[87] Atha kho āyasmā meghiyo uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ
abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā yena taṁ ambavanaṁ tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā taṁ ambavanaṁ ajjhogahetvā 1 aññatarasmiṁ rukkhamūle
divāvihāraṁ nisīdi. Atha kho āyasmato meghiyassa tasmiṁ ambavane
viharantassa yebhuyyena tayo pāpakā akusalā vitakkā samudācaranti
seyyathīdaṁ kāmavitakko byāpādavitakko vihiṁsāvitakko. Atha
kho āyasmato meghiyassa etadahosi acchariyaṁ vata bho abbhūtaṁ
vata bho saddhā ca vatamhi agārasmā anagāriyaṁ pabbajito
atha kho 2 panimehi tīhi pāpakehi akusalehi vitakkehi anvāsato 3
seyyathīdaṁ kāmavitakkena byāpādavitakkena vihiṁsāvitakkenāti.
Atha kho āyasmā meghiyo sāyaṇhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhito
yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā
ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā meghiyo
bhagavantaṁ etadavoca idha [4]- bhante tasmiṁ ambavane viharantassa yebhuyyena
1 Ma. ajjhogāhetvā. 2 Ma. Yu. atha ca. 3 Po. anusantā. Ma. anvāsattā.
Yu. anvāsanno. 4 Ma. Yu. mayhaṁ.
Tayo pāpakā akusalā vitakkā samudācaranti seyyathīdaṁ kāmavitakko
byāpādavitakko vihiṁsāvitakko tassa mayhaṁ bhante etadahosi
acchariyaṁ vata bho abbhūtaṁ vata bho saddhā ca vatamhi agārasmā
anagāriyaṁ pabbajito atha kho panimehi tīhi pāpakehi akusalehi
vitakkehi anvāsato seyyathīdaṁ kāmavitakkena byāpādavitakkena
vihiṁsāvitakkenāti.

[88] Aparipakkāya meghiya cetovimuttiyā pañca dhammā
paripākāya saṁvattanti katame pañca 1 idha meghiya bhikkhu kalyāṇamitto
hoti kalyāṇasampavaṅko aparipakkāya meghiya cetovimuttiyā ayaṁ
paṭhamo dhammo paripākāya saṁvattati. 2 Puna ca paraṁ meghiya bhikkhu
sīlavā hoti pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno
aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī samādāya sikkhati sikkhāpadesu aparipakkāya
meghiya cetovimuttiyā ayaṁ dutiyo dhammo paripākāya saṁvattati.
3 Puna ca paraṁ meghiya bhikkhu yāyaṁ kathā abhisallekhikā cetovivaraṇasappāyā
ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya
sambodhāya nibbānāya saṁvattati seyyathīdaṁ appicchakathā santuṭṭhikathā
pavivekakathā asaṁsaggakathā viriyārambhakathā sīlakathā samādhikathā
paññākathā vimuttikathā vimuttiñāṇadassanakathā evarūpiyā
kathāya nikāmalābhī hoti akicchalābhī akasiralābhī aparipakkāya meghiya
cetovimuttiyā ayaṁ tatiyo dhammo paripākāya saṁvattati. 4 Puna ca
Paraṁ meghiya bhikkhu āraddhaviriyo viharati akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya
kusalānaṁ dhammānaṁ uppādāya 1 thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro
kusalesu dhammesu aparipakkāya meghiya cetovimuttiyā ayaṁ catuttho
dhammo paripākāya saṁvattati. 5 Puna ca paraṁ meghiya bhikkhu paññavā
hoti udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya
sammādukkhakkhayagāminiyā aparipakkāya meghiya cetovimuttiyā ayaṁ
pañcamo dhammo paripākāya saṁvattati. Aparipakkāya meghiya cetovimuttiyā
ime pañca dhammā paripākāya saṁvattanti. Kalyāṇamittassetaṁ
meghiya bhikkhuno pāṭikaṅkhaṁ kalyāṇasahāyassa kalyāṇasampavaṅkassa
yaṁ sīlavā bhavissati pātimokkhasaṁvarasaṁvuto
viharissati ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī
samādāya sikakhissati sikkhāpadesu. Kalyāṇamittassetaṁ meghiya
bhikkhuno pāṭikaṅkhaṁ kalyāṇasahāyassa kalyāṇasampavaṅkassa yaṁ
yāyaṁ kathā abhisallekhikā cetovivaraṇasappāyā ekantanibbidāya
virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya
saṁvattissati seyyathīdaṁ appicchakathā santuṭṭhikathā pavivekakathā
asaṁsaggakathā viriyārambhakathā sīlakathā samādhikathā paññākathā vimuttikathā
vimuttiñāṇadassanakathā evarūpiyā kathāya nikāmalābhī bhavissati 2
akicchalābhī akasiralābhī. Kalyāṇamittassetaṁ meghiya bhikkhuno
pāṭikaṅkhaṁ kalyāṇasahāyassa kalyāṇasampavaṅkassa yaṁ āraddhaviriyo
1 Ma. Yu. upasampadāya. 2 Yu. hoti.
Viharissati akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya kusalānaṁ dhammānaṁ uppādāya
thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu. Kalyāṇamittassetaṁ
meghiya bhikkhuno pāṭikaṅkhaṁ kalyāṇasahāyassa kalyāṇasampavaṅkassa
yaṁ paññavā bhavissati udayatthagāminiyā paññāya
samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammādukkhakkhayagāminiyā.

[89] Tena ca pana meghiya bhikkhunā imesu pañcasu 1 patiṭṭhāya
cattāro dhammā uttariṁ 2 bhāvetabbā asubhā bhāvetabbā rāgassa
pahānāya mettā bhāvetabbā byāpādassa pahānāya
ānāpānassati bhāvetabbā vitakkupacchedāya aniccasaññā bhāvetabbā
asmimānasamugghātāya. Aniccasaññino hi meghiya anattasaññā
saṇṭhāti anattasaññī asmimānasamugghātaṁ pāpuṇāti diṭṭheva
dhamme nibbānanti. Atha kho bhagavā etamatthaṁ viditvā tāyaṁ
velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi
khuddā 3 vitakkā sukhumā vitakkā
anugatā manaso ubbilāpā
ete avidvā manaso vitakke
hurāhuraṁ dhāvati bhantacitto.
Ete ca vidvā manaso vitakke
ātāpiyo saṁvarati satimā
1 Ma. Yu. pañcasu dhammesu. 2 Ma. Yu. uttari. 3 Po. oḷārā.
Anugate manaso ubbilāpe
asesamete pajahāti buddhoti. Suttaṁ paṭhamaṁ.

[90] 2 Evamme sutaṁ. Ekaṁ samayaṁ bhagavā kusinārāyaṁ viharati
upavattane mallānaṁ sālavane. Tena kho pana samayena sambahulā
bhikkhū bhagavato avidūre araññakuṭikāyaṁ viharanti uddhatā [1]- unnaḷā
capalā mukharā vikiṇṇavācā muṭṭhassatino asampajānā asamāhitā
vibbhantacittā pākatindriyā. Addasā kho bhagavā te sambahule
bhikkhū avidūre araññakuṭikāyaṁ viharante uddhate unnaḷe capale
mukhare vikiṇṇavāce muṭṭhassatino asampajāne asamāhite vibbhantacitte
pākatindriye. Atha kho bhagavā etamatthaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ
imaṁ udānaṁ udānesi
arakkhitena kāyena micchādiṭṭhigatena 2 ca
thīnamiddhābhibhūtena vasaṁ mārassa gacchati.
Tasmā rakkhitacittassa sammāsaṅkappagocaro
sammādiṭṭhipurekkhāro ñatvāna udayabbayaṁ
thīnamiddhābhibhū bhikkhu sabbā duggatiyo jaheti. Dutiyaṁ.

[91] 3 Evamme sutaṁ. Ekaṁ samayaṁ bhagavā kosalesu cārikaṁ
carati mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ. Atha kho bhagavā maggā okkamma
yena aññataraṁ rukkhamūlaṁ tenupasaṅkami upasaṅkamitvā paññatte
āsane nisīdi. Atha kho aññataro gopālako yena bhagavā
1 Yu. honti. 2 Ma. micchādiṭṭhihatena.
Tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ
nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho taṁ gopālakaṁ bhagavā dhammiyā kathāya
sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṁsesi. Atha kho so
gopālako bhagavato dhammiyā kathāya sandassito samādapito samuttejito
sampahaṁsito bhagavantaṁ etadavoca adhivāsetu me bhante bhagavā
svātanāya bhattaṁ saddhiṁ bhikkhusaṅghenāti. Adhivāsesi bhagavā
tuṇhībhāvena. Atha kho so gopālako bhagavato adhivāsanaṁ viditvā
uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi.
Atha kho so gopālako tassā rattiyā accayena sake nivesane
pahutaṁ appodakapāyāsaṁ paṭiyādāpetvā navañca sappiṁ bhagavato
kālaṁ ārocesi kālo bhante niṭṭhitaṁ bhattanti. Atha kho bhagavā
pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṁ bhikkhusaṅghena yena
tassa gopālakassa nivesanaṁ tenupasaṅkami upasaṅkamitvā paññatte
āsane nisīdi. Atha kho 1 gopālako buddhappamukhaṁ bhikkhusaṅghaṁ
appodakapāyāsena ca navena ca sappinā sahatthā santappesi
sampavāresi. Atha kho so gopālako bhagavantaṁ bhuttāviṁ onītapattapāṇiṁ
aññataraṁ nīcaṁ āsanaṁ gahetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ
nisinnaṁ kho taṁ gopālakaṁ bhagavā dhammiyā kathāya sandassetvā
samādapetvā samuttejetvā sampahaṁsetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.

[92] Atha kho acirapakkantassa bhagavato taṁ gopālakaṁ
1 Po. Ma. Yu. kho so.
Aññataro puriso sīmantarikāya jīvitā voropesi. Atha kho sambahulā
bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā bhagavantaṁ
abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinnā kho te bhikkhū
bhagavantaṁ etadavocuṁ yena bhante gopālakena ajja buddhappamukho
bhikkhusaṅgho appodakapāyāsena ca navena ca sappinā sahatthā
santappito sampavārito so kira bhante gopālako aññatarena
purisena sīmantarikāya jīvitā voropitoti. Atha kho bhagavā etamatthaṁ
viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi
diso disaṁ yantaṁ kayirā verī vā pana verinaṁ
micchāpaṇihitaṁ cittaṁ pāpiyo naṁ tato kareti. Tatiyaṁ.

[93] 4 Evamme sutaṁ. Ekaṁ samayaṁ bhagavā rājagahe viharati
veḷuvane kalandakanivāpe. Tena kho pana samayena āyasmā ca
sārīputto āyasmā ca mahāmoggallāno kapotakandarāyaṁ
viharanti. Tena kho pana samayena āyasmā sārīputto juṇhāya
rattiyā navoropitehi kesehi abbhokāse nisinno hoti aññataraṁ
samādhiṁ samāpajjitvā.

[94] Tena kho pana samayena dve yakkhā sahāyakā uttarāya
disāya dakkhiṇadisaṁ gacchanti kenacideva karaṇīyena. Addasaṁsu kho
te yakkhā āyasmantaṁ sārīputtaṁ juṇhāya rattiyā navoropitehi
kesehi abbhokāse nisinnaṁ disvāna eko yakkho dutiyaṁ 1 yakkhaṁ
1 Po. dutiyampi.
Etadavoca paṭibhāti maṁ samma imassa samaṇassa sīse pahāraṁ
dātunti. Evaṁ vutte so yakkho taṁ yakkhaṁ etadavoca alaṁ samma
mā samaṇaṁ āsādesi 1 uḷāro so samma samaṇo mahiddhiko
mahānubhāvoti. Dutiyampi kho so yakkho taṁ yakkhaṁ etadavoca
paṭibhāti maṁ samma imassa samaṇassa sīse pahāraṁ dātunti. Dutiyampi
kho so yakkho taṁ yakkhaṁ etadavoca alaṁ samma mā samaṇaṁ āsādesi
uḷāro so samma samaṇo mahiddhiko mahānubhāvoti. Tatiyampi
kho so yakkho taṁ yakkhaṁ etadavoca paṭibhāti maṁ samma imassa
samaṇassa sīse pahāraṁ dātunti. Tatiyampi kho so yakkho taṁ yakkhaṁ
etadavoca alaṁ samma mā samaṇaṁ āsādesi uḷāro so samma
samaṇo mahiddhiko mahānubhāvoti. Atha kho so yakkho taṁ yakkhaṁ
anādayitvā āyasmato sārīputtattherassa sīse pahāraṁ adāsi. [2]-
Api tena pahārena sattaratanaṁ vā aṭṭharatanaṁ vā nāgaṁ osādeyya
mahantaṁ vā pabbatakūṭaṁ padāleyya. Atha ca pana so yakkho ḍayhāmīti
vatvā tattheva mahānirayaṁ apatāsi 3 .

[95] Addasā kho āyasmā mahāmoggallāno dibbena
cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena tena yakkhena āyasmato
sārīputtassa sīse pahāraṁ diyamānaṁ disvāna yenāyasmā sārīputto
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā āyasmantaṁ sārīputtaṁ etadavoca
kacci te āvuso khamanīyaṁ kacci yāpanīyaṁ kacci na kiñci
1 Po. sabbavāresu pahāresīti dissati. 2 Po. tāva pahāro ahosīti. Ma. tāva
mahāpahāro ahosi. 3 Po. avaṭṭhāsi.
Dukkhanti khamanīyaṁ me āvuso moggallāna yāpanīyaṁ me āvuso
moggallāna api ca me sīse thokaṁ dukkhanti. Acchariyaṁ āvuso
sārīputta abbhūtaṁ āvuso sārīputta yaṁ 1 mahiddhiko āyasmā
sārīputto mahānubhāvo idha te āvuso sārīputta aññataro
yakkho sīse pahāraṁ adāsi tāva mahāpahāro ahosi api tena
pahārena sattaratanaṁ vā aṭṭharatanaṁ vā nāgaṁ osādeyya mahantaṁ
vā pabbatakūṭaṁ vā padāleyyāti. Atha panāyasmā sārīputto
evamāha khamanīyaṁ me āvuso moggallāna yāpanīyaṁ me āvuso
moggallāna api ca me sīse thokaṁ dukkhanti acchariyaṁ āvuso
moggallāna abbhūtaṁ āvuso moggallāna yaṁ 2 mahiddhiko
āyasmā mahāmoggallāno mahānubhāvo yatra hi nāma yakkhampi
passissati mayaṁ panetarahi paṁsupisācakampi na passāmāti.

[96] Assosi kho bhagavā dibbāya sotadhātuyā visuddhāya
atikkantamānusikāya tesaṁ ubhinnaṁ mahānāgānaṁ evarūpaṁ 3
kathāsallāpaṁ. Atha kho bhagavā etamatthaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ
imaṁ udānaṁ udānesi
yassa selupamaṁ cittaṁ ṭhitaṁ nānupakampati
virattaṁ rajanīyesu kopaneyye na kuppati
yassevaṁ bhāvitaṁ cittaṁ kuto taṁ dukkhamessatīti. Catutthaṁ.