[113] 23 Ekaṁ samayaṁ bhagavā āḷaviyaṁ viharati aggāḷave cetiye.
Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi sattahi bhikkhave acchariyehi
abbhutadhammehi samannāgataṁ hatthaṁ āḷavakaṁ dhāretha katamehi sattahi
saddho bhikkhave hatthako āḷavako sīlavā bhikkhave hatthako āḷavako
hirimā bhikkhave hatthako āḷavako ottappī bhikkhave hatthako āḷavako
bahussuto bhikkhave hatthako āḷavako cāgavā bhikkhave hatthako āḷavako
paññavā bhikkhave hatthako āḷavako imehi kho bhikkhave sattahi
acchariyehi abbhutadhammehi samannāgataṁ hatthakaṁ āḷavakaṁ dhārethāti.
Idamavoca bhagavā idaṁ vatvāna sugato uṭṭhāyāsanā vihāraṁ pāvisi.
Athakho aññataro bhikkhu pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya
yena hatthakassa āḷavakassa nivesanaṁ tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
paññatte āsane nisīdi. Athakho hatthako āḷavako yena
so bhikkhu tenupasaṅkami upasaṅkamitvā taṁ bhikkhuṁ abhivādetvā
ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho hatthakaṁ āḷavakaṁ so bhikkhu
etadavoca sattahi kho tvaṁ āvuso acchariyehi abbhutadhammehi
samannāgato bhagavatā byākato katamehi sattahi saddho bhikkhave
hatthako āḷavako sīlavā hirimā ottappī bahussuto cāgavā
paññavā bhikkhave hatthako āḷavakoti imehi kho tvaṁ āvuso
sattahi acchariyehi abbhutadhammehi samannāgato bhagavatā byākatoti.
Kaccittha bhante na koci gihī ahosi odātavasanoti. Na hettha
Āvuso koci gihī ahosi odātavasanoti. Sādhu bhante yadettha
na koci gihī ahosi odātavasanoti.
Athakho so bhikkhu hatthakassa āḷavakassa nivesane piṇḍapātaṁ
gahetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi athakho so bhikkhu pacchābhattaṁ
piṇḍapātapaṭikkanto yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi ekamantaṁ nisinno kho so
bhikkhu bhagavantaṁ etadavoca idhāhaṁ bhante pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā
pattacīvaramādāya yena hatthakassa āḷavakassa nivesanaṁ tenupasaṅkamiṁ
upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdiṁ athakho bhante hatthako
āḷavako yenāhaṁ tenupasaṅkami upasaṅkamitvā maṁ abhivādetvā
ekamantaṁ nisīdi ekamantaṁ nisinnaṁ kho ahaṁ bhante hatthakaṁ āḷavakaṁ
etadavocaṁ sattahi kho tvaṁ āvuso acchariyehi abbhutadhammehi
samannāgato bhagavatā byākato katamehi sattahi saddho bhikkhave
hatthako āḷavako sīlavā hirimā ottappī bahussuto cāgavā
paññavā bhikkhave hatthako āḷavakoti imehi kho tvaṁ āvuso
sattahi acchariyehi abbhutadhammehi samannāgato bhagavatā byākatoti
evaṁ vutte bhante hatthako āḷavako maṁ etadavoca kaccittha
bhante na koci gihī ahosi odātavasanoti. Na hettha āvuso
koci gihī ahosi odātavasanoti. Sādhu bhante yadettha na koci
gihī ahosi odātavasanoti. Sādhu sādhu bhikkhu appiccho so [1]-
1 Ma. bhikkhu.
Kulaputto santeyeva attani kusale dhamme na icchati parehi ñāyamāne
tenahi tvaṁ bhikkhu iminā 1 acchariyena abbhutadhammena samannāgataṁ hatthakaṁ
āḷavakaṁ dhārehi yadidaṁ .pe. Appicchatāyāti.

[114] 24 Ekaṁ samayaṁ bhagavā āḷaviyaṁ viharati aggāḷave cetiye.
Athakho hatthako āḷavako pañcamattehi upāsakasatehi parivuto yena
bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ
nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho hatthakaṁ āḷavakaṁ bhagavā etadavoca
mahatī kho tyāyaṁ hatthaka parisā kathaṁ pana tvaṁ hatthaka imaṁ mahatiṁ
parisaṁ saṅgaṇhāsīti. Yānīmāni bhante bhagavatā desitāni cattāri
saṅgahavatthūni tehāhaṁ 2 imaṁ mahatiṁ parisaṁ saṅgaṇhāmi ahaṁ bhante
yaṁ jānāmi ayaṁ dānena saṅgahetabboti taṁ dānena saṅgaṇhāmi
yaṁ jānāmi ayaṁ peyyavācena 3 saṅgahetabboti taṁ peyyavācena 3
saṅgaṇhāmi yaṁ jānāmi ayaṁ atthacariyāya saṅgahetabboti
taṁ atthacariyāya saṅgaṇhāmi yaṁ jānāmi ayaṁ samānattatāya
saṅgahetabboti taṁ samānattatāya saṅgaṇhāmi saṁvijjante kho
pana me bhante kule bhogā daḷiddassa kho no tathā sotabbaṁ
maññantīti. Sādhu sādhu hatthaka yoni kho tyāyaṁ hatthaka mahatiṁ
parisaṁ saṅgahetuṁ yepi 4 hi keci hatthaka atītamaddhānaṁ mahatiṁ parisaṁ
saṅgahesuṁ sabbe te imeheva catūhi saṅgahavatthūhi mahatiṁ parisaṁ
saṅgahesuṁ yepi hi keci hatthaka anāgatamaddhānaṁ mahatiṁ parisaṁ
1 Ma. imināpi aṭṭhamena. 2 Sī. tenāhaṁ. 3 Ma. peyyavajjena. 4 Ma. ye.
Saṅgaṇhissanti sabbe te imeheva catūhi saṅgahavatthūhi mahatiṁ parisaṁ
saṅgaṇhissanti yepi hi keci hatthaka etarahi mahatiṁ parisaṁ
saṅgaṇhanti sabbe te imeheva catūhi saṅgahavatthūhi mahatiṁ parisaṁ
saṅgaṇhantīti. Athakho hatthako āḷavako bhagavatā dhammiyā kathāya
sandassito samādapito samuttejito sampahaṁsito uṭṭhāyāsanā
bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi.
Athakho bhagavā acirapakkante hatthake āḷavake bhikkhū āmantesi
aṭṭhahi bhikkhave acchariyehi abbhutadhammehi samannāgataṁ hatthakaṁ āḷavakaṁ
dhāretha katamehi aṭṭhahi saddho bhikkhave hatthako āḷavako sīlavā
hirimā ottappī bahussuto cāgavā paññavā bhikkhave hatthako āḷavako
appiccho bhikkhave hatthako āḷavako imehi kho bhikkhave aṭṭhahi
acchariyehi abbhutadhammehi samannāgataṁ hatthakaṁ āḷavakaṁ dhārethāti.

[115] 25 Ekaṁ samayaṁ bhagavā sakkesu viharati kapilavatthusmiṁ
nigrodhārāme. Athakho mahānāmo sakko yena bhagavā tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi ekamantaṁ
nisinno kho mahānāmo sakko bhagavantaṁ etadavoca kittāvatā nu
kho bhante upāsako hotīti. Yato kho mahānāma buddhaṁ saraṇaṁ
gato hoti dhammaṁ saraṇaṁ gato hoti saṅghaṁ saraṇaṁ gato hoti
ettāvatā kho mahānāma upāsako hotīti.
Kittāvatā pana bhante upāsako sīlavā hotīti. Yato kho
Mahānāma upāsako pāṇātipātā paṭivirato hoti adinnādānā paṭivirato
hoti kāmesu micchācārā paṭivirato hoti musāvādā paṭivirato
hoti surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭivirato hoti ettāvatā kho
mahānāma upāsako sīlavā hotīti.
Kittāvatā pana bhante upāsako attahitāya paṭipanno hoti
no parahitāyāti. Yato kho mahānāma upāsako attanā ca
saddhāsampanno hoti no paraṁ saddhāsampadāya samādapeti attanā ca 1
sīlasampanno hoti no paraṁ sīlasampadāya samādapeti attanā ca
cāgasampanno hoti no paraṁ cāgasampadāya samādapeti attanā ca
bhikkhūnaṁ dassanakāmo hoti no paraṁ bhikkhūnaṁ dassane samādapeti attanā
ca saddhammaṁ sotukāmo hoti no paraṁ saddhammassavane samādapeti
attanā ca sutānaṁ dhammānaṁ dhārakajātiko hoti no paraṁ dhammadhāraṇāya
samādapeti attanā ca sutānaṁ dhammānaṁ atthūpaparikkhī 2 hoti no
paraṁ atthūpaparikkhāya samādapeti attanā ca atthamaññāya dhammamaññāya
dhammānudhammapaṭipanno hoti no paraṁ dhammānudhammapaṭipattiyā
samādapeti ettāvatā kho mahānāma upāsako attahitāya
paṭipanno hoti no parahitāyāti.
Kittāvatā pana bhante upāsako attahitāya ca paṭipanno hoti
parahitāya cāti. Yato kho mahānāma upāsako attanā ca saddhāsampanno
hoti parañca saddhāsampadāya samādapeti attanā ca
1 Ma. attanāva. evamuparipi. 2 Ma. atthūpaparikkhitā. evamuparipi.
Sīlasampanno hoti parañca sīlasampadāya samādapeti attanā ca
cāgasampanno hoti parañca cāgasampadāya samādapeti attanā ca
bhikkhūnaṁ dassanakāmo hoti parañca bhikkhūnaṁ dassane samādapeti
attanā ca saddhammaṁ sotukāmo hoti parañca saddhammassavane samādapeti
attanā ca sutānaṁ dhammānaṁ dhārakajātiko hoti parañca dhammadhāraṇāya
samādapeti attanā ca sutānaṁ dhammānaṁ atthūpaparikkhī hoti parañca
atthūpaparikkhāya samādapeti attanā ca atthamaññāya dhammamaññāya
dhammānudhammapaṭipanno hoti parañca dhammānudhammapaṭipattiyā samādapeti
ettāvatā kho mahānāma upāsako attahitāya ca paṭipanno hoti
parahitāya cāti.

[116] 26 Ekaṁ samayaṁ bhagavā rājagahe viharati jīvakambavane.
Athakho jīvako komārabhacco yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi ekamantaṁ nisinno kho
jīvako komārabhacco bhagavantaṁ etadavoca kittāvatā nu kho bhante
upāsako hotīti. Yato kho jīvaka buddhaṁ saraṇaṁ gato hoti dhammaṁ
saraṇaṁ gato hoti saṅghaṁ saraṇaṁ gato hoti ettāvatā kho jīvaka
upāsako hotīti.
Kittāvatā pana bhante upāsako sīlavā hotīti. Yato kho
jīvaka upāsako pāṇātipātā paṭivirato hoti .pe.
Surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭivirato hoti ettāvatā kho jīvaka upāsako
sīlavā hotīti.
Kittāvatā pana bhante upāsako attahitāya paṭipanno hoti
no parahitāyāti. Yato kho jīvaka upāsako attanā ca saddhāsampanno
hoti no paraṁ saddhāsampadāya samādapeti .pe. Attanā
ca atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammapaṭipanno hoti no paraṁ
dhammānudhammapaṭipattiyā samādapeti ettāvatā kho jīvaka upāsako
attahitāya paṭipanno hoti no parahitāyāti.
Kittāvatā pana bhante upāsako attahitāya ca paṭipanno hoti
parahitāya cāti. Yato kho jīvaka upāsako attanā ca saddhāsampanno
hoti parañca saddhāsampadāya samādapeti attanā ca sīlasampanno
hoti parañca sīlasampadāya samādapeti attanā ca cāgasampanno
hoti parañca cāgasampadāya samādapeti attanā ca bhikkhūnaṁ dassanakāmo
hoti parañca bhikkhūnaṁ dassane samādapeti attanā ca
saddhammaṁ sotukāmo hoti parañca saddhammassavane samādapeti attanā
ca sutānaṁ dhammānaṁ dhārakajātiko hoti parañca dhammadhāraṇāya samādapeti
attanā ca sutānaṁ dhammānaṁ atthūpaparikkhī hoti parañca atthūpaparikkhāya
samādapeti attanā ca atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammapaṭipanno
hoti parañca dhammānudhammapaṭipattiyā samādapeti
ettāvatā kho jīvaka upāsako attahitāya ca paṭipanno hoti
Parahitāya cāti.

[117] 27 Aṭṭhimāni bhikkhave balāni. Katamāni aṭṭha
roṇṇabalā 1 bhikkhave dārakā kodhabalā mātugāmā āvudhabalā corā
issariyabalā rājāno ujjhattibalā bālā nijjhattibalā paṇḍitā
paṭisaṅkhānabalā bahussutā khantibalā samaṇabrāhmaṇā. Imāni kho
bhikkhave aṭṭha balānīti.

[118] 28 Athakho āyasmā sārīputto yena bhagavā tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ
kho āyasmantaṁ sārīputtaṁ bhagavā etadavoca kati nu kho sārīputta
khīṇāsavassa bhikkhuno balāni yehi balehi samannāgato khīṇāsavo
bhikkhu āsavānaṁ khayaṁ paṭijānāti khīṇā me āsavāti. Aṭṭha bhante
khīṇāsavassa bhikkhuno balāni yehi balehi samannāgato khīṇāsavo bhikkhu
āsavānaṁ khayaṁ paṭijānāti khīṇā me āsavāti katamāni aṭṭha
idha bhante khīṇāsavassa bhikkhuno aniccato sabbe saṅkhārā yathābhūtaṁ
sammappaññāya sudiṭṭhā honti yampi bhante khīṇāsavassa bhikkhuno
aniccato sabbe saṅkhārā yathābhūtaṁ sammappaññāya sudiṭṭhā honti
idampi bhante khīṇāsavassa bhikkhuno balaṁ hoti yaṁ balaṁ āgamma
khīṇāsavo bhikkhu āsavānaṁ khayaṁ paṭijānāti khīṇā me āsavāti. Puna caparaṁ
bhante khīṇāsavassa bhikkhuno aṅgārakāsūpamā kāmā yathābhūtaṁ sammappaññāya
sudiṭṭhā honti yampi bhante khīṇāsavassa bhikkhuno
1 Ma. ruṇṇabalā.
Aṅgārakāsūpamā kāmā yathābhūtaṁ sammappaññāya sudiṭṭhā honti idampi
bhante khīṇāsavassa bhikkhuno balaṁ hoti yaṁ balaṁ āgamma khīṇāsavo
bhikkhu āsavānaṁ khayaṁ paṭijānāti khīṇā me āsavāti. Puna caparaṁ
bhante khīṇāsavassa bhikkhuno vivekaninnaṁ cittaṁ hoti vivekapoṇaṁ
vivekapabbhāraṁ vivekaṭṭhaṁ nekkhammābhirataṁ byantībhūtaṁ sabbaso āsavaṭṭhāniyehi
dhammehi yampi bhante khīṇāsavassa bhikkhuno vivekaninnaṁ
cittaṁ hoti vivekapoṇaṁ vivekapabbhāraṁ vivekaṭṭhaṁ nekkhammābhirataṁ
byantībhūtaṁ sabbaso āsavaṭṭhāniyehi dhammehi idampi bhante
khīṇāsavassa bhikkhuno balaṁ hoti yaṁ balaṁ āgamma khīṇāsavo
bhikkhu āsavānaṁ khayaṁ paṭijānāti khīṇā me āsavāti. Puna caparaṁ bhante
khīṇāsavassa bhikkhuno cattāro satipaṭṭhānā bhāvitā honti subhāvitā
yampi bhante khīṇāsavassa bhikkhuno cattāro satipaṭṭhānā bhāvitā honti
subhāvitā idampi bhante khīṇāsavassa bhikkhuno balaṁ hoti yaṁ balaṁ
āgamma khīṇāsavo bhikkhu āsavānaṁ khayaṁ paṭijānāti khīṇā me āsavāti.
Puna caparaṁ bhante khīṇāsavassa bhikkhuno cattāro iddhipādā bhāvitā
honti subhāvitā .pe. Pañcindriyāni bhāvitāni honti subhāvitāni
satta bojjhaṅgā bhāvitā honti subhāvitā ariyo aṭṭhaṅgiko
maggo bhāvito hoti subhāvito yampi bhante khīṇāsavassa bhikkhuno
ariyo aṭṭhaṅgiko maggo bhāvito hoti subhāvito idampi bhante
khīṇāsavassa bhikkhuno balaṁ hoti yaṁ balaṁ āgamma khīṇāsavo bhikkhu
Āsavānaṁ khayaṁ paṭijānāti khīṇā me āsavāti. Imāni kho bhante
aṭṭha khīṇāsavassa bhikkhuno balāni yehi balehi samannāgato khīṇāsavo
bhikkhu āsavānaṁ khayaṁ paṭijānāti khīṇā me āsavāti.

[119] 29 Khaṇakicco loko khaṇakicco lokoti bhikkhave
assutavā puthujjano bhāsati no ca kho so jānāti khaṇaṁ vā akkhaṇaṁ
vā aṭṭhime bhikkhave akkhaṇā asamayā brahmacariyavāsāya katame
aṭṭha idha bhikkhave tathāgato ca loke uppanno hoti arahaṁ
sammāsambuddho vijjā caraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi
satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā dhammo ca desiyati
upasamiko 1 parinibbāniko sambodhagāmī sugatappavedito ayañca puggalo
nirayaṁ upapanno hoti ayaṁ bhikkhave paṭhamo akkhaṇo asamayo
brahmacariyavāsāya. Puna caparaṁ bhikkhave tathāgato ca loke uppanno
hoti .pe. Satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā dhammo ca desiyati
upasamiko parinibbāniko sambodhagāmī sugatappavedito ayañca puggalo
tiracchānayoniṁ upapanno hoti .pe. Ayañca puggalo pittivisayaṁ
upapanno hoti .pe. Ayañca puggalo aññataraṁ dīghāyukaṁ
devanikāyaṁ upapanno hoti .pe. Ayañca puggalo paccantimesu
janapadesu paccājāto hoti so ca hoti aviññātāresu milakkhūsu 2
yattha natthi gati bhikkhūnaṁ bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ upāsikānaṁ .pe.
Ayañca puggalo majjhimesu janapadesu paccājāto hoti so ca hoti
1 Ma. opasamiko. evamuparipi. 2 Ma. milakkhesu.
Micchādiṭṭhiko viparītadassano natthi dinnaṁ natthi yiṭṭhaṁ natthi hutaṁ natthi
sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko natthi ayaṁ loko natthi paro
loko natthi mātā natthi pitā natthi sattā opapātikā natthi
loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā sammāpaṭipannā ye imañca lokaṁ
parañca lokaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedentīti .pe. Ayañca
puggalo majjhimesu janapadesu paccājāto hoti so ca hoti
duppañño jaḷo eḷamūgo na paṭibalo subhāsitadubbhāsitassa atthamaññātuṁ
ayaṁ bhikkhave sattamo akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya. Puna
caparaṁ bhikkhave tathāgato ca loke anuppanno hoti arahaṁ sammāsambuddho
.pe. Satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā dhammo ca na desiyati
upasamiko parinibbāniko sambodhagāmī sugatappavedito ayañca puggalo
majjhimesu janapadesu paccājāto hoti so ca hoti paññavā ajaḷo
aneḷamūgo paṭibalo subhāsitadubbhāsitassa atthamaññātuṁ ayaṁ bhikkhave
aṭṭhamo akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya. Ime kho bhikkhave
aṭṭha akkhaṇā asamayā brahmacariyavāsāya.
Eko 1 ca kho bhikkhave khaṇo ca samayo ca brahmacariyavāsāya
katamo eko idha bhikkhave tathāgato loke uppanno hoti arahaṁ
sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi
satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā dhammo ca desiyati
upasamiko parinibbāniko sambodhagāmī sugatappavedito ayañca puggalo
1 ekova.
Majjhimesu janapadesu paccājāto hoti so ca hoti paññavā ajaḷo
aneḷamūgo paṭibalo subhāsitadubbhāsitassa atthamaññātuṁ ayaṁ bhikkhave
eko 1 khaṇo ca samayo ca brahmacariyavāsāyāti.
Manussalokaṁ 2 laddhāna saddhamme suppavedite
ye khaṇaṁ nādhigacchanti atināmenti te khaṇaṁ
bahūhi akkhaṇā vuttā puggalassantarāyikā 3
kadāci karahaci loke uppajjanti tathāgatā
tayidaṁ sammukhībhūtaṁ yaṁ lokasmiṁ sudullabhaṁ
manussapaṭilābho ca saddhammassa ca desanā
alaṁ vāyamituṁ tattha atthakāmena 4 jantunā
kathaṁ vijaññā saddhammaṁ khaṇo vo 5 mā upajjhagā
khaṇātītā hi socanti nirayamhi samappitā
idha ce na virādheti saddhammassa niyāmataṁ
vāṇijova atītattho cirattanutapissati
avijjānivuto poso saddhammaṁ aparādhiko
jātimaraṇasaṁsāraṁ ciraṁ paccānubhossati
ye ca laddhā manussattaṁ saddhamme suppavedite
akaṁsu satthu vacanaṁ karissanti karonti vā
khaṇaṁ paccaviduṁ loke brahmacariyaṁ anuttaraṁ
ye maggaṁ paṭipajjiṁsu tathāgatappaveditaṁ
1 Ma. ekova. 2 Ma. manussalābhaṁ. 3 Ma. maggassa antarāyikā. 4 Ma. attakāmena.
5 Ma. ve.
Ye saṁvarā cakkhumatā desitādiccabandhunā
tesu gutto sadā sato viharetha 1 anavassuto
sabbe anusaye chetvā māradheyyasarānuge 2
te ve pāragatā 3 loke ye pattā āsavakkhayanti.

[120] 30 Ekaṁ samayaṁ bhagavā bhaggesu viharati suṁsumāragire 4
bhesakaḷāvane migadāye.
Tena kho pana samayena āyasmā anuruddho cetīsu viharati pācīnavaṁsadāye
athakho āyasmato anuruddhassa rahogatassa paṭisallīnassa
evaṁ cetaso parivitakko udapādi appicchassāyaṁ dhammo nāyaṁ dhammo
mahicchassa santuṭṭhassāyaṁ dhammo nāyaṁ dhammo asantuṭṭhassa pavivittassāyaṁ
dhammo nāyaṁ dhammo saṅgaṇikārāmassa āraddhaviriyassāyaṁ
dhammo nāyaṁ dhammo kusītassa upaṭṭhitassatissāyaṁ dhammo nāyaṁ dhammo
muṭṭhassatissa samāhitassāyaṁ dhammo nāyaṁ dhammo asamāhitassa
paññavato ayaṁ dhammo nāyaṁ dhammo duppaññassāti.
Athakho bhagavā āyasmato anuruddhassa cetasā cetoparivitakkamaññāya
seyyathāpi nāma balavā puriso sammiñjitaṁ vā bāhaṁ
pasāreyya pasāritaṁ vā bāhaṁ sammiñjeyya evameva bhaggesu suṁsumāragire
bhesakaḷāvane migadāye antarahito cetīsu pācīnavaṁsadāye āyasmato
anuruddhassa sammukhe pāturahosi nisīdi bhagavā paññatte āsane.
Āyasmāpi kho anuruddho bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.
1 Ma. vihāre. 2 Ma. māradheyyaparānuge. 3 Ma. pāraṅgatā.
4 Ma. sabbattha susmāragire.
Ekamantaṁ nisinnaṁ kho āyasmantaṁ anuruddhaṁ bhagavā etadavoca sādhu
sādhu anuruddha sādhu kho tvaṁ anuruddha yantaṁ mahāpurisavitakkaṁ vitakkesi
appicchassāyaṁ dhammo nāyaṁ dhammo mahicchassa santuṭṭhassāyaṁ dhammo
nāyaṁ dhammo asantuṭṭhassa pavivittassāyaṁ dhammo nāyaṁ dhammo
saṅgaṇikārāmassa āraddhaviriyassāyaṁ dhammo nāyaṁ dhammo kusītassa
upaṭṭhitassatissāyaṁ dhammo nāyaṁ dhammo muṭṭhassatissa samāhitassāyaṁ
dhammo nāyaṁ dhammo asamāhitassa paññavato ayaṁ dhammo nāyaṁ
dhammo duppaññassāti tenahi tvaṁ anuruddha imaṁ aṭṭhamaṁ mahāpurisavitakkaṁ
vitakkehi nippapañcārāmassāyaṁ dhammo nippapañcaratino
nāyaṁ dhammo papañcārāmassa papañcaratinoti. Yato kho tvaṁ anuruddha
ime aṭṭha mahāpurisavitakke 1 vitakkessasi tato tvaṁ anuruddha yāvadeva
ākaṅkhissasi vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ
savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamajjhānaṁ upasampajja viharissasi. Yato
kho tvaṁ anuruddha ime aṭṭha mahāpurisavitakke vitakkessasi tato
tvaṁ anuruddha yāvadeva ākaṅkhissasi vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ
sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ
dutiyajjhānaṁ upasampajja viharissasi. Yato kho tvaṁ anuruddha ime
aṭṭha mahāpurisavitakke vitakkessasi tato tvaṁ anuruddha yāvadeva
ākaṅkhissasi pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharissasi sato ca
sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṁvedessasi 2 yantaṁ ariyā ācikkhanti
1 Sī. Yu. satta mahāpurisavitakke. 2 Ma. paṭisaṁvedissasi.
Upekkhako satimā sukhavihārīti tatiyajjhānaṁ upasampajja viharissasi.
Yato kho tvaṁ anuruddha ime aṭṭha mahāpurisavitakke vitakkessasi
tato tvaṁ anuruddha yāvadeva ākaṅkhissasi sukhassa ca pahānā dukkhassa
ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ
upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthajjhānaṁ upasampajja viharissasi. Yato kho tvaṁ
anuruddha ime ca aṭṭha mahāpurisavitakke vitakkessasi imesañca catunnaṁ
jhānānaṁ ābhicetasikānaṁ diṭṭhadhammasukhavihārānaṁ nikāmalābhī bhavissasi
akicchalābhī akasiralābhī tato tuyhaṁ anuruddha seyyathāpi nāma gahapatissa vā
gahapatiputtassa vā nānārattānaṁ dussānaṁ dussakaraṇḍako pūro evameva
te paṁsukūlacīvaraṁ khāyissati santuṭṭhassa viharato ratiyā aparitassāya
phāsuvihārāya okkamanāya nibbānassa. Yato kho tvaṁ anuruddha ime
ca aṭṭha mahāpurisavitakke vitakkessasi imesañca catunnaṁ jhānānaṁ
ābhicetasikānaṁ diṭṭhadhammasukhavihārānaṁ nikāmalābhī bhavissasi akicchalābhī
akasiralābhī tato tuyhaṁ anuruddha seyyathāpi nāma gahapatissa vā
gahapatiputtassa vā sālīnaṁ odano vicitakāḷako anekasūpo anekabyañjano
evameva te piṇḍiyālopabhojanaṁ khāyissati santuṭṭhassa
viharato ratiyā aparitassāya phāsuvihārāya okkamanāya nibbānassa.
Yato kho tvaṁ anuruddha ime ca aṭṭha mahāpurisavitakke vitakkessasi
imesañca catunnaṁ jhānānaṁ ābhicetasikānaṁ diṭṭhadhammasukhavihārānaṁ
nikāmalābhī bhavissasi akicchalābhī akasiralābhī tato tuyhaṁ anuruddha
Seyyathāpi nāma gahapatissa vā gahapatiputtassa vā kūṭāgāraṁ ullittāvalittaṁ
nivātaṁ phusitaggaḷaṁ pihitavātapānaṁ evameva te rukkhamūlasenāsanaṁ
khāyissati santuṭṭhassa viharato ratiyā aparitassāya phāsuvihārāya
okkamanāya nibbānassa. Yato kho tvaṁ anuruddha ime ca aṭṭha
mahāpurisavitakke vitakkessasi imesañca catunnaṁ jhānānaṁ ābhicetasikānaṁ
diṭṭhadhammasukhavihārānaṁ nikāmalābhī bhavissasi akicchalābhī akasiralābhī tato
tuyhaṁ anuruddha seyyathāpi nāma gahapatissa vā gahapatiputtassa vā
pallaṅko goṇakatthato paṭikatthato paṭalikatthato kadalimigapavarapaccattharaṇo
sauttaracchado ubhatolohitakūpadhāno evameva te tiṇasantharakasayanāsanaṁ
khāyissati santuṭṭhassa viharato ratiyā aparitassāya phāsuvihārāya
okkamanāya nibbānassa. Yato kho tvaṁ anuruddha ime ca aṭṭha
mahāpurisavitakke vitakkessasi imesañca catunnaṁ jhānānaṁ ābhicetasikānaṁ
diṭṭhadhammasukhavihārānaṁ nikāmalābhī bhavissasi akicchalābhī akasiralābhī tato
tuyhaṁ anuruddha seyyathāpi nāma gahapatissa vā gahapatiputtassa vā
nānābhesajjāni seyyathīdaṁ sappi navanītaṁ telaṁ madhu phāṇitaṁ evameva
te pūtimuttabhesajjaṁ khāyissati santuṭṭhassa viharato ratiyā aparitassāya
phāsuvihārāya okkamanāya nibbānassa. Tenahi tvaṁ anuruddha āyatikampi
vassāvāsaṁ idheva cetīsu pācīnavaṁsadāye vihareyyāsīti. Evaṁ
bhanteti kho āyasmā anuruddho bhagavato paccassosi. Athakho bhagavā
āyasmantaṁ anuruddhaṁ iminā ovādena ovaditvā seyyathāpi nāma
Balavā puriso sammiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya pasāritaṁ vā bāhaṁ
sammiñjeyya evameva cetīsu pācīnavaṁsadāye antarahito bhaggesu
suṁsumāragire bhesakaḷāvane migadāye pāturahosi nisīdi bhagavā paññatte
āsane nisajja kho bhagavā bhikkhū āmantesi aṭṭha vo bhikkhave
mahāpurisavitakke desissāmi taṁ suṇātha .pe. Katame ca bhikkhave
aṭṭha mahāpurisavitakkā appicchassāyaṁ bhikkhave dhammo nāyaṁ dhammo
mahicchassa santuṭṭhassa bhikkhave dhammo nāyaṁ dhammo asantuṭṭhassa
pavivittassāyaṁ bhikkhave dhammo nāyaṁ dhammo saṅgaṇikārāmassa āraddhaviriyassāyaṁ
bhikkhave dhammo nāyaṁ dhammo kusītassa upaṭṭhitassatissāyaṁ
bhikkhave dhammo nāyaṁ dhammo muṭṭhassatissa samāhitassāyaṁ
bhikkhave dhammo nāyaṁ dhammo asamāhitassa paññavato ayaṁ bhikkhave
dhammo nāyaṁ dhammo duppaññassa nippapañcārāmassāyaṁ bhikkhave
dhammo nippapañcaratino nāyaṁ dhammo papañcārāmassa papañcaratino.
Appicchassāyaṁ bhikkhave dhammo nāyaṁ dhammo mahicchassāti iti
kho panetaṁ vuttaṁ kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ idha bhikkhave bhikkhu
appiccho samāno appicchoti maṁ jāneyyunti na icchati santuṭṭho
samāno santuṭṭhoti maṁ jāneyyunti na icchati pavivitto samāno
pavivittoti maṁ jāneyyunti na icchati āraddhaviriyo samāno
āraddhaviriyoti maṁ jāneyyunti na icchati upaṭṭhitassati samāno
upaṭṭhitassatīti maṁ jāneyyunti na icchati samāhito samāno
Samāhitoti maṁ jāneyyunti na icchati paññavā samāno paññavāti
maṁ jāneyyunti na icchati nippapañcārāmo samāno nippapañcārāmoti
maṁ jāneyyunti na icchati appicchassāyaṁ bhikkhave dhammo nāyaṁ dhammo
mahicchassāti iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ.
Santuṭṭhassāyaṁ bhikkhave dhammo nāyaṁ dhammo asantuṭṭhassāti iti
kho panetaṁ vuttaṁ kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ idha bhikkhave bhikkhu
santuṭṭho hoti itarītaracīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārena
santuṭṭhassāyaṁ bhikkhave dhammo nāyaṁ dhammo asantuṭṭhassāti
iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ.
Pavivittassāyaṁ bhikkhave dhammo nāyaṁ dhammo saṅgaṇikārāmassāti
iti kho panetaṁ vuttaṁ kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ idha bhikkhave
bhikkhuno pavivittassa viharato bhavanti upasaṅkamitāro bhikkhū bhikkhuniyo
upāsakā upāsikāyo rājāno rājamahāmattā titthiyā titthiyasāvakā
tatra bhikkhu vivekaninnena cittena vivekapoṇena vivekapabbhārena
vivekaṭṭhena nekkhammābhiratena aññadatthu uyyojanikapaṭisaṁyuttaṁyeva kathaṁ
kattā hoti pavivittassāyaṁ bhikkhave dhammo nāyaṁ dhammo saṅgaṇikārāmassāti
iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ.
Āraddhaviriyassāyaṁ bhikkhave dhammo nāyaṁ dhammo kusītassāti iti
kho panetaṁ vuttaṁ kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ idha bhikkhave bhikkhu
āraddhaviriyo viharati akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya kusalānaṁ dhammānaṁ
Upasampadāya thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu
āraddhaviriyassāyaṁ bhikkhave dhammo nāyaṁ dhammo kusītassāti iti yantaṁ
vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ.
Upaṭṭhitassatissāyaṁ bhikkhave dhammo nāyaṁ dhammo muṭṭhassatissāti
iti kho panetaṁ vuttaṁ kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ idha bhikkhave
bhikkhu satimā hoti paramena satinepakkena samannāgato cirakatampi
cirabhāsitampi saritā anussaritā upaṭṭhitassatissāyaṁ bhikkhave dhammo
nāyaṁ dhammo muṭṭhassatissāti iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ.
Samāhitassāyaṁ bhikkhave dhammo nāyaṁ dhammo asamāhitassāti iti
kho panetaṁ vuttaṁ kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ idha bhikkhave bhikkhu
vivicceva kāmehi .pe. Catutthajjhānaṁ upasampajja viharati
samāhitassāyaṁ bhikkhave dhammo nāyaṁ dhammo asamāhitassāti iti
yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ.
Paññavato ayaṁ bhikkhave dhammo nāyaṁ dhammo duppaññassāti
iti kho panetaṁ vuttaṁ kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ idha bhikkhave
bhikkhu paññavā hoti udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya
nibbedhikāya sammādukkhakkhayagāminiyā paññavato ayaṁ bhikkhave dhammo
nāyaṁ dhammo duppaññassāti iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ.
Nippapañcārāmassāyaṁ bhikkhave dhammo nippapañcaratino nāyaṁ
dhammo papañcārāmassa papañcaratinoti iti kho panetaṁ vuttaṁ
Kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ idha bhikkhave bhikkhuno papañcanirodhe cittaṁ
pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati nippapañcārāmassāyaṁ bhikkhave
dhammo nippapañcaratino nāyaṁ dhammo papañcārāmassa papañcaratinoti
iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttanti.
Athakho āyasmā anuruddho āyatikampi vassāvāsaṁ tattheva cetīsu
pācīnavaṁsadāye vihāsi athakho āyasmā anuruddho eko vūpakaṭṭho
appamatto ātāpī pahitatto viharanto na cirasseva yassatthāya kulaputtā
sammadeva agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti tadanuttaraṁ
brahmacariyapariyosānaṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja
vihāsi khīṇā jāti vusitaṁ brahmacariyaṁ kataṁ karaṇīyaṁ nāparaṁ
itthattāyāti abbhaññāsi aññataro ca panāyasmā anuruddho
arahataṁ ahosi 1 athakho āyasmā anuruddho arahattappatto tāyaṁ
velāyaṁ imā gāthāyo abhāsi.
Mama saṅkappamaññāya satthā loke anuttaro
manomayena kāyena iddhiyā upasaṅkami
yathā me ahu saṅkappo tato uttari desayi
nippapañcarato buddho nippapañcaṁ adesayi
tassāhaṁ dhammamaññāya vihāsiṁ sāsane rato
tisso vijjā anuppattā kataṁ buddhassa sāsananti.
Gahapativaggo tatiyo.
1 Ma. ahosīti.
Tassuddānaṁ bhavati 1
dve uggā dve ca hatthakā mahānāmena jīvako
dve balā akkhaṇā vuttā anuruddhena te dasāti.
-------------
Dānavaggo catuttho

[121] 31 Aṭṭhimāni bhikkhave dānāni. Katamāni aṭṭha āsajja
dānaṁ deti bhayā dānaṁ deti adāsi meti dānaṁ deti dassati
meti dānaṁ deti sāhu dānanti dānaṁ deti ahaṁ pacāmi ime na
pacanti nārahāmi pacanto apacantānaṁ dānaṁ na dātunti dānaṁ deti imaṁ
me dānaṁ dadato kalyāṇo kittisaddo abbhuggacchatīti dānaṁ deti
cittālaṅkāracittaparikkhāratthaṁ dānaṁ deti. Imāni kho bhikkhave aṭṭha
dānānīti.

[122] 32 Saddhā hiriyaṁ kusalañca dānaṁ
dhammā ete sappurisānuyātā
etañhi maggaṁ diviyaṁ vadanti
etena hi gacchati devalokanti.