[257] 10 Vuttaṁ hetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ tayome
bhikkhave dhammā sekhassa bhikkhuno parihānāya saṁvattanti katame
tayo idha bhikkhave sekho bhikkhu kammārāmo hoti kammarato
kammārāmatamanuyutto bhassārāmo hoti bhassarato bhassārāmatamanuyutto
niddārāmo hoti niddārato niddārāmatamanuyutto
ime kho bhikkhave tayo dhammā sekhassa bhikkhuno parihānāya
saṁvattanti. Tayome bhikkhave dhammā sekhassa bhikkhuno aparihānāya
saṁvattanti katame tayo idha bhikkhave sekho bhikkhu na kammārāmo
hoti na kammarato na kammārāmatamanuyutto na bhassārāmo
hoti na bhassarato na bhassārāmatamanuyutto na niddārāmo hoti
hoti na niddārato na niddārāmatamanuyutto ime kho bhikkhave
tayo dhammā sekhassa bhikkhuno aparihānāya saṁvattantīti.
Etamatthaṁ bhagavā avoca. Tatthetaṁ iti vuccati
kammārāmo bhassarato 1 niddārāmo ca uddhato
1 Ma. bhassārāmo.
Abhabbo tādiso bhikkhu phuṭṭhuṁ sambodhimuttamaṁ.
Tasmā hi appakiccassa appamiddho anuddhato
bhabbo so tādiso bhikkhu phuṭṭhuṁ sambodhimuttamanti.
Ayampi attho vutto bhagavatā iti me sutanti. Dasamaṁ.
Vaggo tatiyo.
Tassuddānaṁ
dve diṭṭhī nissaraṇaṁ rūpaṁ putto avuṭṭhikena ca
sukhā ca bhindanā 1 dhātu parihānena te dasāti.
-----------
Itivuttake tikanipātassa catutthavaggo

[258] 1 Vuttaṁ hetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ tayome
bhikkhave akusalā vitakkā katame tayo anavaññattipaṭisaṁyutto
vitakko lābhasakkārasilokapaṭisaṁyutto vitakko parānuddayatāpaṭisaṁyutto
vitakko ime kho bhikkhave tayo akusalā vitakkāti.
Etamatthaṁ bhagavā avoca. Tatthetaṁ iti vuccati
anavaññattisaññutto lābhasakkāragāravo
sahanandi 2 amaccehi ārā saṁyojanakkhayā
yodha 3 putte 4 pasuṁ hitvā vivāso 5 saṅgahāni 6 ca
bhabbo so tādiso bhikkhu phuṭṭhuṁ sambodhimuttamanti. Paṭhamaṁ.
1 Po. bhidurā dhātuṁ. Ma. bhiduro. 2 Ma. sahanandī. 3 Ma. Yu. yo ca.
4 Ma. puttapasuṁ. 5 Po. Ma. vivāhe. 6 Ma. saṁharāni ca.

[259] 2 Diṭṭhā mayā bhikkhave sattā sakkārena abhibhūtā
pariyādinnacittā kāyassa bhedā parammaraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ
nirayaṁ upapannā diṭṭhā mayā bhikkhave sattā asakkārena abhibhūtā
pariyādinnacittā kāyassa bhedā parammaraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ
nirayaṁ upapannā diṭṭhā mayā bhikkhave sattā sakkārena ca
asakkārena ca tadubhayena abhibhūtā pariyādinnacittā kāyassa bhedā
parammaraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapannā. Taṁ kho
panāhaṁ bhikkhave nāññassa samaṇassa vā brāhmaṇassa vā sutvā
vadāmi diṭṭhā mayā bhikkhave sattā sakkārena abhibhūtā
pariyādinnacittā kāyassa bhedā parammaraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ
nirayaṁ upapannā diṭṭhā mayā bhikkhave sattā asakkārena abhibhūtā
pariyādinnacittā kāyassa bhedā parammaraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ
nirayaṁ upapannā diṭṭhā mayā bhikkhave sattā sakkārena ca
asakkārena ca tadubhayena abhibhūtā pariyādinnacittā kāyassa bhedā
parammaraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapannā. Api ca
bhikkhave yadeva me sāmaṁ ñātaṁ sāmaṁ diṭṭhaṁ sāmaṁ viditaṁ tadevāhaṁ
vadāmi diṭṭhā mayā bhikkhave sattā sakkārena abhibhūtā
pariyādinnacittā kāyassa bhedā parammaraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ
nirayaṁ upapannā diṭṭhā mayā bhikkhave sattā asakkārena abhibhūtā
pariyādinnacittā kāyassa bhedā parammaraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ
Nirayaṁ upapannā diṭṭhā mayā bhikkhave sattā sakkārena ca
asakkārena ca tadubhayena abhibhūtā pariyādinnacittā kāyassa bhedā
parammaraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapannāti.
Yassa sakkāriyamānassa 1 asakkārena cūbhayaṁ
samādhi na vikampati appamādavihārino
taṁ jhāyinaṁ sātatikaṁ sukhumadiṭṭhivipassakaṁ
upādānakkhayārāmaṁ āhu sappuriso itīti. Dutiyaṁ.

[260] 3 Tayome bhikkhave devesu devasaddā niccharanti samayā
samayaṁ upādāya katame tayo 1 yasmiṁ bhikkhave samaye ariyasāvako
kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā
anagāriyaṁ pabbajjāya ceteti tasmiṁ [2]- samaye devesu
devasaddo niccharati eso ariyasāvako mārena saddhiṁ saṅgāmāya
cetetīti ayaṁ bhikkhave paṭhamo devesu devasaddo niccharati samayā
samayaṁ upādāya. 2 Puna ca paraṁ bhikkhave yasmiṁ samaye
ariyasāvako sattannaṁ bodhipakkhiyānaṁ dhammānaṁ bhāvanānuyogamanuyutto
viharati tasmiṁ bhikkhave samaye devesu devasaddo niccharati eso
ariyasāvako mārena saddhiṁ saṅgāmetīti ayaṁ bhikkhave dutiyo devesu
devasaddo niccharati samayā samayaṁ upādāya. 3 Puna ca paraṁ
bhikkhave yasmiṁ samaye ariyasāvako āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ
paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā
1 Ma. Yu. sakkariyamānassa. 2 Yu. bhikkhave.
Upasampajja viharati tasmiṁ bhikkhave samaye devesu devasaddo niccharati
eso ariyasāvako vijitasaṅgāmo tameva saṅgāmasīsaṁ abhivijiya
ajjhāvasatīti ayaṁ bhikkhave tatiyo devesu devasaddo niccharati
samayā samayaṁ upādāya. Ime kho bhikkhave tayo devesu
devasaddā niccharanti samayā samayaṁ upādāyāti.
Disvā vijitasaṅgāmaṁ sammāsambuddhasāvakaṁ
devatāpi namassanti mahantaṁ vītasāradaṁ
namo te purisājañña yo tvaṁ dujjayamajjhabhū 1
jetvāna maccuno senaṁ vimokkhena anāvaraṁ 2
itihetaṁ namassanti devatā pattamānasaṁ
tañhi tassa namassanti yena maccuvasaṁ vajeti. Tatiyaṁ.

[261] 4 Yadā bhikkhave devo devakāyā cavanadhammo hoti
pañcassa pubbanimittāni pātubhavanti mālā milāyanti vatthāni
kilissanti kacchehi sedā muccanti kāye dubbaṇṇiyaṁ
okkamati sake devo devāsane nābhiramatīti. Tamenaṁ bhikkhave
devā cavanadhammo ayaṁ devaputtoti iti viditvā tīhi vācāhi
anumodanti ito bho sugatiṁ gaccha sugatiṁ gantvā suladdhalābhaṁ
labha suladdhalābhaṁ labhitvā supatiṭṭhito bhavāhīti.

[262] Evaṁ vutte aññataro bhikkhu bhagavantaṁ etadavoca
kinnu kho bhante devānaṁ sugatigamanasaṅkhātaṁ kiñci bhante devānaṁ
1 Po. dujjayamajjhayi. 2 Po. anāsavaṁ.
Suladdhalābhasaṅkhātaṁ kiṁ pana bhante devānaṁ supatiṭṭhitasaṅkhātanti.
Manussattaṁ kho bhikkhave 1 devānaṁ sugatigamanasaṅkhātaṁ yaṁ manussabhūto
samāno tathāgatappavedite dhammavinaye saddhaṁ paṭilabhati idaṁ kho
bhikkhave devānaṁ suladdhalābhasaṅkhātaṁ sā kho panassa saddhā
niviṭṭhā hoti mūlajātā patiṭṭhitā daḷhā asaṁhāriyā samaṇena
vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci
vā lokasmiṁ idaṁ kho bhikkhave devānaṁ supatiṭṭhitasaṅkhātanti.
Yadā devo devakāyā cavati āyusaṅkhayā
tayo saddā niccharanti devānaṁ anumodataṁ
ito bho sugatiṁ gaccha manussānaṁ sahabyataṁ
manussabhūto saddhamme labha saddhaṁ anuttaraṁ
sā te saddhā niviṭṭhassa mūlajātā patiṭṭhitā
yāvajīvaṁ asaṁhirā saddhamme supavedite.
Kāyaduccaritaṁ hitvā vacīduccaritāni ca
manoduccaritaṁ hitvā yañcaññaṁ dosasaññitaṁ
kāyena kusalaṁ katvā vācāya kusalaṁ bahuṁ
manasā kusalaṁ katvā appamāṇaṁ nirūpadhiṁ.
Tato opadhikaṁ puññaṁ katvā dānena taṁ bahuṁ
aññepi macce saddhamme brahmacariye nivesaya 2
imāya anukampāya devā devaṁ yadā vidū
1 Ma. bhikkhu. 2 Yu. nivesaye.
Cavantaṁ anumodanti ehi deva punappunanti. Catutthaṁ.

[263] 5 Tayome bhikkhave puggalā loke uppajjamānā
uppajjanti bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya
hitāya sukhāya devamanussānaṁ katame tayo 1 idha bhikkhave
tathāgato loke uppajjati arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno
sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ
buddho bhagavā so dhammaṁ deseti ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ
pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ
parisuddhaṁ brahmacariyaṁ pakāseti ayaṁ bhikkhave paṭhamo puggalo
loke uppajjamāno uppajjati bahujanahitāya bahujanasukhāya
lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ. 2 Puna ca paraṁ
bhikkhave tasseva satthuno sāvako arahaṁ hoti khīṇāsavo vusitavā
katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṁyojano
sammadaññā vimutto so dhammaṁ deseti ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ
pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ
parisuddhaṁ brahmacariyaṁ pakāseti ayampi bhikkhave dutiyo puggalo
loke uppajjamāno uppajjati bahujanahitāya bahujanasukhāya
lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ. 3 Puna ca paraṁ
bhikkhave tasseva satthuno sāvako sekkho hoti pāṭipado bahussuto
sīlavatūpapanno sopi dhammaṁ deseti ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ
Pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ
brahmacariyaṁ pakāseti ayampi bhikkhave tatiyo puggalo loke
uppajjamāno uppajjati bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya
atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ. Ime kho bhikkhave tayo
puggalā loke uppajjamānā uppajjanti bahujanahitāya bahujanasukhāya
lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānanti.
Satthā hi loke paṭhamo mahesī
tassanvayo sāvako bhāvitatto
athāparo pāṭipadopi sekkho
bahussuto sīlavatūpapanno.
Ete tayo devamanussaseṭṭhā
pabhaṅkarā dhammamudīriyantā 1
apāpuranti 2 amatassa dvāraṁ
yogā pamocanti bahujanaṁ te.
Ye satthavāhena anuttarena
sudesitaṁ maggamanukkamanti
idheva dukkhassa karonti antaṁ
ye appamattā sugatassa sāsaneti. Pañcamaṁ.

[264] 6 Asubhānupassī bhikkhave kāyasmiṁ viharatha ānāpānassati
ca vo ajjhattaṁ parimukhaṁ supatiṭṭhitā hotu sabbasaṅkhāresu
1 Ma. Yu. dhammamudīrayantā. 2 Yu. apāvuṇanuti.
Aniccānupassino viharatha. Asubhānupassīnaṁ bhikkhave kāyasmiṁ viharataṁ
yo subhāya dhātuyā rāgānusayo so pahīyati. Ānāpānassatiyā
ajjhattaṁ parimukhaṁ supatiṭṭhitāya 1 ye bāhirā vitakkāsayā vighātapakkhikā
te na honti. Sabbasaṅkhāresu aniccānupassīnaṁ viharataṁ
yā avijjā sā pahīyati yā vijjā sā uppajjatīti.
Asubhānupassī kāyasmiṁ ānāpāne paṭissato
sabbasaṅkhārasamathaṁ passaṁ ātāpi sabbadā.
Sa ve sammaddaso bhikkhu yato tattha vimuccati
abhiññāvosito santo sa ve yogātigo munīti. Chaṭṭhaṁ.

[265] 7 Dhammānudhammapaṭipannassa bhikkhuno ayamanudhammo hoti
veyyākaraṇāya dhammānudhammapaṭipannoyanti bhāsamāno dhammaññeva
bhāsati no adhammaṁ vitakkayamāno pana 2 dhammavitakkaññeva vitakketi
no adhammavitakkaṁ tadubhayaṁ [3]- abhinivajjetvā upekkhako viharati sato
sampajānoti.
Dhammārāmo dhammarato dhammaṁ anuvicintayaṁ
dhammaṁ anussaraṁ bhikkhu saddhammā na parihāyati.
Caraṁ vā yadi vā tiṭṭhaṁ nisinno uda vā sayaṁ
ajjhattaṁ samayaṁ cittaṁ santimevādhigacchatīti. Sattamaṁ.

[266] 8 Tayome bhikkhave akusalavitakkā andhakaraṇā acakkhukaraṇā
aññāṇakaraṇā paññānirodhikā vighātapakkhikā anibbānasaṁvattanikā
1 Yu. sūpaṭṭhitāya. 2 Ma. Yu. vā. 3 Ma. vā pana.
Katame tayo kāmavitakko bhikkhave andhakaraṇo
acakkhukaraṇo aññāṇakaraṇo paññānirodhiko vighātapakkhiko
anibbānasaṁvattaniko. Byāpādavitakko bhikkhave andhakaraṇo
acakkhukaraṇo aññāṇakaraṇo paññānirodhiko vighātapakkhiko
anibbānasaṁvattaniko. Vihiṁsāvitakko bhikkhave andhakaraṇo
acakkhukaraṇo aññāṇakaraṇo paññānirodhiko vighātapakkhiko
anibbānasaṁvattaniko. Ime kho bhikkhave tayo akusalā vitakkā
andhakaraṇā acakkhukaraṇā aññāṇakaraṇā paññānirodhikā
vighātapakkhikā anibbānasaṁvattanikā.