[37] 27 Yamakaṁ appamadaṁ cittaṁ pupphaṁ bālena paṇḍitaṁ
arahantaṁ sahassena pāpaṁ daṇḍena te dasa.
Jarā attā ca loko ca buddhaṁ sukhaṁ piyena ca
kodhaṁ malañca dhammaṭṭhaṁ maggavaggena vīsati.
Pakiṇṇaṁ nirayaṁ nāgo taṇhaṁ bhikkhu ca brāhmaṇo
ete chabbīsatī vaggā desitādiccabandhunā.
Yamake vīsatī gāthā appamādamhi dvādasa
ekādasā cittavagge pupphavaggamhi soḷasa
bāle sattarasā gāthā paṇḍitamhi catuddasa
arahante dasā gāthā sahasse honti soḷasa
terasā pāpavaggamhi daṇḍamhi dasa satta ca
ekādasā jarāvagge attavaggamhi dvādasa
dvādasā lokavaggamhi buddhavaggamhi soḷasa
sukhe ca piyavagge ca gāthāyo honti dvādasa
cuddasā kodhavaggamhi malavaggekavīsati
sattarasā ca dhammaṭṭhe maggavaggamhi 1 soḷasa
pakiṇṇe soḷasa gāthā niraye nāge cuddasa
dvāvīsa 2 taṇhāvaggamhi tevīsā bhikkhuvaggakā
cattāḷīsa ca gāthāyo brāhmaṇe vaggamuttame
gāthāsatāni cattāri tevīsā ca punāpare
dhammapade nipātamhi desitādiccabandhunā.
Dhammapadaṁ niṭṭhitaṁ.
1 maggavagge aḍḍhāṭṭhārasa gāthāti dissati. 2 taṇhāvagge sattavīsati gāthāti
dissati.
Suttantapiṭake khuddakanikāyassa
udānaṁ
-----
namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa.
Paṭhamo bodhivaggo

[38] 1 Evamme sutaṁ. Ekaṁ samayaṁ bhagavā uruvelāyaṁ
viharati najjā nerañjarāya tīre bodhirukkhamūle paṭhamābhisambuddho.
Tena kho pana samayena bhagavā sattāhaṁ ekapallaṅkena nisinno
hoti vimuttisukhaṁ paṭisaṁvedī. Atha kho bhagavā tassa sattāhassa
accayena tamhā samādhimhā vuṭṭhahitvā rattiyā paṭhamaṁ yāmaṁ
paṭiccasamuppādaṁ anulomaṁ sādhukaṁ manasākāsi iti imasmiṁ sati
idaṁ hoti imassuppādā idaṁ uppajjati yadidaṁ avijjāpaccayā
saṅkhārā saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ
nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṁ saḷāyatanapaccayā phasso phassapaccayā
vedanā vedanāpaccayā taṇhā taṇhāpaccayā upādānaṁ
upādānapaccayā bhavo bhavapaccayā jāti jātipaccayā jarāmaraṇaṁ
sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti evametassa kevalassa 1
dukkhakkhandhassa samudayo hotīti. Atha kho bhagavā etamatthaṁ viditvā
tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi
1 Yu. ayaṁ pāṭho natthi.
Yadā have pātubhavanti dhammā
ātāpino jhāyato brāhmaṇassa
athassa kaṅkhā vapayanti sabbā
yato pajānāti sahetudhammanti. Suttaṁ paṭhamaṁ.

[39] 2 Evamme sutaṁ. Ekaṁ samayaṁ bhagavā uruvelāyaṁ viharati
najjā nerañjarāya tīre bodhirukkhamūle paṭhamābhisambuddho. Tena
kho pana samayena bhagavā sattāhaṁ ekapallaṅkena nisinno hoti
vimuttisukhaṁ paṭisaṁvedī. Atha kho bhagavā tassa sattāhassa accayena
tamhā samādhimhā vuṭṭhahitvā rattiyā majjhimaṁ yāmaṁ paṭiccasamuppādaṁ
paṭilomaṁ sādhukaṁ manasākāsi iti imasmiṁ asati idaṁ na hoti
imassa nirodhā idaṁ nirujjhati yadidaṁ avijjānirodhā saṅkhāranirodho
saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho viññāṇanirodhā nāmarūpanirodho
nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodho saḷāyatananirodhā phassanirodho
phassanirodhā vedanānirodho vedanānirodhā taṇhānirodho taṇhānirodhā
upādānanirodho upādānanirodhā bhavanirodho bhavanirodhā
jātinirodho jātinirodhā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā
nirujjhanti evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotīti.
Atha kho bhagavā etamatthaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ
udānesi
yadā have pātubhavanti dhammā
Ātāpino jhāyato brāhmaṇassa
athassa kaṅkhā vapayanti sabbā
yato khayaṁ paccayānaṁ avedīti. Dutiyaṁ.

[40] 3 Evamme sutaṁ. Ekaṁ samayaṁ bhagavā uruvelāyaṁ
viharati najjā nerañjarāya tīre bodhirukkhamūle paṭhamābhisambuddho.
Tena kho pana samayena bhagavā sattāhaṁ ekapallaṅkena nisinno
hoti vimuttisukhaṁ paṭisaṁvedī. Atha kho bhagavā tassa sattāhassa
accayena tamhā samādhimhā vuṭṭhahitvā rattiyā pacchimaṁ yāmaṁ
paṭiccasamuppādaṁ anulomapaṭilomaṁ sādhukaṁ manasākāsi iti imasmiṁ
sati idaṁ hoti imassuppādā idaṁ uppajjati imasmiṁ asati idaṁ
na hoti imassa nirodhā idaṁ nirujjhati yadidaṁ avijjāpaccayā
saṅkhārā saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ
nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṁ saḷāyatanapaccayā phasso phassapaccayā
vedanā vedanāpaccayā taṇhā taṇhāpaccayā upādānaṁ
upādānapaccayā bhavo bhavapaccayā jāti jātipaccayā jarāmaraṇaṁ
sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti evametassa kevalassa
dukkhakkhandhassa samudayo hoti. Avijjāya tveva asesavirāganirodhā
saṅkhāranirodho saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho viññāṇanirodhā
nāmarūpanirodho nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodho saḷāyatananirodhā
phassanirodho phassanirodhā vedanānirodho vedanānirodhā taṇhānirodho
Taṇhānirodhā upādānanirodho upādānanirodhā bhavanirodho
bhavanirodhā jātinirodho jātinirodhā jarāmaraṇaṁ sokaparideva-
dukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa
nirodho hotīti. Atha kho bhagavā etamatthaṁ viditvā
tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi
yadā have pātubhavanti dhammā
ātāpino jhāyato brāhmaṇassa
vidhūpayaṁ tiṭṭhati mārasenaṁ
suriyova obhāsayamantalikkhanti. Tatiyaṁ.

[41] 4 Evamme sutaṁ. Ekaṁ samayaṁ bhagavā uruvelāyaṁ
viharati najjā nerañjarāya tīre ajapālanigrodhe paṭhamābhisambuddho.
Tena kho pana samayena bhagavā sattāhaṁ ekapallaṅkena nisinno
hoti vimuttisukhaṁ paṭisaṁvedī. Atha kho bhagavā tassa sattāhassa
accayena tamhā samādhimhā vuṭṭhāsi. Atha kho aññataro
huhuṁkajātiko 1 brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
bhagavatā saddhiṁ sammodi sammodanīyaṁ kathaṁ sārāṇīyaṁ vītisāretvā
ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhito kho so brāhmaṇo bhagavantaṁ
etadavoca kittāvatā nukho bho gotama brāhmaṇo hoti katame
ca pana brāhmaṇakaraṇā dhammāti. Atha kho bhagavā etamatthaṁ
1 huṁhuṁkajātikotipi.
Viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi
yo brāhmaṇo bāhitapāpadhammo
nihuhuṁko nikkasāvo yatatto
vedantagū vusitabrahmacariyo
dhammena so brāhmaṇo 1 brahmavādaṁ vadeyya
yassussadā natthi kuhiñci loketi. Catutthaṁ.

[42] 5 Evamme sutaṁ. Ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ
viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana
samayena āyasmā ca sārīputto āyasmā ca mahāmoggallāno
āyasmā ca mahākassapo āyasmā ca mahākaccāno āyasmā
ca mahākoṭṭhito āyasmā ca mahākappino āyasmā ca mahācundo
āyasmā ca anuruddho āyasmā 2 ca revato āyasmā ca nando
yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu. Addasā kho bhagavā āyasmante
dūrato va āgacchante disvāna bhikkhū āmantesi ete 3 bhikkhave
brāhmaṇā āgacchanti ete bhikkhave brāhmaṇā āgacchantīti.
Evaṁ vutte aññataro brāhmaṇajātiko bhikkhu bhagavantaṁ etadavoca
kittāvatā nukho bhante brāhmaṇo hoti katame ca pana
brāhmaṇakaraṇā dhammāti. Atha kho bhagavā etamatthaṁ viditvā
tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi
bāhitvā pāpake dhamme ye caranti sadā satā
1 Ma. ayaṁ pāṭho natthi. 2 Yu. .pe. āyasmā ca revato āyasmā ca devadatto
āyasmā ca ānando .pe. iti dissati. 3 Ma. Yu. te.
Khīṇasaññojanā buddhā te ve lokasmi brāhmaṇāti. Pañcamaṁ.

[43] 6 Evamme sutaṁ. Ekaṁ samayaṁ bhagavā rājagahe viharati
veḷuvane kalandakanivāpe. Tena kho pana samayena āyasmā
mahākassapo pipphaliguhāyaṁ viharati ābādhiko hoti dukkhito
bāḷhagilāno. Atha kho āyasmā mahākassapo aparena samayena
tamhā ābādhā vuṭṭhāsi. Atha kho āyasmato mahākassapassa
tamhā ābādhā vuṭṭhitassa etadahosi yannūnāhaṁ rājagahaṁ piṇḍāya
pāviseyyanti. Tena kho pana samayena pañcamattāni devatāsatāni
ussukaṁ āpannāni honti āyasmato mahākassapassa piṇḍapātapaṭilābhāya.
Athakho āyasmā mahākassapo tāni pañcamattāni
devatāsatāni paṭikkhipitvā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya
rājagahaṁ piṇḍāya pāvisi yena daliddavisikhā kapaṇavisikhā
pesakāravisikhā. Addasā kho bhagavā āyasmantaṁ mahākassapaṁ
rājagahe piṇḍāya carantaṁ yena daliddavisikhā kapaṇavisikhā
pesakāravisikhā. Atha kho bhagavā etamatthaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ
imaṁ udānaṁ udānesi
anaññaposimaññātaṁ dantaṁ sāre patiṭṭhitaṁ
khīṇāsavaṁ vantadosaṁ tamahaṁ brūmi brāhmaṇanti. Chaṭṭhaṁ.

[44] 7 Evamme sutaṁ. Ekaṁ samayaṁ bhagavā pāvāyaṁ 1 viharati
1 Yu. pāṭaliyaṁ.
Ajakalāpake cetiye ajakalāpakassa yakkhassa bhavane. Tena kho
pana samayena bhagavā rattandhakāratimisāyaṁ abbhokāse nisinno hoti
devo ca ekamekaṁ phusāyati. Atha kho ajakalāpako yakkho bhagavato
bhayaṁ chambhitattaṁ lomahaṁsaṁ uppādetukāmo yena bhagavā tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā bhagavato avidūre tikkhattuṁ akkulo pakkulo 1 akkulapakkulikaṁ
akāsi eso te samaṇa pisācoti. Atha kho bhagavā
etamatthaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi
yadā sakesu dhammesu pāragū hoti brāhmaṇo
atha evaṁ 2 pisācañca pakkulañcātivattatīti 3 . Sattamaṁ.

[45] 8 Evamme sutaṁ. Ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ
viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena
āyasmā saṅgāmaji sāvatthiṁ anuppatto hoti bhagavantaṁ dassanāya.
Assosi kho āyasmato saṅgāmajissa purāṇadutiyikā ayyo kira
saṅgāmaji sāvatthiṁ anuppattoti. Sā dārakaṁ ādāya jetavanaṁ
agamāsi. Tena kho pana samayena āyasmā saṅgāmaji aññatarasmiṁ
rukkhamūle divāvihāre 4 nisinno hoti atha kho āyasmato
saṅgāmajissa purāṇadutiyikā yenāyasmā saṅgāmaji tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā āyasmantaṁ saṅgāmajiṁ etadavoca khuddaputtaṁ hi
samaṇa posa manti. Evaṁ vutte āyasmā saṅgāmaji tuṇhī
ahosi. Dutiyampi kho āyasmato saṅgāmajissa purāṇadutiyikā
1 Ma. Yu. pakkūloti. 2 Ma. Yu. etaṁ. 3 Yu. bakkulañca ...
4 Ma. Yu. divāvihāraṁ
Āyasmantaṁ saṅgāmajiṁ etadavoca khuddaputtaṁ hi samaṇa posa manti.
Dutiyampi kho āyasmā saṅgāmaji tuṇhī ahosi. Tatiyampi kho
āyasmato saṅgāmajissa purāṇadutiyikā āyasmantaṁ saṅgāmajiṁ
etadavoca khuddaputtaṁ hi samaṇa posa manti. Tatiyampi kho
āyasmā saṅgāmaji tuṇhī ahosi. Atha kho āyasmato
saṅgāmajissa purāṇadutiyikā taṁ dārakaṁ ādāya āyasmato saṅgāmajissa
purato nikkhipitvā pakkāmi eso te samaṇa putto posa
nanti. Atha kho āyasmā saṅgāmaji taṁ dārakaṁ neva olokesi
nāpi ālapi. Atha kho āyasmato saṅgāmajissa purāṇadutiyikā
avidūre 1 gantvā apaloketī addasāyasmantaṁ saṅgāmajiṁ taṁ dārakaṁ
neva olokentaṁ nāpi ālapantaṁ disvānassā etadahosi na cāyaṁ
samaṇo puttenapi apalokentī. Tato paṭinivattitvā dārakaṁ ādāya
pakkāmi. Addasā kho bhagavā dibbena cakkhunā visuddhena
atikkantamānusakena āyasmato saṅgāmajissa purāṇadutiyikāya evarūpampi
vippakāraṁ. Atha kho bhagavā etamatthaṁ viditvā tāyaṁ
velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi
āyantiṁ nābhinandati pakkāmantiṁ na socati
saṅgā saṅgāmajiṁ muttaṁ tamahaṁ brūmi brāhmaṇanti. Aṭṭhamaṁ.

[46] 9 Evamme sutaṁ. Ekaṁ samayaṁ bhagavā gayāyaṁ viharati
gayāsīse. Tena kho pana samayena sambahulā jaṭilā sītāsu
1 Ma. avidūraṁ.
Hemantikāsu rattīsu antaraṭṭhake himapātasamaye gayāyaṁ ummujjantipi
nimmujjantipi ummujjanimmujjampi karonti osiñcantipi aggiṁpi
juhanti iminā suddhīti. Addasā kho bhagavā te sambahule
jaṭile sītāsu hemantikāsu rattīsu antaraṭṭhake himapātasamaye gayāyaṁ
ummujjantepi nimmujjantepi ummujjanimmujjampi 1 karonte
osiñcantepi aggiṁpi juhante iminā suddhīti. Atha kho bhagavā
etamatthaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi
na udakena suci 2 hoti bahvettha nhāyatī jano
yamhi saccañca dhammo ca so 3 sucī so ca brāhmaṇoti. Navamaṁ.