[267] Tayome bhikkhave kusalā vitakkā anandhakaraṇā cakkhukaraṇā
ñāṇakaraṇā paññāvuddhikā avighātapakkhikā nibbānasaṁvattanikā
katame tayo nekkhammavitakko bhikkhave anandhakaraṇo
cakkhukaraṇo ñāṇakaraṇo paññāvuddhiko avighātapakkhiko nibbānasaṁvattaniko.
Abyāpādavitakko bhikkhave anandhakaraṇo cakkhukaraṇo
ñāṇakaraṇo paññāvuddhiko avighātapakkhiko nibbānasaṁvattaniko.
Avihiṁsāvitakko bhikkhave anandhakaraṇo cakkhukaraṇo ñāṇakaraṇo
paññāvuddhiko avighātapakkhiko nibbānasaṁvattaniko. Ime kho
bhikkhave tayo kusalā vitakkā anandhakaraṇā cakkhukaraṇā ñāṇakaraṇā
paññāvuddhikā avighātapakkhikā nibbānasaṁvattanikāti.
Tayo vitakke kusale vitakkaye
Tayo pana akusale nirākare
sa ve vitakkāni vicāritāni
sameti vuṭṭhīva rajaṁ samūhataṁ
sa ve vitakkūpasamena cetasā
idheva so santipadaṁ samajjagāti. Aṭṭhamaṁ.

[268] 9 Tayome bhikkhave antarā malā antarā amittā
antarā sapattā antarā vadhakā antarā paccatthikā katame
tayo lobho bhikkhave antarā malo antarā amitto antarā
sapatto antarā vadhako antarā paccatthiko. Doso bhikkhave
antarā malo antarā amitto antarā sapatto antarā vadhako
antarā paccatthiko. Moho bhikkhave antarā malo antarā
amitto antarā sapatto antarā vadhako antarā paccatthiko.
Ime kho bhikkhave tayo antarā malā antarā amittā antarā
sapattā antarā vadhakā antarā paccatthikāti.
Anatthajanano lobho lobho cittappakopano
bhayamantarato jātaṁ taṁ jano nāvabujjhati.
Luddho atthaṁ na jānāti luddho dhammaṁ na passati
andhatamaṁ tadā hoti yaṁ lobho sahate naraṁ.
Yo ca lobhaṁ pahantvāna lobhaneyye na lubbhati
lobho pahiyyate tamhā udabinduva 1 pokkharā.
1 Po. Ma. udabindūva.
Anatthajanano doso doso cittappakopano
bhayamantarato jātaṁ taṁ jano nāvabujjhati.
Duṭṭho atthaṁ na jānāti duṭṭho dhammaṁ na passati
andhatamaṁ tadā hoti yaṁ doso sahate naraṁ.
Yo ca dosaṁ pahantvāna dosaneyye na dussati
doso pahiyyate tamhā tālapakkaṁva bandhanā.
Anatthajanano moho moho cittappakopano
bhayamantarato jātaṁ taṁ jano nāvabujjhati.
Mūḷho atthaṁ na jānāti mūḷho dhammaṁ na passati
andhatamaṁ tadā hoti yaṁ moho sahate naraṁ.
Yo ca mohaṁ pahantvāna mohaneyye na muyhati
mohaṁ vihanti so sabbaṁ ādiccovudayaṁ tamanti. Navamaṁ.

[269] 10 Tīhi bhikkhave asaddhammehi abhibhūto pariyādinnacitto
devadatto āpāyiko nerayiko kappaṭṭho atekiccho katamehi
tīhi pāpicchatāya bhikkhave abhibhūto pariyādinnacitto devadatto
āpāyiko nerayiko kappaṭṭho atekiccho. Pāpamittatāya bhikkhave
abhibhūto pariyādinnacitto devadatto āpāyiko nerayiko
kappaṭṭho atekiccho. Sati kho pana uttariṁ karaṇīye oramattakena
visesādhigamena ca 1 antarā vosānaṁ āpādi. Imehi kho bhikkhave
tīhi asaddhammehi abhibhūto pariyādinnacitto devadatto āpāyiko
1 Ma. casaddo natthi.
Nerayiko kappaṭṭho atekicchoti.
Mā jātu koci lokasmiṁ pāpiccho upapajjatha
tadimināpi jānātha pāpicchānaṁ yathā gati.
Paṇḍitoti samaññāto bhāvitattoti sammato
jalaṁ va yasasā atthā devadattoti me 1 sutaṁ.
So pamādamanuciṇṇo āsajja naṁ tathāgataṁ
avīcinirayaṁ patto catudvāraṁ bhayānakaṁ.
Aduṭṭhassa hi yo dubbhe pāpakammaṁ akubbato
tameva pāpaṁ phusseti 2 duṭṭhacittaṁ anādaraṁ.
Samuddaṁ visakumbhena yo maññeyya padūsituṁ 3
na so tena padūseyya tasmā hi udadhī mahā.
Evametaṁ tathāgataṁ yo vādena vihiṁsati
sammaggataṁ santacittaṁ vādo tamhi na rūhati.
Tādisaṁ mittaṁ kubbetha tañca seveyya paṇḍito
yassa maggānugo bhikkhu khayaṁ dukkhassa pāpuṇeti.
Ayampi attho vutto bhagavatā iti me sutanti. Dasamaṁ.
Vaggo catuttho.
Tassuddānaṁ
vitakka sakkāra sadda cavamāna loke asubhaṁ
dhammaṁ andhakāra malaṁ devadattena dasāti.
1 Ma. vissuto. 2 Ma. phusati. 3 Po. padūsitaṁ.
Itivuttake tikanipātassa pañcamavaggo

[270] 1 Vuttaṁ hetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ tayome
bhikkhave aggappasādā katame tayo yāvatā bhikkhave sattā
apādā vā dvipādā vā catuppadā vā bahuppadā vā rūpino
vā arūpino vā saññino vā asaññino vā nevasaññīnāsaññino
vā tathāgato tesaṁ aggamakkhāyati arahaṁ sammāsambuddho ye
bhikkhave buddhe pasannā agge te pasannā agge kho pana
pasannānaṁ aggo vipāko hoti. Yāvatā bhikkhave dhammā saṅkhatā
vā asaṅkhatā vā virāgo tesaṁ aggamakkhāyati yadidaṁ madanimmadano
pipāsavinayo ālayasamugghāto vaṭṭupacchedo taṇhakkhayo
virāgo nirodho nibbānaṁ ye bhikkhave virāge dhamme pasannā
agge te pasannā agge kho pana pasannānaṁ aggo vipāko
hoti. Yāvatā 1 bhikkhave saṅkhatā dhammā ariyo aṭṭhaṅgiko
maggo tesaṁ aggamakkhāyati seyyathīdaṁ sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo
sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo
sammāsati sammāsamādhi ye bhikkhave ariyamaggadhamme pasannā
agge te pasannā agge kho pana pasannānaṁ aggo vipāko
hoti. Yāvatā bhikkhave saṅghā vā gaṇā vā tathāgatasāvakasaṅgho
tesaṁ aggamakkhāyati yadidaṁ cattāri purisayugāni aṭṭha
1 Po. Ma. Yu. yāvatā bhikkhave saṅkhatā dhammāti ādivacanaṁ natthi.
Purisapuggalā 1 ye bhikkhave saṅghe pasannā agge te pasannā
agge kho pana pasannānaṁ aggo vipāko hoti ime kho
bhikkhave tayo aggappasādāti. Etamatthaṁ bhagavā avoca.
Tatthetaṁ iti vuccati
aggato ve pasannānaṁ aggaṁ dhammaṁ vijānataṁ
agge buddhe pasannānaṁ dakkhiṇeyye anuttare
agge dhamme pasannānaṁ virāgūpasame sukhe
agge saṅghe pasannānaṁ puññakkhette anuttare
aggasmiṁ dānaṁ dadataṁ aggaṁ puññaṁ pavaḍḍhati
aggaṁ āyu ca vaṇṇo ca yaso kitti sukhaṁ balaṁ.
Aggassa dātā medhāvī aggadhammasamāhito
devabhūto manusso vā aggappatto pamodatīti.
Ayampi attho vutto bhagavatā iti me sutanti. Paṭhamaṁ.

[271] 2 Antamidaṁ bhikkhave jīvikānaṁ yadidaṁ piṇḍolyaṁ
abhilāpāyaṁ bhikkhave lokasmiṁ piṇḍolo vicarasi pattapāṇīti. Tañca
kho etaṁ bhikkhave kulaputtā upenti atthavasikā atthavasaṁ paṭicca
neva rājābhinītā na corābhinītā na iṇaṭṭā 2 na bhayaṭṭā 3
ājīvikā pakatā 4 api ca kho otiṇṇamhā jātiyā jarāmaraṇena
sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi dukkhotiṇṇā 5
1 Po. Ma. Yu. esa bhagavato ḷ. lokassa. 2 iṇaṭṭhātipi. 3 bhayaṭṭhātipi.
4 aṭṭhakathāyaṁ na ājīvikā pakatā. 5 Yu. dukkhātiṇṇā.
Dukkhaparetā appeva nāma imassa kevalassa dukkhakkhandhassa
antakiriyā paññāyethāti. Evaṁ pabbajito cāyaṁ bhikkhave
kulaputto hoti 1 abhijjhālu kāmesu tibbasārāgo byāpannacitto
paduṭṭhamanasaṅkappo muṭṭhassati asampajāno asamāhito vibbhantacitto
pākatindriyo. Seyyathāpi bhikkhave chavālātaṁ ubhato padittaṁ
majjhe gūthagataṁ 2 neva gāme kaṭṭhatthaṁ pharati na araññe
tathūpamāhaṁ bhikkhave imaṁ puggalaṁ vadāmi gihibhogā ca 3 parihīno
sāmaññatthañca na paripūretīti. Etamatthaṁ bhagavā avoca.
Tatthetaṁ iti vuccati
gihibhogā ca parihīno sāmaññatthañca dubbhago
paridhaṁsamāno pakireti chavālātaṁ 4 vinassati. [5]-
Seyyo ayoguḷo bhutto tatto aggisikhūpamo
yañce bhuñjeyya dussīlo raṭṭhapiṇḍaṁ asaññatoti. Dutiyaṁ.

[272] 3 Saṅghāṭikaṇṇe cepi bhikkhave bhikkhu gahetvā
piṭṭhito piṭṭhito anubandho assa pāde pādaṁ nikkhipanto so ca
hoti abhijjhālu kāmesu tibbasārāgo byāpannacitto paduṭṭhamanasaṅkappo
muṭṭhassati asampajāno asamāhito vibbhantacitto
pākatindriyo atha kho so ārakā va mayhaṁ ahañca tassa.
Taṁ kissa hetu dhammaṁ hi so bhikkhave bhikkhu na passati dhammaṁ
1 Ma. Yu. so ca hoti. 2 gūdhagatantipi. 3 Po. Ma. casaddo natthi.
4 Po. Ma. Yu. chavālātaṁva nassati. 5 kāsāvakaṇṭhā bahavo pāpadhammā asaññatā
pāpā pāpehi kammehi nirayaṁ te upapajjare.
Apassanto maṁ 1 na passati yojanasate cepi so bhikkhave bhikkhu
vihareyya so ca hoti anabhijjhālu kāmesu na tibbasārāgo
abyāpannacitto appaduṭṭhamanasaṅkappo upaṭṭhitasati sampajāno
samāhito ekaggacitto saṁvutindriyo atha kho so santikeva
mayhaṁ ahañca tassa. Taṁ kissa hetu dhammaṁ hi so bhikkhave
bhikkhu passati dhammaṁ passanto maṁ passatīti.
Anubandhopi ce assa mahiccho va 2 vighātavā
ejānugo anejassa nibbutassa anibbuto
giddho so vītagedhassa 3 passa yāvañca ārakā.
Yo ca dhammamabhiññāya dhammamaññāya paṇḍito
rahadova nivāto ca anejo vūpasammati
anejo so anejassa nibbutassa ca nibbuto
agiddho vītagedhassa passa yāvañca santiketi. Tatiyaṁ.

[273] 4 Tayome bhikkhave aggī katame tayo rāgaggi
dosaggi mohaggi. Ime kho bhikkhave tayo aggīti.
Rāgaggi dahati macce ratte kāmesu mucchite
dosaggi pana byāpanne nare pāṇātipātino
mohaggi pana sammūḷhe ariyadhamme akovide.
Ete aggī ajānantā sakkāyābhiratā pajā
te vaḍḍhayanti nirayaṁ tiracchānañca yoniyo
1 Ma. Yu. na maṁ passati. 2 Po. Ma. ca. 3 Po. vītarodhassa.
Asuraṁ pittivisayañca 1 amuttā mārabandhanā.
Ye ca rattindivā yuttā sammāsambuddhasāsane
te nibbāpenti rāgaggiṁ niccaṁ asubhasaññino
dosaggiṁ pana mettāya nibbāpenti naruttamā
mohaggiṁ pana paññāya yāyaṁ nibbedhagāminī.
Te nibbāpetvā nipakā rattindivamatanditā
asesaṁ parinibbanti asesaṁ dukkhamajjhaguṁ 2 .
Ariyaddasā vedaguno sammadaññāya paṇḍitā
jātikkhayamabhiññāya nāgacchanti punabbhavanti. Catutthaṁ.

[274] 5 Tathā tathā bhikkhave bhikkhu upaparikkheyya yathā
yathā 3 upaparikkhato bahiddhā cassa viññāṇaṁ avikkhittaṁ [4]- avisaṭaṁ
ajjhattaṁ asaṇṭhitaṁ anupādāya [5]- aparitassato āyatiṁ
jātijarāmaraṇadukkhasamudayasambhavo na hotīti.
Sattasaṅgapahīnassa netticchinnassa bhikkhuno
vikkhīṇo jātisaṁsāro natthi assa 6 punabbhavoti. Pañcamaṁ.

[275] 6 Tisso imā bhikkhave kāmūpapattiyo katamā
tisso paccupaṭṭhitakāmā nimmānaratino paranimmitavasavattino.
Imā kho bhikkhave tisso kāmūpapattiyoti.
Paccupaṭṭhitakāmā ca ye devā vasavattino
nimmānaratino devā ye caññe kāmabhogino
1 Ma. Yu. pettivisayañca. 2 Po. dukkhamajjhagā. 3 Po. Ma. yathāssa.
4 Yu. hoti. 5 Ma. na paritasseyya. bahiddhā bhikkhave viññāṇe avikkhitte
avisaṭe sati ajjhattaṁ asaṇṭhite anupādāya. 6 Po. Ma. Yu. tassa.
Itthabhāvaññathābhāvaṁ [1]- kāmabhogesu paṇḍitā 2
sabbe pariccaje kāme ye dibbā ye ca mānusā
piyarūpasātagadhitaṁ chetvā sotaṁ duraccayaṁ
asesaṁ parinibbanti asesaṁ dukkhamajjhaguṁ
ariyaddasā vedaguno sammadaññāya paṇḍitā
jātikkhayamabhiññāya nāgacchanti punabbhavanti. Chaṭṭhaṁ.

[276] 7 Kāmayogayutto bhikkhave bhavayogayutto āgāmī
hoti āgantvā 3 itthattaṁ. Kāmayogavisaṁyutto bhikkhave bhavayogayutto
anāgāmī hoti anāgantvā itthattaṁ. Kāmayogavisaṁyutto
bhikkhave bhavayogavisaṁyutto arahaṁ hoti khīṇāsavoti.
Kāmayogena saṁyuttā bhavayogena cūbhayaṁ
sattā gacchanti saṁsāraṁ jātimaraṇagāminanti 4 .
Ye ca kāme pahantvāna appattā āsavakkhayaṁ
bhavayogena saṁyuttā anāgāmīti vuccare.
Ye ca kho chinnasaṁsayā khīṇamānapunabbhavā
te ve pāragatā loke ye pattā āsavakkhayanti. Sattamaṁ. [5]-