṁ 4
uyyānabhumyā ca duvaṭṭhito 5 ṭhitā
1 ma ... vāsitā. 2 Yu. tava. 3 Ma. sabbaso.
4 Po. sutaggarūpaṁ. Ma. sutabbarūpaṁ. 5 Ma. duvaddhato. Yu. duhaṭṭhato.
Rathā ca nāgā turiyāni vāsaro 1
tameva devinda pamodayanti
vīṇā yathā pokkharapattabāhuhi
imāsu vīṇāsu bahūsu vaggūsu
manuññarūpāsu hadayeritampi taṁ
pavajjamānāsu atīva accharā
bhamanti kaññā padumesu sikkhitā
yathā ca gītāni ca vāditāni ca
naccāni cimāni samenti ekato
athettha naccanti athettha accharā
obhāsayanti ubhato va rattiyā
so modasi turiyagaṇappabodhano
mahīyamāno vajirāvudhoriva
imāsu vīṇāsu bahūsu vaggūsu
manuññarūpāsu hadayeritampi taṁ
kiṁ tvaṁ pure kammamakāsi attanā
manussabhūto purimāya jātiyā
uposathaṁ kiṁ va tuvaṁ upāvisi
kiṁ dhammacariyaṁ vatamābhirocasi
nayidaṁ appassa katassa kammuno
pubbe suciṇṇassa uposathassa vā
1 ca sarotipi dissati.
Iddhānubhāvo vipulo ayaṁ tava
yaṁ devasaṅghaṁ abhirocase bhusaṁ
dānassa te idaṁ phalaṁ atho sīlassa vā pana
atho añjalikammassa tamme akkhāhi pucchito (iti).
So devaputto attamano moggallānena pucchito
pañhaṁ puṭṭho viyākāsi yassa kammassidaṁ phalaṁ
jitindriyaṁ buddhamanomanikkamaṁ
naruttamaṁ kassapamaggapuggalaṁ
apāpurantaṁ amatassa dvāraṁ
devātidevaṁ satapuññalakkhaṇaṁ
tamaddasaṁ kuñjaramoghatiṇṇaṁ
suvaṇṇasiṅginadabimbasādisaṁ
disvāna taṁ khippamahuṁ sucimano
tameva disvāna subhāsitaddhajaṁ
tamannapānaṁ atha vāpi cīvaraṁ
suciṁ paṇītaṁ rasasā upetaṁ
pupphābhikiṇṇamhi sake nivāsane
patiṭṭhapesiṁ sa asaṅgamānaso
tamannapānena ca cīvarena ca
khajjena bhojjena ca sāyanena ca
Santappayitvā dipadānamuttamaṁ
so saggaso devapure ramāmahaṁ
etenupāyena imaṁ niraggalaṁ
yaññaṁ yajitvā tividhaṁ visuddhaṁ
pahāyahaṁ mānussakaṁ samussayaṁ
indasamo devapure ramāmahaṁ
āyuñca vaṇṇañca sukhaṁ balañca
paṇītarūpaṁ abhikaṅkhatā muni
annañca pānañca bahuṁ susaṅkhataṁ
patiṭṭhapetabbamasaṅgamānaso
imasmiṁ loke parasmiṁ vā pana
buddhena seṭṭho ca samo na vijjati
āhuneyyānaṁ paramāhutaṁ 1 gato
puññatthikānaṁ vipulapphalesinanti.
Mahārathavimānaṁ cuddasamaṁ.
Uddānaṁ
maṇḍūko revatī chatto kakkaṭako 2 dvārapālako
dve karaṇīyā dve sūcī tayo nāgā ca dve rathā
purisānaṁ pañcamo vaggoti paṭhamo vaggo 3 pavuccatīti.
Bhāṇavāraṁ tatiyaṁ.
1 Ma. Yu. paramāhtiṁ. 2 Ma. Yu. kakkaṭo. 3 Yu. paṭhamo vaggoti ime pāṭhā natthi.
Chaṭṭho pāyāsikavaggo

[65] 1 Yathā vanaṁ cittalataṁ pabhāsati
uyyānaseṭṭhaṁ tidasānamuttamaṁ
tathūpamaṁ tuyhamidaṁ vimānaṁ
obhāsayaṁ tiṭṭhati antalikkhe
deviddhipattosi mahānubhāvo
manussabhūto kimakāsi puññaṁ
kenāsi evañjalitānubhāvo
vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatīti.
So devaputto attamano moggallānena pucchito
pañhaṁ puṭṭho viyākāsi yassa kammassidaṁ phalaṁ
ahañca bhariyā ca manussaloke
opānabhūtā gharamāvasimhā
annañca pānañca pasannacittā
sakkacca dānaṁ vipulaṁ adamha
tena metādiso vaṇṇo ... Pe ...
Vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatīti.
Agāriyavimānaṁ paṭhamaṁ.

[66] 2 Yathā vanaṁ cittalataṁ pabhāsati
uyyānaseṭṭhaṁ tidasānamuttamaṁ
Tathūpamaṁ tuyhamidaṁ vimānaṁ
obhāsayaṁ tiṭṭhati antalikkhe
deviddhipattosi mahānubhāvo
manussabhūto kimakāsi puññaṁ
kenāsi evañjalitānubhāvo
vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatīti.
So devaputto attamano moggallānena pucchito
... Pe ... Yassa kammassidaṁ phalaṁ
ahañca bhariyā ca manussaloke
opānabhūtā gharamāvasimhā
annañca pānañca pasannacittā
sakkacca dānaṁ vipulaṁ adamha
tena metādiso vaṇṇo ... Pe ...
Vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatīti.
Agāriyavimānaṁ dutiyaṁ.

[67] 3 Uccamidaṁ maṇithūṇaṁ vimānaṁ
samantato dvādasa 1 yojanāni
kūṭāgārā sattasatā uḷārā
veḷuriyatthambhā ruciratthatā 2 subhā
tatthacchasi pivasi khādasi ca
1 Po. Ma. Yu. soḷasa. 2 Ma. rucakatthatā.
Dibbā ca vīṇā pavadanti vaggū 1
aṭṭhaṭṭhakā sikkhitā sādhurūpā
dibbā ca kaññā tidasacarā 2 uḷārā
naccanti gāyanti pamodayanti
deviddhipattosi mahānubhāvo
manussabhūto kimakāsi puññaṁ
kenāsi evañjalitānubhāvo
vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatīti.
So devaputto attamano moggallānena pucchito
pañhaṁ puṭṭho viyākāsi yassa kammassidaṁ phalaṁ
phaladāyī phalaṁ vipulaṁ labhati
dadamujugatesu pasannamānaso
so hi modati saggappatto tidive
anubhoti ca puññaphalaṁ vipulaṁ
tathevāhaṁ 3 mahāmuni adāsiṁ caturo phale
tasmā hi phalaṁ alameva dātuṁ
niccaṁ manussena sukhatthikena
dibbāni vā patthayatā sukhāni
manussasobhāgyatamicchitā 4 vāti.
1 Ma. vagguṁ. 2 Yu. tidasā varā. 3 Ma. tavevāhaṁ.
4 Ma. Yu. manussasobhāguyatamicchatā.
Tena metādiso vaṇṇo ... Pe ...
Vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatīti.
Phaladāyakavimānaṁ tatiyaṁ.

[68] 4 Cando yathā viggatavalāhake nabhe
obhāsayaṁ tiṭṭhati antalikkhe
tathūpamaṁ tuyhamidaṁ vimānaṁ
obhāsayaṁ tiṭṭhati antalikkhe
deviddhipattosi mahānubhāvo
manussabhūto kimakāsi puññaṁ
kenāsi evañjalitānubhāvo
vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatīti.
So devaputto attamano moggallānena pucchito
... Pe ... Yassa kammassidaṁ phalaṁ
ahañca bhariyā ca manussaloke
upassayaṁ arahato adamha
annañca pānañca pasannacittā
sakkacca dānaṁ vipulaṁ adamha
tena metādiso vaṇṇo ... Pe ...
Vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatīti.
Upassayadāyakavimānaṁ catutthaṁ.

[69] 5 Suriyo yathā viggatavalāhake nabhe
... Pe ...
(yathā heṭṭhāvimānaṁ tathā vitthāretabbaṁ)
vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatīti.
Dutiyaupassayadāyakavimānaṁ pañcamaṁ.

[70] 6 Uccamidaṁ maṇithūṇaṁ vimānaṁ
samantato dvādasa yojanāni
kūṭāgārā sattasatā 1 uḷārā
veḷuriyatthambhā ruciratthatā subhā
deviddhipattosi mahānubhāvo
... Pe ...
Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatīti.
So devaputto attamano moggallānena pucchito
... Pe ... Yassa kammassidaṁ phalaṁ
ahaṁ manussesu manussabhūto
disvāna bhikkhuṁ tasitaṁ kilantaṁ
ekāhaṁ bhikkhaṁ paṭipādayissaṁ
samaṅgibhattena tadā akāsiṁ 2
1 Yu. sattarasā. 2 Yu. adāsiṁ.
Tena metādiso vaṇṇo ... Pe ...
Vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatīti.
Bhikkhādāyakavimānaṁ chaṭṭhaṁ.

[71] 7 Uccamidaṁ maṇithūṇaṁ vimānaṁ
... Pe ...
Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatīti.
So devaputto attamano moggallānena pucchito
... Pe ... Yassa kammassidaṁ phalaṁ
ahaṁ manussesu manussabhūto
ahosiṁ yavapālako
addasaṁ virajaṁ bhikkhuṁ vippasannamanāvilaṁ
tassa adāsahaṁ 1 bhāgaṁ 2 pasanno sakehi pāṇihi
kummāsapiṇḍaṁ datvāna modāmi nandane vane
tena metādiso vaṇṇo ... Pe ...
Vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatīti.
Yavapālakavimānaṁ sattamaṁ.