[417] 10 Kathaṁdassī kathaṁsīlo upasantoti vuccati
tamme gotama pabrūhi pucchito uttamaṁ naraṁ.
Vītataṇho purā bhedā (ti bhagavā) pubbamantamanissito
vemajjhe nupasaṅkheyyo tassa natthi purekkhataṁ.
Akkodhano asantāsī avikatthī akukkucco 4
mantābhāṇī anuddhato sa ve vācāyato muni.
Nirāsattī anāgate atītaṁ nānusocati
vivekadassī phassesu diṭṭhīsu ca na niyyati
paṭilīno akuhako apihālu amaccharī
1 diṭṭhiyāyako na .... 2 Po. Yu. so. 3 Ma. Yu. ghaṭṭayantā.
4 Ma. Yu. akkukuco
Appagabbho ajeguccho pesuṇeyye ca no yuto
sātiyesu anassāvī atimāne ca no yuto
saṇho ca paṭibhāṇavā na saddho na virajjati
lābhakamyā na sikkhati alābhe ca na kuppati
aviruddho ca taṇhāya rasesu 1 nānugijjhati
upekkhako sadā sato na loke maññate samaṁ
na visesī na nīceyyo tassa no santi ussadā.
Yassa nissayatā 2 natthi ñatvā dhammaṁ anissito
bhavāya vibhavāya vā taṇhā yassa na vijjati
taṁ brūmi upasantoti kāmesu anapekkhinaṁ
ganthā tassa na vijjanti atāri 3 so visattikaṁ.
Na tassa puttā pasavo khettaṁ vatthuñca vijjati
attaṁ vāpi nirattaṁ vā 4 na tasmiṁ upalabbhati.
Yena naṁ vajjuṁ puthujjanā atho samaṇabrāhmaṇā
taṁ tassa apurakkhataṁ tasmā vādesu nejati 5 .
Vītagedho amaccharī na ussesu vadate muni
na samesu na omesu kappaṁ neti akappiyo.
Yassa loke sakaṁ natthi asatā ca na socati
dhammesu ca na gacchati sa ve santoti vuccatīti.
Purābhedasuttaṁ dasamaṁ
1 Yu. rase ca. 2 Ma. nissayanā. 3 Po. Ma. atarī. 4 Ma. attā vāpi nirattā.
5 Po. niñjati.
Suttanipāte catutthassa aṭṭhakavaggassa
ekādasamaṁ kalahavivādasuttaṁ

[418] 11 Kuto pahūtā kalahā vivādā
paridevasokā sahamaccharā ca
mānātimānā sahapesuṇā ca
kuto pahūtā te tadiṅgha brūhi.
Piyappahūtā kalahā vivādā
paridevasokā sahamaccharā ca
mānātimānā sahapesuṇā ca
maccherayuttā kalahā vivādā
vivādajātesu ca pesuṇāni.
Piyā su lokasmiṁ kutonidānā
ye vāpi 1 lobhā vicaranti loke
āsā ca niṭṭhā ca kutonidānā
ye samparāyāya narassa honti.
Chandānidānāni piyāni loke
ye vāpi lobhā vicaranti loke
āsā ca niṭṭhā ca itonidānā
ye samparāyāya narassa honti.
1 Po. Ma. sabbattha vāresu cāpi.
Chando nu lokasmiṁ kutonidāno
vinicchayā vāpi kuto pahūtā
kodho mosavajjañca kathaṅkathā ca
ye vāpi dhammā samaṇena vuttā.
Sātaṁ asātanti yamāhu loke
tamūpanissāya pahoti chando
rūpesu disvā vibhavaṁ bhavañca
vinicchayaṁ kurute 1 jantu loke.
Kodho mosavajjañca kathaṅkathā ca
etepi dhammā dvayameva sante
kathaṅkathī ñāṇapathāya sikkhe
ñatvā pavuttā samaṇena dhammā.
Sātaṁ asātañca kutonidānā
kismiṁ asante na bhavanti hete
vibhavaṁ bhavañcāpi yametamatthaṁ
etamme pabrūhi yatonidānaṁ.
Phassanidānaṁ sātaṁ asātaṁ
phasse asante na bhavanti hete
vibhavaṁ bhavañcāpi yametamatthaṁ
etante pabrūmi itonidānaṁ.
1 Ma. kubbati.
Phasso nu lokasmiṁ kutonidāno
pariggahā vāpi kuto pahūtā
kasmiṁ asante na mamattamatthi
kasmiṁ vibhūte na phusanti phassā.
Nāmañca rūpañca paṭicca phasso
icchānidānāni pariggahāni
icchāya 1 asantyā na mamattamatthi
rūpe vibhūte na phusanti phassā.
Kathaṁsametassa vibhoti rūpaṁ
sukhaṁ dukkhaṁ vāpi kathaṁ vibhoti
etamme pabrūhi yathā vibhoti
taṁ jāniyāma iti 2 me mano ahu.
Na saññasaññī na visaññasaññī
nopi asaññī na vibhūtasaññī
evaṁsametassa vibhoti rūpaṁ
saññānidānā hi papañcasaṅkhā.
Yantaṁ apucchimha akittayi no
aññantaṁ pucchāma tadiṅgha brūhi
ettāvataggaṁ no 3 vadanti heke
yakkhassa suddhiṁ idha paṇḍitāse
1 Yu. icchā na santyā. 2 Ma. jāniyāmāti. 3 Ma. nu.
Udāhu aññampi vadanti etto.
Ettāvataggampi vadanti heke
yakkhassa suddhiṁ idha paṇḍitāse
tesaṁ puneke samayaṁ vadanti
anupādisese kusalā vadānā.
Ete ca ñatvā upanissitāti
ñatvā munī nissaye so vimaṁsī
ñatvā vimutto na vivādameti
bhavābhavāya na sameti dhīroti.
Kalahavivādasuttaṁ ekādasamaṁ.
----------
Suttanipāte catutthassa aṭṭhakavaggassa dvādasamaṁ cūḷaviyūhasuttaṁ

[419] 12 Sakaṁ sakaṁ diṭṭhiparibbasānā
viggayha nānā kusalā vadanti
yo evaṁ jānāti sa vedi dhammaṁ
idaṁ paṭikkosamakevalī so.
Evampi viggayha vivādayanti
bālo paro akusaloti cāhu
sacco nu vādo katamo imesaṁ
Sabbeva hīme kusalā vadānā.
Parassa ce dhammamanānujānaṁ
bālo mago 1 hoti nihīnapañño
sabbeva bālā sunihīnapaññā
sabbevime diṭṭhiparibbasānā.
Sandiṭṭhiyā ve pana vīvadātā 2
saṁsuddhapaññā kusalā matīmā
na tesaṁ koci nihīnapañño 3
diṭṭhīhi tesampi tathā samattā.
Na vāhametaṁ tathivanti 4 brūmi
yamāhu bālo 5 mithu aññamaññaṁ
sakaṁ sakaṁ diṭṭhimakaṁsu saccaṁ
tasmā hi bāloti paraṁ dahanti.
Yamāhu saccaṁ tathivanti eke
tamāhu aññepi 6 tucchaṁ musāti
evampi viggayha vivādayanti 7
kasmā na ekaṁ samaṇā vadanti.
Ekaṁ hi saccaṁ na dutīyamatthi
yasmiṁ pajāno vivade pajānaṁ
nānā te saccāni sayaṁ thunanti
1 Ma. bālomako. 2 Po. ceva na cevadātā. Ma. ceva na vīvadātā.
3 Ma. Yu. parihīnapañño. 4 Ma. Yu. tathiyanti. 5 Ma. Yu. bālā.
6 Ma. Yu. aññe ca. 7 Yu. vivādiyanti.
Tasmā na ekaṁ samaṇā vadanti.
Kasmā nu saccāni vadanti nānā.
Pavādiyāse kusalā vadānā
saccāni sutāni bahūni nānā
udāhu te takkamanussaranti.
Na heva saccāni bahūni nānā
aññatra saññāya niccāni loke
takkañca diṭṭhīsu pakappayitvā
saccaṁ musāti dvayadhammamāhu.
Diṭṭhe sute sīlabbate mute vā
ete ca nissāya vimānadassī
vinicchaye ṭhatvā pahassamāno
bālo paro akusaloti cāha.
Yeneva bāloti paraṁ dahāti
tenātumānaṁ kusaloti cāha
sayamattanā so kusalo vadāno
aññaṁ vimāneti tadeva pāvā.
Atisāradiṭṭhiyā so samatto
mānena matto paripuṇṇamānī
sayameva sāmaṁ manasābhisitto
Diṭṭhīhi sā tassa tathā samattā.
Parassa ce hi vacasā nihīno
tumo sahā hoti nihīnapañño
atha ce sayaṁ vedagū hoti dhīro
na koci bālo samaṇesu atthi.
Aññaṁ ito yābhivadanti dhammaṁ
aparaddhā suddhimakevalī te 1
evampi titthyā puthuso vadanti
sandiṭṭhirāgena hi tyābhirattā 2 .
Idheva suddhiṁ iti vādayanti
nāññesu dhammesu visuddhimāhu
evampi titthyā puthuso niviṭṭhā
sakāyane tattha daḷhaṁ vadānā.
Sakāyane vāpi daḷhaṁ vadāno
kamettha bāloti paraṁ daheyya
sayameva so medhagaṁ āvaheyya
paraṁ vadaṁ bālamasuddhidhammaṁ.
Vinicchaye ṭhatvā sayaṁ pamāya
uddhaṁ so lokasmiṁ vivādameti
hitvāna sabbāni vinicchayāni
1 Yu. suddhimakevalī no. 2 Po. sandiṭṭhirāgena titthyābhirattā. Yu. tebhirattā.
Na medhagaṁ kurute jantu loketi.
Cūḷaviyūhasuttaṁ dvādasamaṁ.
-----------
Suttanipāte catutthassa aṭṭhakavaggassa terasamaṁ mahāviyūhasuttaṁ

[420] 13 Ye kecime diṭṭhiparibbasānā
idameva saccanti vivādayanti
sabbeva te nindamanvānayanti
atho pasaṁsampi labhanti tattha.
Appañhi etaṁ na alaṁ samāya
duve vivādassa phalāni brūmi
etampi disvāna vivādayetha
khemābhipassaṁ avivādabhūmiṁ.
Yā kācimā sammatiyo puthujjā
sabbā va etā na upeti vidvā
anūpayo so upayaṁ kimeyya
diṭṭhe sute khantimakubbamāno.
Sīluttamā saññamenāhu suddhiṁ
vattaṁ samādāya upaṭṭhitāse
idheva sikkhema athassa suddhiṁ
Bhavūpanītā kusalā vadānā.
Sace cuto sīlavatāto hoti
pavedhatī kamma virādhayitvā
pajappatī 1 patthayatī ca suddhiṁ
satthā va hīno pavasaṁ gharamhā.
Sīlabbataṁ vāpi pahāya sabbaṁ
dhammañca sāvajjanavajjametaṁ
suddhī asuddhīti apatthayāno
virato care santimanuggahāya.
Tamūpanissāya jigucchitaṁ vā
atha vāpi diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vā
uddhaṁsarā suddhimanutthunanti
avītataṇhāse bhavābhavesu.
Patthayamānassa hi jappitāni
pavedhitaṁ vāpi pakappitesu
cutūpapāto idha yassa natthi
sa kena vedheyya kuhiñci jappe 2 .
Yamāhu dhammaṁ paramanti eke
tameva hīnanti panāhu aññe
sacco nu vādo katamo imesaṁ
1 Po. pajampati. 2 Po. kuhiṁ pajappe.
Sabbeva hīme kusalā vadānā.
Sakañhi dhammaṁ paripuṇṇamāhu
aññassa dhammaṁ pana hīnamāhu
evampi viggayha vivādayanti
sakaṁ sakaṁ sammatimāhu 1 saccaṁ.
Parassa ce vambhayitena hīno
na koci dhammesu visesi assa
puthūhi aññassa vadanti dhammaṁ
nihīnato samhi daḷhaṁ vadānā.
Sadhammapūjā ca panā tatheva
yathā pasaṁsanti sakāyanāni
sabbe pavādā 2 tathivā bhaveyyuṁ
suddhīhi nesaṁ paccattameva.
Na brāhmaṇassa paraneyyamatthi
dhammesu niccheyya samuggahītaṁ
tasmā vivādāni upātivatto
na hi seṭṭhato passati dhammamaññaṁ.
Jānāmi passāmi tatheva etaṁ
diṭṭhiyā eke paccenti suddhiṁ
addakkhi ce kiñhi tumassa tena
1 Po. Yu. sammutimāhu. 2 Po. sabbeva vādā.
Atisitvā aññena vadanti suddhiṁ.
Passaṁ naro dakkhati 1 nāmarūpaṁ
disvāna vāññassati tāni ceva
kāmaṁ bāhuṁ passatu appakaṁ vā
na hi tena suddhiṁ kusalā vadanti.
Nivissavādī na hi subbināyo
pakappitaṁ diṭṭhi purekkharāno
yannissito tattha subhaṁvadāno
suddhiṁvado 2 tattha tathaddasā so.
Na brāhmaṇo kappamupeti saṅkhaṁ
na diṭṭhisārī napi ñāṇabandhu
ñatvā ca so sammatiyo puthujjā
upekkhati uggahaṇantimaññe.
Visajja ganthāni munīdha loke
vivādajātesu na vaggasārī
santo asantesu upekkhako so
anuggaho uggahaṇantimaññe.
Pubbāsave hitvā nave akubbaṁ
na chandagū nāpi nivissavādo
sa vippamutto diṭṭhigatehi dhīro
1 Yu. dakkhiti. 2 Po. suddhivado.
Na limpatī loke anattagarahī.
Sa sabbadhammesu visenibhūto
yaṁ kiñci diṭṭhaṁ va 1 sutaṁ mutaṁ vā
sampannabhāro muni vippamutto
na kappiyo nūparato na patthiyoti bhagavāti.
Mahāviyūhasuttaṁ terasamaṁ
------------
suttanipāte catutthassa aṭṭhakavaggassa cuddasamaṁ tuvaṭakasuttaṁ

[421] 14 Pucchāmi taṁ ādiccabandhuṁ
vivekaṁ santipadañca mahesiṁ
kathaṁ disvā nibbāti bhikkhu
anupādiyāno lokasmiṁ kiñci.
Mūlaṁ papañcasaṅkhāyā (ti bhagavā)
mantā asmīti sabbamuparuddhe
yā kāci taṇhā ajjhattaṁ
tāsaṁ vinayā sadā sato sikkhe.
Yaṁ kiñci dhammaṁ abhijaññā 2
ajjhattaṁ atha vāpi bahiddhā
na tena thāmaṁ kubbetha 3
1 Po. ca. 2 Po. dhammamabhijaññā. 3 Po. kurubbetha.
Na hi sā nibbuti sataṁ vuttā
seyyo na tena maññeyya
nīceyyo atha vāpi sarikkho
puṭṭho anekarūpehi
nātumānaṁ vikappayaṁ tiṭṭhe.
Ajjhattameva upasame
na aññato 1 bhikkhu santimeseyya
ajjhattaṁ upasantassa
natthi attā kuto nirattaṁ vā 2 .
Majjhe yathā samuddassa
ūmi no jāyati ṭhito hoti
evaṁ ṭhito anejassa
ussadaṁ bhikkhu na kareyya kuhiñci.
Akittayi vivaṭacakkhu
sakkhidhammaṁ parissayavinayaṁ
paṭipadañca vadehi bhaddante
pāṭimokkhaṁ atha vāpi samādhiṁ.
Cakkhūhi neva lolassa
gāmakathāya āvaraye sotaṁ
rase ca nānugijjheyya
1 Yu. nāññato. 2 Po. va.
Na ca mamāyetha kiñci lokasmiṁ.
Phassena yadā phuṭṭhassa
paridevaṁ bhikkhu na kareyya
kuhiñci bhavañca nābhijappeyya
bheravesu ca na sampavedheyya.
Annānamatho pānānaṁ
khādanīyānaṁ athopi vatthānaṁ
laddhā na sannidhiṁ kayirā
na ca parittase tāni alabhamāno.
Jhāyī na pādalolassa
virame kukkuccā nappamajjeyya
atha vā āsanesu sayanesu
appasaddesu bhikkhu vihareyya.
Niddaṁ bahulaṁ na kareyya
jāgariyaṁ bhajeyya ātāpī
tandiṁ māyaṁ hassaṁ khiḍḍaṁ
methunaṁ vippajahe savibhūsaṁ.
Āthabbaṇaṁ supinaṁ lakkhaṇaṁ
no vidahe athopi nakkhattaṁ
virutañca gabbhakaraṇaṁ
Tikicchaṁ māmako na seveyya.
Nindāya nappavedheyya
na uṇṇameyya pasaṁsito bhikkhu
lobhaṁ saha macchariyena
kodhaṁ pesuṇiyañca panudeyya.
Kayavikkaye na tiṭṭheyya
upavādaṁ bhikkhu na kareyya kuhiñci
gāme ca nābhisajjeyya
lābhakamyā janaṁ na lapayeyya.
Na ca katthitā siyā bhikkhu
na ca vācaṁ payuttaṁ bhāseyya
pāgabbhiyaṁ na sikkheyya
kathaṁ vigāhikaṁ na katheyya.
Mosavajje na niyyetha
sampajāno saṭhāni na kayirā
atha jīvitena paññāya
sīlabbatena nāññamatimaññe.
Sutvā rusito bahuṁ vācaṁ
samaṇānaṁ vā puthuvacanānaṁ
pharusena nappaṭivajjā
Na hi santo paṭisenikaronti.
Etañca dhammamaññāya
vicinaṁ bhikkhu sadā sato sikkhe
santīti nibbutiṁ ñatvā
sāsane gotamassa nappamajjeyya.
Abhibhū hi so anabhibhūto
sakkhidhammaṁ anītihamadassī
tasmā hi tassa bhagavato sāsane
appamatto sadā namassamanusikkheti bhagavāti.
Tuvaṭakasuttaṁ cuddasamaṁ.
-------------
Suttanipāte catutthassa aṭṭhakavaggassa
paṇṇarasamaṁ attadaṇḍasuttaṁ

[422] 15 Attadaṇḍā bhayaṁ jātaṁ janaṁ passatha medhagaṁ
saṁvegaṁ kittayissāmi yathā saṁvijitaṁ mayā.
Phandamānaṁ pajaṁ disvā macche appodake yathā
aññamaññehi byāruddhe disvā maṁ bhayamāsivi.
Samantamasāro loko disā sabbā sameritā
icchaṁ bhavanamattano nāddasāsiṁ anositaṁ
Osāne tveva byāruddhe disvā me aratī ahu
athettha sallamaddakkhiṁ duddasaṁ hadayanissitaṁ.
Yena sallena otiṇṇo disā sabbā vidhāvati
tameva sallaṁ abbuyha na dhāvati na sīdati.
Tattha sikkhānugīyanti ...............
(yāni loke gadhitāni) na tesu pasuto siyā
nibbijja sabbaso kāme sikkhe nibbānamattano.
Sacco siyā appagabbho amāyo rittapesuṇo
akkodhano lobhapāpakaṁ 1 vevicchaṁ vitare muni.
Niddaṁ tandiṁ sahe thīnaṁ pamādena na saṁvase
atimāne na tiṭṭheyya nibbānamanaso naro.
Mosavajjena niyyetha rūpe snehaṁ na kubbaye
mānañca parijāneyya sāhasā virato care.
Purāṇaṁ nābhinandeyya nave khantimakubbaye
hiyyamāne na soceyya ākāsaṁ na sito siyā.
Gedhaṁ brūmi mahoghoti ājavaṁ brūmi jappanaṁ
ārammaṇaṁ pakappanaṁ kāmapaṅko duraccayo.
Saccā avokkamma muni thale tiṭṭhati brāhmaṇo
sabbaso paṭinissajja sa ve santoti vuccati.
Sa ve vidvā 2 sa vedagū ñatvā dhammaṁ anissito
1 Yu. lobhapāpaṁ. 2 Po. viddhā.
Sammā so loke iriyāno na pihetīdha kassaci.
Yodha kāme accuttari 1 saṅgaṁ loke duraccayaṁ
na so socati nājjheti chinnasoto abandhano.
Yaṁ pubbe taṁ visosehi pacchā te māhu kiñcanaṁ
majjhe ce no gahessasi upasanto carissasi.
Sabbaso nāmarūpasmiṁ yassa natthi mamāyitaṁ
asatā ca na socati sa ve loke na jiyyati.
Yassa natthi idaṁ meti paresaṁ cāpi 2 kiñcanaṁ
mamattaṁ so asaṁvindaṁ natthi meti na socati.
Anuṭṭhuri 3 ananugiddho anejo sabbadhi samo
tamānisaṁsaṁ pabrūmi pucchito avikappinaṁ.
Anejassa vijānato natthi kāci nisaṅkhati 4
virato so viyārambhā khemaṁ passati sabbadhi.
Na samesu na omesu na ussesu vadate muni
santo so vītamaccharo nādeti na nirassatīti bhagavāti.
Attadaṇḍasuttaṁ paṇṇarasamaṁ.
----------
1 Po. accattari. Yu. accatari. 2 Yu. vāpi. 3 Po. anuṭṭhari. Yu.
aniṭṭhuri. 4 Po. kācini saṅkhiti.
Suttanipāte catutthassa aṭṭhakavaggassa
soḷasamaṁ sārīputtasuttaṁ

[423] 16 Name diṭṭho ito pubbe (iccāyasmā sārīputto)
na suto uda kassaci
evaṁ vagguvado satthā tusitā gaṇimāgato.
Sadevakassa lokassa yathā dissati cakkhumā
sabbantamaṁ vinodetvā ekova ratimajjhagā.
Taṁ buddhaṁ asitaṁ tādiṁ akuhaṁ gaṇimāgataṁ
bahunnamidha baddhānaṁ atthī pañhena āgamaṁ
bhikkhuno vijigucchato bhajato rittamāsanaṁ
rukkhamūlaṁ susānaṁ vā pabbatānaṁ guhāsu vā
uccāvacesu sayanesu gīvanto tattha bheravā
yehi bhikkhu na vedheyya nigghose sayanāsane.
Katī parissayā loke gacchato agataṁ disaṁ
ye bhikkhu abhisambhave pantamhi sayanāsane.
Kyāssa byapathayo assu kyassassu idha gocarā
kāni sīlabbatānassa 1 pahitattassa bhikkhuno
kaṁ so sikkhaṁ samādāya ekodi nipako sato
kammāro rajatasseva niddhame malamattano.
1 Po. Yu. sīlabbānāssu.
Vijigucchamānassa yadidaṁ phāsu (sārīputtāti bhagavā)
rittāsanaṁ sayanaṁ sevato ce
sambodhikāmassa yathānudhammaṁ
tante pavakkhāmi yathā pajānaṁ.
Pañcanna 1 dhīro bhayānaṁ na bhāye
bhikkhu sato sa pariyantacārī
ḍaṁsādhipātānaṁ siriṁsapānaṁ
manussaphassānaṁ catuppadānaṁ
paradhammikānampi na santaseyya
disvāpi tesaṁ bahubheravāni
athāparāni abhisambhaveyya
parissayāni kusalānuesī.
Ātaṅkaphassena khudāya phuṭṭho
sītaṁ accuṇhaṁ adhivāsayeyya
so tehi phuṭṭho bahudhā anoko
viriyaṁ parakkamma daḷhaṁ kareyya.
Theyyaṁ na kareyya na musā bhaṇeyya
mettāya phasse tasathāvarāni
yadāvilattaṁ manaso vijaññā
kaṇhassa pakkhoti vinodayeyya.
1 Po. Yu. pañcannaṁ.
Kodhātimānassa vasaṁ na gacche
mūlampi tesaṁ palikhañña tiṭṭhe
athappiyaṁ vā pana appiyaṁ vā
addhā bhavanto abhisambhaveyya.
Paññaṁ purakkhatvā 1 kalyāṇapīti
vikkhambhaye tāni parissayāni
aratiṁ sahetha sayanamhi pante
caturo sahetha paridevadhamme
kiṁsū asissāmi kuvaṁ vā assissaṁ
dukkhaṁ vata settha 2 kuvajjasessaṁ
ete vitakke paridevaneyye
vinayetha sekkho aniketasārī.
Annañca laddhā vasanañca kāle
mattaṁ so jaññā idha tosanatthaṁ
so tesu gutto yatacāri gāme
rusitopi vācaṁ pharusaṁ na vajjā.
Okkhittacakkhu na ca pādalolo
jhānānuyutto bahujāgarassa
upekkhamārabbha samāhitatto
takkāsayaṁ kukkucciyūpachinde.
1 Po. purakkhitvā. 2 Po. dukkhaṁ vasayetha.
Cudito vacībhi satimābhinande
sabrahmacārīsu khilaṁ pabhinde
vācaṁ pamuñce kusalaṁ nātivelaṁ
janavādadhammāya na cetayeyya.
Athāparaṁ pañca rajāni loke
yesaṁ satimā vinayāya sikkhe
rūpesu saddesu atho rasesu
gandhesu phassesu sahetha rāgaṁ.
Etesu dhammesu vineyya chandaṁ
bhikkhu satimā suvimuttacitto
kālena so sammādhammaṁ parivīmaṁsamāno
ekodibhūto vihane tamaṁ soti bhagavāti.
Sārīputtasuttaṁ soḷasamaṁ.
Aṭṭhakavaggo catuttho.
Tassuddānaṁ
kāmaguhañca duṭṭhā ca suddhañca paramaṁ jarā
metteyyo ca pasūro ca māgandī purabhedanaṁ
kalahaṁ dve ca byūhāni punareva tuvaṭṭakaṁ
attadaṇḍavaraṁ suttaṁ tena sārīputtena 1 soḷasa
iti etāni suttāni sabbānaṭṭhakavaggikāti.
1 Yu. therapañhena soḷasa.
Suttanipāte pañcamo pārāyanavaggo
vatthukathā

[424] Kosalānaṁ purā rammā aggamā dakkhiṇāpathaṁ
āciññaṁ patthayāno brāhmaṇo mantapāragū.
So assakassa visaye muḷakassa samāsane
vasī godhāvarīkule uñchena ca phalena ca.
Tasseva upanissāya gāmo ca vipulo ahu
tato jātena āyena mahāyaññamakappayi
mahāyaññaṁ yajitvāna puna pāvisi assamaṁ.
Tasmiṁ patipaviṭṭhamhi añño āgañchi brāhmaṇo
ugghaṭṭapādo tasito paṅkadanto rajassiro
so ca naṁ upasaṅkamma satāni pañca yācati.
Tamenaṁ bāvarī disvā āsanena nimantayi
sukhañca kusalaṁ pucchi idaṁ vacanamabravi
yaṁ kho mamaṁ deyyadhammaṁ sabbaṁ visajjitammayā
anujānāhi me brahme natthi pañca satāni me.
Sace me yācamānassa bhavaṁ nānupadassati
sattame divase tuyhaṁ muddhā phalatu sattadhā.
Abhisaṅkharitvā kuhako bheravaṁ so akittayi
tassa taṁ vacanaṁ sutvā bāvarī dukkhito ahu
ussussati anāhāro sokasallasamappito
athopi evaṁcittassa 1 jhāne na ramatī mano.
Utrasataṁ dukkhitaṁ disvā devatā atthakāminī
bāvariṁ upasaṅkamma idaṁ vacanamabravi
na so muddhaṁ pajānāti kuhako so dhanatthiko
muddhani muddhādhipāte ca 2 ñāṇaṁ tassa na vijjati.
Bhotī carahi jānāti tamme akkhāhi pucchitā
muddhaṁ muddhādhipātañca taṁ suṇoma vaco tava.
Ahampetaṁ 3 na jānāmi ñāṇamettha 4 na vijjati
muddhaṁ muddhādhipāto ca jinānaṁ heta 5 dassanaṁ.
Atha ko carahi jānāti asmiṁ paṭhavimaṇḍale
muddhaṁ muddhādhipātañca taṁ me akkhāhi devate.
Purā kapilavatthumhā nikkhanto lokanāyako
apacco okkākarājassa sakyaputto pabhaṅkaro.
So hi brāhmaṇa sambuddho sabbadhammāna pāragū
sabbābhiññābalappatto sabbadhammesu cakkhumā
sabbakammakkhayaṁ patto vimutto upadhikkhaye 6
buddho so bhagavā loke dhammaṁ desesi cakkhumā
1 Po. cintentassa. 2 Po. muddhaṁ muddhādhipāte vā. 3 Po. ahametaṁ.
4 Po. Yu. ñāṇampettha. 5 Po. hettha. 6 Yu. upadhisaṅkhaye.
Taṁ tvaṁ gantvāna pucchassu so te taṁ byākarissati.
Sambuddhoti vaco sutvā udaggo bāvarī ahu
sokassa tanuko āsi pītiñca vipulaṁ labhi.
So bāvarī attamano udaggo
taṁ devataṁ pucchati vedajāto
katamamhi 1 gāme nigamamhi vā pana
katamamhi vā janapade lokanātho
yattha gantvā namassemu
sambuddhaṁ dipaduttamaṁ.
Sāvatthiyaṁ kosalamandire jino
pahūtapañño varabhūrimedhaso
so sakyaputto vidhuro anāsavo
muddhādhipātassa vidū narāsabho.
Tato āmantayi sisse brāhmaṇe mantapārage 2
etha māṇavā akkhissaṁ suṇotha vacanaṁ mama
yasseso dullabho loke pātubhāvo abhiṇhaso
svājja lokamhi uppanno sambuddho iti vissuto
khippaṁ gantvāna sāvatthiṁ passavho dipaduttamaṁ.
Kathaṁ carahi jānemu disvā buddhoti brāhmaṇa
ajānataṁ no pabrūhi yathā jānemu taṁ mayaṁ.
1 Po. kathamhi. 2 Po. mantapāragū.
Āgatāni hi mantesu mahāpurisalakkhaṇā
dvattiṁsā ca byakkhyātā 1 samattā anupubbaso.
Yassete honti gattesu mahāpurisalakkhaṇā
duveva tassa 2 gatiyo tatiyā hi na vijjati
sace agāraṁ āvasati 3 vijeyya paṭhaviṁ imaṁ
adaṇḍena asatthena dhammena manusāsati
sace ca so pabbajati agārā anagāriyaṁ
vivaṭacchado sambuddho arahā bhavati anuttaro.
Jātigottañca lakkhaṇaṁ mante sisse punāpare
muddhaṁ muddhādhipātañca manasā yeva pucchatha.
Anāvaraṇadassāvī yadi buddho bhavissati
manasā pucchite pañhe vācāya visajjessati.
Bāvarissa vaco sutvā sissā soḷasa brāhmaṇā
ajito tissametteyyo puṇṇako atha mettagū
dhotako upasīvo ca nando ca atha hemako
todeyyakappā dubhayo jatukaṇṇī ca paṇḍito
bhadrāvudho udayo ca posālo cāpi brāhmaṇo
mogharājā ca medhāvī piṅgiyo ca mahāisi
paccekagaṇino sabbe sabbalokassa vissutā
jhāyī jhānaratā dhīrā pubbavāsanavāsitā
1 Po. byākhātā. Yu. vyākhyātā. 2 Po. dveyevassa.
3 Yu. ajjhāvasati.
Bāvariṁ abhivādetvā katvā ca naṁ padakkhiṇaṁ
jaṭājinadharā sabbe pakkāmuṁ uttarāmukhā
muḷakassa 1 patiṭṭhānaṁ puraṁ 2 māhissatiṁ tadā
ujjeniṁ cāpi gonaddhaṁ vedisaṁ vanasavhayaṁ
kosambiṁ vāpi sāketaṁ sāvatthiñca puruttamaṁ
setabyaṁ kapilavatthuṁ kusinārañca mandiraṁ
pāvañca bhoganagaraṁ vesāliṁ māgadhaṁ puraṁ
pāsāṇakaṁ cetiyañca ramaṇīyaṁ manoramaṁ
tasitova udakaṁ 3 sītaṁ mahālābhaṁva vāṇijo
chāyaṁ ghammābhitatto ca turitā pabbatamāruhuṁ.
Bhagavā ca tamhi samaye bhikkhusaṅghapurakkhato
bhikkhūnaṁ dhammaṁ deseti sīhova nadatī vane.
Ajito addasa sambuddhaṁ vītaraṁsiṁva bhāṇumaṁ
candaṁ yathā paṇṇarase pāripūriṁ upāgataṁ.
Athassa gatte disvāna paripūraṁ 4 viyañjanaṁ
ekamantaṁ ṭhito haṭṭho manopañhe apucchatha
ādissa jammanaṁ brūhi gottaṁ brūhi salakkhaṇaṁ
mantesu pāramiṁ brūhi katī vāceti brāhmaṇo.
Vīsaṁ vassasataṁ āyu so ca gottena bāvarī
tīṇissa 5 lakkhaṇā gatte tiṇṇaṁ vedānapāragū
1 Yu. aḷakassa. 2 Yu. purimaṁ .... 3 Po. Yu. tasitovudakaṁ. 4 Yu. puripūrañca.
5 Yu. tīṇassa.
Lakkhaṇe iti hāse ca sanighaṇḍusakeṭubhe
pañca satāni vāceti saddhamme pāramiṁ gato.
Lakkhaṇānaṁ pavicayaṁ bāvarissa naruttama
taṇhacchida 1 pakāsehi mā no kaṅkhāyitaṁ ahu.
Mukhaṁ jivhāya chādeti uṇṇāssa bhamukantare
kosohitaṁ vatthaguyhaṁ evaṁ jānāhi māṇava.
Pucchaṁ hi kañci 2 asuṇanto sutvā pañhe byākate
vicinteti jano sabbo vedajāto katañjalī
ko nu devo vā brahmā vā indo vāpi sujampati
manasā pucchite pañhe kametaṁ paṭibhāsati.
Muddhaṁ muddhādhipātañca bāvarī paripucchati
taṁ byākarohi bhagavā kaṅkhaṁ vinaya no ise.
Avijjā muddhāti vijānāhi 3 vijjā muddhādhipātanī
saddhāsatisamādhīhi chandaviriyena saṁyutā.
Tato vedena mahatā saṇṭhambhetvāna māṇavo
ekaṁsaṁ ajinaṁ katvā pādesu sirasā pati
bāvarī brāhmaṇo bhoto saha sissehi mārisa
udaggacitto sumano pāde vandati cakkhuma.
Sukhito bāvarī hotu saha sissehi brāhmaṇo
tvaṁ vāpi 4 sukhito hohi ciraṁ jīvāhi māṇava.
1 Po. taṁ pucchaṁ. Ma. kaṅkhacchida. 2 Po. Ma. Yu. pucchañhi kiñci.
3 Ma. Yu. jānāti. 4 Ma. Yu. tvañcāpi.
Bāvarissa ca tuyhaṁ vā sabbesaṁ sabbasaṁsayaṁ
katāvakāsā pucchavho yaṅkiñci manasicchatha
sambuddhena katokāso nisīditvāna pañjalī
ajito paṭhamaṁ pañhaṁ tattha pucchi 1 tathāgatanti.
Vatthugāthā niṭṭhitā.
--------------
Suttanipāte pañcamassa pārāyanavaggassa paṭhamā ajitapañhā

[425] 1 Kenassu nivuto loko (iccāyasmā ajito)
kenassu nappakāsati
kissābhilepanaṁ brūsi kiṁsu tassa mahabbhayaṁ.
Avijjāya nivuto loko (ajitāti bhagavā)
vevicchā (pamādā) nappakāsati
jappābhilepanaṁ brūmi dukkhamassa mahabbhayaṁ.
Savanti sabbadhi sotā (iccāyasmā ajito)
sotānaṁ kiṁ nivāraṇaṁ
sotānaṁ saṁvaraṁ brūhi kena sotā pithiyyare 2 .
Yāni sotāni lokasmiṁ (ajitāti bhagavā) sati tesaṁ nivāraṇaṁ
sotānaṁ saṁvaraṁ brūmi paññāyete pithiyyare 3 .
Paññā ceva satī ca 4 (iccāyasmā ajito) nāmarūpañca mārisa
1 Ma. Yu. .. pucchā. ito paraṁ sabbattha īdisameva. 2-3 Ma. pidhiyyare.
4 Ma. satiyañca.
Etamme puṭṭho pabrūmi katthetaṁ uparujjhati.
Yametaṁ pañhaṁ apucchi ajita taṁ vadāmi te
yattha nāmañca rūpañca asesaṁ uparujjhati
viññāṇassa nirodhena etthetaṁ uparujjhati.
Ye ca saṅkhātadhammāse ye ca sekhā puthū idha
tesaṁ me nipako iriyaṁ puṭṭho pabrūhi mārisa.
Kāmesu nābhigijjheyya manasānāvilo siyā
kusalo sabbadhammānaṁ sato bhikkhu paribbajeti.
Ajitamāṇavakapañhā paṭhamā.
------------
Suttanipāte pañcamassa pārāyanavaggassa
dutiyā tissametteyyapañhā

[426] 2 Kodha santusito loke (iccāyasmā tissametteyyo 1 )
kassa no santi iñjitā
ko ubhantamabhiññāya majjhe mantā na limpati
kaṁ brūsi mahāpurisoti ko idha sibbanimaccagā 2 .
Kāmesu brahmacariyavā (metteyyāti bhagavā)
vītataṇho sadā sato
1 Yu. tisso metteyyo. 2 Ma. sibbinimaccagā.
Saṅkhāya nibbuto bhikkhu tassa no santi iñjitā
so ubhantamabhiññāya majjhe mantā na limpati
taṁ brūmi mahāpurisoti so idha sibbanimaccagāti.
Tissametteyyamāṇavakapañhā dutiyā.
-----------
Suttanipāte pañcamassa pārāyanavaggassa tatiyā puṇṇakapañhā