[217] 2 Vuttaṁ hetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ
tathāgatassa bhikkhave arahato sammāsambuddhassa dve dhammadesanā
pariyāyena bhavanti katamā dve pāpaṁ pāpakato passathāti ayaṁ
paṭhamā dhammadesanā pāpaṁ pāpakato disvā tattha nibbindatha
virajjatha vimuccathāti ayampi 2 dutiyā dhammadesanā tathāgatassa
bhikkhave arahato sammāsambuddhassa imā dve dhammadesanā pariyāyena
bhavanti. Etamatthaṁ bhagavā avoca. Tatthetaṁ iti vuccati
tathāgatassa buddhassa sabbabhūtānukampino
pariyāyavacanaṁ passa dve ca dhammā pakāsitā
pāpakaṁ passatha chekā 3 tattha pāpaṁ 4 virajjatha
tato virattacittāse dukkhassantaṁ karissathāti.
Ayampi attho vutto bhagavatā iti me sutanti. Dutiyaṁ.

[218] 3 Vuttaṁ hetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ avijjā
bhikkhave pubbaṅgamā akusalānaṁ dhammānaṁ samāpattiyā anvadeva
ahirikaṁ anottappaṁ vijjā ca kho bhikkhave pubbaṅgamā kusalānaṁ
1 Ma. janatamapetasoko. Yu. janataṁ apetasoko 2 Ma. Yu. pisaddo natthi.
3 Ma. cetaṁ. Yu. cekaṁ. 4 Ma. Yu. cāpi.
Dhammānaṁ samāpattiyā anvadeva hirottappanti. Etamatthaṁ
bhagavā avoca. Tatthetaṁ iti vuccati
yā kācimā duggatiyo asmiṁ loke paramhi ca
avijjāmūlakā 1 sabbā icchālobhasamussayā
yato ca hoti pāpiccho ahiriko 2 anādaro
tato pāpaṁ pasavati apāyaṁ tena gacchati.
Tasmā chandañca lobhañca avijjañca virājayaṁ
vijjaṁ uppādayaṁ bhikkhu sabbā duggatiyo jaheti.
Ayampi attho vutto bhagavatā iti me sutanti. Tatiyaṁ.

[219] 4 Vuttaṁ hetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ te
bhikkhave sattā suparihīnā ye ariyāya paññāya parihīnā te
diṭṭhe ceva 3 dhamme dukkhaṁ viharanti savighātaṁ saupāyāsaṁ sapariḷāhaṁ
kāyassa bhedā parammaraṇā duggati pāṭikaṅkhā. Te bhikkhave sattā
aparihīnā ye ariyāya paññāya aparihīnā te diṭṭhe ceva
dhamme sukhaṁ viharanti avighātaṁ anupāyāsaṁ apariḷāhaṁ kāyassa bhedā
parammaraṇā sugati pāṭikaṅkhāti. Etamatthaṁ bhagavā avoca.
Tatthetaṁ iti vuccati
paññāya parihānena passa lokaṁ sadevakaṁ
niviṭṭhaṁ nāmarūpasmiṁ idaṁ saccanti maññati.
Paññā hi seṭṭhā lokasmiṁ yāyaṁ nibbedhagāminī
1 Ma. avijjāmūlikā. 2 Ma. Yu. ahirīko. 3 Ma. diṭṭheva.
Sā 1 ca sammā pajānāti jātibhavaparikkhayaṁ
tesaṁ devā manussā ca sambuddhānaṁ satīmataṁ
pihayanti hāsapaññānaṁ 2 sarīrantimadhārinanti.
Ayampi attho vutto bhagavatā iti me sutanti. Catutthaṁ.

[220] 5 Vuttaṁ hetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ dveme
bhikkhave sukkā dhammā lokaṁ pālenti katame dve hiri 3
ca ottappaṁ ca. Ime ce bhikkhave dve sukkā dhammā lokaṁ
na pāleyyuṁ nayidha paññāyetha mātāti vā mātucchāti vā
mātulānīti vā ācariyabhiriyāti vā garūnaṁ dārāti vā sambhedaṁ
loko agamissa yathā ajeḷakā kukkuṭasūkarā soṇasiṅgālā.
Yasmā ca kho bhikkhave ime dve sukkā dhammā lokaṁ pālenti
tasmā paññāyetha 4 mātāti vā mātucchāti vā mātulānīti vā
ācariyabhiriyāti vā garūnaṁ dārāti vāti. Etamatthaṁ bhagavā avoca.
Tatthetaṁ iti vuccati
yesaṁ ce hiriottappaṁ sabbadā ca na vijjati
vokkantā sukkamūlā te jātimaraṇagāmino.
Yesañca hiriottappaṁ sadā sammā upaṭṭhitā
virūḷhabrahmacariyā te santo khīṇapunabbhavāti.
Ayampi attho vutto bhagavatā iti me sutanti. Pañcamaṁ.

[221] 6 Vuttaṁ hetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ atthi
1 Po. sā ca yasmā. Ma. yāya sammā. Yu. yā. 2 Yu. sapaññānaṁ.
3 Ma. hirī. 4 Ma. Yu. paññāyati.
Bhikkhave ajātaṁ abhūtaṁ akataṁ asaṅkhataṁ no cetaṁ bhikkhave abhavissa
ajātaṁ abhūtaṁ akataṁ asaṅkhataṁ nayidha jātassa bhūtassa katassa saṅkhatassa
nissaraṇaṁ paññāyetha. Yasmā ca kho bhikkhave atthi ajātaṁ
abhūtaṁ akataṁ asaṅkhataṁ tasmā jātassa bhūtassa katassa saṅkhatassa
nissaraṇaṁ paññāyethāti 1 . Etamatthaṁ bhagavā avoca. Tatthetaṁ
iti vuccati
jātaṁ bhūtaṁ samuppannaṁ kataṁ saṅkhatamaddhuvaṁ
jarāmaraṇasaṅkhataṁ roganiddhaṁ pabhaṅguṇaṁ 2
āhāranettippabhavaṁ nālaṁ tadabhinandituṁ
tassa nissaraṇaṁ santaṁ atakkāvacaraṁ dhuvaṁ
ajātaṁ asamuppannaṁ asokaṁ virajaṁ padaṁ
nirodho dukkhadhammānaṁ saṅkhārūpasamo sukhoti.
Ayampi attho vutto bhagavatā iti me sutanti. Chaṭṭhaṁ.

[222] 7 Vuttaṁ hetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ dvemā
bhikkhave nibbānadhātuyo katamā dve saupādisesā ca
nibbānadhātu anupādisesā ca nibbānadhātu. Katamā ca bhikkhave
saupādisesā nibbānadhātu idha bhikkhave bhikkhu arahaṁ hoti khīṇāsavo
vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṁyojano
sammadaññā vimutto tassa tiṭṭhanteva pañcindriyāni
yesaṁ avighātattā 3 manāpāmanāpaṁ paccanubhoti sukhadukkhaṁ
1 Ma. paññāyatīti. 2 Ma. pabhaṅguraṁ. 3 Po. adhigatattā.
Paṭisaṁvedayati 1 tassa yo rāgakkhayo dosakkhayo mohakkhayo ayaṁ
vuccati bhikkhave saupādisesā nibbānadhātu. Katamā ca bhikkhave
anupādisesā nibbānadhātu idha bhikkhave bhikkhu arahaṁ hoti khīṇāsavo
vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṁyojano
sammadaññā vimutto tassa idheva bhikkhave
sabbavedayitāni anabhinanditāni sītibhavissanti ayaṁ vuccati bhikkhave
anupādisesā nibbānadhātu. Imā kho bhikkhave dve nibbānadhātuyoti.
Etamatthaṁ bhagavā avoca. Tatthetaṁ iti vuccati
dve imā cakkhumatā pakāsitā
nibbānadhātū anissitena tādinā
ekā hi dhātu idha diṭṭhadhammikā
saupādisesā bhavanettisaṅkhayā
anupādisesā pana samparāyikā
yamhi nirujjhanti bhavāni sabbaso.
Ye etadaññāya padaṁ asaṅkhataṁ
vimuttacittā bhavanettisaṅkhayā
te dhammasārādhigamakkhaye 2 ratā
pahaṁsu te sabbabhavāni tādinoti.
Ayampi attho vutto bhagavatā iti me sutanti. Sattamaṁ.

[223] 8 Vuttaṁ hetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ paṭisallānārāmā
1 Po. Yu. paṭisaṁvediyati. 2 Ma. Yu. dhammasārādhigamā khaye.
Sallānārāmā bhikkhave viharatha paṭisallānaratā ajjhattaṁ cetosamathamanuyuttā
anirākatajjhānā vipassanāya samannāgatā brūhetā
suññāgārānaṁ. Paṭisallānārāmānaṁ bhikkhave viharataṁ paṭisallānaratānaṁ
ajjhattaṁ cetosamathamanuyuttānaṁ anirākatajjhānānaṁ
vipassanāya samannāgatānaṁ brūhetānaṁ suññāgārānaṁ dvinnaṁ
phalānaṁ aññataraṁ phalaṁ pāṭikaṅkhaṁ diṭṭheva dhamme aññā sati vā
upādisese anāgāmitāti. Etamatthaṁ bhagavā avoca. Tatthetaṁ
iti vuccati
ye santacittā nipakā satimanto ca jhāyino
sammā dhammaṁ vipassanti kāmesu anapekkhino
appamādaratā santā pamāde bhayadassino
abhabbā parihānāya nibbānasseva santiketi.
Ayampi attho vutto bhagavatā iti me sutanti. Aṭṭhamaṁ.

[224] 9 Vuttaṁ hetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ sikkhānisaṁsā
bhikkhave viharatha paññuttarā vimuttisārā satādhipateyyā.
Sikkhānisaṁsānaṁ bhikkhave viharataṁ paññuttarānaṁ vimuttisārānaṁ satādhipateyyānaṁ
dvinnaṁ phalānaṁ aññataraṁ phalaṁ pāṭikaṅkhaṁ diṭṭheva
dhamme aññā sati vā upādisese anāgāmitāti. Etamatthaṁ
bhagavā avoca. Tatthetaṁ iti vuccati
paripuṇṇasekkhaṁ 1 apahānadhammaṁ
1 Po. aparipuṇṇasekkhaṁ aparihānadhammaṁ. Ma. .. sikkhaṁ. Yu. .. sekhaṁ.
Paññuttaraṁ jātikhayantadassiṁ
taṁ ve muniṁ antimadehadhāriṁ
mārañjahaṁ 1 brūmi jarāya pāraguṁ.
Tasmā sadā jhānaratā samāhitā
ātāpino jātikhayantadassino
māraṁ sasenaṁ abhibhuyya bhikkhavo
bhavatha jātimaraṇassa pāragāti.
Ayampi attho vutto bhagavatā iti me sutanti. Navamaṁ.

[225] 10 Vuttaṁ hetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ
jāgaro cassa bhikkhave bhikkhu vihareyya sato sampajāno samāhito
pamudito vippasanno ca tattha kālavipassī ca kusalesu dhammesu.
Jāgarassa bhikkhave bhikkhuno viharato satimato 2 sampajānassa samāhitassa
pamuditassa vippasannassa tattha kālavipassino kusalesu
dhammesu dvinnaṁ phalānaṁ aññataraṁ phalaṁ pāṭikaṅkhaṁ diṭṭheva dhamme
aññā sati vā upādisese anāgāmitāti. Etamatthaṁ bhagavā
avoca. Tatthetaṁ iti vuccati
jāgarantā suṇāthetaṁ ye suttā te pabujjhatha
suttā jāgaritaṁ seyyo natthi jāgarato bhayaṁ.
Yo jāgaro ca satimā sampajāno
samāhito mudito vippasanno ca
1 Yu. mānañjahaṁ. 2 Ma. Yu. satassa.
Kālena so sammā dhammaṁ parivīmaṁsamāno
ekodibhūto vihane tamaṁ so.
Tasmā have jāgariyaṁ bhajetha
ātāpī bhikkhu nipako jhānalābhī
saṁyojanaṁ jātijarāya chetvā
idheva sambodhimanuttaraṁ phuseti.
Ayampi attho vutto bhagavatā iti me sutanti. Dasamaṁ.

[226] 11 Vuttaṁ hetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ
dveme bhikkhave āpāyikā nerayikā idampahāya 1 katame dve
yo [2]- abrahmacārī brahmacārīpaṭiñño yo ca paripuṇṇaṁ parisuddhaṁ
brahmacariyaṁ carantaṁ amūlakena abrahmacariyena anuddhaṁseti. Ime
kho bhikkhave dve āpāyikā nerayikā idampahāyāti. Etamatthaṁ
bhagavā avoca. Tatthetaṁ iti vuccati
abhūtavādī nirayaṁ upeti
yo cāpi 3 katvā na karomiccāha
ubhopi te pecca samā bhavanti
nihīnakammā manujā parattha.
Kāsāvakaṇṭhā bahavo pāpadhammā asaññatā
pāpā pāpehi kammehi nirayaṁ te upapajjare
seyyo ayoguḷo bhutto tatto aggisikhūpamo
1 Ma. Yu. idamappahāya. 2 Ma. ca. 3 Ma. Yu. vāpi. yo vāpi katvā na karomīti
cāhāti udāne āgataṁ.
Yañce bhuñjeyya dussīlo raṭṭhapiṇḍaṁ asaññatoti.
Ayampi attho vutto bhagavatā iti me sutanti. Ekādasamaṁ.