[157] 10 Evamme sutaṁ. Ekaṁ samayaṁ bhagavā kosambiyaṁ
viharati ghositārāme. Tena kho pana samayena rañño udenassa
uyyānagatassa antepuraṁ daḍḍhaṁ hoti pañca itthisatāni kālakatāni
honti sāmāvatīpamukhāni. Atha kho sambahulā bhikkhū pubbaṇhasamayaṁ
nivāsetvā pattacīvaramādāya kosambiṁ piṇḍāya pāvisiṁsu. Kosambiyaṁ
piṇḍāya caritvā pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkantā yena
bhagavā tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā
ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṁ
etadavocuṁ idha bhante rañño udenassa uyyānagatassa antepuraṁ
daḍḍhaṁ pañca itthisatāni kālakatāni honti sāmāvatīpamukhāni
tāsaṁ bhante upāsikānaṁ gati ko abhisamparāyoti. Santettha
bhikkhave upāsikāyo sotāpannā santi sakadāgāminiyo santi
anāgāminiyo sabbā tā bhikkhave upāsikāyo anipphalā
kālakatāti. Atha kho bhagavā etamatthaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ
imaṁ udānaṁ udānesi
mohasambandhano loko bhabbarūpova dissati
upadhibandhano bālo tamasā parivārito
Sassatoriva 1 khāyati passato natthi kiñcananti. Dasamaṁ.
Cūḷavaggo sattamo.
Tassuddānaṁ
honti 2 duve tathā bhaddiyā honti duve kāmesu sattā
lakuṇṭho taṇhākhayo ca papañcakhayo ca
kaccāno udapānaṁ udenoti.
-----------
Udāne aṭṭhamo pāṭaligāmivaggo

[158] 1 Evamme sutaṁ. Ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ
viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena
bhagavā bhikkhūnaṁ 3 nibbānapaṭisaṁyuttāya dhammiyā kathāya sandasseti
samādapeti samuttejeti sampahaṁseti te 4 ca bhikkhū aṭṭhikatvā
manasikatvā sabbañcetaso samannāharitvā ohitasotā dhammaṁ suṇanti.
Atha kho bhagavā etamatthaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ
udānesi atthi bhikkhave tadāyatanaṁ yattha neva paṭhavī na āpo
na tejo na vāyo na ākāsānañcāyatanaṁ na viññāṇañcāyatanaṁ
na ākiñcaññāyatanaṁ na nevasaññānāsaññāyatanaṁ nāyaṁ loko
na paraloko na ubho candimasuriyā tamahaṁ 5 bhikkhave neva āgatiṁ
1 aṭṭhakathāyaṁ sassati viya. 2 Ma. dve bhaddiyā dve ca sattā lakuṇḍako
taṇhākhayo papañcakhayo ca kaccāno udapānañca udenoti. 3 Ma. Yu. bhikkhū.
4 Ma. tedha bhikkhū aṭṭhiṁ katvā. 5 aṭṭhakathāyaṁ tatrapāhaṁ. Ma. tatrāpāhaṁ.
Vadāmi na gatiṁ na ṭhitiṁ na cutiṁ na upapattiṁ appatiṭṭhaṁ appavattaṁ
anārammaṇameva taṁ esevanto dukkhassāti. Suttaṁ paṭhamaṁ.

[159] 2 Evamme sutaṁ. Ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ
viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena [1]-
bhikkhūnaṁ nibbānapaṭisaṁyuttāya dhammiyā kathāya sandasseti samādapeti
samuttejeti sampahaṁseti. Te ca bhikkhū aṭṭhikatvā manasikatvā
sabbañcetaso samannāharitvā ohitasotā dhammaṁ suṇanti. Atha
kho bhagavā etamatthaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi
duddasaṁ anataṁ nāma na hi saccaṁ sudassanaṁ
paṭividdhā taṇhā jānato passato natthi kiñcananti. Dutiyaṁ.

[160] 3 Evamme sutaṁ. Ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ
viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena
bhagavā bhikkhūnaṁ nibbānapaṭisaṁyuttāya dhammiyā kathāya sandasseti
samādapeti samuttejeti sampahaṁseti. Te ca bhikkhū aṭṭhikatvā
manasikatvā sabbañcetaso samannāharitvā ohitasotā dhammaṁ
suṇanti. Atha kho bhagavā etamatthaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ
udānaṁ udānesi atthi bhikkhave ajātaṁ abhūtaṁ akataṁ asaṅkhataṁ no
ce taṁ bhikkhave abhavissa ajātaṁ abhūtaṁ akataṁ asaṅkhataṁ nayidha jātassa
bhūtassa katassa saṅkhatassa nissaraṇaṁ paññāyetha yasmā ca kho
bhikkhave atthi ajātaṁ abhūtaṁ akataṁ asaṅkhataṁ tasmā jātassa
1 Ma. bhagavā.
Bhūtassa katassa saṅkhatassa nissaraṇaṁ paññāyatīti. Tatiyaṁ.

[161] 4 Evamme sutaṁ. Ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati
jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena bhagavā
bhikkhūnaṁ nibbānapaṭisaṁyuttāya dhammiyā kathāya sandasseti samādapeti
samuttejeti sampahaṁseti. Te ca bhikkhū aṭṭhikatvā manasikatvā
sabbañcetaso samannāharitvā ohitasotā dhammaṁ suṇanti. Atha
kho bhagavā etamatthaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi
nissitassa [1]- calitaṁ anissitassa calitaṁ natthi calite asati passaddhi
passaddhiyā sati rati 2 na hoti ratiyā 3 asati āgatigati na
hoti āgatigatiyā asati cutūpapāto na hoti cutūpapāte asati
nevidha na huraṁ na 4 ubhayamantare esevanto dukkhassāti. Catutthaṁ.

[162] 5 Evamme sutaṁ. Ekaṁ samayaṁ bhagavā mallesu cārikaṁ
caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena pāvā tadavasari.
Tatra sudaṁ bhagavā pāvāyaṁ viharati cundassa kammāraputtassa
ambavane. Assosi kho cundo kammāraputto bhagavā kira mallesu
cārikañcaramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ pāvamanuppatto 5 pāvāyaṁ
viharati mayhaṁ ambavaneti. Atha kho cundo kammāraputto yena
bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā
ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho cundaṁ kammāraputtaṁ bhagavā
1 Po. ceva. Yu. ca. 2 aṭṭhakathāyaṁ nati natiyā. 3 Ma. natiyā. 4 Ma. na
ubhayamantarena. 5 Po. cetiyaṁ anuppatto. Yu. pāvāyaṁ.
Dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṁsesi.
Atha kho cundo kammāraputto bhagavatā dhammiyā kathāya sandassito
samādapito samuttejito sampahaṁsito bhagavantaṁ etadavoca adhivāsetu
me bhante bhagavā svātanāya bhattaṁ saddhiṁ bhikkhusaṅghenāti.
Adhivāseti bhagavā tuṇhībhāvena. Atha kho cundo kammāraputto
bhagavato adhivāsanaṁ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā
padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi. Atha kho cundo kammāraputto tassā
rattiyā accayena sake nivesane paṇītaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ
paṭiyādāpetvā pahūtaṁ ca sūkaramaddavaṁ bhagavato kālaṁ ārocesi 1 kālo
bhante niṭṭhitaṁ bhattanti. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ
nivāsetvā pattacīvaramādāya bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena cundassa kammāraputtassa
nivesanaṁ tenupasaṅkami upasaṅkamitvā paññatte āsane
nisīdi. Nisajja kho bhagavā cundaṁ kammāraputtaṁ āmantesi yante
cunda sūkaramaddavaṁ paṭiyattaṁ tena maṁ parivīsi 2 yaṁ panaññaṁ khādanīyaṁ
bhojanīyaṁ paṭiyattaṁ tena bhikkhusaṅghaṁ parivīsāti. Evaṁ bhanteti
kho cundo kammāraputto bhagavato paṭissutvā yaṁ ahosi sūkaramaddavaṁ
paṭiyattaṁ tena bhagavantaṁ parivīsi yaṁ panaññaṁ khādanīyaṁ
bhojanīyaṁ paṭiyattaṁ tena bhikkhusaṅghaṁ parivīsati. Atha kho bhagavā
cundaṁ kammāraputtaṁ āmantesi yante cunda sūkaramaddavaṁ avasiṭṭhaṁ
taṁ sobbhe nikhaṇāhi nāhantaṁ cunda passāmi sadevake loke
1 Ma. Yu. ārocāpesi. 2 Po. Ma. Yu. parivisa.
Samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya
yassa taṁ paribhuttaṁ sammā pariṇāmaṁ gaccheyya aññatra
tathāgatassāti. Evaṁ bhanteti kho cundo kammāraputto bhagavato
paṭissutvā yaṁ ahosi sūkaramaddavaṁ avasiṭṭhaṁ [1]- sobbhe nikhaṇitvā
yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā
ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho cundaṁ kammāraputtaṁ
bhagavā dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā
sampahaṁsetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.

[163] Atha kho bhagavato cundassa kammāraputtassa bhattaṁ
bhuttāvissa kharo ābādho uppajji lohitapakkhandikā bāḷhā 2
vedanā vattantī maraṇantikā 3 . Tatra sudaṁ bhagavā sato sampajāno
adhivāseti avihaññamāno. Atha kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ
āmantesi āyāmānanda yena kusinārā tenupasaṅkamissāmāti.
Evaṁ bhanteti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.
Cundassa bhattaṁ bhuñjitvā kammārassāti me sutaṁ
ābādhaṁ samphusi dhīro pabāḷhaṁ maraṇantikaṁ 4 .
Bhuttassa ca sūkaramaddavena
byādhi pabāḷho udapādi satthuno
viriccamāno bhagavā avoca
gacchāmahaṁ kusināraṁ nagaranti.
1 Ma. Yu. taṁ. 2 Ma. pabāḷhā 3 Ma. Yu. māraṇantikā. 4 Po. kammāraputtassa
pattaṁ ābādhaṁ kharaṁ lohitapakkhandikaṁ bāḷhaṁ maraṇantikaṁ.

[164] Atha kho bhagavā maggā okkamma yenaññataraṁ
rukkhamūlaṁ tenupasaṅkami upasaṅkamitvā āyasmantaṁ ānandaṁ
āmantesi iṅgha me tvaṁ ānanda catugguṇaṁ saṅghāṭiṁ paññāpehi
kilantosmi nisīdissāmīti. Evaṁ bhanteti kho āyasmā ānando
bhagavato paṭissutvā catugguṇaṁ saṅghāṭiṁ paññāpeti 1 . Nisīdi bhagavā
paññatte āsane. Nisajja kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ
āmantesi iṅgha me tvaṁ ānanda pānīyaṁ āhara pipāsitosmi
ānanda pivissāmīti. Evaṁ vutte āyasmā ānando bhagavantaṁ
etadavoca idāni bhante pañcamattāni sakaṭasatāni atikkantāni
taṁ cakkacchinnaṁ udakaṁ parittaṁ luḷitaṁ āvilaṁ sandati ayaṁ bhante
kukuṭā nadī avidūre acchodakā sātodakā sītodakā setodakā
supatitthā ramaṇīyā ettha bhagavā pānīyañca pivissati gattāni
ca sītaṁ karissatīti. Dutiyampi kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ
āmantesi iṅgha me tvaṁ ānanda pānīyaṁ āhara pipāsitosmi
ānanda pivissāmīti. Dutiyampi kho āyasmā ānando bhagavantaṁ
etadavoca idāni bhante pañcamattāni sakaṭasatāni atikkantāni
taṁ cakkacchinnaṁ udakaṁ parittaṁ luḷitaṁ āvilaṁ sandati ayaṁ bhante
kukuṭā nadī avidūre acchodakā sātodakā sītodakā setodakā
supatitthā ramaṇīyā ettha bhagavā pānīyañca pivissati gattāni
ca sītaṁ karissatīti. Tatiyampi kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ
1 Ma. Yu. paññāpesi.
Āmantesi iṅgha me tvaṁ ānanda pānīyaṁ āhara pipāsitosmi
ānanda pivissāmīti. Evaṁ bhanteti kho āyasmā ānando bhagavato
paṭissutvā pattaṁ gahetvā yena sā nadī tenupasaṅkami.

[165] Atha kho sā nadī cakkacchinnā parittā luḷitā āvilā
sandamānā āyasmante ānande upasaṅkamante acchā
vippasannā anāvilā sandati. Atha kho āyasmato ānandassa etadahosi
acchariyaṁ vata bho abbhūtaṁ vata bho tathāgatassa mahiddhikatā
mahānubhāvakatā ayañhi sā nadī cakkacchinnā parittā luḷitā
āvilā sandamānā mayi upasaṅkamante acchā vippasannā anāvilā
sandatīti. Pattena pānīyaṁ ādāya yena bhagavā tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā bhagavantaṁ etadavoca acchariyaṁ bhante abbhūtaṁ bhante
tathāgatassa mahiddhikatā mahānubhāvakatā ayañhi bhante sā nadī
cakkacchinnā parittā luḷitā āvilā sandamānā mayi upasaṅkamante
acchā vippasannā anāvilā sandati pivatu bhagavā pānīyaṁ pivatu
sugato pānīyanti. Atha kho bhagavā pānīyaṁ apāsi 1 .

[166] Atha kho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena
kukuṭā nadī tenupasaṅkami upasaṅkamitvā kukuṭaṁ nadiṁ ajjhogāhetvā
nahātvā ca pivitvā ca paccuttaritvā yena ambavanaṁ
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā āyasmantaṁ cundakaṁ āmantesi iṅgha
me tvaṁ cundaka catugguṇaṁ saṅghāṭiṁ paññāpehi kilantosmi cundaka
1 Ma. apāyi.
Nipajjissāmīti. Evaṁ bhanteti kho āyasmā cundako bhagavato
paṭissutvā catugguṇaṁ saṅghāṭiṁ paññāpeti. Atha kho bhagavā
dakkhiṇena passena sīhaseyyaṁ kappesi pāde pādaṁ accādhāya
sato sampajāno uṭṭhānasaññaṁ manasikaritvā. Āyasmā pana
cundako tattheva bhagavato purato nisīdi.