[437] 13 Jhāyiṁ virajamāsinaṁ (iccāyasmā udayo) katakiccaṁ anāsavaṁ
pāraguṁ sabbadhammānaṁ atthī pañhena āgamaṁ
aññaṁ vimokkhaṁ pabrūhi avijjāya pabhedanaṁ.
1 Po. apakamissanti.
Pahānaṁ kāmachandānaṁ (udayāti bhagavā) domanassāna cūbhayaṁ
thīnassa ca panudanaṁ 1 kukkuccānaṁ nivāraṇaṁ
upekkhāsatisaṁsuddhaṁ dhammatakkapurejavaṁ
aññaṁ vimokkhaṁ 2 pabrūmi avijjāya pabhedanaṁ.
Kiṁsu saññojano loko kiṁsu tassa vicāraṇā
kissassa vippahānena nibbānaṁ iti vuccati.
Nandisaññojano loko vitakkassa vicāraṇā
taṇhāya vippahānena nibbānaṁ iti vuccati.
Kathaṁsatassa carato viññāṇaṁ uparujjhati
bhavantaṁ puṭṭhumāgamma taṁ sujhoma vaco tava.
Ajjhattañca bahiddhā ca vedanaṁ nābhinandato
evaṁsatassa carato viññāṇaṁ uparujjhatīti.
Udayamāṇavakapañhā terasamā.
-----------
Suttanipāte pañcamassa pārāyanavaggassa cuddasamā posālapañhā

[438] 14 Yo atītaṁ ādisati (iccāyasmā posālo)
anejo chinnasaṁsayo
pāragū 3 sabbadhammānaṁ atthī pañhena āgamaṁ
1 Po. Ma. panūdanaṁ. 2 Po. Ma. Yu. aññāvimokkhaṁ. 3 Ma. pāraguṁ.
Vibhūtarūpasaññissa sabbakāyappahāyino
ajjhattañca bahiddhā ca natthi kiñcīti passato
ñāṇaṁ sakkānupucchāmi kathaṁ neyyo tathāvidho.
Viññāṇaṭṭhitiyo sabbā (posālāti bhagavā)
abhijānaṁ tathāgato
tiṭṭhantamenaṁ jānāti vimuttaṁ tapparāyanaṁ
ākiñcaññāsambhavaṁ 1 nandisaññojanaṁ iti
evamevaṁ 2 abhiññāya tato tattha vipassati
evaṁ 3 ñāṇaṁ kathaṁ 4 tassa brāhmaṇassa vusīmatoti.
Posālamāṇavakapañhā cuddasamā.
-------------
Suttanipāte pañcamassa pārāyanavaggassa
paṇṇarasamā mogharājapañhā

[439] 15 Dvāhaṁ sakka 5 apucchissaṁ (iccāyasmā moghārājā)
na me byākāsi cakkhumā 6
yāvatatiyañca devisi byākarotīti me sutaṁ
ayaṁ loko paro loko brahmaloko sadevako
diṭṭhinte nābhijānāmi gotamassa yasassino
1 Ma. ākiññasambhavaṁ ñatvā. Yu. --- ñatvā. 2 Po. Ma. evametaṁ.
3 Ma. etaṁ. 4 Po. tathā. 5 Ma. Yu. sakkaṁ. 6 Po. cakkhuma.
Evaṁ abhikkantadassāviṁ atthī pañhena āgamaṁ
kathaṁ lokaṁ avekkhantaṁ maccurājā na passati.
Suññato lokaṁ avekkhassu mogharāja sadā sato
attānudiṭṭhiṁ ūhacca evaṁ maccutaro siyā
evaṁ lokaṁ avekkhantaṁ maccurājā na passatīti.
Mogharājamāṇavakapañhā paṇṇarasamā.
-------------
Suttanipāte pañcamassa pārāyanavaggassa
soḷasamā piṅgiyapañhā

[440] 16 Jiṇṇohamasmī abalo vivaṇṇo 1 (iccāyasmā piṅgiyo)
nettā na suddhā savanaṁ na phāsu
māhampanassaṁ 2 momuho antarāya 3
ācikkha dhammaṁ yamahaṁ vijaññaṁ
jātijarāya idha vippahānaṁ.
Disvāna rūpesu vihaññamāne (piṅgiyāti bhagavā)
ruppanti rūpesu janā pamattā
tasmā tuvaṁ piṅgiya appamatto
jahassu rūpaṁ apunabbhavāya.
Disā catasso vidisā catasso
1 Ma. Yu. vītavaṇṇo. 2 Po. māhannassa. Ma. Yu. māhaṁnassaṁ.
3 Po. Ma. antarāva.
Uddhaṁ adho dasa disā imāyo
na tuyhaṁ adiṭṭhaṁ asutāmutaṁ vā 1
atho aviññātaṁ kiñcimatthi 2 loke
ācikkha dhammaṁ yamahaṁ vijaññaṁ
jātijarāya idha vippahānaṁ.
Tañhādhipanne manuje pekkhamāno (piṅgiyāti bhagavā)
santāpajāte jarasāparete
tasmā tuvaṁ piṅgiya appamatto
jahassu taṇhaṁ apunabbhavāyāti.
Piṅgiyamāṇavakapañhā soḷasamā.
------------

[441] Idamavoca bhagavā magadhesu viharanto pāsāṇacetiye 3
paricārikasoḷasannaṁ brāhmaṇānaṁ ajjhiṭṭho pañhaṁ 4 byākāsi.
Ekamekassa cepi pañhassa atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammaṁ
paṭipajjeyya gaccheyyeva jarāmaraṇassa pāraṁ gamanīyā ime
dhammāti tasmā imassa dhammapariyāyassa pārāyanantveva adhivacanaṁ.

[442] Ajito tissametteyyo puṇṇako atha mettagū
dhotako upasīvo ca nando ca atha hemako
todeyyakappā dubhayo jatukaṇṇī ca paṇḍito
bhadrāvudho udayo ca posālo cāpi brāhmaṇo
1 Po. Ma. asutaṁ mutaṁ. Yu. asutaṁ mutaṁ vā. 2 Po. kiñcinamatthi. Ma. Yu.
kiñcanamatthi. 3 Ma. Yu. pāsāṇake cetiye. 4 Ma. puṭṭho puṭṭho.
Yu. puṭṭho puṭṭho paṇhe.
Mogharājā ca medhāvī piṅgiyo ca mahā isi
ete buddhamupāgañchuṁ 1 sampannacaraṇaṁ isiṁ
pucchantā nipuṇe pañhe buddhaseṭṭhaṁ upāgamuṁ.
Tesaṁ buddho byākāsi pañhe puṭṭhe 2 yathātathaṁ
pañhānaṁ veyyākaraṇena tosesi brāhmaṇe muni.
Te tositā cakkhumatā buddhenādiccabandhunā
brahmacariyamacariṁsu varapaññassa santike.
Ekamekassa pañhassa yathā buddhena desitaṁ
tathā yo paṭipajjeyya gacche pāraṁ apārato 3
apārā pāraṁ gaccheyya bhāvento maggamuttamaṁ.
Maggo so paragamanāya tasmā parāyanaṁ iti.
---------------

[443] Pārāyanamanugāyissaṁ (iccāyasmā piṅgiyo)
(yathā addakkhi tathā akkhāti) 4 vimalo bhūrimedhaso
nikkāmo 5 nibbuto nāgo 6 kissa hetu musā bhaṇe.
Pahīnamalamohassa mānamakkhappahāyino
handāhaṁ kittayissāmi giraṁ vaṇṇūpasañhitaṁ.
Tamonudo buddho samantacakkhu
lokantagū sabbabhavātivatto
anāsavo sabbadukkhappahāno 7
1 Po. buddhapāgacchuṁ. Ma. buddhaṁ upāgacchuṁ. Yu. ... upāgañchuṁ. 2 Ma. Yu.
puṭṭho. 3 Po. apārako. 4 Ma. yathāddakkhi tathākkhāsi. 5 Po. nikkamo.
6 Ma. nibbano nāgo. Yu. nibbāno nātho. 7 Ma. Yu. --- pahīno.
Saccavhayo brahmupāsito 1 me.
Dijo yathā kubbanakaṁ pahāya
bahupphalaṁ kānanaṁ āvaseyya
evampahaṁ appadasse pahāya
mahodadhiṁ haṁsarivajjhapatto 2 .
Ye me pubbe viyākaṁsu (huraṁ gotamasāsanā)
iccāsi iti bhavissati sabbantaṁ itihītihaṁ
sabbantaṁ takkavaḍḍhanaṁ
(nāhaṁ tattha abhiramiṁ) 3 .
Eko tamanudāsīno jutimā so pabhaṅkaro
gotamo bhūripaññāṇo gotamo bhūrimedhaso
yo me dhammamadesesi sandiṭṭhikamakālikaṁ
taṇhakkhayamanītikaṁ yassa natthi upamā kvaci.
Kinnu tamhā vippavasasi muhuttamapi piṅgiya
gotamā bhūripaññāṇā gotamā bhūrimedhasā
yo te dhammamadesesi sandiṭṭhikamakālikaṁ
taṇhakkhayamanītikaṁ yassa natthi upamā kvaci.
Nāhaṁ tamhā vippavasāmi muhuttamapi brāhmaṇa
gotamā bhūripaññāṇā gotamā bhūrimedhasā
yo me dhammamadesesi sandiṭṭhikamakālikaṁ
1 Ma. Yu. brahme upāsito. 2 Po. haṁsorivajjhuppatto. Ma. haṁsoriva ajjhapatto.
Yu. haṁsavo ajjhapatto. 3 Ma. Yu. nā ... minti natthi.
Taṇhakkhayamanītikaṁ yassa natthi upamā kvaci.
Passāmi naṁ manasā cakkhunāva
rattindivaṁ brāhmaṇa appamatto
namassamāno vivasāmi 1 rattiṁ
teneva maññāmi avippavāsaṁ.
Saddhā ca pīti ca mano sati ca
nāmenti 2 me gotamasāsanamhā
yaṁ yaṁ 3 disaṁ vajati bhūripañño
sa tena teneva natohamasmi.
Jiṇṇassa me dubbalathāmakassa
teneva kāyo na paleti tattha
saṅkappayantāya vajāmi niccaṁ
mano hi me brāhmaṇa tena yutto.
Paṅke (sayāno) pariphandamāno dīpā dīpaṁ upallaviṁ 4
athaddasāsiṁ sambuddhaṁ oghatiṇṇamanāsavaṁ
yathā ahu vakkali muttasaddho
bhadrāvudho āḷavigotamo ca
evameva tvampi pamuñcassu saddhaṁ
gamissasi tvaṁ piṅgiya maccudheyyassa pāraṁ.
Esa bhiyyo pasīdāmi sutvāna munino vaco
1 Po. Ma. Yu. vivasemi. 2 Po. nāmeti. Ma. Yu. nāpentime. 3 Po. yañca.
4 Ma. Yu. upaplaviṁ.
Vivaṭacchado sambuddho akhilo paṭibhāṇavā
adhideve abhiññāya sabbaṁ vedi parovaraṁ 1
pañhānantakaro satthā kaṅkhīnaṁ paṭijānataṁ
asaṁhiraṁ asaṅkuppaṁ yassa natthi upamā kvaci.
Addhā gamissāmi na mettha kaṅkhā
evaṁ maṁ dhārehi adhimuttacittanti.
Pārāyanavaggo pañcamo.
--------
Suttanipāte suttuddānaṁ

[444] Urago dhaniyopi ca khaggavisāṇo kasi
cundo bhavo punadeva vasalo ca karaṇīyañca
hemavato atha yakkho vijayaṁ suttavaraṁ muni 2 .
Seṭṭho paṭhamakaṭṭhapavaro vaggo
dvādasasuttadharo suvibhatto
desito cakkhumatā vimalena
suyyati vaggavaro uragoti.
Ratanāmagandho hirimaṅgalanāmo
sūcilomakapilo ca brāhmaṇadhammo
nāvā kiṁsīlauṭṭhāno ca
1 Ma. varovaraṁ. 2 Ma. vijayasuttaṁ munisuttavaranti.
Rāhulo ca punapi vaṅgīso
sammāparibbājaniyo 1 ca tattha
dhammikasuttavaro suvibhatto
cuddasasuttadharo dutiyamhi
cūḷakavaggavaroti tamāhu.
Pabbajjaṁ padhānasubhāsitanāmo
puraḷāso punareva 2 māgho ca
sabhiyakeṇiyameva sallanāmo
vāseṭṭhavaro kokālikopi 3 ca
nāḷakasuttavaro suvibhatto
taṁ anupassī tathā punadeva
dvādasasuttadharo tatiyamhi
suyyati vaggavaro mahānāmo.
Kāmaguhaṭṭhakaduṭṭhaṭṭhakanāmo
suddhaṭṭhavaro paramaṭṭhakanāmo
jarāmettiyasuttavaro suvibhatto
pasūramāgandiyo ca pūrabhedo 4
kalahavivādo ubho viyuhā ca
tuvaṭakāttadaṇḍasārīputtā ca
soḷasasuttadharo catutthamhi
1 Ma. sammāparibbājanīyopicettha. 2 Ma. punadeva. 3 Ma. kālikopica.
4 Ma. pasūramāgaṇḍiyā purābhedo.
Aṭṭhakavaggavaroti tamāhu.
Magadhe janapade ramaṇīye
desavare katapuññanivese
pāsāṇakacetiyavare suvibhatte
vasī bhagavā gaṇaseṭṭho
ubhayaṁ vā puṇṇasamāgataṁ yamhi
dvādasayojaniyā parisāya
soḷasabrāhmaṇānaṁ kira puṭṭho
pucchāya soḷasapañhakammiyā
nippakāsayi dhammamadāsi
atthapakāsakabyañjanapuṇṇaṁ
dhammamadesesi parakhemajaniyaṁ
lokahitāya jino dipadaggo.
Suttavaraṁ bahudhammavicitraṁ
sabbakilesamocanahetuṁ 1
desayi suttavaraṁ dipadaggo.
Byañjanamatthapadasamayuttaṁ
akkharasaññitaopamaggāḷhaṁ
lokavicāraṇañāṇapabhaggaṁ
desayi suttavaraṁ dipadaggo.
1 Ma. ... pamocanahetuṁ.
Rāgamale amalaṁ vimalaggaṁ
dosamale amalaṁ vimalaggaṁ
mohamale amalaṁ vimalaggaṁ
lokavicāraṇañāṇapabhaggaṁ
desayi suttavaraṁ dipadaggo.
Klesamale amalaṁ vimalaggaṁ
duccaritamale amalaṁ vimalaggaṁ
lokavicāraṇañāṇapabhaggaṁ
desayi suttavaraṁ dipadaggo.
Āsavabandhanayogakilesaṁ
nivaraṇāni ca tīṇi ca malāni
tassa kilesapamocanahetuṁ
desayi suttavaraṁ dipadaggo.
Nimmalasabbakilesapanūdanaṁ
rāgavirāgamanejamasokaṁ
santapaṇītasududdasadhammaṁ
desayi suttavaraṁ dipadaggo.
Rāgañca dosañca bhañjitasantaṁ 1
yoni ca duggatipañcaviññāṇaṁ
taṇhātalaratacchedanatāṇapamokkhaṁ 2
1 Ma. ... dosakamabhañjitasantaṁ. 2 Ma. taṇhāratacchadanatāṇalatā ....
Desayi suttavaraṁ dipadaggo.
Gambhīraduddasasaṇhanipuṇaṁ
paṇḍitavedaniyanipuṇatthaṁ 1
lokavicāraṇañāṇapabhaggaṁ
desayi suttavaraṁ dipadaggo.
Navaṅgakusumadhuvalavebharaṇaṁ 2
indriyajjhānavimokkhavibhattaṁ
aṭṭhaṅgikamaggavaraṁ varayānaṁ
desayi suttavaraṁ dipadaggo.
Somupamaṁ vimalaṁ parisuddhaṁ
aṇṇavamupamā ratanasucittaṁ
pupphasamaṁ ravimūpamatejaṁ
desayi suttavaraṁ dipadaggo.
Khemasivaṁ sukhasītalasantaṁ
maccuttāṇaparamatthaṁ
tassa sunibbutadassanahetuṁ
desayi suttavaraṁ dipadaggo.
Suttanipāto niṭṭhito.
------------
1 Ma. -- vedaniyaṁ ---. 2 Ma. ---- mālagīveyyaṁ.

Suttantapiṭake khuddakanikāyassa
vimānavatthu
--------
namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa.
Paṭhamo pīṭhavaggo

[1] Pīṭhante sovaṇṇamayaṁ uḷāraṁ
manojavaṁ gacchati yenakāmaṁ
alaṅkate mālyadhare 1 suvatthe
obhāsasi vijjurivabbhakūṭaṁ
kena tetādiso vaṇṇo kena te idhamijjhati
uppajjanti ca te bhogā ye keci manaso piyā
pucchāmi taṁ devi mahānubhāve
manussabhūtā kimakāsi puññaṁ
kenāsi evañjalitānubhāvā
vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatīti.
Sā devatā attamanā moggallānena pucchitā
1 yuropiyapotthake malyadhare .pe.
Pañhaṁ puṭṭhā viyākāsi yassa kammassidaṁ phalaṁ
ahaṁ manussesu manussabhūtā
abbhāgatānāsanakaṁ adāsiṁ
abhivādayiṁ añjalikaṁ akāsiṁ
yathānubhāvañca adāsi dānaṁ
tena metādiso vaṇṇo tena me idhamijjhati
uppajjanti ca me bhogā ye keci manaso piyā
akkhāmi te bhikkhu mahānubhāva
manussabhūtā yamakāsi puññaṁ
tenamhi evañjalitānubhāvā
vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatīti.
Pīṭhavimānaṁ paṭhamaṁ.