[227] 12 Vuttaṁ hetaṁ bhagavā vuttamarahatāti me sutaṁ dvīhi
bhikkhave diṭṭhigatehi pariyuṭṭhitā devamanussā oliyanti eke
atidhāvanti eke cakkhumanto ca passanti. Kathañca bhikkhave
oliyanti eke bhavārāmā bhikkhave devamanussā bhavaratā bhavasammuditā
tesaṁ bhavanirodhāya dhamme desiyamāne cittaṁ na
pakkhandati na sampasīdati na santiṭṭhati nādhimuccati evaṁ [1]- bhikkhave
oliyanti eke. Kathañca bhikkhave atidhāvanti eke bhaveneva
kho paneke aṭṭiyamānā harāyamānā jigucchamānā vibhavaṁ abhinandanti
yato kira bho ayaṁ attā 2 kāyassa bhedā parammaraṇā
ucchijjati vinassati na hoti parammaraṇā etaṁ santaṁ etaṁ paṇītaṁ
etaṁ yāthāvanti evaṁ kho bhikkhave atidhāvanti eke. Kathañca
bhikkhave cakkhumanto passanti idha bhikkhu bhūtaṁ bhūtato passati
bhūtaṁ bhūtato disvā bhūtassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno
hoti evaṁ kho bhikkhave cakkhumanto ca passantīti. Etamatthaṁ
bhagavā avoca. Tatthetaṁ iti vuccati
yo 3 bhūtaṁ bhūtato disvā bhūtassa ca atikkamaṁ
yathābhūtaṁ 4 vimuccanti bhavataṇhāparikkhayā
sace bhūtaṁ pariñño so vītataṇho bhavābhave
1 Ma. Yu. kho. 2 Yu. attho. 3 Ma. Yu. ye. 4 Ma. Yu. yathābhūte.
Bhūtassa vibhavā bhikkhū nāgacchanti punabbhavanti.
Ayampi attho vutto bhagavatā iti me sutanti. Dvādasamaṁ.
Vaggo dutiyo.
Tassuddānaṁ
dve indriyā dve tapanīyā sīlena apare duve
anottappī 1 kuhanā dve ca saṁvejanīyena te dasa
vitakkā desanā vijjā paññā dhammena pañcamaṁ
ajātaṁ dhātu sallānaṁ sikkhā jāgariyena ca
apāya diṭṭhiyāyeva 2 bāvīsati pakāsitāti.
Dukanipāto niṭṭhito.
----------
Itivuttake tikanipātassa paṭhamavaggo

[228] 1 Vuttaṁ hetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ tīṇīmāni
bhikkhave akusalamūlāni katamāni tīṇi lobho akusalamūlaṁ
doso akusalamūlaṁ moho akusalamūlaṁ. Imāni kho bhikkhave tīṇi
akusalamūlānīti. Etamatthaṁ bhagavā avoca. Tatthetaṁ iti vuccati
lobho doso ca moho ca purisaṁ pāpacetasaṁ
hiṁsanti attasambhūtā tacasāraṁva samphalanti.
Ayampi attho vutto bhagavatā iti me sutanti. Paṭhamaṁ.
1 Ma. anottāpī. 2 Ma. Yu. diṭṭhiyā ceva.

[229] 2 Vuttaṁ hetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ tisso
imā bhikkhave dhātuyo katamā tisso rūpadhātu arūpadhātu nirodhadhātu.
Imā kho bhikkhave tisso dhātuyoti. Etamatthaṁ bhagavā
avoca. Tatthetaṁ iti vuccati
rūpadhātupariññāya 1 arūpesu asaṇṭhitā
nirodhe ye vimuccanti te janā maccuhāyino.
Kāyena amataṁ dhātuṁ phussayitvā 2 nirūpadhiṁ
upadhippaṭinissaggaṁ sacchikatvā anāsavo
deseti sammāsambuddho asokaṁ virajaṁ padanti.
Ayampi attho vutto bhagavatā iti me sutanti. Dutiyaṁ.

[230] 3 Vuttaṁ hetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ tisso
imā bhikkhave vedanā katamā tisso sukhā vedanā dukkhā
vedanā adukkhamasukhā vedanā. Imā kho bhikkhave tisso
vedanāti. Etamatthaṁ bhagavā avoca. Tattethaṁ iti vuccati
samāhito sampajāno sato buddhassa sāvako
vedanā ca pajānāti vedanānañca sambhavaṁ
yattha cetā nirujjhanti maggañca khayagāminaṁ
vedanānaṁ khayā bhikkhu nicchāto parinibbutoti.
Ayampi attho vutto bhagavatā iti me sutanti. Tatiyaṁ.

[231] 4 Vuttaṁ hetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ tisso
1 Ma. rūpadhātuṁ. 2 Ma. phusayitvā. Yu. phassayitvā.
Imā bhikkhave vedanā katamā tisso sukhā vedanā dukkhā
vedanā adukkhamasukhā vedanā. Sukhā bhikkhave vedanā dukkhato
daṭṭhabbā dukkhā vedanā sallato daṭṭhabbā adukkhamasukhā
vedanā aniccato daṭṭhabbā. Yato ca 1 kho bhikkhave bhikkhuno sukhā
vedanā dukkhato diṭṭhā hoti dukkhā vedanā sallato diṭṭhā
hoti adukkhamasukhā vedanā aniccato diṭṭhā hoti ayaṁ vuccati
bhikkhave bhikkhu ariyo sammaddaso acchecchi 2 taṇhaṁ vivattayi
saṁyojanaṁ sammāmānābhisamayā 3 antamakāsi dukkhassāti. Etamatthaṁ
bhagavā avoca. Tatthetaṁ iti vuccati
yo sukhaṁ dukkhato addakkhi 4 dukkhamaddakkhi sallato
adukkhamasukhaṁ santaṁ addakkhi naṁ aniccato
sa ve sammaddaso bhikkhu yato tattha vimuccati
abhiññāvosito santo sa ve yogātigo munīti.
Ayampi attho vutto bhagavatā iti me sutanti. Catutthaṁ.

[232] 5 Vuttaṁ hetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ tisso
imā bhikkhave esanā katamā tisso kāmesanā bhavesanā
brahmacariyesanā. Imā kho bhikkhave tisso esanāti. Etamatthaṁ
bhagavā avoca. Tatthetaṁ iti vuccati
samāhito sampajāno sato buddhassa sāvako
1 Ma. Yu. casaddo natthi. 2 Yu. acchejji. 3 Po. sammaddaso mānā -.
4 Ma. adda.
Esanā ca pajānāti esanānañca sambhavaṁ
yattha cetā nirujjhanti maggañca khayagāminaṁ
esanānaṁ khayā bhikkhu nicchāto parinibbutoti.
Ayampi attho vutto bhagavatā iti me sutanti. Pañcamaṁ.

[233] 6 Vuttaṁ hetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ tisso
imā bhikkhave esanā katamā tisso kāmesanā bhavesanā
brahmacariyesanā. Imā kho bhikkhave tisso esanāti. Etamatthaṁ
bhagavā avoca. Tatthetaṁ iti vuccati
kāmesanā bhavesanā brahmacariyesanā saha
iti saccaparāmāso diṭṭhiṭṭhānā samussayā
sabbarāgavirattassa taṇhakkhayavimuttino
esanāpaṭinissaṭṭhā diṭṭhiṭṭhānā samūhatā
esanānaṁ khayā bhikkhu nirāso akathaṅkathīti.
Ayampi attho vutto bhagavatā iti me sutanti. Chaṭṭhaṁ.

[234] 7 Vuttaṁ hetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ tayome
bhikkhave āsavā katame tayo kāmāsavo bhavāsavo avijjāsavo.
Ime kho bhikkhave tayo āsavāti. Etamatthaṁ bhagavā avoca.
Tatthetaṁ iti vuccati
samāhito sampajāno sato buddhassa sāvako
āsave ca pajānāti āsavānañca sambhavaṁ
Yattha cetā nirujjhanti maggañca khayagāminaṁ
āsavānaṁ khayā bhikkhu nicchāto parinibbutoti.
Ayampi attho vutto bhagavatā iti me sutanti. Sattamaṁ.

[235] 8 Vuttaṁ hetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ tayome
bhikkhave āsavā katame tayo kāmāsavo bhavāsavo avijjāsavo.
Ime kho bhikkhave tayo āsavāti. Etamatthaṁ bhagavā avoca.
Tatthetaṁ iti vuccati
yassa kāmāsavo khīṇo avijjā ca virājitā
bhavāsavo parikkhīṇo vippamutto nirūpadhi
dhāreti antimaṁ dehaṁ jetvā māraṁ savāhananti.
Ayampi attho vutto bhagavatā iti me sutanti. Aṭṭhamaṁ.

[236] 9 Vuttaṁ hetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ tisso
imā bhikkhave taṇhā katamā tisso kāmataṇhā bhavataṇhā
vibhavataṇhā. Imā kho bhikkhave tisso taṇhāti. Etamatthaṁ
bhagavā avoca. Tatthetaṁ iti vuccati
taṇhāyogena saṁyuttā rattacittā bhavābhave
te yogayuttā mārassa ayogakkhemino janā
sattā gacchanti saṁsāraṁ jātimaraṇagāmino
ye ca taṇhaṁ pahantvāna vītataṇhā bhavābhave
te 1 ve pāragatā loke ye pattā āsavakkhayanti.
1 Yu. te ca pāraṅgatā.
Ayampi attho vutto bhagavatā iti me sutanti. Navamaṁ.