[203] 113 Rāgassa bhikkhave abhiññāya aṭṭha dhammā bhāvetabbā.
Katame aṭṭha. Rūpī rūpāni passati ajjhattaṁ arūpasaññī bahiddhā rūpāni
passati subhanteva adhimutto hoti sabbaso rūpasaññānaṁ samatikkamā
paṭighasaññānaṁ atthaṅgamā nānattasaññānaṁ amanasikārā ananto
ākāsoti ākāsānañcāyatanaṁ upasampajja viharati sabbaso ākāsānañcāyatanaṁ
samatikkamma anantaṁ viññāṇanti viññāṇañcāyatanaṁ
upasampajja viharati sabbaso viññāṇañcāyatanaṁ samatikkamma natthi
kiñcīti ākiñcaññāyatanaṁ upasampajja viharati sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ
samatikkamma nevasaññānā saññāyatanaṁ upasampajja viharati sabbaso
nevasaññānāsaññāyatanaṁ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṁ upasampajja
viharati. Rāgassa bhikkhave abhiññāya ime aṭṭha dhammā bhāvetabbā.

[204] 114 Rāgassa bhikkhave pariññāya parikkhayāya pahānāya khayāya
vayāya virāgāya nirodhāya cāgāya paṭinissaggāya ime aṭṭha dhammā
bhāvetabbāti. Dosassa mohassa kodhassa upanāhassa makkhassa palāsassa
issāya macchariyassa māyāya sātheyyassa thambhassa sārambhassa mānassa
atimānassa madassa pamādassa abhiññāya pariññāya parikkhayāya pahānāya
khayāya vayāya virāgāya nirodhāya cāgāya paṭinissaggāya ime aṭṭha
dhammā bhāvetabbāti.
[1]-
Aṭṭhakanipāto samatto
-------------
1 Ma. rāgapeyyālaṁ niṭṭhitaṁ.
******************************
* hanā 362 nīmmīkhamūla *
******************************
Suttantapiṭake aṅguttaranikāyassa
navakanipāto
--------
namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa.
Paṇṇāsako
sambodhavaggo paṭhamo

[205] 1 Evamme sutaṁ. Ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati
jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi
bhikkhavoti. Bhadanteti te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ. Bhagavā
etadavoca sace bhikkhave aññatitthiyā paribbājakā evaṁ puccheyyuṁ
sambodhapakkhikānaṁ 1 āvuso dhammānaṁ kā upanisā bhāvanāyāti evaṁ
puṭṭhā tumhe bhikkhave tesaṁ aññatitthiyānaṁ paribbājakānaṁ kinti
byākareyyāthāti. Bhagavaṁmūlakā no bhante dhammā .pe. Bhagavato
sutvā bhikkhū dhāressantīti. Tenahi bhikkhave suṇātha sādhukaṁ manasi karotha
bhāsissāmīti. Evambhanteti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ. Bhagavā
etadavoca sace bhikkhave aññatitthiyā paribbājakā evaṁ puccheyyuṁ
sambodhapakkhikānaṁ āvuso dhammānaṁ kā upanisā bhāvanāyāti evaṁ
puṭṭhā tumhe bhikkhave tesaṁ aññatitthiyānaṁ paribbājakānaṁ evaṁ
1 Ma. sambodhipakkhikānaṁ. evamuparipi.
Byākareyyātha idhāvuso bhikkhu kalyāṇamitto hoti kalyāṇasahāyo
kalyāṇasampavaṅko sambodhapakkhikānaṁ āvuso dhammānaṁ ayaṁ paṭhamā
upanisā bhāvanāya.
Puna caparaṁ āvuso bhikkhu sīlavā hoti pātimokkhasaṁvarasaṁvuto
viharati ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī samādāya
sikkhati sikkhāpadesu sambodhapakkhikānaṁ āvuso dhammānaṁ ayaṁ dutiyā
upanisā bhāvanāya.
Puna caparaṁ āvuso bhikkhu yāyaṁ kathā abhisallekhikā cetovivaraṇasappāyā
seyyathīdaṁ appicchakathā santuṭṭhikathā pavivekathā
asaṁsaggakathā viriyārambhakathā sīlakathā samādhikathā paññākathā vimuttikathā
vimuttiñāṇadassanakathā evarūpiyā kathāya nikāmalābhī hoti akicchalābhī
akasiralābhī sambodhapakkhikānaṁ āvuso dhammānaṁ ayaṁ tatiyā upanisā
bhāvanāya.
Puna caparaṁ āvuso bhikkhu āraddhaviriyo viharati akusalānaṁ dhammānaṁ
pahānāya kusalānaṁ dhammānaṁ upasampadāya thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro
kusalesu dhammesu sambodhapakkhikānaṁ āvuso dhammānaṁ ayaṁ
catutthā upanisā bhāvanāya.
Puna caparaṁ āvuso bhikkhu paññavā hoti udayatthagāminiyā
paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammādukkhakkhayagāminiyā
sambodhapakkhikānaṁ āvuso dhammānaṁ ayaṁ pañcamī upanisā bhāvanāya.
Kalyāṇamittassetaṁ bhikkhave bhikkhuno pāṭikaṅkhaṁ kalyāṇasahāyassa
kalyāṇasampavaṅkassa sīlavā bhavissati pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharissati
ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī samādāya sikkhissati
sikkhāpadesu kalyāṇamittassetaṁ bhikkhave bhikkhuno pāṭikaṅkhaṁ kalyāṇasahāyassa
kalyāṇasampavaṅkassa yāyaṁ kathā abhisallekhikā cetovivaraṇasappāyā
seyyathīdaṁ appicchakathā santuṭṭhikathā pavivekakathā
asaṁsaggakathā viriyārambhakathā sīlakathā samādhikathā paññākathā vimuttikathā
vimuttiñāṇadassanakathā evarūpiyā kathāya nikāmalābhī bhavissati akicchalābhī
akasiralābhī kalyāṇamittassetaṁ bhikkhave bhikkhuno pāṭikaṅkhaṁ kalyāṇasahāyassa
kalyāṇasampavaṅkassa āraddhaviriyo viharissati akusalānaṁ
dhammānaṁ pahānāya kusalānaṁ dhammānaṁ upasampadāya thāmavā daḷhaparakkamo
anikkhittadhuro kusalesu dhammesu kalyāṇamittassetaṁ bhikkhave bhikkhuno
pāṭikaṅkhaṁ kalyāṇasahāyassa kalyāṇasampavaṅkassa paññavā bhavissati
udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya
sammādukkhakkhayagāminiyā tena ca pana bhikkhave bhikkhunā imesu pañcasu
dhammesu patiṭṭhāya cattāro dhammā uttariṁ 1 bhāvetabbā asubhā
bhāvetabbā rāgassa pahānāya mettā bhāvetabbā byāpādassa pahānāya
ānāpānassati 2 bhāvetabbā vitakkūpacchedāya aniccasaññā bhāvetabbā
asmimānasamugghātāya aniccasaññino bhikkhave bhikkhuno 3 anattasaññā
saṇṭhāti anattasaññī asmimānasamugghātaṁ pāpuṇāti diṭṭheva dhamme
1 Ma. sabbattha uttari. 2 Sī. Yu. ānāpānasati. evamuparipi.
3 Ma. ayaṁ pāṭho natthi.
Nibbānanti.

[206] 2 Athakho aññataro bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā bhagavantaṁ .pe. Ekamantaṁ nisinno kho so bhikkhu
bhagavantaṁ etadavoca nissayasampanno nissayasampannoti bhante
vuccati kittāvatā nu kho bhante bhikkhu nissayasampanno hotīti.
Saddhañce bhikkhu 1 nissāya akusalaṁ pajahati kusalaṁ bhāveti pahīnamevassa
taṁ akusalaṁ hoti hiriñce bhikkhu nissāya ottappañce bhikkhu
nissāya viriyañce bhikkhu nissāya paññañce bhikkhu nissāya
akusalaṁ pajahati kusalaṁ bhāveti pahīnamevassa taṁ akusalaṁ hoti tañhissa
bhikkhuno akusalaṁ pahīnaṁ hoti suppahīnaṁ yassa ariyāya paññāya disvā
pahīnaṁ tena ca pana bhikkhave bhikkhunā imesu pañcasu dhammesu
patiṭṭhāya cattāro upanissayā viharitabbā katame cattāro idha
bhikkhave bhikkhu saṅkhāyekaṁ paṭisevati saṅkhāyekaṁ adhivāseti saṅkhāyekaṁ
parivajjeti saṅkhāyekaṁ vinodeti evaṁ kho bhikkhave bhikkhu
nissayasampanno hotīti.

[207] 3 Ekaṁ samayaṁ bhagavā cālikāyaṁ viharati cālikapabbate.
Tena kho pana samayena āyasmā meghiyo bhagavato upaṭṭhāko hoti
athakho āyasmā meghiyo yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhāsi ekamantaṁ ṭhito kho
āyasmā meghiyo bhagavantaṁ etadavoca icchāmahaṁ bhante jantugāmaṁ
1 Ma. bhikkhu bhikkhu. evamīdisesu ṭhānesupi.
Piṇḍāya pavisitunti. Yassadāni tvaṁ meghiya kālaṁ maññasīti.
Athakho āyasmā meghiyo pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya
jantugāmaṁ piṇḍāya pāvisi jantugāme piṇḍāya caritvā
pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto yena kimikāḷāya nadiyā tīraṁ tenupasaṅkami
addasā kho āyasmā meghiyo kimikāḷāya nadiyā tīre jaṅghavihāraṁ 1
anucaṅkamamāno anuvicaramāno ambavanaṁ pāsādikaṁ ramaṇīyaṁ disvānassa
etadahosi pāsādikaṁ vatidaṁ ambavanaṁ ramaṇīyaṁ alaṁ vatidaṁ kulaputtassa
padhānatthikassa padhānāya sace maṁ bhagavā anujāneyya āgaccheyyāhaṁ
imaṁ ambavanaṁ padhānāyāti athakho āyasmā meghiyo yena bhagavā
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi
ekamantaṁ nisinno kho āyasmā meghiyo bhagavantaṁ etadavoca idhāhaṁ
bhante pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya jantugāmaṁ piṇḍāya
pāvisiṁ jantugāme piṇḍāya caritvā pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto
yena kimikāḷāya nadiyā tīraṁ tenupasaṅkamiṁ addasaṁ kho ahaṁ
bhante kimikāḷāya nadiyā tīre jaṅghavihāraṁ anucaṅkamamāno anuvicaramāno
ambavanaṁ pāsādikaṁ ramaṇīyaṁ disvāna me etadahosi pāsādikaṁ
vatidaṁ ambavanaṁ ramaṇīyaṁ alaṁ vatidaṁ kulaputtassa padhānatthikassa padhānāya
sace maṁ bhagavā anujāneyya āgaccheyyāhaṁ imaṁ ambavanaṁ padhānāyāti
sace maṁ bhagavā anujāneyya gaccheyyāhaṁ taṁ ambavanaṁ padhānāyāti.
Evaṁ 2 vutte bhagavā āyasmantaṁ meghiyaṁ etadavoca 2 āgamehi tāva
1 Ma. jaṅghāvihāraṁ. evamuparipi. 2-2 Ma. ime pāṭhā natthi.
Meghiya ekakamhi 1 tāva yāva aññopi koci bhikkhu dissatūti 2 .
Dutiyampi kho āyasmā meghiyo bhagavantaṁ etadavoca bhagavato
bhante natthi kiñci uttarikaraṇīyaṁ natthi katassa paṭicayo mayhaṁ
kho pana bhante atthi uttarikaraṇīyaṁ atthi katassa paṭicayo sace
maṁ bhagavā anujāneyya gaccheyyāhaṁ taṁ ambavanaṁ padhānāyāti. Āgamehi
tāva meghiya ekakamhi tāva yāva aññopi koci bhikkhu dissatūti.
Tatiyampi kho āyasmā meghiyo bhagavantaṁ etadavoca bhagavato
bhante natthi kiñci uttarikaraṇīyaṁ natthi katassa paṭicayo mayhaṁ kho pana
bhante atthi uttarikaraṇīyaṁ atthi katassa paṭicayo sace maṁ bhagavā
anujāneyya gaccheyyāhaṁ taṁ ambavanaṁ padhānāyāti. Padhānanti kho meghiya
vadamānaṁ kinti vadeyyāma yassadāni tvaṁ meghiya kālaṁ maññasīti.
Athakho āyasmā meghiyo uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā
padakkhiṇaṁ katvā yena taṁ ambavanaṁ tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
taṁ ambavanaṁ ajjhogāhetvā aññatarasmiṁ rukkhamūle divāvihāraṁ nisīdi.
Athakho āyasmato meghiyassa tasmiṁ ambavane viharantassa yebhuyyena
tayo pāpakā akusalā vitakkā samudācaranti seyyathīdaṁ kāmavitakko
byāpādavitakko vihiṁsāvitakko. Athakho āyasmato meghiyassa etadahosi
acchariyaṁ vata bho abbhutaṁ vata bho saddhāya ca vatamhā agārasmā
anagāriyaṁ pabbajitā atha ca panimehi tīhi pāpakehi akusalehi vitakkehi
anvāsattā kāmavitakkena byāpādavitakkena vihiṁsāvitakkenāti.
1 Sī. Yu. ekakamhā. 2 Ma. āgacchatīti. evamuparipi.
Athakho āyasmā meghiyo yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi ekamantaṁ nisinno
kho āyasmā meghiyo bhagavantaṁ etadavoca idha mayhaṁ bhante tasmiṁ
ambavane viharantassa yebhuyyena tayo pāpakā akusalā vitakkā
samudācaranti seyyathīdaṁ kāmavitakko byāpādavitakko vihiṁsāvitakko
tassa mayhaṁ bhante etadahosi acchariyaṁ vata bho abbhutaṁ vata bho
saddhāya vatamhā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitā atha ca panimehi tīhi
pāpakehi akusalehi vitakkehi anvāsattā kāmavitakkena byāpādavitakkena
vihiṁsāvitakkenāti. Aparipakkāya meghiya cetovimuttiyā pañca
dhammā paripākāya saṁvattanti katame pañca
idha meghiya bhikkhu kalyāṇamitto hoti kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko
aparipakkāya meghiya cetovimuttiyā ayaṁ paṭhamo dhammo
paripākāya saṁvattati.
Puna caparaṁ meghiya bhikkhu sīlavā hoti pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati
ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī samādāya sikkhati
sikkhāpadesu aparipakkāya meghiya cetovimuttiyā ayaṁ dutiyo dhammo
paripākāya saṁvattati.
Puna caparaṁ meghiya bhikkhu yāyaṁ kathā abhisallekhikā cetovivaraṇasappāyā
seyyathīdaṁ appicchakathā santuṭṭhikathā pavivekakathā
Asaṁsaggakathā viriyārambhakathā sīlakathā samādhikathā paññākathā vimuttikathā
vimuttiṇāṇadassanakathā evarūpiyā kathāya nikāmalābhī hoti akicchalābhī
akasiralābhī aparipakkāya meghiya cetovimuttiyā ayaṁ tatiyo dhammo
paripākāya saṁvattati.
Puna caparaṁ meghiya bhikkhu āraddhaviriyo viharati akusalānaṁ dhammānaṁ
pahānāya kusalānaṁ dhammānaṁ upasampadāya thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro
kusalesu dhammesu aparipakkāya meghiya cetovimuttiyā ayaṁ
catuttho dhammo paripākāya saṁvattati.
Puna caparaṁ meghiya bhikkhu paññavā hota udayatthagāminiyā
paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammādukkhakkhayagāminiyā
aparipakkāya meghiya cetovimuttiyā ayaṁ pañcamo dhammo paripākāya
saṁvattati.
Kalyāṇamittassetaṁ meghiya bhikkhuno pāṭikaṅkhaṁ kalyāṇasahāyassa
kalyāṇasampavaṅkassa sīlavā bhavissati .pe. Samādāya sikkhissati
sikkhāpadesu kalyāṇamittassetaṁ meghiya bhikkhuno pāṭikaṅkhaṁ kalyāṇasahāyassa
kalyāṇasampavaṅkassa yāyaṁ kathā abhisallekhikā cetovivaraṇasappāyā
seyyathīdaṁ appicchakathā .pe. Vimuttiñāṇadassanakathā
evarūpiyā kathāya nikāmalābhī bhavissati akicchalābhī akasiralābhī kalyāṇamittassetaṁ
meghiya bhikkhuno pāṭikaṅkhaṁ kalyāṇasahāyassa kalyāṇasampavaṅkassa
āraddhaviriyo viharissati .pe. Anikkhittadhuro kusalesu dhammesu
Kalyāṇamittassetaṁ meghiya bhikkhuno pāṭikaṅkhaṁ kalyāṇasahāyassa
kalyāṇasampavaṅkassa paññavā bhavissati .pe. Sammādukkhayagāminiyā
tena ca pana meghiya bhikkhunā imesu pañcasu dhammesu patiṭṭhāya
cattāro dhammā uttariṁ bhāvetabbā asubhā bhāvetabbā
rāgassa pahānāya mettā bhāvetabbā byāpādassa pahānāya
ānāpānassati bhāvetabbā vitakkūpacchedāya aniccasaññā bhāvetabbā
asmimānasamugghātāya aniccasaññino meghiya anattasaññā
saṇṭhāti anattasaññī assamimānasamugghātaṁ pāpuṇāti diṭṭheva
dhamme nibbānanti.

[208] 4 Ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa
ārāme. Tena kho pana samayena āyasmā nandako
upaṭṭhānasālāyaṁ bhikkhū dhammiyā kathāya sandasseti samādapeti
samuttejeti sampahaṁseti.
Athakho bhagavā sāyaṇhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhito yenupaṭṭhānasālā
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bahidvārakoṭṭhake aṭṭhāsi
kathāpariyosānaṁ āgamayamāno athakho bhagavā kathāpariyosānaṁ viditvā
ukkāsetvā aggaḷaṁ ākoṭesi. Vivariṁsu kho te bhikkhū bhagavato dvāraṁ.
Athakho bhagavā upaṭṭhānasālaṁ pavisitvā paññatte āsane nisīdi
nisajja kho bhagavā āyasmantaṁ nandakaṁ etadavoca dīgho kho tyāyaṁ
nandaka dhammapariyāyo bhikkhūnaṁ paṭibhāsi api me piṭṭhi āgilāyati
Bahidvārakoṭṭhake ṭhitassa kathāpariyosānaṁ āgamayamānassāti.
Evaṁ vutte āyasmā nandako sārajjāyamānarūpo ottappamāno 1
bhagavantaṁ etadavoca na kho pana mayaṁ bhante jānāma bhagavā
bahidvārakoṭṭhake ṭhitoti sace hi mayaṁ bhante jāneyyāma bhagavā
bahidvārakoṭṭhake ṭhitoti ettakaṁpi no nappaṭibhāseyyāti. Athakho
bhagavā āyasmantaṁ nandakaṁ sārajjāyamānarūpaṁ viditvā āyasmantaṁ nandakaṁ
etadavoca sādhu sādhu nandaka etaṁ kho nandaka tumhākaṁ paṭirūpaṁ
kulaputtānaṁ saddhāya agārasmā anagāriyaṁ pabbajitānaṁ yaṁ tumhe dhammiyā
kathāya sannisīdeyyātha sannipatitānaṁ vo nandaka dvayaṁ karaṇīyaṁ
dhammī vā kathā ariyo vā tuṇhībhāvo saddho ca nandaka bhikkhu hoti
no ca sīlavā evaṁ so tenaṅgena aparipūro hoti tena taṁ aṅgaṁ
paripūretabbaṁ kinnāhaṁ saddho ca assaṁ sīlavā cāti yato ca
kho nandaka bhikkhu saddho ca hoti sīlavā ca evaṁ so tenaṅgena
paripūro hoti saddho ca nandaka bhikkhu hoti sīlavā ca no ca
lābhī ajjhattaṁ cetosamādhissa evaṁ so tenaṅgena aparipūro hoti
tena taṁ aṅgaṁ paripūretabbaṁ kinnāhaṁ saddho ca assaṁ sīlavā ca
lābhī ca ajjhattaṁ cetosamādhissāti yato ca kho nandaka bhikkhu
saddho ca hoti sīlavā ca lābhī ca ajjhattaṁ cetosamādhissa evaṁ so
tenaṅgena paripūro hoti saddho ca nandaka bhikkhu hoti sīlavā ca lābhī
ca ajjhattaṁ cetosamādhissa na lābhī adhipaññādhammavipassanāya evaṁ so
1 Ma. ayaṁ pāṭho natthi.
Tenaṅgena aparipūro hoti seyyathāpi nandaka dvipādako catuppādako
assa tassa eko pādo omako lāmako evaṁ so
tenaṅgena aparipūro assa evameva kho nandaka bhikkhu saddho ca
hoti sīlavā ca lābhī ca ajjhattaṁ cetosamādhissa na lābhī
adhipaññādhammavipassanāya evaṁ so tenaṅgena aparipūro hoti tena
taṁ aṅgaṁ paripūretabbaṁ kinnāhaṁ saddho ca assaṁ sīlavā ca lābhī
ca ajjhattaṁ cetosamādhissa lābhī ca adhipaññādhammavipassanāyāti
yato ca kho nandaka bhikkhu saddho ca hoti sīlavā ca lābhī ca
ajjhattaṁ cetosamādhissa lābhī ca adhipaññādhammavipassanāya evaṁ
so tenaṅgena paripūro hotīti idamavoca bhagavā idaṁ vatvāna
sugato uṭṭhāyāsanā vihāraṁ pāvisi.
Athakho āyasmā nandako acirapakkantassa bhagavato bhikkhū
āmantesi idānāvuso bhagavā catūhi padehi kevalaparipuṇṇaṁ
parisuddhaṁ brahmacariyaṁ pakāsetvā uṭṭhāyāsanā vihāraṁ paviṭṭho saddho
nandaka bhikkhu hoti no sīlavā evaṁ so tenaṅgena aparipūro
hoti tena taṁ aṅgaṁ paripūretabbaṁ kinnāhaṁ saddho ca assaṁ sīlavā
cāti yato ca kho nandaka bhikkhu saddho ca hoti sīlavā ca evaṁ
so tenaṅgena paripūro hoti saddho ca nandaka bhikkhu hoti sīlavā
ca no ca lābhī ajjhattaṁ cetosamādhissa .pe. Lābhī ca ajjhattaṁ
cetosamādhissa na lābhī adhipaññādhammavipassanāya evaṁ so tenaṅgena
Aparipūro hoti seyyathāpi nandaka dvipādako catuppādako assa
tassa eko pādo omako lāmako evaṁ so tenaṅgena aparipūro
assa evameva kho nandaka bhikkhu saddho ca hoti sīlavā ca
lābhī ca ajjhattaṁ cetosamādhissa na lābhī adhipaññādhammavipassanāya
evaṁ so tenaṅgena aparipūro hoti tena taṁ aṅgaṁ paripūretabbaṁ
kinnāhaṁ saddho ca assaṁ sīlavā ca lābhī ca ajjhattaṁ cetosamādhissa
lābhī ca adhipaññādhammavipassanāyāti yato ca kho nandaka bhikkhu
saddho ca hoti sīlavā ca lābhī ca ajjhattaṁ cetosamādhissa lābhī ca
adhipaññādhammavipassanāya evaṁ so tenaṅgena paripūro hotīti.
Pañcime āvuso ānisaṁsā kālena dhammassavane kālena
dhammasākacchāya. Katame pañca idhāvuso bhikkhu bhikkhūnaṁ dhammaṁ deseti
ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ
kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ pakāseti yathā yathāvuso
bhikkhu bhikkhūnaṁ dhammaṁ deseti ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ
sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ pakāseti
tathā tathā tassa tassa satthu piyo hoti manāpo ca garu ca
bhāvanīyo ayaṁ āvuso paṭhamo ānisaṁso kālena dhammassavane kālena
dhammasākacchāya.
Puna caparaṁ āvuso bhikkhu bhikkhūnaṁ dhammaṁ deseti ādikalyāṇaṁ
majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ
Parisuddhaṁ brahmacariyaṁ pakāseti yathā yathāvuso bhikkhu bhikkhūnaṁ dhammaṁ
deseti ādikalyāṇaṁ .pe. Brahmacariyaṁ pakāseti tathā tathā so
tasmiṁ dhamme atthapaṭisaṁvedī ca hoti dhammapaṭisaṁvedī ca ayaṁ āvuso
dutiyo ānisaṁso kālena dhammassavane kālena dhammasākacchāya.
Puna caparaṁ āvuso bhikkhu bhikkhūnaṁ dhammaṁ deseti ādikalyāṇaṁ
majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ
parisuddhaṁ brahmacariyaṁ pakāseti yathā yathāvuso bhikkhu bhikkhūnaṁ dhammaṁ
deseti ādikalyāṇaṁ .pe. Brahmacariyaṁ pakāseti tathā tathā so
tasmiṁ dhamme gambhīraṁ atthapadaṁ paññāya paṭivijjha passati ayaṁ
āvuso tatiyo ānisaṁso kālena dhammassavane kālena
dhammasākacchāya.
Puna caparaṁ āvuso bhikkhu bhikkhūnaṁ dhammaṁ deseti ādikalyāṇaṁ
.pe. Brahmacariyaṁ pakāseti tathā tathā naṁ sabrahmacārī uttariṁ
sambhāventi addhā ayamāyasmā patto vā gacchati 1 vāti ayaṁ
āvuso catuttho ānisaṁso kālena dhammassavane kālena
dhammasākacchāya.
Puna caparaṁ āvuso bhikkhu bhikkhūnaṁ dhammaṁ deseti ādikalyāṇaṁ
majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ
parisuddhaṁ brahmacariyaṁ pakāseti yathā yathāvuso bhikkhu bhikkhūnaṁ dhammaṁ
deseti ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ
1 Ma. pajjati vā.
Sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ pakāseti tattha ye
te bhikkhū sekkhā appattamānasā anuttaraṁ yogakkhemaṁ patthayamānā
viharanti te taṁ dhammaṁ sutvā viriyaṁ ārabhanti appattassa pattiyā
anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya ye pana tattha
bhikkhū arahanto khīṇāsavā vusitavanto katakaraṇīyā ohitabhārā anuppattasadatthā
parikkhīṇabhavasaññojanā sammadaññāvimuttā te taṁ dhammaṁ
sutvā diṭṭhadhammasukhavihāraṁyeva anuyuttā viharanti ayaṁ āvuso
pañcamo ānisaṁso kālena dhammassavane kālena dhammasākacchāya.
Ime kho āvuso pañca ānisaṁsā kālena dhammassavane kālena
dhammasākacchāyāti.

[209] 5 Cattārīmāni bhikkhave balāni. Katamāni cattāri
paññābalaṁ viriyabalaṁ anavajjabalaṁ saṅgahabalaṁ 1 .
Katamañca bhikkhave paññābalaṁ ye dhammā kusalā kusalasaṅkhātā
ye dhammā akusalā akusalasaṅkhātā ye dhammā sāvajjā sāvajjasaṅkhātā
ye dhammā anavajjā anavajjasaṅkhātā ye dhammā kaṇhā kaṇhasaṅkhātā
ye dhammā sukkā sukkasaṅkhātā ye dhammā asevitabbā asevitabbasaṅkhātā
ye dhammā sevitabbā sevitabbasaṅkhātā ye dhammā
nālamariyā nālamariyasaṅkhātā ye dhammā alamariyā alamariyasaṅkhātā
tyassu dhammā paññāya vodiṭṭhā honti vocaritā idaṁ vuccati
bhikkhave paññābalaṁ.
1 Ma. saṅgāhabalaṁ. evamuparipi.
Katamañca bhikkhave viriyabalaṁ ye dhammā akusalā akusalasaṅkhātā
ye dhammā sāvajjā sāvajjasaṅkhātā ye dhammā kaṇhā kaṇhasaṅkhātā
ye dhammā asevitabbā asevitabbasaṅkhātā ye dhammā nālamariyā
nālamariyasaṅkhātā tesaṁ dhammānaṁ pahānāya chandaṁ janeti vāyamati viriyaṁ
ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati ye dhammā kusalā kusalasaṅkhātā
ye dhammā anavajjā anavajjasaṅkhātā ye dhammā sukkā sukkasaṅkhātā
ye dhammā sevitabbā sevitabbasaṅkhātā ye dhammā alamariyā
alamariyasaṅkhātā tesaṁ dhammānaṁ paṭilābhāya chandaṁ janeti vāyamati viriyaṁ
ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati idaṁ vuccati bhikkhave viriyabalaṁ.
Katamañca bhikkhave anavajjabalaṁ idha bhikkhave ariyasāvako
anavajjena kāyakammena samannāgato hoti anavajjena vacīkammena
samannāgato hoti anavajjena manokammena samannāgato hoti idaṁ
vuccati bhikkhave anavajjabalaṁ.
Katamañca bhikkhave saṅgahabalaṁ cattārīmāni bhikkhave saṅgahavatthūni
dānaṁ peyyavajjaṁ atthacariyā samānattatā etadaggaṁ bhikkhave dānānaṁ
yadidaṁ dhammadānaṁ etadaggaṁ bhikkhave peyyavajjānaṁ yadidaṁ atthikassa
ohitasotassa punappunaṁ dhammaṁ deseti etadaggaṁ bhikkhave atthacariyānaṁ
yadidaṁ assaddhaṁ saddhāsampadāya samādapeti niveseti patiṭṭhāpeti dussīlaṁ
sīlasampadāya macchariṁ cāgasampadāya duppaññaṁ paññāsampadāya
samādapeti niveseti patiṭṭhāpeti etadaggaṁ bhikkhave samānattatānaṁ
Yadidaṁ sotāpannena sotāpannassa samānatto sakadāgāminā sakadāgāmissa
samānatto anāgāminā anāgāmissa samānatto arahatā
arahato samānatto idaṁ vuccati bhikkhave saṅgahabalaṁ amāni kho
bhikkhave cattāri balāni.
Imehi kho bhikkhave catūhi balehi samannāgato ariyasāvako pañca
bhayāni samatikkanto hoti. Katamāni pañca ājīvitabhayaṁ 1 asilokabhayaṁ
parisasārajjabhayaṁ maraṇabhayaṁ duggatibhayaṁ. So kho 2 bhikkhave ariyasāvako
iti paṭisañcikkhati nāhaṁ ājīvitabhayassa bhāyāmi kissāhaṁ
ājīvitabhayassa bhāyissāmi atthi me cattāri balāni paññābalaṁ viriyabalaṁ
anavajjabalaṁ saṅgahabalaṁ duppañño kho ājīvitabhayassa bhāyeyya kusīto
ājīvitabhayassa bhāyeyya sāvajjakāyakammantavacīkammantamanokammanto
ājīvitabhayassa bhāyeyya asaṅgahako ājīvitabhayassa bhāyeyya nāhaṁ
asilokabhayassa bhāyāmi .pe. Nāhaṁ parisasārajjabhayassa bhāyāmi
nāhaṁ maraṇabhayassa bhāyāmi nāhaṁ duggatibhayassa bhāyāmi kissāhaṁ
duggatibhayassa bhāyissāmi atthi me cattāri balāni paññābalaṁ
viriyabalaṁ anavajjabalaṁ saṅgahabalaṁ duppañño kho duggatibhayassa bhāyeyya
kusīto duggatibhayassa bhāyeyya sāvajjakāyakammantavacīkammantamanokammanto
duggatibhayassa bhāyeyya asaṅgahako duggatibhayassa bhāyeyya imehi
kho bhikkhave catūhi balehi samannāgato ariyasāvako imāni pañca
bhayāni samatikkanto hotīti.
1 Ma. ājīvikabhayaṁ. evamuparipi. 2 Ma. sa kho so.

[210] 6 Tatra kho āyasmā sārīputto bhikkhū āmantesi
.pe. Āyasmā sārīputto etadavoca puggalopi āvuso duvidhena
veditabbo sevitabbopi asevitabbopi cīvarampi āvuso duvidhena
veditabbaṁ sevitabbampi asevitabbampi piṇḍapātopi āvuso
duvidhena veditabbo sevitabbopi asevitabbopi senāsanampi āvuso
duvidhena veditabbaṁ sevitabbampi asevitabbampi gāmanigamopi
āvuso duvidhena veditabbo sevitabbopi asevitabbopi janapadapadesopi
āvuso duvidhena veditabbo sevitabbopi asevitabbopi.
Puggalopi āvuso duvidhena veditabbo sevitabbopi asevitabbopīti
iti kho panetaṁ vuttaṁ kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ tattha yaṁ jaññā
puggalaṁ imaṁ kho me puggalaṁ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti
kusalā dhammā parihāyanti ye ca khome pabbajitena jīvitaparikkhārā
samudānetabbā cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārā
te ca kasirena samudāharanti 1 yassa camhi atthāya agārasmā
anagāriyaṁ pabbajito so ca me sāmaññattho na bhāvanāpāripūriṁ gacchatīti
tenāvuso puggalena so puggalo saṅkhāpi rattibhāgaṁ vā divasabhāgaṁ
vā anāpucchā pakkamitabbaṁ nānubandhitabbo tattha yaṁ jaññā
puggalaṁ imaṁ kho me puggalaṁ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti
kusalā dhammā parihāyanti ye ca khome pabbajitena jīvitaparikkhārā
samudānetabbā cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārā
1 Ma. samudāgacchanti. evamuparipi.
Te ca appakasirena samudāharanti yassa camhi atthāya agārasmā
anagāriyaṁ pabbajito so ca me sāmaññattho na bhāvanāpāripūriṁ
gacchatīti tenāvuso puggalena so puggalo saṅkhāpi
anāpucchā pakkamitabbaṁ nānubandhitabbo tattha yaṁ jaññā puggalaṁ imaṁ
kho me puggalaṁ sevato akusalā dhammā parihāyanti kusalā
dhammā abhivaḍḍhanti ye ca khome pabbajitena jīvitaparikkhārā
samudānetabbā cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārā te
ca kasirena samudāharanti yassa camhi atthāya agārasmā
anagāriyaṁ pabbajito so ca me sāmaññattho bhāvanāpāripūriṁ gacchatīti
tenāvuso puggalena so puggalo saṅkhāpi anubandhitabbo na
pakkamitabbaṁ tattha yaṁ jaññā puggalaṁ imaṁ kho me puggalaṁ sevato
akusalā dhammā parihāyanti kusalā dhammā abhivaḍḍhanti ye ca khome
pabbajitena jīvitaparikkhārā samudānetabbā cīvarapiṇḍapātasenāsanagilāna-
paccayabhesajjaparikkhārā te ca appakasirena samudāharanti yassa camhi
atthāya agārasmā anagāriyaṁ pabbajito so ca me sāmaññattho
bhāvanāpāripūriṁ gacchatīti tenāvuso puggalena so puggalo yāvajīvaṁ
anubandhitabbo na pakkamitabbaṁ api panujjamānena puggalopi āvuso
duvidhena veditabbo sevitabbopi asevitabbopīti iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ
paṭicca vuttaṁ.
Cīvarampi āvuso duvidhena veditabbaṁ sevitabbampi asevitabbampīti
Iti kho panetaṁ vuttaṁ kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ tattha yaṁ jaññā
cīvaraṁ idaṁ kho me cīvaraṁ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti
kusalā dhammā parihāyantīti evarūpaṁ cīvaraṁ na sevitabbaṁ tattha yaṁ
jaññā cīvaraṁ idaṁ kho me cīvaraṁ sevato akusalā dhammā
parihāyanti kusalā dhammā abhivaḍḍhantīti evarūpaṁ cīvaraṁ sevitabbaṁ
cīvarampi āvuso duvidhena veditabbaṁ sevitabbampi asevitabbampīti
iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ.
Piṇḍapātopi āvuso duvidhena veditabbo sevitabbopi
asevitabbopīti iti kho panetaṁ vuttaṁ kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ tattha
yaṁ jaññā piṇḍapātaṁ imaṁ kho me piṇḍapātaṁ sevato akusalā
dhammā abhivaḍḍhanti kusalā dhammā parihāyantīti evarūpo piṇḍapāto
na sevitabbo tattha yaṁ jaññā piṇḍapātaṁ imaṁ kho me
piṇḍapātaṁ sevato akusalā dhammā parihāyanti kusalā dhammā abhivaḍḍhantīti
evarūpo piṇḍapāto sevitabbo piṇḍapātopi āvuso
duvidhena veditabbo sevitabbopi asevitabbopīti iti yantaṁ vuttaṁ
idametaṁ paṭicca vuttaṁ.
Senāsanampi āvuso duvidhena veditabbaṁ sevitabbampi
asevitabbampīti iti kho panetaṁ vuttaṁ kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ
tattha yaṁ jaññā senāsanaṁ idaṁ kho me senāsanaṁ sevato akusalā
dhammā abhivaḍḍhanti kusalā dhammā parihāyantīti evarūpaṁ senāsanaṁ
Na sevitabbaṁ tattha yaṁ jaññā senāsanaṁ idaṁ kho me senāsanaṁ
sevato akusalā dhammā parihāyanti kusalā dhammā abhivaḍḍhantīti
evarūpaṁ senāsanaṁ sevitabbaṁ senāsanampi āvuso duvidhena veditabbaṁ
sevitabbampi asevitabbampīti iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ.
Gāmanigamopi āvuso duvidhena veditabbo sevitabbopi asevitabbopīti
iti kho panetaṁ vuttaṁ kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ tattha yaṁ
jaññā gāmanigamaṁ imaṁ kho me gāmanigamaṁ sevato akusalā
dhammā abhivaḍḍhanti kusalā dhammā parihāyantīti evarūpo gāmanigamo
na sevitabbo tattha yaṁ jaññā gāmanigamaṁ imaṁ kho me
gāmanigamaṁ sevato akusalā dhammā parihāyanti kusalā dhammā
abhivaḍḍhantīti evarūpo gāmanigamo sevitabbo gāmanigamopi āvuso
duvidhena veditabbo sevitabbopi asevitabbopīti iti yantaṁ vuttaṁ
idametaṁ paṭicca vuttaṁ.
Janapadapadesopi āvuso duvidhena veditabbo sevitabbopi
asevitabbopīti iti kho panetaṁ vuttaṁ kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ tattha yaṁ
jaññā janapadapadesaṁ imaṁ kho me janapadapadesaṁ sevato akusalā dhammā
abhivaḍḍhanti kusalā dhammā parihāyantīti evarūpo janapadapadeso
na sevitabbo tattha yaṁ jaññā janapadapadesaṁ imaṁ kho me
janapadapadesaṁ sevato akusalā dhammā parihāyanti kusalā dhammā
abhivaḍḍhantīti evarūpo janapadapadeso sevitabbo janapadapadesopi āvuso
Duvidhena veditabbo sevitabbopi asevitabbopīti iti yantaṁ vuttaṁ
idametaṁ paṭicca vuttanti.

[211] 7 Ekaṁ samayaṁ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe
pabbate. Athakho sutavā paribbājako yena bhagavā tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodi sammodanīyaṁ kathaṁ sārāṇīyaṁ
vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi ekamantaṁ nisinno kho sutavā paribbājako
bhagavantaṁ etadavoca ekamidāhaṁ bhante samayaṁ bhagavā idheva rājagahe
viharāmi giribbaje tatra kho me bhante bhagavato sammukhā sutaṁ
sammukhā paṭiggahitaṁ yo so sutava 1 bhikkhu arahaṁ khīṇāsavo vusitavā
katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaññojano
sammadaññāvimutto abhabbo so pañcaṭṭhānāni ajjhācarituṁ abhabbo
khīṇāsavo bhikkhu sañcicca pāṇaṁ jīvitā voropetuṁ abhabbo khīṇāsavo
bhikkhu adinnaṁ theyyasaṅkhātaṁ ādātuṁ abhabbo khīṇāsavo bhikkhu methunaṁ
dhammaṁ paṭisevituṁ abhabbo khīṇāsavo bhikkhu sampajānamusā bhāsituṁ abhabbo
khīṇāsavo bhikkhu sannidhikārakaṁ kāme paribhuñjituṁ seyyathāpi pubbe
agāriyabhūtoti kacci metaṁ bhante bhagavato sussutaṁ suggahitaṁ sumanasikataṁ
sūpadhāritanti. Taggha te sutava etaṁ sussutaṁ suggahitaṁ sumanasikataṁ sūpadhāritaṁ
pubbe cāhaṁ sutava etarahi ca evaṁ vadāmi yo so bhikkhu arahaṁ
khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho
parikkhīṇabhavasaññojano sammadaññāvimutto abhabbo so navaṭṭhānāni
1 Ma. sutavā. evamuparipi.
Ajjhācarituṁ abhabbo khīṇāsavo bhikkhu sañcicca pāṇaṁ jīvitā voropetuṁ
abhabbo khīṇāsavo bhikkhu adinnaṁ theyyasaṅkhātaṁ ādātuṁ abhabbo khīṇāsavo
bhikkhu methunaṁ dhammaṁ paṭisevituṁ abhabbo khīṇāsavo bhikkhu sampajānamusā
bhāsituṁ abhabbo khīṇāsavo bhikkhu sannidhikārakaṁ kāme paribhuñjituṁ
seyyathāpi pubbe agāriyabhūto abhabbo khīṇāsavo bhikkhu chandāgatiṁ
gantuṁ abhabbo khīṇāsavo bhikkhu dosāgatiṁ gantuṁ abhabbo khīṇāsavo bhikkhu
mohāgatiṁ gantuṁ abhabbo khīṇāsavo bhikkhu bhayāgatiṁ gantuṁ pubbe
cāhaṁ sutava etarahi ca evaṁ vadāmi yo so bhikkhu arahaṁ khīṇāsavo
vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaññojano
sammadaññāvimutto abhabbo so imāni navaṭṭhānāni
ajjhācaritunti.

[212] 8 Ekaṁ samayaṁ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate.
Athakho sajjho paribbājako yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
bhagavatā saddhiṁ sammodi sammodanīyaṁ kathaṁ sārāṇīyaṁ vītisāretvā
ekamantaṁ nisīdi ekamantaṁ nisinno kho sajjho paribbājako bhagavantaṁ
etadavoca ekamidāhaṁ bhante samayaṁ bhagavā idheva rājagahe viharāmi
giribbaje tatra me bhante bhagavato sammukhā sutaṁ sammukhā paṭiggahitaṁ
yo so sajjha bhikkhu arahaṁ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro
anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaññojano sammadaññāvimutto
abhabbo so pañcaṭṭhānāni ajjhācarituṁ abhabbo khīṇāsavo bhikkhu
Sañcicca pāṇaṁ jīvitā voropetuṁ abhabbo khīṇāsavo bhikkhu adinnaṁ
theyyasaṅkhātaṁ ādātuṁ abhabbo khīṇāsavo bhikkhu methunaṁ dhammaṁ
paṭisevituṁ abbhabo khīṇāsavo bhikkhu sampajānamusā bhāsituṁ abhabbo
khīṇāsavo bhikkhu sannidhikārakaṁ kāme paribhuñjituṁ seyyathāpi pubbe
agāriyabhūto kacci metaṁ bhante bhagavato sussutaṁ suggahitaṁ sumanasikataṁ
sūpadhāritanti. Taggha te etaṁ sajjha sussutaṁ suggahitaṁ sumanasikataṁ
sūpadhāritaṁ pubbe cāhaṁ sajjha etarahi ca evaṁ vadāmi yo so
bhikkhu arahaṁ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho
parikkhīṇabhavasaññojano sammadaññāvimutto abhabbo
so navaṭṭhānāni ajjhācarituṁ abhabbo khīṇāsavo bhikkhu sañcicca
pāṇaṁ jīvitā voropetuṁ .pe. Abhabbo khīṇāsavo bhikkhu sannidhikārakaṁ
kāme paribhuñjituṁ seyyathāpi pubbe agāriyabhūto abhabbo khīṇāsavo
bhikkhu buddhaṁ paccakkhātuṁ abhabbo khīṇāsavo bhikkhu dhammaṁ paccakkhātuṁ
abhabbo khīṇāsavo bhikkhu saṅghaṁ paccakkhātuṁ abhabbo khīṇāsavo bhikkhu
sikkhaṁ paccakkhātuṁ pubbe cāhaṁ sajjha etarahi ca evaṁ vadāmi
yo so bhikkhu arahaṁ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro
anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaññojano sammadaññāvimutto abhabbo
so imāni navaṭṭhānāni ajjhācaritunti.