[107] Manussānaṁ etadahosi akārakā ime samaṇā
sakyaputtiyā na imehi kataṁ pāpantime samaṇā sakyaputtiyāti.
Neva so saddo ciraṁ ahosi sattāhameva saddo ahosi
sattāhassa accayena antaradhāyi. Atha kho sambahulā bhikkhū yena
bhagavā tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā
ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinnā kho te bhikkhū bhagavato
etadavocuṁ acchariyaṁ bhante abbhūtaṁ bhante yāva subhāsitañcidaṁ
bhante bhagavatā neso bhikkhave saddo ciraṁ bhavissati sattāhassa
1 Yu. cāpi. 2 Yu. yāva subhāsitaṁ kho cidaṁ.
Accayena antaradhāyissatīti antarahito bhante so saddoti.
Atha kho bhagavā etamatthaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi
tudanti vācāya janā asaññatā
parehi 1 saṅgāmagataṁva kuñjaraṁ
sutvāna vākyaṁ pharusaṁ udīritaṁ
adhivāsaye bhikkhu aduṭṭhacittoti. Aṭṭhamaṁ.

[108] 9 Evamme sutaṁ. Ekaṁ samayaṁ bhagavā rājagahe viharati
veḷuvane kalandakanivāpe. Atha kho āyasmato upasenassa vaṅgantaputtassa
rahogatassa paṭisallīnassa evaṁ cetaso parivitakko udapādi
lābhā vata me suladdhaṁ vata me satthā ca me bhagavā arahaṁ
sammāsambuddho svākkhāte camhi dhammavinaye agārasmā
anagāriyaṁ pabbajito sabrahmacārino ca me sīlavanto kalyāṇadhammā
sīlesu camhi paripūrikārī susamāhito camhi ekaggacitto arahā
camhi khīṇāsavo mahiddhiko camhi mahānubhāvo bhaddakaṁ me jīvitaṁ
bhaddakaṁ maraṇanti. Atha kho bhagavā āyasmato upasenassa
vaṅgantaputtassa cetaso cetoparivitakkamaññāya tāyaṁ velāyaṁ imaṁ
udānaṁ udānesi
yaṁ jīvitaṁ na tapati maraṇante na socati
sace diṭṭhapado dhīro sokamajjhe na socati
1 Po. Ma. sarehi.
Ucchinnabhavataṇhassa santacittassa bhikkhuno
vikkhīṇo jātisaṁsāro natthi tassa punabbhavoti. Navamaṁ.

[109] 10 Evamme sutaṁ. Ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ
viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena
āyasmā sārīputto bhagavato avidūre nisinno hoti pallaṅkaṁ
ābhujitvā ujuṁ kāyaṁ paṇidhāya attano upasamaṁ paccavekkhamāno.
Addasā kho bhagavā āyasmantaṁ sārīputtaṁ avidūre nisinnaṁ pallaṅkaṁ
ābhujitvā ujuṁ kāyaṁ paṇidhāya attano upasamaṁ paccavekkhamānaṁ.
Atha kho bhagavā etamatthaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi
upasantasantacittassa netticchinnassa bhikkhuno
vikkhīṇo jātisaṁsāro mutto so mārabandhanāti. Dasamaṁ.
Meghiyavaggo catuttho.
Tassuddānaṁ
meghiyo 1 uddhatā gopālo juṇhā 2 nāgena pañcamaṁ
piṇḍolo sārīputto ca sundarī bhavati aṭṭhamaṁ
upaseno vaṅgantaputto sārīputto ca te rasāti.
-----------
1 Po. meghiya uddhikato pāṇajuṇhanāgena pañcamaṁ. 2 Ma. yakkho.
Udāne pañcamo soṇattheravaggo

[110] 1 Evamme sutaṁ. Ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati
jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena rājā
pasenadi kosalo mallikāya deviyā saddhiṁ uparipāsādavaragato hoti.
Atha kho rājā pasenadi kosalo mallikaṁ deviṁ etadavoca atthi nu
kho te mallike kocañño attanā piyataroti. Natthi kho me
mahārāja kocañño attanā piyataro tuyhaṁ pana mahārāja
atthañño koci attanā piyataroti. Mayhampi mallike natthañño
koci attanā piyataroti. Atha kho rājā pasendi kosalo pāsādā
orohitvā yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ
abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho rājā
pasenadi kosalo bhagavantaṁ etadavoca idhāhaṁ bhante mallikāya deviyā
saddhiṁ uparipāsādavaragato mallikaṁ deviṁ etadavocaṁ atthi nu kho te
mallike kocañño attanā piyataroti evaṁ vutte mallikā
devī 1 etadavoca natthi kho me mahārāja kocañño attanā
piyataro tuyhaṁ pana mahārāja atthañño koci attanā piyataroti
evaṁ vuttehaṁ bhante mallikaṁ deviṁ etadavocaṁ mayhampi kho mallike
natthañño koci attanā piyataroti. Atha kho bhagavā etamatthaṁ
viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi
1 Ma. Yu. maṁ.
Sabbā disā anuparigamma cetasā
nevajjhagā piyataramattanā kvaci
evampi 1 so puthu attā paresaṁ
tasmā na hiṁse paraṁ attakāmoti. Suttaṁ paṭhamaṁ.

[111] 2 Evamme sutaṁ. Ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati
jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho āyasmā ānando
sāyaṇhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhito yena bhagavā tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ
nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca acchariyaṁ bhante
abbhūtaṁ bhante yāva appāyukā hi bhante bhagavato mātā ahosi
sattāhajāte bhagavati bhagavato mātā kālamakāsi tusitaṁ kāyaṁ
upapajjatīti. Evametaṁ ānanda evametaṁ 2 ānanda appāyukā
hi ānanda bodhisattamātaro honti sattāhajātesu bodhisattesu
bodhisattamātaro kālaṁ karonti tusitaṁ kāyaṁ upapajjantīti. Atha
kho bhagavā etamatthaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi
ye keci bhūtā bhavissanti ye cāpi 3
sabbe gamissanti pahāya dehaṁ
taṁ sabbajāniṁ kusalo viditvā
ātāpiyo brahmacariyaṁ careyyāti. Dutiyaṁ.

[112] 3 Evamme sutaṁ. Ekaṁ samayaṁ bhagavā rājagahe viharati
1 Po. Ma. evaṁ piyo. 2 Po. Ma. Yu. evametaṁ ānandāti pāṭhattayaṁ natthi.
3 Po. Ma. ye vāpi.
Veḷuvane kalandakanivāpe. Tena kho pana samayena rājagahe
suppabuddho nāma kuṭṭhī manussadaliddo ahosi manussakapaṇo manussavarāko.
Tena kho pana samayena bhagavā mahatiyā parisāya parivuto
dhammaṁ desento nisinno hoti. Addasā kho suppabuddho kuṭṭhī
[1]- Mahājanakāyaṁ dūrato va sannipatitaṁ disvānassa etadahosi nissaṁsayaṁ
kho ettha kiñci khādanīyaṁ vā bhojanīyaṁ vā bhājiyati yannūnāhaṁ
yena so mahājanakāyo tenupasaṅkameyyaṁ appeva nāmettha
kiñci khādanīyaṁ vā bhojanīyaṁ vā labheyyanti. Atha kho suppabuddho
kuṭṭhī yena so mahājanakāyo tenupasaṅkami. Addasā kho
suppabuddho kuṭṭhī bhagavantaṁ mahatiyā parisāya parivutaṁ dhammaṁ desentaṁ
nisinnaṁ disvānassa etadahosi na kho ettha kiñci khādanīyaṁ vā
bhojanīyaṁ vā bhājiyati samaṇo ayaṁ gotamo parisati dhammaṁ deseti
yannūnāhampi dhammaṁ suṇeyyanti tattheva ekamantaṁ nisīdi ahampi
dhammaṁ sossāmīti. Atha kho bhagavā sabbāvantaṁ parisaṁ cetasā
ceto paricca manasākāsi ko nu kho idha bhabbo dhammaṁ viññātunti.
Addasā kho bhagavā suppabuddhaṁ kuṭṭhiṁ tassaṁ parisāyaṁ nisinnaṁ
disvānassa etadahosi ayaṁ kho idha bhabbo dhammaṁ viññātunti.
Suppabuddhaṁ kuṭṭhiṁ ārabbha anupubbikathaṁ kathesi seyyathīdaṁ
dānakathaṁ sīlakathaṁ saggakathaṁ kāmānaṁ ādīnavaṁ okāraṁ saṅkilesaṁ nekkhamme 2
ca ānisaṁsaṁ pakāsesi. Yadā bhagavā aññāsi suppabuddhaṁ
1 Ma. Yu. taṁ. 2 Po. Yu. nikkhame ca. Ma. casaddo natthi.
Kuṭṭhiṁ kallacittaṁ muducittaṁ vinīvaraṇacittaṁ udaggacittaṁ pasannacittaṁ
atha yā buddhānaṁ sāmukaṁsikā dhammadesanā taṁ pakāsesi dukkhaṁ
samudayaṁ nirodhaṁ maggaṁ. Seyyathāpi nāma suddhaṁ vatthaṁ apagatakāḷakaṁ
sammadeva rajanaṁ paṭiggaṇheyya evameva suppabuddhassa kuṭṭhissa
tasmiṁ yeva āsane virajaṁ vītamalaṁ dhammacakkhu udapādi yaṁ kiñci
samudayadhammaṁ sabbantaṁ nirodhadhammanti.

[113] Atha kho suppabuddho kuṭṭhī diṭṭhadhammo pattadhammo
viditadhammo pariyogāḷhadhammo tiṇṇavicikiccho vigatakathaṅkatho
vesārajjappatto aparapaccayo satthu sāsane uṭṭhāyāsanā yena
bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā
ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho suppabuddho kuṭṭhī bhagavantaṁ
etadavoca abhikkantaṁ bhante abhikkantaṁ bhante seyyathāpi bhante
nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya paṭicchannaṁ vā vivareyya mūḷhassa
vā maggaṁ ācikkheyya andhakāre vā telappajjotaṁ dhāreyya cakkhumanto
rūpāni dakkhantīti evamevaṁ 1 bhagavatā anekapariyāyena dhammo
pakāsito esāhaṁ bhante bhagavantaṁ saraṇaṁ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca
upāsakaṁ maṁ bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ
gatanti. Atha kho suppabuddho kuṭṭhī bhagavatā dhammiyā kathāya
sandassito samādapito samuttejito sampahaṁsito bhagavato bhāsitaṁ
abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā
1 Po. Yu. evameva.
Padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi. Atha kho acirapakkantaṁ 1 suppabuddhaṁ
kuṭṭhiṁ gāvī taruṇavacchā adhipātetvā 2 jīvitā voropesi. Atha kho
sambahulā bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā
bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinnā kho
te bhikkhū bhagavantaṁ etadavocuṁ yo so bhante suppabuddho nāma
kuṭṭhī bhagavato dhammiyā kathāya sandassito samādapito samuttejito
sampahaṁsito so kālakato tassa kā gati ko abhisamparāyoti.
Paṇḍito bhikkhave suppabuddho kuṭṭhī paccapādi dhammassānudhammaṁ
na ca maṁ dhammādhikaraṇaṁ vihesesi suppabuddho bhikkhave kuṭṭhī
tiṇṇaṁ saññojanānaṁ parikkhayā sotāpanno avinipātadhammo
niyato sambodhiparāyanoti.

[114] Evaṁ vutte aññataro bhikkhu bhagavantaṁ etadavoca
ko nu kho bhante hetu ko paccayo yena suppabuddho kuṭṭhī 3
manussadaliddo ahosi manussakapaṇo manussavarākoti. Bhūtapubbaṁ
bhikkhave suppabuddho kuṭṭhī imasmiṁ yeva rājagahe seṭṭhiputto
ahosi. So uyyānabhūmiṁ niyyanto addasa tagarasikhiṁ paccekabuddhaṁ
nagare piṇḍāya carantaṁ disvānassa etadahosi kvāyaṁ 4 kuṭṭhī
vicaratīti niṭṭhuhitvā 5 apabyāmato 6 karitvā pakkāmi. So tassa
kammassa vipākena bahūni vassāni bahūni vassasatāni bahūni vassasahassāni
bahūni vassasatasahassāni niraye pacittha tasseva kammassa
1 Yu. ayaṁ pāṭho natthi. 2 Ma. adhipatitvā. 3 Ma. kuṭṭhī ahosi manusasadaliddo.
4 Po. kodāni ayaṁ. 5 Po. niṭṭhaṁbhitvā. Ma. Yu. niṭṭhubhitvā.
6 Ma. apasabyato. Yu. apasabyāmato.
Vipākāvasesena imasmiṁ yeva rājagahe manussadaliddo ahosi
manussakapaṇo manussavarāko so tathāgatappaveditaṁ dhammavinayaṁ
āgamma saddhaṁ samādayi 1 sīlaṁ samādayi sutaṁ samādayi cāgaṁ
samādayi paññaṁ samādayi so tathāgatappaveditaṁ dhammavinayaṁ āgamma
saddhaṁ samādayitvā sīlaṁ samādayitvā sutaṁ samādayitvā cāgaṁ samādayitvā
paññaṁ samādayitvā kāyassa bhedā parammaraṇā sugatiṁ saggaṁ
lokaṁ upapanno devānaṁ tāvatiṁsānaṁ sahabyataṁ so tattha aññe
deve atirocati vaṇṇena ceva yasasā cāti. Atha kho bhagavā
etamatthaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi
cakkhumā visamānīva vijjamāne parakkame
paṇḍito jīvalokasmiṁ pāpāni parivajjayeti. Tatiyaṁ.

[115] 4 Evamme sutaṁ. Ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati
jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena
sambahulā kumārakā antarā ca sāvatthiṁ antarā ca jetavanaṁ macchake
bādhenti 2 . Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya
sāvatthiṁ piṇḍāya pāvisi. Addasā kho bhagavā te sambahule
kumārake antarā ca sāvatthiṁ antarā ca jetavanaṁ macchake
bādhente disvāna yena kumārakā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
te kumārake etadavoca bhāyatha vo tumhe kumārakā
dukkhassa appiyaṁ vo dukkhanti. Evaṁ bhante bhāyāma mayaṁ bhante
1 Ma. sabbattha samādiyīti dissati. 2 Po. bodhenti.
Dukkhassa appiyaṁ no dukkhanti. Atha kho bhagavā etamatthaṁ
viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi
sace bhāyatha dukkhassa sace vo dukkhamappiyaṁ
mākattha pāpakaṁ kammaṁ āvī vā yadi vā raho
sace ca 1 pāpakaṁ kammaṁ karissatha karotha vā
na vo dukkhā muttyatthi upeccāpi palāyatanti 2 . Catutthaṁ.

[116] 5 Evamme sutaṁ. Ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati
pubbārāme migāramātu pāsāde. Tena kho pana samayena bhagavā
tadahuposathe bhikkhusaṅghaparivuto nisinno hoti. Atha kho āyasmā
ānando abhikkantāya rattiyā nikkhante 3 paṭhame yāme uṭṭhāyāsanā
ekaṁsaṁ cīvaraṁ 4 katvā yena bhagavā tenañjalimpaṇāmetvā
bhagavantaṁ etadavoca abhikkantā bhante ratti nikkhanto
paṭhamo yāmo ciranisinno bhikkhusaṅgho uddisatu bhante bhagavā
bhikkhūnaṁ pātimokkhanti. Evaṁ vutte bhagavā tuṇhī ahosi.
Dutiyampi kho āyasmā ānando abhikkantāya rattiyā nikkhante
majjhime yāme uṭṭhāyāsanā ekaṁsaṁ cīvaraṁ katvā yena bhagavā
tenañjalimpaṇāmetvā bhagavantaṁ etadavoca abhikkantā bhante ratti
nikkhanto majjhimo yāmo ciranisinno bhikkhusaṅgho uddisatu
bhante bhagavā bhikkhūnaṁ pātimokkhanti. Dutiyampi kho bhagavā tuṇhī
ahosi. Tatiyampi kho āyasmā ānando abhikkantāya rattiyā
1 Yu. vā. 2 Po. palāyatananti. 3 Po. nikkamante. 4 Ma. uttarāsaṅgaṁ.
Nikkhante pacchime yāme uddhaste 1 aruṇe nandimukhiyā rattiyā
uṭṭhāyāsanā ekaṁsaṁ cīvaraṁ katvā yena bhagavā tenañjalimpaṇāmetvā
bhagavantaṁ etadavoca abhikkantā bhante ratti
nikkhanto pacchimo yāmo uddhasto 2 aruṇo nandimukhī ratti
ciranisinno bhikkhusaṅgho uddisatu bhante bhagavā bhikkhūnaṁ pātimokkhanti.
Aparisuddhā ānanda parisāti. Atha kho āyasmato
mahāmoggallānassa etadahosi kannu kho bhagavā puggalaṁ sandhāya
evamāha aparisuddhā ānanda parisāti. Atha kho āyasmā mahāmoggallāno
sabbāvantaṁ bhikkhusaṅghaṁ cetasā ceto paricca
manasākāsi. Addasā kho āyasmā mahāmoggallāno taṁ puggalaṁ
dussīlaṁ pāpadhammaṁ asucisaṅkassarasamācāraṁ paṭicchannakammantaṁ assamaṇaṁ
samaṇapaṭiññaṁ abrahmacāriṁ brahmacāripaṭiññaṁ antopūtiṁ
avassutaṁ kasambukajātaṁ majjhe bhikkhusaṅghassa nisinnaṁ disvāna
uṭṭhāyāsanā yena so puggalo tenupasaṅkami upasaṅkamitvā taṁ
puggalaṁ etadavoca uṭṭhehāvuso diṭṭhosi bhagavatā natthi te
bhikkhūhi saddhiṁ saṁvāsoti. Atha 3 kho so puggalo tuṇhī ahosi.
Dutiyampi kho so āyasmā mahāmoggallāno taṁ puggalaṁ etadavoca
uṭṭhehāvuso diṭṭhosi bhagavatā natthi te bhikkhūhi saddhiṁ
saṁvāsoti. Dutiyampi kho so puggalo tuṇhī ahosi. Tatiyampi kho
āyasmā mahāmoggallāno taṁ puggalaṁ etadavoca uṭṭhehāvuso
1 Po. uddhise. 2 Yu. uddhato. 3 Ma. evaṁ vutte so puggalo.
Diṭṭhosi bhagavatā natthi te bhikkhūhi saddhiṁ saṁvāsoti. Tatiyampi
kho so puggalo tuṇhī ahosi. Atha kho āyasmā mahāmoggallāno
taṁ puggalaṁ bāhāyaṁ gahetvā bahidvārakoṭṭhakā nikkhāmetvā
sucighaṭikaṁ datvā yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
bhagavantaṁ etadavoca nikkhāmito bhante so puggalo mayā
parisuddhā parisā uddisatu bhante bhagavā bhikkhūnaṁ pātimokkhanti.
Acchariyaṁ moggallāna abbhūtaṁ moggallāna yāva bāhāgahaṇāpi
nāmeso moghapuriso āgamissatīti 1 . Athakho bhagavā bhikkhū āmantesi
nadānāhaṁ bhikkhave ito paraṁ uposathaṁ karissāmi pātimokkhaṁ
uddisissāmi tumhe 2 yeva bhikkhave 3 ito paraṁ uposathaṁ kareyyātha
pātimokkhaṁ uddiseyyātha aṭṭhānametaṁ bhikkhave anavakāso yaṁ
tathāgato aparisuddhāya parisāya uposathaṁ kareyya pātimokkhaṁ
uddiseyyāthāti.