[127] 1 Evamme sutaṁ. Ekaṁ samayaṁ bhagavā vesāliyaṁ
viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṁ. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ
nivāsetvā pattacīvaramādāya vesāliṁ piṇḍāya pāvisi.
Vesāliyaṁ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto
āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi gaṇhāhi ānanda nisīdanaṁ yena
pāvālacetiyaṁ 1 tenupasaṅkamissāma 2 divāvihārāyāti. Evaṁ bhanteti
kho 3 āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā nisīdanaṁ ādāya bhagavantaṁ
piṭṭhito piṭṭhito anubandhi. Atha kho bhagavā yena pāvālacetiyaṁ
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi.
1 Sī. sabbavāresu cāpālacetiyaṁ. Ma. Yu. cāpālaṁ cetiyaṁ.
2 Yu. tenupasaṅkamissāmi. 3 Yu. pana.
Nisajja kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi ramaṇīyā ānanda
vesālī ramaṇīyaṁ udenaṁ cetiyaṁ 1 ramaṇīyaṁ gotamakaṁ cetiyaṁ ramaṇīyaṁ
sattambaṁ cetiyaṁ ramaṇīyaṁ bahuputtaṁ cetiyaṁ ramaṇīyaṁ sārandaṁ 2
cetiyaṁ ramaṇīyaṁ pāvālaṁ cetiyaṁ. Yassa kassaci ānanda cattāro
iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā
paricitā susamāraddhā so ākaṅkhamāno kappaṁ vā tiṭṭheyya
kappāvasesaṁ vā. Tathāgatassa kho ānanda cattāro iddhipādā
bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā
susamāraddhā so 3 ākaṅkhamāno ānanda tathāgato kappaṁ vā
tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vāti.

[128] Evampi kho āyasmā ānando bhagavatā oḷārike
nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi
paṭivijjhituṁ na bhagavantaṁ yāci tiṭṭhatu bhante bhagavā kappaṁ
tiṭṭhatu sugato kappaṁ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya
atthāya hitāya sukhāya devamanussānanti yathātaṁ mārena pariyuṭṭhitacitto.
Dutiyampi kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi
ramaṇīyā ānanda vesālī ramaṇīyaṁ udenaṁ cetiyaṁ ramaṇīyaṁ
gotamakaṁ cetiyaṁ ramaṇīyaṁ sattambaṁ cetiyaṁ ramaṇīyaṁ bahuputtaṁ
cetiyaṁ ramaṇīyaṁ sārandaṁ cetiyaṁ ramaṇīyaṁ pāvālaṁ. Yassa
1 Ma. udenacetiyaṁ. pañcavāresu evaṁ. 2 Po. Ma. Yu. sārandadaṁ ānandacetiyaṁ.
3 Ma. Yu. ayaṁ pāṭho na dissati.
Kassaci ānanda cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā
vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā so ākaṅkhamāno
kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vā. Tathāgatassa kho ānanda
cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā
paricitā susamāraddhā so ākaṅkhamāno ānanda tathāgato
kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vāti. Evampi kho āyasmā
ānando bhagavatā oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse
kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṁ na bhagavantaṁ yāci tiṭṭhatu
bhante bhagavā kappaṁ tiṭṭhatu sugato kappaṁ bahujanahitāya
bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānanti
yathātaṁ mārena pariyuṭṭhitacitto. Tatiyampi kho bhagavā āyasmantaṁ
ānandaṁ āmantesi ramaṇīyā ānanda vesālī ramaṇīyaṁ
udenaṁ cetiyaṁ ramaṇīyaṁ gotamakaṁ cetiyaṁ ramaṇīyaṁ sattambaṁ cetiyaṁ
ramaṇīyaṁ bahuputtaṁ cetiyaṁ ramaṇīyaṁ sārandaṁ cetiyaṁ ramaṇīyaṁ
pāvālaṁ cetiyaṁ. Yassa kassaci ānanda cattāro iddhipādā
bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā
susamāraddhā so ākaṅkhamāno kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ
vā. Tathāgatassa kho ānanda cattāro iddhipādā bhāvitā
bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā
so ākaṅkhamāno ānanda tathāgato kappaṁ vā tiṭṭheyya
Kappāvasesaṁ vāti. Evampi kho āyasmā ānando bhagavatā oḷārike
nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi
paṭivijjhituṁ na bhagavantaṁ yāci tiṭṭhatu bhante bhagavā kappaṁ tiṭṭhatu
sugato kappaṁ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya
hitāya sukhāya devamanussānanti yathātaṁ mārena pariyuṭṭhitacitto.

[129] Atha kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi gaccha
tvaṁ ānanda yassadāni kālaṁ maññasīti. Evaṁ bhanteti kho
āyasmā ānando bhagavantaṁ 1 paṭissutvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ
abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā bhagavato avidūre aññatarasmiṁ rukkhamūle
nisīdi.

[130] Atha kho māro pāpimā acirapakkante āyasmante
ānande yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā ekamantaṁ
aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhito kho māro pāpimā bhagavantaṁ
etadavoca parinibbātudāni bhante bhagavā parinibbātu sugato
parinibbānakālodāni bhante bhagavato bhāsitā kho panesā bhante
bhagavatā vācā na tāvāhaṁ pāpima parinibbāyissāmi yāva me bhikkhū
na sāvakā bhavissanti viyattā vinītā visāradappattā 2 yogakkhemakāmā
bahussutā dhammadharā dhammānudhammapaṭipannā sāmīcipaṭipannā
anudhammacārino sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhissanti desissanti
paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti
1 Ma. Yu. bhagavato. 2 Po. visāradā pattayogakkhemā. Ma. visāradā
yogakkhemakāmāti na dilsati. 3 Yu. yogakkhemā.
Uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā
sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desissantīti etarahi 1 kho pana bhante bhikkhū
bhagavato sāvakā viyattā vinītā visāradappattā yogakkhemakāmā
bahussutā dhammadharā dhammānudhammapaṭipannā sāmīcipaṭipannā
anudhammacārino sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhanti desenti
paññapenti paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttānīkaronti uppannaṁ
parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ
desenti. Parinibbātudāni bhante bhagavā parinibbātu sugato
parinibbānakālodāni bhante bhagavato bhāsitā kho panesā 2 bhante 3
bhagavatā vācā na tāvāhaṁ pāpima parinibbāyissāmi yāva me
bhikkhuniyo na 4 sāvikā bhavissanti viyattā vinītā visāradappattā
yogakkhemakāminiyo bahussutā dhammadharā dhammānudhammapaṭipannā
sāmīcipaṭipannā anudhammacāriniyo sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā
ācikkhissanti desissanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti
vibhajissanti uttānīkarissanti uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammena
suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desissantīti etarahi
kho pana bhante bhikkhuniyo bhagavato sāvikā viyattā vinītā
visāradappattā yogakkhemakāminiyo bahussutā dhammadharā dhammānudhammapaṭipannā
sāmīcipaṭipannā anudhammacāriniyo sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā
ācikkhanti desenti paññapenti paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti
1 Po. taṁ kho pana etarahi. Yu. santi kho pana bhante etarahi. 2 Po. ayaṁ
pāṭho natthi. 3 Yu. ayaṁ pāṭho natthi. 4 Yu. nasaddo natthi.
Uttānīkaronti uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ
niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desenti. Parinibbātudāni bhante
bhagavā parinibbātu sugato parinibbānakālodāni bhante bhagavato
bhāsitā kho panesā bhante bhagavatā vācā na tāvāhaṁ pāpima
parinibbāyissāmi yāva me upāsakā na sāvakā bhavissanti
viyattā vinītā visāradappattā yogakkhemakāmā bahussutā
dhammadharā dhammānudhammapaṭipannā sāmīcipaṭipannā anudhammacārino sakaṁ
ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhissanti desissanti paññapessanti
paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti uppannaṁ
parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ
desissantīti etarahi kho pana bhante upāsakā bhagavato sāvakā
viyattā vinītā visāradappattā yogakkhemakāmā bahussutā dhammadharā
dhammānudhammapaṭipannā sāmīcipaṭipannā anudhammacārino sakaṁ ācariyakaṁ
uggahetvā ācikkhanti desenti paññapenti paṭṭhapenti vivaranti
vibhajanti uttānīkaronti uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ
niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desenti. Parinibbātudāni
bhante bhagavā parinibbātu sugato parinibbānakālodāni bhante
bhagavato bhāsitā kho panesā bhante bhagavatā vācā na tāvāhaṁ
pāpima parinibbāyissāmi yāva me upāsikā na sāvikā
bhavissanti viyattā vinītā visāradappattā yogakkhemakāminiyo dhammadharā
Bahussutā dhammānudhammapaṭipannā sāmīcipaṭipannā anudhammacāriniyo
sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhissanti desissanti paññapessanti
paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti uppannaṁ
parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ
dhammaṁ desissantīti etarahi kho pana bhante upāsikā bhagavato
sāvikā viyattā vinītā visāradappattā yogakkhemakāminiyo
dhammadharā bahussutā dhammānudhammapaṭipannā sāmīcipaṭipannā
anudhammacāriniyo sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhanti desenti
paññapenti paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttānīkaronti uppannaṁ
parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ
desenti. Parinibbātudāni bhante bhagavā parinibbātu sugato
parinibbānakālodāni bhante bhagavato bhāsitā kho panesā bhante
bhagavatā vācā na tāvāhaṁ pāpima parinibbāyissāmi yāva me
idaṁ brahmacariyaṁ na iddhañca bhavissati phītañca vitthārikaṁ bahujaññaṁ
puthubhūtaṁ yāva devamanussehi suppakāsitanti etarahi kho pana
bhante bhagavato brahmacariyaṁ iddhañca phītañca vitthārikaṁ bahujaññaṁ
puthubhūtaṁ yāva devamanussehi suppakāsitaṁ. Parinibbātudāni
bhante bhagavā parinibbātu sugato parinibbānakālodāni bhante
bhagavatoti.

[131] Evaṁ vutte bhagavā māraṁ pāpimantaṁ etadavoca
Appossuko tvaṁ pāpima hohi na ciraṁ tathāgatassa parinibbānaṁ
bhavissati ito tiṇṇaṁ māsānaṁ accayena tathāgato
parinibbāyissatīti. Atha kho bhagavā pāvālacetiye sato sampajāno
āyusaṅkhāraṁ ossajji. Osaṭṭhe ca bhagavatā āyusaṅkhāre
mahābhūmicālo ahosi bhiṁsanako lomahaṁso devadundubhiyo ca phaliṁsu.
Atha kho bhagavā etamatthaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi
tulamatulañca sambhavaṁ
bhavasaṅkhāramavassajji muni
ajjhattarato samāhito
abhindi kavacamivattasambhavanti. Suttaṁ paṭhamaṁ.

[132] 2 Evamme sutaṁ. Ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ
viharati pubbārāme migāramātu pāsāde. Tena kho pana samayena
bhagavā sāyaṇhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhito bahidvārakoṭṭhake
nisinno hoti. Atha kho rājā pasenadi kosalo yena bhagavā
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ
nisīdi. Tena kho pana samayena satta ca jaṭilā satta ca niganthā
satta ca acelā 1 satta ca ekasāṭā satta ca paribbājakā
parūḷhakacchanakhalomā khārīvividhamādāya bhagavato avidūre abhikkamanti 2 .
Addasā kho rājā pasenadi kosalo te satta ca jaṭile satta
ca niganthe satta ca acele satta ca ekasāṭe satta ca
1 Ma. acelakā --- ekasāṭakā. 2 Ma. Yu. atikkamanti.
Paribbājake parūḷhakacchanakhalome khārīvividhamādāya bhagavato avidūre
abhikkamante disvāna uṭṭhāyāsanā ekaṁsaṁ uttarāsaṅgaṁ karitvā
dakkhiṇajāṇumaṇḍalaṁ 1 paṭhaviyaṁ nihantvā yena te satta ca jaṭilā
satta ca niganthā satta ca acelā satta ca ekasāṭā satta ca
paribbājakā tenañjalimpaṇāmetvā tikkhattuṁ nāmaṁ sāvesi rājāhaṁ
bhante pasenadi kosalo rājāhaṁ bhante pasenadi kosaloti.
Atha kho rājā pasenadi kosalo acirapakkantesu tesu sattasu ca
jaṭilesu sattasu ca niganthesu sattasu ca acelesu sattasu ca
ekasāṭesu sattasu ca paribbājakesu yena bhagavā tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ
nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṁ etadavoca ye 2 ca
te bhante loke arahanto vā arahattamaggaṁ vā samāpannā etesaṁ
aññataroti.

[133] Dujjānaṁ kho etaṁ mahārāja tayā gihinā kāmabhoginā 3
puttasambādhasayanaṁ ajjhāvasantena kāsikacandanaṁ paccanubhontena
mālāgandhavilepanaṁ dhārayantena jātarūparajataṁ sādiyantena ime vā
arahanto ime vā arahattamaggaṁ samāpannāti. 1 Saṁvāsena kho
mahārāja sīlaṁ veditabbaṁ tañca kho dīghena addhunā na 4 ittarena
manasikarotā no amanasikarotā 5 paññavatā no duppaññena.
2 Saṁvohārena kho mahārāja soceyyaṁ veditabbaṁ tañca kho dīghena
1 Yu. dakkhiṇaṁ. 2 Ma. ye kho. Yu. ye nu keci kho. 3 Po. kāmagiddhā.
Yu. kāmabhojinā. 4 Po. Ma. Yu. na ittaraṁ. 5 Po. Yu. amanasikārā.
Addhunā na ittarena manasikarotā no amanasikarotā paññavatā
no duppaññena. 3 Āpadāsu kho mahārāja thāmo veditabbo
so ca kho dīghena addhunā na ittarena manasikarotā no
amanasikarotā paññavatā no duppaññena. 4 Sākacchāya kho
mahārāja paññā veditabbā sā ca kho dīghena addhunā na
ittarena mamasikarotā no amanasikarotā paññavatā no
duppaññenāti.

[134] Acchariyaṁ bhante abbhūtaṁ bhante yāva subhāsitañcidaṁ
[1]- Bhagavatā dujjānaṁ kho [2]- mahārāja tayā gihinā kāmabhoginā
puttasambādhasayanaṁ ajjhāvasantena kāsikacandanaṁ paccanubhontena mālāgandhavilepanaṁ
dhārayantena jātarūparajataṁ sādiyantena ime vā arahanto
ime vā arahattamaggaṁ samāpannāti. Saṁvāsena kho mahārāja
sīlaṁ veditabbaṁ tañca kho dīghena addhunā na ittarena
manasikarotā no amanasikarotā paññavatā no duppaññena.
Saṁvohārena kho mahārāja soceyyaṁ veditabbaṁ tañca kho dīghena addhunā
na ittarena manasikarotā no amanasikarotā paññavatā no
duppaññena. Āpadāsu kho mahārāja thāmo veditabbo so ca
kho dīghena addhunā na ittarena manasikarotā no amanasikarotā
paññavatā no duppaññena. Sākacchāya kho mahārāja paññā
veditabbā sā ca kho dīghena addhunā na ittarena manasikarotā
1 Ma. bhante. 2 Ma. etaṁ.
No amanasikarotā paññavatā no duppaññenāti. Ete bhante
mama purisā corā ocarakā janapadaṁ otaritvā āgacchanti 1 . Tehi
paṭhamaṁ otiṇṇaṁ ahaṁ pacchā otarissāmi 2 . Idāni te bhante
taṁ rajojallaṁ pavāhetvā sunhātā suvilittā kappitakesamassū
odātavatthavasanā pañcahi kāmaguṇehi samappitā samaṅgībhūtā
paricāriyantīti 3 . Atha kho bhagavā etamatthaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ
udānaṁ udānesi
na vāyāmeyya sabbattha nāññassa puriso siyā
nāññaṁ nissāya jīveyya dhammena na vaṇī 4 careti. Dutiyaṁ.

[135] 3 Evamme sutaṁ. Ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati
jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena bhagavā
attano aneke pāpake akusale dhamme pahīne paccavekkhamāno
nisinno hoti aneke ca kusale dhamme bhāvanāya 5 pāripūrigate. Atha
kho bhagavā attano aneke pāpake akusale dhamme pahīne viditvā
aneke ca kusale dhamme bhāvanāya pāripūrigate tāyaṁ velāyaṁ imaṁ
udānaṁ udānesi
ahu pubbe tadā nāhu nāhu pubbe tadā ahu
na cāhu na ca bhavissati na cetarahi vijjatīti. Tatiyaṁ.

[136] 4 Evamme sutaṁ. Ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ
viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena
1 Ma. gacchanti. 2 Po. oyāyissāmi. Ma. osārissāmi. 3 Po.
pariharissantīti. Yu. paricārissantīti. Ma. paricāressantīti. 4 Po.
Ma. vaṇiṁ. 5 Ma. bhāvanāpāripūrīgate. Yu. pāripurikate.
Sambahulā nānātitthiyā samaṇabrāhmaṇā paribbājakā sāvatthiyaṁ 1
paṭivasanti nānādiṭṭhikā nānākhantikā nānārucikā nānādiṭṭhinissayanissitā.
Santeke samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino
1 sassato loko idameva saccaṁ moghamaññanti. Santi paneke
samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino 2 asassato loko
idameva saccaṁ moghamaññanti. Santeke samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino
evaṁdiṭṭhino 3 antavā loko idameva saccaṁ moghamaññanti.
Santi paneke samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino 4 anantavā
loko idameva saccaṁ moghamaññanti. Santeke samaṇabrāhmaṇā
evaṁvādino evaṁdiṭṭhino 5 taṁ jīvaṁ taṁ sarīraṁ idameva saccaṁ
moghamaññanti. Santi paneke samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino
6 aññaṁ jīvaṁ aññaṁ sarīraṁ idameva saccaṁ moghamaññanti.
Santeke samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino 7 hoti tathāgato
parammaraṇā idameva saccaṁ moghamaññanti. Santi paneke
samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino 8 na hoti tathāgato
parammaraṇā idameva saccaṁ moghamaññanti. Santeke samaṇabrāhmaṇā
evaṁvādino evaṁdiṭṭhino 9 hoti ca na ca hoti tathāgato
parammaraṇā idameva saccaṁ moghamaññanti. Santi paneke
samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino 10 neva hoti na na hoti
tathāgato parammaraṇā idameva saccaṁ moghamaññanti. Te
1 Yu. sāvatthiṁ piṇḍāya pavisanti.
Bhaṇḍanajātā kalahajātā vivādāpannā aññamaññaṁ mukhasattīhi
vitudantā viharanti ediso dhammo nediso dhammo nediso dhammo
ediso dhammoti.