[153] 63 Pañcahi bhikkhave dhammehi samannāgato bhikkhu alaṁ attano
alaṁ paresaṁ. Katamehi pañcahi idha bhikkhave bhikkhu na heva kho
khippanisanti ca hoti kusalesu dhammesu sutānañca dhammānaṁ dhārakajātiko
hoti dhatānañca dhammānaṁ atthupaparikkhī hoti atthamaññāya
dhammamaññāya dhammānudhammapaṭipanno ca hoti kalyāṇavāco ca
hoti .pe. Atthassa viññāpaniyā sandassako ca hoti
samādapako samuttejako sampahaṁsako sabrahmacārīnaṁ. Imehi kho bhikkhave
pañcahi dhammehi samannāgato bhikkhu alaṁ attano alaṁ paresaṁ.
1 Ma. dhāraṇajātiko. evamuparipi.

[154] 64 Catūhi bhikkhave dhammehi samannāgato bhikkhu alaṁ attano
no 1 paresaṁ. Katamehi catūhi idha bhikkhave bhikkhu khippanisanti ca hoti
kusalesu dhammesu sutānañca dhammānaṁ dhārakajātiko hoti dhatānañca
dhammānaṁ atthupaparikkhī hoti atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammapaṭipanno
ca hoti no ca kalyāṇavāco hoti kalyāṇavākkaraṇo
poriyā vācāya samannāgato vissaṭṭhāya anelagaḷāya
atthassa viññāpaniyā no ca sandassako hoti samādapako
samuttejako sampahaṁsako sabrahmacārīnaṁ. Imehi kho bhikkhave catūhi
dhammehi samannāgato bhikkhu alaṁ attano no 1 paresaṁ.

[155] 65 Catūhi bhikkhave dhammehi samannāgato bhikkhu alaṁ paresaṁ no
attano. Katamehi catūhi idha bhikkhave bhikkhu khippanisanti ca hoti
kusalesu dhammesu sutānañca dhammānaṁ dhārakajātiko hoti no ca
dhatānaṁ dhammānaṁ atthupaparikkhī hoti no ca atthamaññāya dhammamaññāya
dhammānudhammapaṭipanno hoti kalyāṇavāco ca hoti
kalyāṇavākkaraṇo .pe. Atthassa viññāpaniyā sandassako ca
hoti .pe. Sabrahmacārīnaṁ. Imehi kho bhikkhave catūhi dhammehi
samannāgato bhikkhu alaṁ paresaṁ no attano.

[156] 66 Tīhi bhikkhave dhammehi samannāgato bhikkhu alaṁ attano no
paresaṁ. Katamehi tīhi idha bhikkhave bhikkhu na heva kho khippanisanti
ca hoti kusalesu dhammesu sutānañca dhammānaṁ dhārakajātiko hoti
1 Ma. nālaṁ. evamīdisesu ṭhānesupi.
Dhatānañca dhammānaṁ atthupaparikkhī hoti atthamaññāya dhammamaññāya
dhammānudhammapaṭipanno ca hoti no ca kalyāṇavāco hoti kalyāṇavākkaraṇo
poriyā vācāya samannāgato vissaṭṭhāya anelagaḷāya
atthassa viññāpaniyā no ca sandassako hoti samādapako
samuttejako sampahaṁsako sabrahmacārīnaṁ. Imehi kho bhikkhave tīhi
dhammehi samannāgato bhikkhu alaṁ attano no paresaṁ.

[157] 67 Tīhi bhikkhave dhammehi samannāgato bhikkhu alaṁ paresaṁ no
attano. Katamehi tīhi idha bhikkhave bhikkhu na heva kho khippanisanti ca
hoti kusalesu dhammesu sutānañca dhammānaṁ dhārakajātiko hoti
no ca dhatānaṁ dhammānaṁ atthupaparikkhī hoti no ca atthamaññāya
dhammamaññāya dhammānudhammapaṭipanno hoti kalyāṇavāco ca hoti
.pe. Atthassa viññāpaniyā sandassako ca hoti samādapako
samuttejako sampahaṁsako sabrahmacārīnaṁ. Imehi kho bhikkhave tīhi dhammehi
samannāgato bhikkhu alaṁ paresaṁ no attano.

[158] 68 Dvīhi bhikkhave dhammehi samannāgato bhikkhu alaṁ attano no
paresaṁ. Katamehi dvīhi idha bhikkhave bhikkhu na heva kho khippanisanti ca
hoti kusalesu dhammesu no ca sutānaṁ dhammānaṁ dhārakajātiko hoti
dhatānañca dhammānaṁ atthupaparikkhī hoti atthamaññāya dhammamaññāya
dhammānudhammapaṭipanno ca hoti no ca kalyāṇavāco hoti .pe.
Atthassa viññāpaniyā no ca sandassako hoti .pe. Sabrahmacārīnaṁ.
Imehi kho bhikkhave dvīhi dhammehi samannāgato bhikkhu alaṁ
attano no paresaṁ.

[159] 69 Dvīhi bhikkhave dhammehi samannāgato bhikkhu alaṁ paresaṁ no
attano. Katamehi dvīhi idha bhikkhave bhikkhu na heva kho
khippanisanti ca hoti kusalesu dhammesu no ca sutānaṁ dhammānaṁ
dhārakajātiko hoti no ca dhatānaṁ dhammānaṁ atthupaparikkhī hoti
no ca atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammapaṭipanno hoti
kalyāṇavāco ca hoti kalyāṇavākkaraṇo poriyā vācāya samannāgato
vissaṭṭhāya anelagaḷāya atthassa viññāpaniyā sandassako ca
hoti samādapako samuttejako sampahaṁsako sabrahmacārīnaṁ. Imehi
kho bhikkhave dvīhi dhammehi samannāgato bhikkhu alaṁ paresaṁ no
attanoti.

[160] 70 Athakho aññataro bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkami .pe.
Ekamantaṁ nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṁ etadavoca sādhu me bhante
bhagavā saṅkhittena dhammaṁ desetu yamahaṁ bhagavato dhammaṁ sutvā eko
vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto vihareyyanti. Evameva panidhekacce
moghapurisā maññeva ajjhesanti dhamme ca bhāsite mamaññeva
anubandhitabbaṁ maññantīti desetu me bhante bhagavā saṅkhittena dhammaṁ
desetu sugato saṅkhittena dhammaṁ appevanāmāhaṁ bhagavato bhāsitassa
atthaṁ ājāneyyaṁ appevanāmāhaṁ bhagavato bhāsitassa dāyādo assanti
Tasmātiha te bhikkhu evaṁ sikkhitabbaṁ ajjhattaṁ me cittaṁ ṭhitaṁ
bhavissati susaṇṭhitaṁ na cuppannā pāpakā akusalā dhammā cittaṁ
pariyādāya ṭhassantīti evañhi te bhikkhu sikkhitabbaṁ yato kho te
bhikkhu ajjhattaṁ cittaṁ ṭhitaṁ hoti susaṇṭhitaṁ na cuppannā pāpakā
akusalā dhammā cittaṁ pariyādāya tiṭṭhanti tato te bhikkhu evaṁ
sikkhitabbaṁ mettā me cetovimutti bhāvitā bhavissati bahulīkatā
yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhāti evañhi te
bhikkhu sikkhitabbaṁ yato kho te bhikkhu ayaṁ samādhi evaṁ bhāvito
hoti bahulīkato tato tvaṁ bhikkhu imaṁ samādhiṁ savitakkampi savicāraṁ 1
bhāveyyāsi avitakkampi vicāramattaṁ 2 bhāveyyāsi avitakkampi avicāraṁ 3
bhāveyyāsi sappītikampi bhāveyyāsi nippītikampi bhāveyyāsi
sātasahagatampi bhāveyyāsi upekkhāsahagatampi bhāveyyāsi yato kho
te bhikkhu ayaṁ samādhi evaṁ bhāvito hoti subhāvito tato te bhikkhu evaṁ
sikkhitabbaṁ karuṇā me cetovimutti .pe. Muditā me cetovimutti .pe.
Upekkhā me cetovimutti bhāvitā bhavissati bahulīkatā yānīkatā vatthukatā
anuṭṭhitā paricitā susamāraddhāti evañhi te bhikkhu sikkhitabbaṁ
yato kho te bhikkhu ayaṁ samādhi evaṁ bhāvito hoti bahulīkato
tato tvaṁ bhikkhu imaṁ samādhiṁ savitakkampi savicāraṁ bhāveyyāsi
avitakkampi vicāramattaṁ bhāveyyāsi avitakkampi avicāraṁ bhāveyyāsi
sappītikampi bhāveyyāsi nippītikampi bhāveyyāsi sātasahagatampi
1 Ma. savitakkasavicārampi. evamuparipi. 2 Ma. avitakkavicāramattampi.
evamuparipi. 3 Ma. avitakkāvicārampi. evamuparipi.
Bhāveyyāsi upekkhāsahagatampi bhāveyyāsi yato kho te bhikkhu ayaṁ samādhi
evaṁ bhāvito hoti subhāvito tato te bhikkhu evaṁ sikkhitabbaṁ kāye
kāyānupassī viharissāmi ātāpī sampajāno satimā vineyya loke
abhijjhādomanassanti evañhi te bhikkhu sikkhitabbaṁ yato kho te
bhikkhu ayaṁ samādhi evaṁ bhāvito hoti bahulīkato tato tvaṁ bhikkhu
imaṁ samādhiṁ savitakkampi savicāraṁ bhāveyyāsi avitakkampi vicāramattaṁ
bhāveyyāsi avitakkampi avicāraṁ bhāveyyāsi sappītikampi bhāveyyāsi
nippītikampi bhāveyyāsi sātasahagatampi bhāveyyāsi upekkhāsahagatampi
bhāveyyāsi yato kho te bhikkhu ayaṁ samādhi evaṁ bhāvito hoti
subhāvito tato te bhikkhu evaṁ sikkhitabbaṁ vedanāsu .pe. Citte
.pe. Dhammesu dhammānupassī viharissāmi ātāpī sampajāno satimā
vineyya loke abhijjhādomanassanti evañhi te bhikkhu sikkhitabbaṁ
yato kho te bhikkhu ayaṁ samādhi evaṁ bhāvito hoti bahulīkato tato
tvaṁ bhikkhu imaṁ samādhiṁ savitakkampi savicāraṁ bhāveyyāsi avitakkampi
vicāramattaṁ bhāveyyāsi avitakkampi avicāraṁ bhāveyyāsi sappītikampi
bhāveyyāsi nippītikampi bhāveyyāsi sātasahagatampi bhāveyyāsi
upekkhāsahagatampi bhāveyyāsi. Yato kho te bhikkhu ayaṁ samādhi evaṁ
bhāvito hoti subhāvito tato tvaṁ bhikkhu yena yeneva tagghasi 1 phāsu 2
yeva tagghasi 3 yattha yattha ṭhassasi phāsuyeva ṭhassasi yattha
yattha nisīdissasi phāsuyeva nisīdissasi yattha yattha seyyaṁ
1-3 Ma. gagghasi. 2 Ma. phāsuṁyeva. evamuparipi.
Kappissasi 1 phāsuyeva seyyaṁ kappissasīti 1 .
Athakho so bhikkhu bhagavatā iminā ovādena ovadito
uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi athakho
so bhikkhu eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto
nacirasseva yassatthāya kulaputtā samma dve agārasmā anagāriyaṁ
pabbajanti tadanuttaraṁ brahmacariyapariyosānaṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā
sacchikatvā upasampajja vihāsi khīṇā jāti vusitaṁ brahmacariyaṁ kataṁ
karaṇīyaṁ nāparaṁ itthattāyāti abbhaññāsi aññataro ca pana so
bhikkhu arahataṁ ahosīti.

[161] 71 Ekaṁ samayaṁ bhagavā gayāyaṁ viharati gayāsīse. Tatra
kho bhagavā bhikkhū āmantesi bhikkhavoti .pe. Bhagavā etadavoca
pubbāhaṁ bhikkhave sambodhā anabhisambuddho bodhisattova samāno
obhāsaṁpi 2 kho sañjānāmi no ca rūpāni passāmi tassa mayhaṁ bhikkhave
etadahosi sace kho ahaṁ obhāsañceva sañjāneyyaṁ rūpāni ca
passeyyaṁ evamme idaṁ ñāṇadassanaṁ parisuddhataraṁ assāti so kho
ahaṁ bhikkhave aparena samayena appamatto ātāpī pahitatto viharanto
obhāsañceva sañjānāmi rūpāni ca passāmi no ca kho tāhi
devatāhi saddhiṁ santiṭṭhāmi sallapāmi sākacchaṁ samāpajjāmi tassa
mayhaṁ bhikkhave etadahosi sace kho ahaṁ obhāsañceva sañjāneyyaṁ
rūpāni ca passeyyaṁ tāhi ca devatāhi saddhiṁ santiṭṭheyyaṁ
1 Ma. kappessasi. 2 Ma. obhāsaññeva.
Sallapeyyaṁ sākacchaṁ samāpajjeyyaṁ evamme idaṁ ñāṇadassanaṁ parisuddhataraṁ
assāti so kho ahaṁ bhikkhave aparena samayena appamatto ātāpī
pahitatto viharanto obhāsañceva sañjānāmi rūpāni ca passāmi
tāhi ca devatāhi saddhiṁ santiṭṭhāmi sallapāmi sākacchaṁ samāpajjāmi
no ca kho tā devatā jānāmi imā devatā amukamhā vā amukamhā
vā devanikāyāti tassa mayhaṁ bhikkhave etadahosi sace kho ahaṁ
obhāsañceva sañjāneyyaṁ rūpāni ca passeyyaṁ tāhi ca devatāhi saddhiṁ
santiṭṭheyyaṁ sallapeyyaṁ sākacchaṁ samāpajjeyyaṁ tā ca devatā jāneyyaṁ
imā devatā amukamhā vā amukamhā vā devanikāyāti evamme
idaṁ ñāṇadassanaṁ parisuddhataraṁ assāti so kho ahaṁ bhikkhave aparena
samayena appamatto ātāpī pahitatto viharanto obhāsañceva
sañjānāmi rūpāni ca passāmi tāhi ca devatāhi saddhiṁ santiṭṭhāmi
sallapāmi sākacchaṁ samāpajjāmi tā ca devatā jānāmi imā devatā
amukamhā vā amukamhā vā devanikāyāti no ca kho tā devatā
jānāmi imā devatā imassa kammassa vipākena ito cutā tattha
upapannāti tā ca devatā jānāmi imā devatā imassa
kammassa vipākena ito cutā tattha upapannāti no ca kho tā
devatā jānāmi imā devatā [1]- evamāhārā evaṁsukhadukkhapaṭisaṁvediniyoti
tā ca devatā jānāmi imā devatā 1 evamāhārā
evaṁsukhadukkhapaṭisaṁvediniyoti no ca kho tā devatā jānāmi imā devatā
1 Ma. imassa kammassa vipākena.
Evaṁdīghāyukā evaṁciraṭṭhitikāti tā ca devatā jānāmi imā
devatā evaṁdīghāyukā evaṁciraṭṭhitikāti no ca kho tā devatā
jānāmi yadi vā me imāhi devatāhi saddhiṁ sannivutthapubbaṁ yadi
vā na sannivutthapubbanti tassa mayhaṁ bhikkhave etadahosi sace
kho ahaṁ obhāsañceva sañjāneyyaṁ rūpāni ca passeyyaṁ tāhi ca
devatāhi saddhiṁ santiṭṭheyyaṁ sallapeyyaṁ sākacchaṁ samāpajjeyyaṁ tā ca
devatā jāneyyaṁ imā devatā amukamhā vā amukamhā vā
devanikāyāti tā ca devatā jāneyyaṁ imā devatā imassa kammassa
vipākena ito cutā tattha upapannāti tā ca devatā jāneyyaṁ
imā devatā evamāhārā evaṁsukhadukkhapaṭisaṁvediniyoti tā ca devatā
jāneyyaṁ imā devatā evaṁdīghāyukā evaṁciraṭṭhitikāti tā ca
devatā jāneyyaṁ yadi vā me imāhi devatāhi saddhiṁ sannivutthapubbaṁ
yadi vā na sannivutthapubbanti evamme idaṁ ñāṇadassanaṁ
parisuddhataraṁ assāti so kho ahaṁ bhikkhave aparena samayena
appamatto ātāpī pahitatto viharanto obhāsañceva sañjānāmi rūpāni
ca passāmi tāhi ca devatāhi saddhiṁ santiṭṭhāmi sallapāmi sākacchaṁ
samāpajjāmi tā ca devatā jānāmi imā devatā amukamhā vā
amukamhā vā devanikāyāti tā ca devatā jānāmi imā
devatā imassa kammassa vipākena ito cutā tattha upapannāti tā
ca devatā jānāmi imā devatā evamāhārā evaṁsukhadukkhapaṭisaṁvediniyoti
Tā ca devatā jānāmi imā devatā evaṁdīghāyukā
evaṁciraṭṭhitikāti tā ca devatā jānāmi yadi vā me tāhi
devatāhi saddhiṁ sannivutthapubbaṁ yadi vā na sannivutthapubbanti
yāvakīvañca me bhikkhave evaṁ aṭṭhaparivaṭṭaṁ adhidevañāṇadassanaṁ na
suvisuddhaṁ ahosi neva tāvāhaṁ bhikkhave sadevake loke samārake
sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya anuttaraṁ sammāsambodhiṁ
abhisambuddho 1 paccaññāsiṁ yato ca kho me bhikkhave evaṁ
aṭṭhaparivaṭṭaṁ adhidevañāṇadassanaṁ suvisuddhaṁ ahosi athāhaṁ bhikkhave
sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya
sadevamanussāya anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddho 1 paccaññāsiṁ ñāṇañca
pana me dassanaṁ udapādi akuppā me cetovimutti ayamantimā
jāti natthidāni punabbhavoti.

[162] 72 Aṭṭhimāni bhikkhave abhibhāyatanāni. Katamāni aṭṭha
ajjhattaṁ rūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati parittāni suvaṇṇadubbaṇṇāni
tāni abhibhuyya jānāmi passāmīti evaṁsaññī hoti
idaṁ paṭhamaṁ abhibhāyatanaṁ. Ajjhattaṁ rūpasaññī eko bahiddhā rūpāni
passati appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇāni tāni abhibhuyya jānāmi
passāmīti evaṁsaññī hoti idaṁ dutiyaṁ abhibhāyatanaṁ. Ajjhattaṁ
arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati parittāni suvaṇṇadubbaṇṇāni
tāni abhibhuyya jānāmi passāmīti evaṁsaññī hoti idaṁ
1 Ma. abhisambuddhoti. evamuparipi.
Tatiyaṁ abhibhāyatanaṁ. Ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni
passati appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇāni tāni abhibhuyya jānāmi
passāmīti evaṁsaññī hoti idaṁ catutthaṁ abhibhāyatanaṁ. Ajjhattaṁ
arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati nīlāni nīlavaṇṇāni nīlanidassanāni
nīlanibhāsāni tāni abhikuyya jānāmi passāmīti evaṁsaññī
hoti idaṁ pañcamaṁ abhibhāyatanaṁ. Ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā
rūpāni passati pītāni pītavaṇṇāni pītanidassanāni pītanibhāsāni tāni
abhibhuyya jānāmi passāmīti evaṁsaññī hoti idaṁ chaṭṭhaṁ abhibhāyatanaṁ.
Ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati lohitakāni lohitakavaṇṇāni
lohitakanidassanāni lohitakanibhāsāni tāni abhibhuyya
jānāmi passāmīti evaṁsaññī hoti idaṁ sattamaṁ abhibhāyatanaṁ.
Ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati odātāni odātavaṇṇāni
odātanidassanāni odātanibhāsāni tāni abhibhuyya jānāmi
passāmīti evaṁsaññī hoti idaṁ aṭṭhamaṁ abhibhāyatanaṁ. Imāni kho
bhikkhave aṭṭha abhibhāyatanānīti.