[197] 9 Vuttaṁ hetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ
ekadhammo bhikkhave loke uppajjamāno uppajjati bahujanahitāya
bahujanasukhāya bahuno janassa atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ
katamo ekadhammo saṅghassa sāmaggī saṅghe kho pana bhikkhave
samagge na ceva aññamaññaṁ bhaṇḍanāni honti na ca
aññamaññaṁ paribhāsā honti na ca aññamaññaṁ parikkhepā honti
na ca aññamaññaṁ pariccajanā honti tattha appasannā ceva pasīdanti
pasannānañca bhiyyobhāvo hotīti. Etamatthaṁ bhagavā avoca.
Tatthetaṁ iti vuccati
sukhā saṅghassa sāmaggī samaggānañcanuggaho
samaggarato dhammaṭṭho yogakkhemā na dhaṁsati
saṅghaṁ samaggaṁ katvāna kappaṁ saggamhi modatīti.
Ayampi attho vutto bhagavatā iti me sutanti. Navamaṁ.
1 Ma. yogakkhemā padhaṁsati. 2 Po. saṅghasamaggaṁ.

[198] 10 Vuttaṁ hetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ
idhāhaṁ bhikkhave ekaccaṁ puggalaṁ paduṭṭhacittaṁ evaṁ cetasā ceto
paricca pajānāmi imamhi cāyaṁ samaye puggalo kālaṁ kareyya
yathābhataṁ nikkhitto evaṁ niraye taṁ kissa hetu cittañhissa
bhikkhave paduṭṭhaṁ cetopadosahetu kho pana bhikkhave evamidhekacce
sattā kāyassa bhedā parammaraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ
uppajjantīti. Etamatthaṁ bhagavā avoca. Tatthetaṁ iti vuccati
paduṭṭhacittaṁ ñatvāna ekaccaṁ idha puggalaṁ
etamatthaṁ byākāsi buddho bhikkhūna santike
imamhi cāyaṁ samaye kālaṁ kayirātha puggalo
nirayaṁ upapajjeyya cittañhissa padūsitaṁ
yathā haritvā nikkhipeyya evameva tathāvidho
cetopadosahetū hi sattā gacchanti duggatinti.
Ayampi attho vutto bhagavatā iti me sutanti. Dasamaṁ.
Dutiyavaggo dutiyo.
Tassuddānaṁ
mohakodhā 1 atha makkho mohakāmā sekkhā duve
bhedamodā puggalo ca vaggamāhu dutiyanti vuccati.
----------
1 Ma. moho kodho.
Itivuttake ekanipātassa tatiyavaggo

[199] 1 Vuttaṁ hetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ idhāhaṁ
bhikkhave ekaccaṁ puggalaṁ pasannacittaṁ evaṁ cetasā ceto paricca
pajānāmi imamhi cāyaṁ samaye puggalo kālaṁ kareyya yathābhataṁ
nikkhitto evaṁ sagge taṁ kissa hetu cittañhissa bhikkhave pasannaṁ
cetopasādahetu kho pana bhikkhave evamidhekacce sattā kāyassa
bhedā parammaraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjantīti. Etamatthaṁ
bhagavā avoca. Tatthetaṁ iti vuccati
pasannacittaṁ ñatvāna ekaccaṁ idha puggalaṁ
etamatthaṁ byākāsi buddho bhikkhūna santike
imamhi cāyaṁ samaye kālaṁ kayirātha puggalo
sugatiṁ upapajjeyya cittañhissa pasāditaṁ
yathā haritvā nikkhipeyya evameva tathāvidho
cetopasādahetū hi sattā gacchanti sugatinti.
Ayampi attho vutto bhagavatā iti me sutanti. Paṭhamaṁ.

[200] 2 Vuttaṁ hetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ mā
bhikkhave puññānaṁ bhāyittha sukhassetaṁ bhikkhave adhivacanaṁ iṭṭhassa
kantassa piyassa manāpassa yadidaṁ puññāni. Abhijānāmi kho
panāhaṁ bhikkhave dīgharattaṁ katānaṁ puññānaṁ dīgharattaṁ iṭṭhaṁ kantaṁ
piyaṁ manāpaṁ vipākaṁ paccanubhūtaṁ. Satta vassāni mettacittaṁ bhāvetvā
Satta saṁvaṭṭavivaṭṭakappe nayimaṁ lokaṁ punarāgamāsiṁ saṁvaṭṭamāne
sudaṁ bhikkhave kappe ābhassarūpago homi vivaṭṭamāne kappe
suññaṁ brahmavimānaṁ upapajjāmi. Tatra sudaṁ bhikkhave brahmā
homi mahābrahmā abhibhū anabhibhūto aññadatthudaso vasavattī
chattiṁsakkhattuṁ kho panāhaṁ bhikkhave sakko ahosiṁ devānamindo anekasatakkhattuṁ
rājā ahosiṁ cakkavatti dhammiko dhammarājā cāturanto
vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato ko pana
vādo padesarajjassa. Tassa mayhaṁ bhikkhave etadahosi kissa
nu kho me idaṁ kammassa phalaṁ kissa kammassa vipāko yenāhaṁ
etarahi evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvoti. Tassa mayhaṁ bhikkhave
etadahosi tiṇṇaṁ kho me idaṁ kammānaṁ phalaṁ tiṇṇaṁ kammānaṁ
vipāko yenāhaṁ etarahi evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvoti seyyathīdaṁ
dānassa damassa saññamassāti. Etamatthaṁ bhagavā avoca.
Tatthetaṁ iti vuccati
puññameva so sikkheyya āyataggaṁ sukhudrayaṁ
dānañca samacariyañca mettacittañca bhāvaye
ete dhamme bhāvayitvā tayo sukhasamuddaye
abyāpajjaṁ sukhaṁ lokaṁ paṇḍito upapajjatīti.
Ayampi attho vutto bhagavatā iti me sutanti. Dutiyaṁ.

[201] 3 Vuttaṁ hetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ ekadhammo
1 Yu. sukhindriyaṁ.
Bhikkhave bhāvito bahulīkato ubho atthe samadhiggayha tiṭṭhati
diṭṭhadhammikañceva atthaṁ samparāyikañca katamo ekadhammo appamādo
kusalesu dhammesu. Ayaṁ kho bhikkhave ekadhammo bhāvito
bahulīkato ubho atthe samadhiggayha tiṭṭhati diṭṭhadhammikañceva atthaṁ
samparāyikañcāti. Etamatthaṁ bhagavā avoca. Tatthetaṁ iti vuccati
appamādaṁ pasaṁsanti puññakiriyāsu paṇḍitā
appamatto ubho atthe adhiggaṇhāti paṇḍito
diṭṭhe dhamme ca yo attho yo cattho samparāyiko
atthābhisamayā dhīro paṇḍitoti pavuccatīti.
Ayampi attho vutto bhagavatā iti me suttanti. Tatiyaṁ.

[202] 4 Vuttaṁ hetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ ekapuggalassa
bhikkhave kappaṁ sandhāvato saṁsarato siyā evaṁ mahā
aṭṭhikaṅkalo aṭṭhipuñjo aṭṭhirāsi yathāyaṁ vepullapabbato sace
saṁhārako assa sambhatañca na vinasseyyāti. Etamatthaṁ bhagavā
avoca. Tatthetaṁ iti vuccati
ekassekena kappena puggalassaṭṭhisañcayo
siyā pabbatasamo rāsi iti vuttaṁ mahesinā
so kho panāyaṁ akkhāto vepullo pabbato mahā
uttaro gijjhakūṭassa magadhānaṁ giribbaje
yato ca ariyasaccāni sammappaññāya passati
Dukkhaṁ dukkhasamuppādaṁ dukkhassa ca atikkamaṁ
ariyañcaṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ dukkhūpasamagāminaṁ
sa sattakkhattuṁ paramaṁ sandhāvitvāna puggalo
dukkhassantakaro hoti sabbasaṁyojanakkhayāti.
Ayampi attho vutto bhagavatā iti me sutanti. Catutthaṁ.

[203] 5 Vuttaṁ hetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ ekadhammaṁ
atītassa bhikkhave purisapuggalassa nāhaṁ tassa kiñci pāpakammaṁ
akaraṇīyanti vadāmi katamaṁ ekadhammaṁ yathayidaṁ bhikkhave
sampajānamusāvādoti. Etamatthaṁ bhagavā avoca. Tatthetaṁ iti
vuccati
ekadhammaṁ atītassa musāvādissa jantuno
vitiṇṇaparalokassa natthi pāpaṁ akāriyanti.
Ayampi attho vutto bhagavatā iti me sutanti. Pañcamaṁ.

[204] 6 Vuttaṁ hetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ evañce
bhikkhave sattā jāneyyuṁ dānasaṁvibhāgassa vipākaṁ yathāhaṁ jānāmi
na adatvā bhuñjeyyuṁ na ca nesaṁ maccheramalaṁ cittaṁ pariyādāya
tiṭṭheyya yopi nesaṁ assa carimo ālopo carimaṁ kabalaṁ tatopi
na asaṁvibhajitvā bhuñjeyyuṁ sace nesaṁ paṭiggāhakā assu. Yasmā
ca kho bhikkhave sattā na evaṁ jānanti dānasaṁvibhāgassa vipākaṁ
yathāhaṁ jānāmi tasmā adatvā bhuñjanti maccheramalañca nesaṁ
Cittaṁ pariyādāya tiṭṭhatīti. Etamatthaṁ bhagavā avoca. Tatthetaṁ
iti vuccati
evañce sattā jāneyyuṁ yathāvuttaṁ mahesinā
vipākaṁ saṁvibhāgassa yathā hoti mahapphalaṁ
vineyya maccheramalaṁ vippasannena cetasā
dajjuṁ kālena ariyesu yattha dinnaṁ mahapphalaṁ
annañca datvāna 1 bahuno dakkhiṇeyyesu dakkhiṇaṁ
ito cutā manussattā saggaṁ gacchanti dāyakā
te ca saggagatā 2 tattha modanti kāmakāmino
vipākaṁ saṁvibhāgassa anubhonti amaccharāti.
Ayampi attho vutto bhagavatā iti me sutanti. Chaṭṭhaṁ.

[205] 7 Vuttaṁ hetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ yāni
kānici bhikkhave opadhikāni puññakiriyāvatthūni 3 sabbāni tāni
mettāya cetovimuttiyā kalaṁ nāgghanti soḷasiṁ mettā yeva
tāni cetovimutti adhiggahetvā bhāsate ca tapate ca virocate
ca. Seyyathāpi bhikkhave yākāci tārakarūpānaṁ pabhā sabbā tā
candappabhāya kalaṁ nāgghanti soḷasiṁ candappabhā yeva tāni 4 adhiggahetvā
bhāsate ca tapate ca virocate ca evameva kho bhikkhave
yāni kānici opadhikāni puññakiriyāvatthūni sabbāni tāni mettāya
cetovimuttiyā kalaṁ nāgghanti soḷasiṁ mettā yeva tāni cetovimutti
1 Ma. Yu. datvā. 2 Yu. saggaṅgatā. 3 Po. Ma. Yu. puññakiriyavatthūni.
4 Ma. Yu. tā.
Adhiggahetvā bhāsate ca tapate ca virocate ca. Seyyathāpi
bhikkhave vassānaṁ pacchime māse saradasamaye viddhe 1 vigatavāhake
deve ādicco nabhaṁ abbhussakkamāno sabbaṁ ākāsaṁ 2 tamagataṁ abhihacca
bhāsate ca tapate ca virocate ca evameva kho bhikkhave yāni
kānici opadhikāni puññakiriyāvatthūni sabbāni tāni mettāya cetovimuttiyā
kalaṁ nāgghanti soḷasiṁ mettā yeva tāni cetovimutti
adhiggahetvā bhāsate ca tapate ca virocate ca. Seyyathāpi bhikkhave
rattiyā paccūsasamayaṁ osadhitārakā bhāsate ca tapate ca virocate ca
evameva kho bhikkhave yāni kānici opadhikāni puññakiriyāvatthūni
sabbāni tāni mettāya cetovimuttiyā kalaṁ nāgghanti soḷasiṁ
mettā yeva tāni cetovimutti adhiggahetvā bhāsate ca tapate
ca virocate cāti. Etamatthaṁ bhagavā avoca. Tatthetaṁ iti
vuccati
yo [3]- mettaṁ bhāvayati appamāṇaṁ paṭissato
tanū 4 saṁyojanā honti passato upadhikkhayaṁ
ekampi ce pāṇamaduṭṭhacitto
mettāyati kusalo tena hoti
sabbe ca pāṇe manasānukampaṁ
bahūtamariyo 5 pakaroti puññaṁ
ye sattasaṇḍaṁ paṭhaviṁ vijitvā
1 Yu. visuddhe. 2 Ma. Yu. ākāsagataṁ. 3 Ma. Yu. ca. 4 Po. Yu. tanu.
5 Ma. Yu. pahūtamariyo.
Rājīsayo 1 yajamānānupariyagā
(assamedhaṁ purisamedhaṁ
sammāpāsaṁ vājapeyyaṁ niraggaḷaṁ)
mettassa cittassa subhāvitassa
kalampi te nānubhavanti soḷasiṁ
(candappabhā tāragaṇāva sabbe)
yo na hanti na ghāteti na jināti na jāpaye
mettaṁso sabbabhūtesu veraṁ tassa na kenacīti.
Ayampi attho vutto bhagavatā iti me sutanti. Sattamaṁ.
Tatiyavaggo tatiyo.
Tassuddānaṁ
cittaṁ jhāyī 2 ubho atthe puññaṁ vepullapabbataṁ
sampajānamusāvādo dānañca mettabhāvañca
sattimāni ca suttāni purimāni ca vīsati
ekadhammesu suttantā sattavīsati saṅgahāti.
Ekanipāto niṭṭhito. 3
--------
1 Po. Ma. rājisayo. 2 Ma. cittaṁ mettaṁ. 3 Po. Yu. ito paraṁ dve dhamme
anukkaṭīti dissanti.
Itivuttake dukanipātassa paṭhamavaggo

[206] 1 Vuttaṁ hetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ dvīhi
bhikkhave dhammehi samannāgato bhikkhu diṭṭheva dhamme dukkhaṁ viharati
savighātaṁ saupāyāsaṁ sapariḷāhaṁ kāyassa bhedā parammaraṇā
duggati pāṭikaṅkhā katamehi dvīhi indriyesu aguttadvāratāya
ca bhojane amattaññutāya ca imehi kho 1 bhikkhave dvīhi dhammehi
samannāgato bhikkhu diṭṭheva dhamme dukkhaṁ viharati savighātaṁ
saupāyāsaṁ sapariḷāhaṁ kāyassa bhedā parammaraṇā duggati
pāṭikaṅkhāti. Etamatthaṁ bhagavā avoca. Tatthetaṁ iti vuccati
cakkhusotañca ghānañca jivhā kāyo tathā mano
etāni yassa dvārāni aguttāni 2 ca bhikkhuno
bhojanamhi amattaññū indriyesu asaṁvuto
kāyadukkhaṁ cetodukkhaṁ dukkhaṁ so adhigacchati
ḍayhamānena kāyena ḍayhamānena cetasā
divā vā yadi vā rattiṁ dukkhaṁ viharati tādisoti.
Ayampi attho vutto bhagavatā iti me sutanti. Paṭhamaṁ.