[247] 1 Vuttaṁ hetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ
yassa kassaci bhikkhave bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā rāgo appahīno
doso appahīno moho appahīno ayaṁ vuccati bhikkhave na
atari samuddaṁ saūmiṁ savīciṁ sāvaṭṭaṁ sagahaṁ sarakkhasaṁ. Yassa kassaci
bhikkhave bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā rāgo pahīno doso pahīno
moho pahīno ayaṁ vuccati bhikkhave atari samuddaṁ saūmiṁ savīciṁ
sāvaṭṭaṁ sagahaṁ sarakkhasaṁ tiṇṇo pāragato 2 thale tiṭṭhati brāhmaṇoti.
Etamatthaṁ bhagavā avoca. Tatthetaṁ iti vuccati
yassa rāgo ca doso ca avijjā ca virājitā
somaṁ samuddaṁ sagahaṁ sarakkhasaṁ
saūmibhayaṁ duttaraṁ accatāri
saṅgātigo maccujaho nirūpadhi
1 Ma. casaddo natthi. 2 Ma. Yu. pāraṅgato.
Pahāsi dukkhaṁ apunabbhavāya
atthaṅgato so na samānameti.
Amohayi maccurājanti brūmīti.
Ayampi attho vutto bhagavatā iti me sutanti. Dasamaṁ.
Vaggo dutiyo.
Tassuddānaṁ
puññaṁ cakkhu athindriyā 1
addhā 2 caritaṁ duve suci
mune 3 atha rāga duve
puna vaggamāhu dutiyamuttamanti.
-----------
Itivuttake tikanipātassa tatiyavaggo

[248] 1 Vuttaṁ hetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ diṭṭhā
mayā bhikkhave sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena
samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṁ upavādakā
micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā te kāyassa bhedā
parammaraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapannā. Taṁ kho panāhaṁ
bhikkhave nāññassa samaṇassa vā brāhmaṇassa vā sutvā vadāmi
diṭṭhā mayā bhikkhave sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena
1 Po. Ma. atha indriyāni ca. Yu. atha indriyā. 2 Ma. addhā ca caritaṁ duve
soci. 3 Po. munī.
Samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṁ upavādakā
micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā te kāyassa bhedā
parammaraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapannā. Api ca
bhikkhave yadeva sāmaṁ ñātaṁ sāmaṁ diṭṭhaṁ sāmaṁ viditaṁ tadevāhaṁ
vadāmi diṭṭhā mayā bhikkhave sattā kāyaduccaritena samannāgatā
vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṁ
upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā te kāyassa
bhedā parammaraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapannāti.
Etamatthaṁ bhagavā avoca. Tatthetaṁ iti vuccati
micchāmanaṁ paṇidhāya micchāvācaṁ 1 abhāsiya
micchākammāni katvāna kāyena idha puggalo
appassuto apuññakaro appasmiṁ idha jīvite
kāyassa bhedā duppañño nirayaṁ so upapajjatīti.
Ayampi attho vutto bhagavatā iti me sutanti. Paṭhamaṁ.

[249] 2 Vuttaṁ hetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ diṭṭhā
mayā bhikkhave sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena
samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṁ anupavādakā
sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā te kāyassa bhedā
parammaraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapannā. Taṁ kho panāhaṁ bhikkhave
nāññassa samaṇassa vā brāhmaṇassa vā sutvā vadāmi diṭṭhā
1 Ma. micchāvācañca bhāsiya.
Mayā bhikkhave sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena
samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṁ anupavādakā
sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā te kāyassa bhedā
parammaraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapannā. Api ca [1]- yadeva
bhikkhave sāmaṁ ñātaṁ sāmaṁ diṭṭhaṁ sāmaṁ viditaṁ tadevāhaṁ vadāmi
diṭṭhā mayā bhikkhave sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena
samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṁ anupavādakā
sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā te kāyassa bhedā
parammaraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapannāti. Etamatthaṁ bhagavā
avoca. Tatthetaṁ iti vuccati
sammāmanaṁ paṇidhāya sammāvācaṁ abhāsiya
sammākammāni katvāna kāyena idha puggalo
bahussuto puññakaro appasmiṁ idha jīvite
kāyassa bhedā sappañño saggaṁ so upapajjatīti.
Ayampi attho vutto bhagavatā iti me sutanti. Dutiyaṁ.

[250] 3 Vuttaṁ hetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ tisso
imā bhikkhave nissaraṇiyā dhātuyo katamā tisso kāmānametaṁ
nissaraṇaṁ yadidaṁ nekkhammaṁ rūpānametaṁ nissaraṇaṁ yadidaṁ āruppaṁ
yaṁ kho pana kiñci bhūtaṁ saṅkhataṁ paṭiccasamuppannaṁ nirodho tassa
nissaraṇaṁ. Imā kho bhikkhave tisso nissaraṇiyā dhātuyoti.
1 Ma. Yu. bhikkhave.
Etamatthaṁ bhagavā avoca. Tatthetaṁ iti vuccati
kāmanissaraṇaṁ ñatvā rūpānañca atikkamma 1
sabbasaṅkhārasamathaṁ phusaṁ 2 ātāpi sabbadā
sa ve sammaddaso bhikkhu yato tattha vimuccati
abhiññāvosito santo sa ve yogātigo munīti.
Ayampi attho vutto bhagavatā iti me sutanti. Tatiyaṁ.

[251] 4 Vuttaṁ hetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ rūpehi
bhikkhave arūpā santatarā arūpehi nirodho santataroti.
Etamatthaṁ bhagavā avoca. Tatthetaṁ iti vuccati
ye ca rūpūpagā sattā ye ca arūpaṭṭhāyino
nirodhaṁ appajānantā āgantāro punabbhavaṁ.
Ye ca rūpe pariññāya arūpesu asaṇṭhitā
nirodhe ye vimuccanti te janā maccuhāyino.
Kāyena amataṁ dhātuṁ phussayitvā nirūpadhi 3
upadhippaṭinissaggaṁ sacchikatvā anāsavo
deseti sammāsambuddho asokaṁ virajaṁ padanti.
Ayampi attho vutto bhagavatā iti me sutanti. Catutthaṁ.

[252] 5 Vuttaṁ hetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ tayome
bhikkhave puttā santo saṁvijjamānā lokasmiṁ katame tayo
atijāto anujāto avajātoti.
1 Ma. Yu. atikkamaṁ. 2 Po. passa. 3 Ma. Yu. nirūpadhiṁ.
1 Kathañca bhikkhave putto atijāto hoti idha bhikkhave
puttassa mātāpitaro honti na buddhaṁ saraṇaṁ gatā na dhammaṁ saraṇaṁ
gatā na saṅghaṁ saraṇaṁ gatā pāṇātipātā appaṭiviratā adinnādānā
appaṭiviratā kāmesu micchācārā appaṭiviratā musāvādā
appaṭiviratā surāmerayamajjapamādaṭṭhānā appaṭiviratā dussīlā
pāpadhammā. Putto ca nesaṁ hoti buddhaṁ saraṇaṁ gato dhammaṁ
saraṇaṁ gato saṅghaṁ saraṇaṁ gato pāṇātipātā paṭivirato [1]-
adinnādānā paṭivirato kāmesu micchācārā paṭivirato musāvādā
paṭivirato surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭivirato sīlavā
kalyāṇadhammo evaṁ kho bhikkhave putto atijāto hoti.
2 Kathañca bhikkhave putto anujāto hoti idha bhikkhave
puttassa mātāpitaro honti buddhaṁ saraṇaṁ gatā dhammaṁ saraṇaṁ
gatā saṅghaṁ saraṇaṁ gatā pāṇātipātā paṭiviratā adinnādānā
paṭiviratā kāmesu micchācārā paṭiviratā musāvādā paṭiviratā
surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭiviratā sīlavanto kalyāṇadhammā.
Putto 2 ca nesaṁ hoti buddhaṁ saraṇaṁ gato dhammaṁ saraṇaṁ gato saṅghaṁ
saraṇaṁ gato pāṇātipātā paṭivirato adinnādānā paṭivirato
kāmesu micchācārā paṭivirato musāvādā paṭivirato
surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭivirato sīlavā kalyāṇadhammo
evaṁ kho bhikkhave putto anujāto hoti.
1 Po. hoti. 2 Ma. Yu. puttopi nesaṁ ....
3 Kathañca bhikkhave putto avajāto hoti idha bhikkhave
puttassa mātāpitaro honti buddhaṁ saraṇaṁ gatā dhammaṁ saraṇaṁ gatā
saṅghaṁ saraṇaṁ gatā pāṇātipātā paṭiviratā adinnādānā
paṭiviratā kāmesu micchācārā paṭiviratā musāvādā paṭiviratā
surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭiviratā sīlavanto kalyāṇadhammā.
Putto ca nesaṁ hoti na buddhaṁ saraṇaṁ gato na dhammaṁ saraṇaṁ gato
na saṅghaṁ saraṇaṁ gato pāṇātipātā appaṭivirato adinnādānā
appaṭivirato kāmesu micchācārā appaṭivirato musāvādā
appaṭivirato surāmerayamajjapamādaṭṭhānā appaṭivirato dussīlo
pāpadhammo evaṁ kho bhikkhave putto avajāto hoti. Ime kho
bhikkhave tayo puttā santo saṁvijjamānā lokasminti. Etamatthaṁ
bhagavā avoca. Tatthetaṁ iti vuccati
atijātaṁ anujātaṁ puttamicchanti paṇḍitā
avajātaṁ na icchanti yo hoti kulagandhano.
Ete kho puttā lokasmiṁ ye ca 1 bhavanti upāsakā
saddhāsīlena sampannā vadaññū vītamaccharā
cando abbhaghanā mutto parisāsu virocareti.
Ayampi attho vutto bhagavatā iti me sutanti. Pañcamaṁ.

[253] 6 Vuttaṁ hetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ
tayome bhikkhave puggalā santo saṁvijjamānā lokasmiṁ katame tayo
1 Ma. Yu. casaddo natthi.
Avuṭṭhikasamo padesavassī sabbatthābhivassī.
1 Kathañca bhikkhave puggalo avuṭṭhikasamo hoti idha bhikkhave
ekacco puggalo sabbesaññeva na dātā hoti samaṇabrāhmaṇa-
kapaṇaddhikavanibbakayācakānaṁ annaṁ pānaṁ vatthaṁ yānaṁ mālāgandhaṁ vilepanaṁ
seyyāvasathaṁ padīpeyyaṁ evaṁ kho bhikkhave puggalo avuṭṭhikasamo
hoti.
2 Kathañca bhikkhave puggalo padesavassī hoti idha bhikkhave
ekacco puggalo ekaccānaṁ dātā hoti ekaccānaṁ na dātā [1]-
samaṇabrāhmaṇakapaṇaddhikavanibbakayācakānaṁ annaṁ pānaṁ vatthaṁ yānaṁ
mālāgandhaṁ vilepanaṁ seyyāvasathaṁ padīpeyyaṁ evaṁ kho bhikkhave
puggalo padesavassī hoti.
3 Kathañca bhikkhave puggalo sabbatthābhivassī hoti idha
bhikkhave ekacco puggalo sabbesaṁ 2 deti samaṇabrāhmaṇa-
kapaṇaddhikavanibbakayācakānaṁ annaṁ pānaṁ vatthaṁ yānaṁ mālāgandhaṁ vilepanaṁ
seyyāvasathaṁ padīpeyyaṁ evaṁ kho bhikkhave [3]- sabbatthābhivassī
hoti. Ime kho bhikkhave tayo puggalo santo saṁvijjamānā
lokasminti. Etamatthaṁ bhagavā avoca. Tatthetaṁ iti vuccati
na samaṇe na brāhmaṇe na 4 kapaṇaddhike na vanibbake
laddhāna saṁvibhājeti 5 annapānañca bhojanaṁ
taṁ ve avuṭṭhikasamoti āhu naṁ purisādhamaṁ.
1 Ma. Yu. hoti. 2 sabbesaṁva. 3 Ma. Yu. puggalo. 4 na kapaṇaddhikavanibbake.
5 Po. saṁvibhajati.
Ekaccānaṁ na dadāti ekaccānaṁ pavecchati
taṁ ve padesavassīti āhu medhāvino janā.
Subhikkhavāco puriso sabbabhūtānukampako
āmodamāno pakireti detha dethāti bhāsati
yathāpi megho thanayitvā gajjayitvā pavassati
thalaṁ ninnañca pūreti abhisandanto ca 1 vārinā
evameva idhekacco puggalo hoti tādiso
dhammena saṁharitvāna uṭṭhānādhigataṁ dhanaṁ
tappeti annapānena sammā patte vanibbaketi.
Ayampi attho vutto bhagavatā iti me sutanti. Chaṭṭhaṁ.

[254] 7 Vuttaṁ hetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ
tīṇimāni bhikkhave sukhāni patthayamāno sīlaṁ rakkheyya paṇḍito
katamāni tīṇi pasaṁsā me āgacchatūti sīlaṁ rakkheyya paṇḍito
bhogā me uppajjantūti sīlaṁ rakkheyya paṇḍito kāyassa bhedā
parammaraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjissāmīti sīlaṁ rakkheyya
paṇḍito. Imāni kho bhikkhave tīṇi sukhāni patthayamāno sīlaṁ
rakkheyya paṇḍitoti. Etamatthaṁ bhagavā avoca. Tatthetaṁ iti
vuccati
sīlaṁ rakkheyya medhāvī patthayāno tayo sukhe
pasaṁsaṁ vittalābhañca pecca sagge pamodanaṁ.
1 Ma. va.
Akarontopi ce pāpaṁ karontamupasevati
saṅkiyo hoti pāpasmiṁ avaṇṇo cassa rūhati.
Yādisaṁ kurute mittaṁ yādisaṁ 1 cupasevati
sa ve tādisako hoti sahavāso hi tādiso.
Sevamāno sevamānaṁ samphuṭṭho samphusaṁ paraṁ
saro duṭṭho kalāpaṁva alittamupalimpati.
Upalepabhayā dhīro neva pāpasakhā siyā.
Pūtimacchaṁ kusaggena yo naro upanayhati
kusāpi pūti vāyanti evaṁ bālūpasevanā.
Taggarañca palāsena yo naro upanayhati
pattāpi surabhi vāyanti evaṁ dhīrūpasevanā.
Tasmā pattapūṭasseva 2 ñatvā sampākamattano
asante nupaseveyya sante seveyya paṇḍito.
Asanto nirayaṁ nenti santo pāpenti sugatinti.
Ayampi attho vutto bhagavatā iti me sutanti. Sattamaṁ.

[255] 8 Vuttaṁ hetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ
bhindantāyaṁ bhikkhave kāyo viññāṇaṁ virāgadhammaṁ sabbe upadhī
aniccā dukkhā vipariṇāmadhammāti. Etamatthaṁ bhagavā avoca.
Tatthetaṁ iti vuccati
kāyañca bhindantaṁ ñatvā viññāṇañca pabhaṅguṇaṁ 3
1 Po. yādisamūpasevati. Ma. yādisaṁ cūpasevati. 2 Yu. palāsapuṭasseva.
3 Ma. virāgunaṁ. Yu. virāguṇaṁ.
Upadhīsu bhayaṁ disvā jātimaraṇamajjagā
sampatvā paramaṁ santiṁ kālaṁ kaṅkhati bhāvitattoti 1 .
Ayampi attho vutto bhagavatā iti me sutanti. Aṭṭhamaṁ.

[256] 9 Vuttaṁ hetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ dhātusova 2
bhikkhave sattā sattehi saddhiṁ saṁsandanti samenti hīnādhimuttikā
sattā hīnādhimuttikehi sattehi saddhiṁ saṁsandanti samenti
kalyāṇādhimuttikā sattā kalyāṇādhimuttikehi sattehi saddhiṁ
saṁsandanti samenti. Atītampi bhikkhave addhānaṁ dhātusova sattā
sattehi saddhiṁ saṁsandiṁsu samiṁsu hīnādhimuttikā sattā hīnādhimuttikehi
sattehi saddhiṁ saṁsandiṁsu samiṁsu kalyāṇādhimuttikā sattā
kalyāṇādhimuttikehi sattehi saddhiṁ saṁsandiṁsu samiṁsu. Anāgatampi
bhikkhave addhānaṁ dhātusova sattā sattehi saddhiṁ saṁsandissanti samessanti
hīnādhimuttikā sattā hīnādhimuttikehi sattehi saddhiṁ saṁsandissanti
samessanti kalyāṇādhimuttikā sattā kalyāṇādhimuttikehi sattehi
saddhiṁ saṁsandissanti samessanti. Etarahipi bhikkhave paccuppannaṁ
addhānaṁ dhātusova sattā sattehi saddhiṁ saṁsandanti samenti hīnādhimuttikā
sattā hīnādhimuttikehi sattehi saddhiṁ saṁsandanti samenti
kalyāṇādhimuttikā sattā kalyāṇādhimuttikehi sattehi saddhiṁ saṁsandanti
samentīti. Etamatthaṁ bhagavā avoca. Tatthetaṁ iti vuccati
saṁsaggā vanatho jāto asaṁsaggena chijjati
1 Po. bhāvito. 2 Po. Ma. Yu. vasaddo natthi.
Parittaṁ dārumāruyha yathā sīde mahaṇṇave
evaṁ kusītamāgamma sādhujīvīpi sīdati.
Tasmā taṁ parivajjeyya kusītaṁ hīnavīriyaṁ
pavivittehi ariyehi pahitattehi jhāyibhi
niccaṁ āraddhaviriyehi paṇḍitehi sahāvaseti.
Ayampi attho vutto bhagavatā iti me sutanti. Navamaṁ.