[93] 3 Aṭṭhahi bhikkhave dhammehi samannāgato bhikkhu sabrahmacārīnaṁ
appiyo ca hoti amanāpo ca agaru ca abhāvanīyo ca. Katamehi
aṭṭhahi idha bhikkhave bhikkhu appiyapasaṁsī ca hoti piyagarahī ca lābhakāmo
ca sakkārakāmo ca ahiriyo 1 ca anottappī ca pāpiccho ca micchādiṭṭhi
ca. Imehi kho bhikkhave aṭṭhahi dhammehi samannāgato bhikkhu
sabrahmacārīnaṁ appiyo ca hoti amanāpo ca agaru ca abhāvanīyo ca.
Aṭṭhahi bhikkhave dhammehi samannāgato bhikkhu sabrahmacārīnaṁ piyo
ca hoti manāpo ca garu ca bhāvanīyo ca. Katamehi aṭṭhahi idha
bhikkhave bhikkhu nāppiyapasaṁsī ca hoti napiyagarahī ca nalābhakāmo ca
nasakkārakāmo ca hirimā ca [2]- ottappī ca appiccho ca sammādiṭṭhi
ca. Imehi kho bhikkhave aṭṭhahi dhammehi samannāgato bhikkhu sabrahmacārīnaṁ
piyo ca hoti manāpo ca garu ca bhāvanīyo cāti.

[94] 4 Aṭṭhahi bhikkhave dhammehi samannāgato bhikkhu sabrahmacārīnaṁ
appiyo ca hoti amanāpo ca agaru ca abhāvanīyo ca. Katamehi aṭṭhahi
idha bhikkhave bhikkhu lābhakāmo ca hoti sakkārakāmo ca anavaññattikāmo
ca akālaññū ca amattaññū ca asuci ca bahubhāṇī ca
akkosakaparibhāsako ca sabrahmacārīnaṁ. Imehi kho bhikkhave aṭṭhahi
dhammehi samannāgato bhikkhu sabrahmacārīnaṁ appiyo ca hoti amanāpo
1 Ma. ahiriko. 2 Ma. hoti.
Ca agaru ca abhāvanīyo ca. Aṭṭhahi bhikkhave dhammehi samannāgato
bhikkhu sabrahmacārīnaṁ piyo ca hoti manāpo ca garu ca bhāvanīyo ca. Katamehi
aṭṭhahi idha bhikkhave bhikkhu nalābhakāmo ca hoti nasakkārakāmo ca
nānavaññattikāmo ca kālaññū ca mattaññū ca suci ca nabahubhāṇī
ca anakkosakaparibhāsako ca sabrahmacārīnaṁ. Imehi kho bhikkhave
aṭṭhahi dhammehi samannāgato bhikkhu sabrahmacārīnaṁ piyo ca hoti manāpo
ca garu ca bhāvanīyo cāti.

[95] 5 Aṭṭhime bhikkhave lokadhammā lokaṁ anuparivattanti loko
ca aṭṭha lokadhamme anuparivattati. Katame aṭṭha lābho ca alābho
ca yaso ca ayaso ca nindā ca pasaṁsā ca sukhaṁ ca dukkhaṁ ca. Ime
kho bhikkhave aṭṭha lokadhammā lokaṁ anuparivattanti loko ca ime
aṭṭha lokadhamme anuparivattatīti.
Lābho alābho ca yasāyaso ca
nindā pasaṁsā ca sukhaṁ dukkhañca
ete aniccā manujesu dhammā
asassatā vipariṇāmadhammā
ete ca ñatvā satimā sumedho
avekkhati vipariṇāmadhamme
iṭṭhassa dhammā na mathenti cittaṁ
aniṭṭhato no paṭighātameti
Tassānurodhā atha vā virodhā
vidhūpitā atthagatā 1 na santi
padañca ñatvā virajaṁ asokaṁ
sammappajānāti bhavassa pāragūti.

[96] 6 Aṭṭhime bhikkhave lokadhammā lokaṁ anuparivattanti loko
ca aṭṭha lokadhamme anuparivattati katame aṭṭha lābho ca
alābho ca yaso ca ayaso ca nindā ca pasaṁsā ca sukhaṁ ca dukkhaṁ
ca ime kho bhikkhave aṭṭha lokadhammā lokaṁ anuparivattanti loko
ca ime aṭṭha lokadhamme anuparivattati assutavato bhikkhave puthujjanassa
uppajjati lābhopi alābhopi yasopi ayasopi nindāpi pasaṁsāpi
sukhaṁpi dukkhaṁpi sutavatopi bhikkhave ariyasāvakassa uppajjati lābhopi
alābhopi yasopi ayasopi nindāpi pasaṁsāpi sukhaṁpi dukkhaṁpi tatra
bhikkhave ko viseso ko adhippāyaso 2 kiṁnānākaraṇaṁ sutavato
ariyasāvakassa assutavatā puthujjanenāti. Bhagavaṁmūlakā no bhante
dhammā bhagavaṁnettikā bhagavaṁpaṭisaraṇā sādhu vata bhante bhagavantaṁyeva
paṭibhātu etassa bhāsitassa attho bhagavato sutvā bhikkhū
dhāressantīti. Tenahi bhikkhave suṇātha sādhukaṁ manasikarotha bhāsissāmīti.
Evaṁ bhanteti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ. Bhagavā etadavoca
assutavato bhikkhave puthujjanassa uppajjati lābho so na iti
paṭisañcikkhati uppanno kho me ayaṁ lābho so ca kho anicco dukkho
1 Ma. atthaṅgatā. evamuparipi. 2 Sī. adhippāyo. Ma. adhippayāso. evamuparipi.
Vipariṇāmadhammoti yathābhūtaṁ nappajānāti uppajjati alābho
uppajjati yaso uppajjati ayaso uppajjati nindā uppajjati pasaṁsā
uppajjati sukhaṁ uppajjati dukkhaṁ so na iti paṭisañcikkhati uppannaṁ
kho me idaṁ dukkhaṁ tañca kho aniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammanti
yathābhūtaṁ nappajānāti tassa lābhopi cittaṁ pariyādāya tiṭṭhati
alābhopi cittaṁ pariyādāya tiṭṭhati yasopi cittaṁ pariyādāya tiṭṭhati
ayasopi cittaṁ pariyādāya tiṭṭhati nindāpi cittaṁ pariyādāya tiṭṭhati
pasaṁsāpi cittaṁ pariyādāya tiṭṭhati sukhaṁpi cittaṁ pariyādāya tiṭṭhati
dukkhaṁpi cittaṁ pariyādāya tiṭṭhati so uppannaṁ lābhaṁ anurujjhati
alābhe paṭivirujjhati uppannaṁ yasaṁ anurujjhati ayase paṭivirujjhati
uppannaṁ pasaṁsaṁ anurujjhati nindāya paṭivirujjhati uppannaṁ sukhaṁ
anurujjhati dukkhe paṭivirujjhati so evaṁ anurodhavirodhasamāpanno na
parimuccati jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi
domanassehi upāyāsehi na parimuccati dukkhasmāti vadāmi.
Sutavato ca kho bhikkhave ariyasāvakassa uppajjati lābho so iti
paṭisañcikkhati uppanno kho me ayaṁ lābho so ca kho anicco
dukkho vipariṇāmadhammoti yathābhūtaṁ pajānāti uppajjati alābho
uppajjati yaso uppajjati ayaso uppajjati nindā uppajjati pasaṁsā
uppajjati sukhaṁ uppajjati dukkhaṁ so iti paṭisañcikkhati uppannaṁ
kho me idaṁ dukkhaṁ tañca kho aniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammanti yathābhūtaṁ
Idaṁ dukkhaṁ tañca kho aniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammanti yathābhūtaṁ
pajānāti tassa lābhopi cittaṁ na pariyādāya tiṭṭhati alābhopi cittaṁ
na pariyādāya tiṭṭhati yasopi cittaṁ na pariyādāya tiṭṭhati ayasopi
cittaṁ na pariyādāya tiṭṭhati nindāpi cittaṁ na pariyādāya tiṭṭhati
pasaṁsāpi cittaṁ na pariyādāya tiṭṭhati sukhaṁpi cittaṁ na pariyādāya tiṭṭhati
dukkhaṁpi cittaṁ na pariyādāya tiṭṭhati so ca uppannaṁ lābhaṁ nānurujjhati
alābhe nappaṭivirujjhati uppannaṁ yasaṁ nānurujjhati ayase
nappaṭivirujjhati uppannaṁ pasaṁsaṁ nānurujjhati nindāya nappaṭivirujjhati
uppannaṁ sukhaṁ nānurujjhati dukkhe nappaṭivirujjhati so
evaṁ anurodhavirodhavippahīno parimuccati jātiyā jarāya maraṇena sokehi
paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi parimuccati dukkhasmāti
vadāmi ayaṁ kho bhikkhave viseso ayaṁ adhippāyaso idaṁ
nānākaraṇaṁ sutavato ariyasāvakassa assutavatā puthujjanenāti.
Lābho alābho ca yasāyaso ca
nindā pasaṁsā ca sukhaṁ dukkhañca
ete aniccā manujesu dhammā
asassatā vipariṇāmadhammā
ete ca ñatvā satimā sumedho
avekkhati vipariṇāmadhamme
Iṭṭhassa dhammā na mathenti cittaṁ
aniṭṭhato no paṭighātameti
tassānurodhā atha vā virodhā
vidhūpitā atthagatā na santi
padañca ñatvā virajaṁ asokaṁ
sammappajānāti bhavassa pāragūti.

[97] 7 Ekaṁ samayaṁ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate.
Acirapakkante devadatte tatra kho bhagavā devadattaṁ ārabbha bhikkhū
āmantesi sādhu bhikkhave bhikkhu kālena kālaṁ attavipattiṁ paccavekkhitā
hoti sādhu bhikkhave bhikkhu kālena kālaṁ paravipattiṁ paccavekkhitā
hoti sādhu bhikkhave bhikkhu kālena kālaṁ attasampattiṁ paccavekkhitā
hoti sādhu bhikkhave bhikkhu kālena kālaṁ parasampattiṁ paccavekkhitā hoti
aṭṭhahi bhikkhave asaddhammehi abhibhūto pariyādinnacitto devadatto
āpāyiko nerayiko kappaṭṭho atekiccho katamehi aṭṭhahi lābhena [1]-
bhikkhave abhibhūto pariyādinnacitto devadatto āpāyiko nerayiko
kappaṭṭho atekiccho alābhena bhikkhave yasena bhikkhave
ayasena bhikkhave sakkārena bhikkhave asakkārena bhikkhave
pāpicchatāya bhikkhave pāpamittatāya bhikkhave abhibhūto pariyādinnacitto
devadatto āpāyiko nerayiko kappaṭṭho atekiccho imehi kho
bhikkhave aṭṭhahi asaddhammehi abhibhūto pariyādinnacitto devadatto
1 Ma. hi.
Āpāyiko nerayiko kappaṭṭho atekiccho.
Sādhu bhikkhave bhikkhu uppannaṁ lābhaṁ abhibhuyya abhibhuyya vihareyya
uppannaṁ alābhaṁ uppannaṁ yasaṁ uppannaṁ ayasaṁ uppannaṁ sakkāraṁ
uppannaṁ asakkāraṁ uppannaṁ pāpicchataṁ uppannaṁ pāpamittataṁ abhibhuyya
abhibhuyya vihareyya kiñca bhikkhave bhikkhu atthavasaṁ paṭicca uppannaṁ
lābhaṁ abhibhuyya abhibhuyya vihareyya .pe. Yañhissa bhikkhave uppannaṁ
lābhaṁ anabhibhuyya viharato uppajjeyyuṁ āsavā vighātapariḷāhā uppannaṁ
lābhaṁ abhibhuyya viharato evaṁsa te āsavā vighātapariḷāhā na honti
yañhissa bhikkhave uppannaṁ alābhaṁ uppannaṁ yasaṁ uppannaṁ ayasaṁ
uppannaṁ sakkāraṁ uppannaṁ asakkāraṁ uppannaṁ pāpicchataṁ uppannaṁ
pāpamittataṁ anabhibhuyya viharato uppajjeyyuṁ āsavā vighātapariḷāhā
uppannaṁ pāpamittataṁ abhibhuyya viharato evaṁsa te āsavā vighātapariḷāhā
na honti idaṁ kho bhikkhave bhikkhu atthavasaṁ paṭicca
uppannaṁ lābhaṁ abhibhuyya abhibhuyya vihareyya uppannaṁ alābhaṁ uppannaṁ
yasaṁ uppannaṁ ayasaṁ uppannaṁ sakkāraṁ uppannaṁ asakkāraṁ uppannaṁ
pāpicchataṁ uppannaṁ pāpamittataṁ abhibhuyya abhibhuyya vihareyya tasmā
tiha bhikkhave evaṁ sikkhitabbaṁ uppannaṁ lābhaṁ abhibhuyya abhibhuyya viharissāma
uppannaṁ alābhaṁ uppannaṁ yasaṁ uppannaṁ ayasaṁ uppannaṁ sakkāraṁ
uppannaṁ asakkāraṁ uppannaṁ pāpicchataṁ uppannaṁ pāpamittataṁ abhibhuyya
abhibhuyya viharissāmāti evañhi vo bhikkhave sikkhitabbanti.

[98] 8 Ekaṁ samayaṁ āyasmā uttaro mahisavatthusmiṁ viharati
saṅkheyyake pabbate vaṭṭajālikāyaṁ 1 . Tatra kho āyasmā uttaro
bhikkhū āmantesi sādhāvuso bhikkhu kālena kālaṁ attavipattiṁ
paccavekkhitā hoti sādhāvuso bhikkhu kālena kālaṁ paravipattiṁ
paccavekkhitā hoti sādhāvuso bhikkhu kālena kālaṁ attasampattiṁ
paccavekkhitā hoti sādhāvuso bhikkhu kālena kālaṁ parasampattiṁ
paccavekkhitā hotīti.
Tena kho pana samayena vessavaṇo 2 mahārājā uttaradisāya
dakkhiṇadisaṁ gacchati kenacideva karaṇīyena assosi kho vessavaṇo
mahārājā āyasmato uttarassa mahisavatthusmiṁ saṅkheyyake pabbate
vaṭṭajālikāyaṁ bhikkhūnaṁ evaṁ dhammaṁ desentassa sādhāvuso bhikkhu
kālena kālaṁ attavipattiṁ paccavekkhitā hoti sādhāvuso bhikkhu kālena
kālaṁ paravipattiṁ paccavekkhitā hoti sādhāvuso bhikkhu kālena kālaṁ
attasampattiṁ paccavekkhitā hoti sādhāvuso bhikkhu kālena kālaṁ
parasampattiṁ paccavekkhitā hotīti athakho vessavaṇo mahārājā
seyyathāpi nāma balavā puriso sammiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya pasāritaṁ
vā bāhaṁ sammiñjeyya evameva mahisavatthusmiṁ saṅkheyyake pabbate
vaṭṭajālikāyaṁ antarahito devesu tāvatiṁsesu pāturahosi athakho
vessavaṇo mahārājā yena sakko devānamindo tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
1 Sī. dhavajālikāyaṁ. Ma. vaṭajālikāyaṁ. evamuparipi. 2 vessavaṇṇotipi.
Sakkaṁ devānamindaṁ etadavoca yagghe mārisa jāneyyāsi eso
āyasmā uttaro mahisavatthusmiṁ saṅkheyyake pabbate vaṭṭajālikāyaṁ
bhikkhūnaṁ evaṁ dhammaṁ deseti sādhāvuso bhikkhu kālena kālaṁ attavipattiṁ
.pe. Parasampattiṁ paccavekkhitā hotīti.
Athakho sakko devānamindo seyyathāpi nāma balavā puriso
sammiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya pasāritaṁ vā bāhaṁ sammiñjeyya
evameva devesu tāvatiṁsesu antarahito mahisavatthusmiṁ saṅkheyyake
pabbate vaṭṭajālikāyaṁ āyasmato uttarassa sammukhe pāturahosi
athakho sakko devānamindo yenāyasmā uttaro tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
āyasmantaṁ uttaraṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhāsi
ekamantaṁ ṭhito kho sakko devānamindo āyasmantaṁ uttaraṁ etadavoca
saccaṁ kira bhante āyasmā uttaro bhikkhūnaṁ evaṁ dhammaṁ desesi
sādhāvuso bhikkhu kālena kālaṁ attavipattiṁ .pe. Parasampattiṁ
paccavekkhitā hotīti. Evaṁ devānamindāti. Kiṁ pana 1 bhante
āyasmato uttarassa sakaṁ paṭibhāṇaṁ udāhu tassa bhagavato vacanaṁ
arahato sammāsambuddhassāti. Tenahi devānaminda upamaṁ te karissāmi
upamāyamidhekacce viññū purisā bhāsitassa atthaṁ ājānanti seyyathāpi
devānaminda gāmassa vā nigamassa vā avidūre mahādhaññarāsi tato
mahājanakāyo dhaññaṁ āhareyya kāyehipi 2 sīsakehipi 3 uccaṅkehipi 4
1 Ma. panidaṁ. 2 Ma. kājehipi. Yu. kācehipi. 3 Ma. Yu. piṭakehipi.
4 Ma. Yu. ucchaṅgehipi.
Añjalīhipi yo nu kho devānaminda [1]- mahājanakāyaṁ upasaṅkamitvā
evaṁ puccheyya kuto imaṁ dhaññaṁ āharathāti kathaṁ byākaramāno
nu kho devānaminda so mahājanakāyo sammā byākaramāno byākareyyāti.
Amumhā mahādhaññarāsimhā āharāmāti kho bhante so mahājanakāyo
sammā byākaramāno byākareyyāti. Evameva kho devānaminda
yaṅkiñci subhāsitaṁ sabbantaṁ tassa bhagavato vacanaṁ arahato sammāsambuddhassa
tato upādāyupādāya mayaṁ dhaññaṁ 2 ca bhaṇāmāti.
Acchariyaṁ bhante abbhutaṁ bhante yāva subhāsitañcidaṁ āyasmatā uttarena
yaṅkiñci subhāsitaṁ sabbantaṁ tassa bhagavato vacanaṁ arahato sammāsambuddhassa
tato upādāyupādāya mayaṁ dhaññaṁ 2 ca bhaṇāmāti evamidaṁ
bhante uttara ekaṁ samayaṁ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate
acirapakkante devadatte tatra kho bhagavā devadattaṁ ārabbha bhikkhū
āmantesi sādhu bhikkhave bhikkhu kālena kālaṁ attavipattiṁ
paccavekkhitā hoti sādhu bhikkhave bhikkhu kālena kālaṁ paravipattiṁ attasampattiṁ
parasampattiṁ paccavekkhitā hoti aṭṭhahi bhikkhave asaddhammehi
abhibhūto pariyādinnacitto devadatto āpāyiko nerayiko kappaṭṭho
atekiccho katamehi aṭṭhahi lābhena [3]- bhikkhave abhibhūto pariyādinnacitto
devadatto āpayiko nerayiko kappaṭṭho atekiccho alābhena
bhikkhave yasena bhikkhave ayasena bhikkhave sakkārena bhikkhave asakkārena
1 Ma. taṁ. 2 Ma. mayañcaññe ca. Yu. mayañca aññe ca. 3 Ma. hi.
Bhikkhave pāpicchatāya bhikkhave pāpamittatāya bhikkhave abhibhūto pariyādinnacitto
devadatto āpāyiko nerayiko kappaṭṭho atekiccho imehi
kho bhikkhave aṭṭhahi asaddhammehi abhibhūto pariyādinnacitto devadatto
āpāyiko nerayiko kappaṭṭho atekiccho sādhu bhikkhave bhikkhu
uppannaṁ lābhaṁ abhibhuyya abhibhuyya vihareyya uppannaṁ alābhaṁ uppannaṁ
yasaṁ uppannaṁ ayasaṁ uppannaṁ sakkāraṁ uppannaṁ asakkāraṁ uppannaṁ
pāpicchataṁ uppannaṁ pāpamittataṁ abhibhuyya abhibhuyya vihareyya.
Kiñca bhikkhave bhikkhu atthavasaṁ paṭicca uppannaṁ lābhaṁ abhibhuyya
abhibhuyya vihareyya uppannaṁ alābhaṁ uppannaṁ yasaṁ uppannaṁ ayasaṁ
uppannaṁ sakkāraṁ uppannaṁ asakkāraṁ uppannaṁ pāpicchataṁ uppannaṁ
pāpamittataṁ abhibhuyya abhibhuyya vihareyya yañhissa bhikkhave uppannaṁ
lābhaṁ anabhibhuyya viharato uppajjeyyuṁ āsavā vighātapariḷāhā uppannaṁ
lābhaṁ abhibhuyya viharato evaṁsa te āsavā vighātapariḷāhā na honti
yañhissa bhikkhave uppannaṁ alābhaṁ uppannaṁ yasaṁ uppannaṁ ayasaṁ
uppannaṁ sakkāraṁ uppannaṁ asakkāraṁ uppannaṁ pāpicchataṁ uppannaṁ
pāpamittataṁ anabhibhuyya viharato uppajjeyyuṁ āsavā vighātapariḷāhā
uppannaṁ pāpamittataṁ abhibhuyya viharato evaṁsa te āsavā vighātapariḷāhā
na honti idaṁ kho bhikkhave bhikkhu atthavasaṁ paṭicca
uppannaṁ lābhaṁ abhibhuyya abhibhuyya vihareyya uppannaṁ alābhaṁ uppannaṁ
yasaṁ uppannaṁ ayasaṁ uppannaṁ sakkāraṁ uppannaṁ asakkāraṁ uppannaṁ
Pāpicchataṁ uppannaṁ pāpamittataṁ abhibhuyya abhibhuyya vihareyya tasmā
tiha bhikkhave evaṁ sikkhitabbaṁ uppannaṁ lābhaṁ abhibhuyya abhibhuyya
viharissāma uppannaṁ alābhaṁ uppannaṁ yasaṁ uppannaṁ ayasaṁ
uppannaṁ sakkāraṁ uppannaṁ asakkāraṁ uppannaṁ pāpicchataṁ uppannaṁ
pāpamittataṁ abhibhuyya abhibhuyya viharissāmāti evañhi vo bhikkhave
sikkhitabbanti. Ettāvatā bhante uttara manussesu catasso parisā
bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo nāyaṁ dhammapariyāyo kismiñci
patiṭṭhito 1 uggaṇhātu bhante āyasmā uttaro imaṁ dhammapariyāyaṁ
pariyāpuṇātu bhante āyasmā uttaro imaṁ dhammapariyāyaṁ dhāretu
bhante āyasmā uttaro imaṁ dhammapariyāyaṁ atthasañhito ayaṁ
bhante dhammapariyāyo ādibrahmacariyakoti 2 .

[99] 9 Kulaputtoti bhikkhave nandaṁ sammā vadamāno vadeyya
balavāti bhikkhave nandaṁ sammā vadamāno vadeyya pāsādikoti
bhikkhave nandaṁ sammā vadamāno vadeyya tibbarāgoti bhikkhave
nandaṁ sammā vadamāno vadeyya kimaññattha bhikkhave nando
indriyesu guttadvāro bhojane mattaññū jāgariyamanuyutto
satisampajaññena samannāgato yehi nando sakkoti paripuṇṇaṁ
parisuddhaṁ brahmacariyaṁ caritunti 3 .
Tatrīdaṁ bhikkhave nandassa indriyesu guttadvāratāya hoti sace
bhikkhave nandassa puratthimā disā āloketabbā hoti sabbañcetaso 4
1 Ma. upaṭṭhito. 2 Sī. ādibrahmacariyiko. 3 Ma. itisaddo natthi.
4 Ma. sabbaṁ cetasā. evamuparipi.
Samannāharitvā nando puratthimaṁ disaṁ āloketi evaṁ me puratthimaṁ
disaṁ ālokayato nābhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssavissantīti
itiha tatra sampajāno hoti sace bhikkhave nandassa
pacchimā disā āloketabbā hoti uttarā disā āloketabbā
hoti dakkhiṇā disā āloketabbā hoti uddhaṁ ulloketabbā
hoti adho oloketabbā hoti anudisā anuviloketabbā
hoti sabbañcetaso samannāharitvā nando anudisaṁ anuviloketi
evaṁ me anudisaṁ anuvilokayato nābhijjhādomanassā pāpakā akusalā
dhammā anvāssavissantīti itiha tatra sampajāno hoti idaṁ
kho bhikkhave nandassa indriyesu guttadvāratāya hoti.
Tatrīdaṁ bhikkhave nandassa bhojane mattaññutāya hoti idha
bhikkhave nando paṭisaṅkhā yoniso āhāraṁ āhāreti neva davāya
na madāya na maṇḍanāya na vibhūsanāya yāvadeva imassa kāyassa
ṭhitiyā yāpanāya vihiṁsūparatiyā brahmacariyānuggahāya iti purāṇañca
vedanaṁ paṭihaṅkhāmi navañca vedanaṁ na uppādessāmi yātrā ca me
bhavissati anavajjatā ca phāsuvihāro cāti idaṁ kho bhikkhave nandassa
bhojane mattaññutāya hoti.
Tatrīdaṁ bhikkhave nandassa jāgariyānuyogasmiṁ hoti idha bhikkhave
nando divasaṁ caṅkamena nisajjāya āvaraṇiyehi 1 dhammehi cittaṁ parisodheti
rattiyā paṭhamaṁ yāmaṁ caṅkamena nisajjāya āvaṇiyehi dhammehi cittaṁ
1 Ma. āvaraṇīyehi. evamuparipi.
Parisodheti rattiyā majjhimaṁ yāmaṁ dakkhiṇena passena sīhaseyyaṁ
kappeti pādena pādaṁ accādhāya sato sampajāno uṭṭhānasaññaṁ
manasikaritvā rattiyā pacchimaṁ yāmaṁ paccuṭṭhāya caṅkamena nisajjāya
āvaraṇiyehi dhammehi cittaṁ parisodheti idaṁ kho bhikkhave nandassa
jāgariyānuyogasmiṁ hoti.
Tatrīdaṁ bhikkhave nandassa satisampajaññasmiṁ hoti idha
bhikkhave nandassa viditā vedanā uppajjanti viditā upaṭṭhahanti
viditā abbhatthaṁ gacchanti viditā saññā uppajjanti viditā
upaṭṭhahanti viditā abbhatthaṁ gacchanti viditā vitakkā uppajjanti
viditā upaṭṭhahanti viditā abbhatthaṁ gacchanti idaṁ kho bhikkhave nandassa
satisampajaññasmiṁ hotīti. Kimaññattha bhikkhave nando indriyesu
guttadvāro bhojane mattaññū jāgariyamanuyutto satisampajaññena
samannāgato yehi nando sakkoti paripuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ
caritunti.

[100] 10 Ekaṁ samayaṁ bhagavā campāyaṁ viharati gaggarāya
pokkharaṇiyā tīre. Tena kho pana samayena bhikkhū bhikkhuṁ āpattiyā codenti
so bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codiyamāno aññenāññaṁ paṭicarati
bahiddhā kathaṁ apanāmeti kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti.
Athakho bhagavā bhikkhū āmantesi niddhamathetaṁ bhikkhave puggalaṁ niddhamathetaṁ bhikkhave
puggalaṁ apaneyyo 1 bhikkhave puggalo kiṁ [2]- paraputto viheṭheti 3
1 Sī. apaneyyo so. Ma. apaneyyaso. 2 Sī. Ma. Yu. vo.
3 Sī. putto viheṭhiyati. Ma. tena paraputtena visodhitena. Yu. puttā viheṭheti.
Idha bhikkhave ekaccassa puggalassa tādisaṁyeva hoti abhikkantaṁ paṭikkantaṁ
ālokitaṁ vilokitaṁ sammiñjitaṁ pasāritaṁ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṁ
seyyathāpi aññesaṁ bhaddakānaṁ bhikkhūnaṁ yāvassa bhikkhū āpattiṁ na
passanti yato ca khvassa bhikkhū āpattiṁ passanti tamenaṁ evaṁ
jānanti samaṇadūsīvāyaṁ samaṇapalāpo samaṇakaraṇḍavoti tamenaṁ
iti viditvā bahiddhā nāsenti taṁ kissa hetu mā aññe
bhaddake bhikkhū dūsesīti. Seyyathāpi bhikkhave sampanne yavakaraṇe
yavadūsī jāyetha yavapalāpo yavakaraṇḍavo tassa tādisaṁyeva mūlaṁ hoti
seyyathāpi aññesaṁ bhaddakānaṁ yavānaṁ tādisaṁyeva nālaṁ hoti
seyyathāpi aññesaṁ bhaddakānaṁ yavānaṁ tādisaṁyeva palāsaṁ 1 hoti
seyyathāpi aññesaṁ bhaddakānaṁ yavānaṁ yāvassa sīsaṁ na nibbattati
yato ca khvassa sīsaṁ nibbattati tamenaṁ evaṁ jānanti yavadūsīvāyaṁ
yavapalāpo yavakaraṇḍavoti tamenaṁ iti viditvā samūlaṁ uppāṭetvā
bahiddhā yavakaraṇassa chaḍḍenti taṁ kissa hetu mā aññe
bhaddakeyeva dūsesīti evameva kho bhikkhave idhekaccassa puggalassa
tādisaṁyeva hoti abhikkantaṁ paṭikkantaṁ ālokitaṁ vilokitaṁ sammiñjitaṁ
pasāritaṁ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṁ seyyathāpi aññesaṁ bhaddakānaṁ bhikkhūnaṁ
yāvassa bhikkhū āpattiṁ na passanti yato ca khvassa bhikkhū āpattiṁ
passanti tamenaṁ evaṁ jānanti samaṇadūsīvāyaṁ samaṇapalāpo
samaṇakaraṇḍavoti tamenaṁ iti viditvā bahiddhā nāsenti taṁ
1 Ma. pattaṁ.
Kissa hetu mā aññe bhaddake bhikkhū dūsesīti. Seyyathāpi bhikkhave
mahato dhaññarāsissa phusayamānassa 1 tattha yāni tāni dhaññāni
daḷhāni sāravantāni tāni ekamantaṁ puñjaṁ hoti yāni pana tāni
dhaññāni dubbalāni palāpāni tāni vāto ekamantaṁ apavahati tamenaṁ
sāmikā sammajjaniṁ gahetvā bhiyyoso mattāya apasammajjanti taṁ
kissa hetu mā aññe bhaddake dhaññe dūsesīti evameva kho
bhikkhave idhekaccassa puggalassa tādisaṁyeva hoti abhikkantaṁ paṭikkantaṁ
ālokitaṁ vilokitaṁ sammiñjitaṁ pasāritaṁ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṁ
seyyathāpi aññesaṁ bhaddakānaṁ bhikkhūnaṁ yāvassa bhikkhū āpattiṁ na
passanti yato ca khvassa bhikkhū āpattiṁ passanti tamenaṁ evaṁ
jānanti samaṇadūsīvāyaṁ samaṇapalāpo samaṇakaraṇḍavoti tamenaṁ
iti viditvā bahiddhā nāsenti taṁ kissa hetu mā aññe
bhaddake bhikkhū dūsesīti. Seyyathāpi bhikkhave puriso udapānanāḷiyatthiko 2
tiṇhaṁ kudhāriṁ 3 ādāya vanaṁ paviseyya so tantadeva 4 rukkhaṁ kudhāripāsena
ākoṭeti tattha yāni tāni rukkhāni daḷhāni sāravantāni tāni
kudhāripāsena ākoṭitāni kakkhaḷaṁ paṭinadanti yāni pana tāni
rukkhāni antopūtīni avassutāni kasambujātāni tāni kudhāripāsena
ākoṭitāni daddaraṁ paṭinadanti tamenaṁ mūle chindati mūle
chinditvā agge chindati agge chinditvā anto suvisodhitaṁ visodheti
anto suvisodhitaṁ visodhetvā udapānanāḷiṁ 5 yojeti evameva kho
1 Sī. Yu. vuyhamānassa. Ma. phuṇamānassa. 2 Ma. udapānapanāḷiyatthiko.
3 Ma. kuṭhāriṁ. evamuparipi. 4 Ma. yaṁ yadeva. 5 Ma. udapānapanāḷiṁ.
Bhikkhave idhekaccassa puggalassa tādisaṁyeva hoti abhikkantaṁ paṭikkantaṁ
ālokitaṁ vilokitaṁ sammiñjitaṁ pasāritaṁ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṁ
seyyathāpi aññesaṁ bhaddakānaṁ bhikkhūnaṁ yāvassa bhikkhū āpattiṁ na
passanti yato ca khvassa bhikkhū āpattiṁ passanti tamenaṁ evaṁ
jānanti samaṇadūsīvāyaṁ samaṇapalāpo samaṇakaraṇḍavoti tamenaṁ
iti viditvā bahiddhā nāsenti taṁ kissa hetu mā aññe
bhaddake bhikkhū dūsesīti.
Saṁvāsāya vijānetha 1 pāpicchakodhano iti
makkhī thambhī palāsī ca issukī maccharī saṭho
saṇhavāco 2 janavati samaṇo viya bhāsati
raho karoti karaṇaṁ pāpadiṭṭhi anādaro
saṁsappī ca musāvādī taṁ viditvā yathākathaṁ
sabbe samaggā hutvāna abhinibbajjayātha naṁ
kāraṇḍavaṁ niddhamavā 3 kasambuṁ apakassavā 4
tato palāpe vāhetha assamaṇe samaṇamānine 5
niddhamitvā pāpicchaṁ 6 pāpalācāragocare 7
suddhāsuddhehi saṁvāsaṁ kappayavho paṭissatā
tato samaggā nipakā dukkhassantaṁ karissathāti.
1 Ma. vijānātha. 2 Ma. santavāco. 3 Ma. Yu. niddhamatha. 4 Ma. Yu. apakassatha.
5 Yu. samaṇamānino. 6 Ma. Yu. pāpicche. 7 Ma. Yu. pāpāacāragocare.
Mettāvaggo paṭhamo.
Tassuddānaṁ
mettapaññā ca dve ca piye dve cāppiye dve ca
lokalokavipattiyo devadatto ca uttaro
nando kāraṇḍavena cāti 1 .
------------
Mahāvaggo dutiyo

[101] 11 Evamme sutaṁ. Ekaṁ samayaṁ bhagavā verañjāyaṁ viharati
naḷerupūcimaṇḍarukkhamūle 2 . Athakho verañjo brāhmaṇo yena bhagavā
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodi sammodanīyaṁ kathaṁ
sārāṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi ekamantaṁ nisinno kho
verañjo brāhmaṇo bhagavantaṁ etadavoca sutametaṁ bho gotama
samaṇo gotamo na brāhmaṇe jiṇṇe vuḍḍhe mahallake addhagate
vayoanuppatte abhivādeti vā paccuṭṭheti vā āsanena vā nimantetīti
tayidaṁ bho gotama tatheva na hi bhavaṁ gotama brāhmaṇe jiṇṇe
vuḍḍhe mahallake addhagate vayoanuppatte abhivādeti vā paccuṭṭheti
vā āsanena vā nimanteti tayidaṁ bho gotama na sampannamevāti.
Nāhantaṁ brāhmaṇa passāmi sadevake loke samārake sabrahmake
sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya yamahaṁ abhivādeyyaṁ vā
paccuṭṭheyyaṁ vā āsanena vā nimanteyyaṁ yañhi brāhmaṇa tathāgato
1 Ma. mettaṁ paññā ca dve pīyā dve lokā dve vipattiyo
devadatto ca uttaro nando kāraṇḍavena cāti.
2 Ma. naḷerupucimaṇḍamūle. evamuparipi.
Abhivādeyya vā paccuṭṭheyya vā āsanena vā nimanteyya muddhāpi
tassa vipateyyāti.
Arasarūpo bhavaṁ gotamoti. Atthi khvesa brāhmaṇa pariyāyo
yena maṁ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya arasarūpo samaṇo
gotamoti ye te brāhmaṇa rūparasā saddarasā gandharasā rasarasā
phoṭṭhabbarasā te tathāgatassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā
anabhāvaṁkatā 1 āyatiṁ anuppādadhammā ayaṁ kho brāhmaṇa pariyāyo
yena maṁ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya arasarūpo samaṇo gotamoti
no ca kho yaṁ tvaṁ sandhāya vadesīti.
Nibbhogo bhavaṁ gotamoti. Atthi khvesa brāhmaṇa pariyāyo
yena maṁ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya nibbhogo samaṇo gotamoti
ye te brāhmaṇa rūpabhogā saddabhogā gandhabhogā rasabhogā
phoṭṭhabbabhogā te tathāgatassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā
anabhāvaṁkatā āyatiṁ anuppādadhammā ayaṁ kho brāhmaṇa pariyāyo
yena maṁ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya nibbhogo samaṇo gotamoti
no ca kho yaṁ tvaṁ sandhāya vadesīti.
Akiriyavādo bhavaṁ gotamoti. Atthi khvesa brāhmaṇa pariyāyo
yena maṁ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya akiriyavādo samaṇo
gotamoti ahañhi brāhmaṇa akiriyaṁ vadāmi kāyaduccaritassa
vacīduccaritassa manoduccaritassa anekavihitānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ
1 Sī. Yu. anabhāvakatā. evamuparipi.
Akiriyaṁ vadāmi ayaṁ kho brāhmaṇa pariyāyo yena maṁ pariyāyena
sammā vadamāno vadeyya akiriyavādo samaṇo gotamoti no ca
kho yaṁ tvaṁ sandhāya vadesīti.
Ucchedavādo bhavaṁ gotamoti. Atthi khvesa brāhmaṇa pariyāyo
yena maṁ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya ucchedavādo samaṇo
gotamoti ahañhi brāhmaṇa ucchedaṁ vadāmi rāgassa dosassa
mohassa anekavihitānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ ucchedaṁ vadāmi
ayaṁ kho brāhmaṇa pariyāyo yena maṁ pariyāyena sammā vadamāno
vadeyya ucchedavādo samaṇo gotamoti no ca kho yaṁ tvaṁ
sandhāya vadesīti.
Jegucchī bhavaṁ gotamoti. Atthi khvesa brāhmaṇa pariyāyo yena
maṁ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya jegucchī samaṇo gotamoti
ahañhi brāhmaṇa jegucchaṁ 1 vadāmi kāyaduccaritena vacīduccaritena
manoduccaritena [2]- anekavihitānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ samāpattiyā
jegucchaṁ vadāmi 3 ayaṁ kho brāhmaṇa pariyāyo yena maṁ pariyāyena
sammā vadamāno vadeyya jegucchī samaṇo gotamoti no ca kho
yaṁ tvaṁ sandhāya vadesīti.
Venayiko bhavaṁ gotamoti. Atthi khvesa brāhmaṇa pariyāyo
yena maṁ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya venayiko samaṇo gotamoti
ahañhi brāhmaṇa vinayāya dhammaṁ desemi rāgassa dosassa mohassa
1 Ma. jigucchāmi. 2 Ma. jigucchāmi. 3 Ma. jegucchaṁ vadāmīti pāṭhadvayaṁ natthi.
Anekavihitānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ vinayāya dhammaṁ desemi
ayaṁ kho brāhmaṇa pariyāyo yena maṁ pariyāyena sammā vadamāno
vadeyya venayiko samaṇo gotamoti no ca kho yaṁ tvaṁ sandhāya
vadesīti.
Tapassī bhavaṁ gotamoti. Atthi khvesa brāhmaṇa pariyāyo yena
maṁ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya tapassī samaṇo gotamoti
tapanīyāhaṁ brāhmaṇa pāpake akusale dhamme vadāmi kāyaduccaritaṁ
vacīduccaritaṁ manoduccaritaṁ yassa kho brāhmaṇa tapanīyā pāpakā akusalā
dhammā pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅgatā āyatiṁ
anuppādadhammā tamahaṁ tapassīti vadāmi tathāgatassa kho brāhmaṇa
tapanīyā pāpakā akusalā dhammā pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā
anabhāvaṅgatā āyatiṁ anuppādadhammā ayaṁ kho brāhmaṇa pariyāyo
yena maṁ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya tapassī samaṇo gotamoti
no ca kho yaṁ tvaṁ sandhāya vadesīti.
Appagabbho bhavaṁ gotamoti. Atthi khvesa brāhmaṇa pariyāyo
yena maṁ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya appagabbho samaṇo
gotamoti yassa kho brāhmaṇa āyatiṁ gabbhaseyyā punabbhavābhinibbatti
pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅgatā āyatiṁ
anuppādadhammā tamahaṁ appagabbhoti vadāmi tathāgatassa kho
Brāhmaṇa āyatiṁ gabbhaseyyā punabbhavābhinibbatti pahīnā ucchinnamūlā
tālāvatthukatā anabhāvaṅgatā āyatiṁ anuppādadhammā ayaṁ kho brāhmaṇa
pariyāyo yena maṁ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya appagabbho
samaṇo gotamoti no ca kho yaṁ tvaṁ sandhāya vadesi.
Seyyathāpi brāhmaṇa kukkuṭiyā aṇḍāni aṭṭha vā dasa vā dvādasa
vā tānassu kukkuṭiyā sammāadhisayitāni sammāpariseditāni sammāparibhāvitāni
yo nu kho tesaṁ kukkuṭacchāpakānaṁ paṭhamataraṁ pādanakhasikhāya
vā mukhatuṇḍakena vā aṇḍakosaṁ padāletvā sotthinā abhinibbijjheyya
kinti svāssa vacanīyo jeṭṭho vā kaniṭṭho vāti.
Jeṭṭhotissa bho gotama vacanīyo so hi nesaṁ bho gotama jeṭṭho
hotīti. Evameva kho ahaṁ brāhmaṇa avijjāgatāya pajāya aṇḍabhūtāya
pariyonaddhāya avijjaṇḍakosaṁ padāletvā ekova loke anuttaraṁ
sammāsambodhiṁ abhisambuddho ahañhi brāhmaṇa jeṭṭho seṭṭho
lokassa āraddhaṁ kho pana me brāhmaṇa viriyaṁ ahosi asallīnaṁ
upaṭṭhitā sati appamuṭṭhā passaddho kāyo asāraddho samāhitaṁ cittaṁ
ekaggaṁ so kho ahaṁ brāhmaṇa vivicceva kāmehi vivicca akusalehi
dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamajjhānaṁ upasampajja
vihāsiṁ 1 vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ
avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ dutiyajjhānaṁ upasampajja vihāsiṁ
pītiyā ca virāgā upekkhako ca vihāsiṁ sato ca sampajāno sukhañca
1 Ma. viharāmi. evamuparipi.
Kāyena paṭisaṁvedesiṁ 1 yantaṁ ariyā ācikkhanti upekkhako satimā
sukhavihārīti tatiyajjhānaṁ upasampajja vihāsiṁ sukhassa ca pahānā
dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā
adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthajjhānaṁ upasampajja vihāsiṁ so
evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese
mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte pubbenivāsānussatiñāṇāya
cittaṁ abhininnāmesiṁ so anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarāmi
seyyathīdaṁ ekampi jātiṁ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi
jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṁsampi
jātiyo cattāḷīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi
jātisatasahassampi anekepi saṁvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe
anekepi saṁvaṭṭavivaṭṭakappe amutrāsiṁ evaṁnāmo evaṁgotto
evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhapaṭisaṁvedī evamāyupariyanto so
tato cuto amutra udapādiṁ tatrāpāsiṁ evaṁnāmo evaṁgotto
evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhapaṭisaṁvedī evamāyupariyanto so
tato cuto idhūpapannoti iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ
anussarāmi ayaṁ kho me brāhmaṇa rattiyā paṭhame
yāme paṭhamā vijjā adhigatā avijjā vihatā vijjā uppannā tamo
vihato āloko uppanno yathātaṁ appamattassa ātāpino pahitattassa
viharato ayaṁ kho me brāhmaṇa paṭhamā abhinibbidhā ahosi
1 Ma. paṭisaṁvedemi.
Kukkuṭacchāpakasseva aṇḍakosamhā so evaṁ samāhite citte parisuddhe
pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite
āneñjappatte sattānaṁ cutūpapātañāṇāya cittaṁ abhininnāmesiṁ so
dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passāmi cavamāne
upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate
yathākammūpage satte pajānāmi ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena
samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena
samannāgatā ariyānaṁ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā
te kāyassa bhedā parammaraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapannā
ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena
samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṁ anupavādakā sammādiṭṭhikā
sammādiṭṭhikammasamādānā te kāyassa bhedā parammaraṇā
sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapannāti iti dibbena cakkhunā visuddhena
atikkantamānusakena satte passāmi cavamāne upapajjamāne hīne
paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte
pajānāmi ayaṁ kho me brāhmaṇa rattiyā majjhime yāme dutiyā
vijjā adhigatā avijjā vihatā vijjā uppannā tamo vihato āloko
uppanno yathātaṁ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato ayaṁ
kho me brāhmaṇa dutiyā abhinibbidhā ahosi kukkuṭacchāpakasseva
aṇḍakosamhā so evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte
Anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte
āsavānaṁ khayañāṇāya cittaṁ abhininnāmesiṁ so idaṁ dukkhanti
yathābhūtaṁ abbhaññāsiṁ ayaṁ dukkhasamudayoti yathābhūtaṁ abbhaññāsiṁ ayaṁ
dukkhanirodhoti yathābhūtaṁ abbhaññāsiṁ ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti
yathābhūtaṁ abbhaññāsiṁ ime āsavāti yathābhūtaṁ abbhaññāsiṁ ayaṁ
āsavasamudayoti yathābhūtaṁ abbhaññāsiṁ ayaṁ āsavanirodhoti yathābhūtaṁ
abbhaññāsiṁ ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṁ abbhaññāsiṁ
tassa me evaṁ jānato evaṁ passato kāmāsavāpi cittaṁ vimuccittha
bhavāsavāpi cittaṁ vimuccittha avijjāsavāpi cittaṁ vimuccittha vimuttasmiṁ
vimuttamiti ñāṇaṁ ahosi khīṇā jāti vusitaṁ brahmacariyaṁ kataṁ
karaṇīyaṁ nāparaṁ itthattāyāti abbhaññāsiṁ ayaṁ kho me brāhmaṇa
rattiyā pacchime yāme tatiyā vijjā adhigatā avijjā vihatā vijjā
uppannā tamo vihato āloko uppanno yathātaṁ appamattassa
ātāpino pahitattassa viharato ayaṁ kho me brāhmaṇa tatiyā
abhinibbidhā ahosi kukkuṭacchāpakasseva aṇḍakosamhāti.
Evaṁ vutte verañjo brāhmaṇo bhagavantaṁ etadavoca jeṭṭho
bhavaṁ gotamo seṭṭho bhavaṁ gotamo abhikkantaṁ bho gotama abhikkantaṁ
bho gotama seyyathāpi bho gotama nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya paṭicchannaṁ
vā vivareyya mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya andhakāre vā
telapajjotaṁ dhāreyya cakkhumanto rūpāni dakkhantīti evameva bhotā
Gotamena anekapariyāyena dhammo pakāsito esāhaṁ bhavantaṁ gotamaṁ
saraṇaṁ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca upāsakaṁ maṁ bhavaṁ gotamo dhāretu
ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṅgatanti.

[102] 12 Ekaṁ samayaṁ bhagavā vesāliyaṁ viharati mahāvane
kūṭāgārasālāyaṁ. Tena kho pana samayena sambahulā abhiññātā
abhiññātā licchavī santhāgāre sannisinnā sannipatitā anekapariyāyena
buddhassa vaṇṇaṁ bhāsanti dhammassa vaṇṇaṁ bhāsanti saṅghassa vaṇṇaṁ
bhāsanti.
Tena kho pana samayena sīho senāpati nigaṇṭhasāvako tassaṁ
parisāyaṁ nisinno hoti athakho sīhassa senāpatissa etadahosi
nissaṁsayaṁ kho so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho bhavissati tathā hime
sambahulā abhiññātā abhiññātā licchavī santhāgāre sannisinnā
sannipatitā anekapariyāyena buddhassa vaṇṇaṁ bhāsanti dhammassa vaṇṇaṁ
bhāsanti saṅghassa vaṇṇaṁ bhāsanti yannūnāhaṁ taṁ bhagavantaṁ dassanāya
upasaṅkameyyaṁ arahantaṁ sammāsambuddhanti. Athakho sīho senāpati
yena nigaṇṭho nāṭaputto tenupasaṅkami upasaṅkamitvā nigaṇṭhaṁ
nāṭaputtaṁ etadavoca icchāmahaṁ bhante samaṇaṁ gotamaṁ dassanāya
upasaṅkamitunti. Kiṁ pana tvaṁ sīha kiriyavādo samāno akiriyavādaṁ
samaṇaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkamissasi samaṇo hi sīha gotamo
akiriyavādo samāno 1 akiriyāya dhammaṁ deseti tena ca sāvake vinetīti.
1 Ma. ayaṁ pāṭho natthi.
Athakho sīhassa senāpatissa yo ahosi gamiyābhisaṅkhāro bhagavantaṁ
dassanāya so paṭippassambhi.
Dutiyampi kho sambahulā abhiññātā abhiññātā licchavī
santhāgāre sannisinnā sannipatitā anekapariyāyena buddhassa vaṇṇaṁ
bhāsanti dhammassa vaṇṇaṁ bhāsanti saṅghassa vaṇṇaṁ bhāsanti. Dutiyampi
kho sīhassa senāpatissa etadahosi nissaṁsayaṁ kho so bhagavā
arahaṁ sammāsambuddho bhavissati tathā hime sambahulā abhiññātā
abhiññātā licchavī santhāgāre sannisinnā sannipatitā anekapariyāyena
buddhassa vaṇṇaṁ bhāsanti dhammassa vaṇṇaṁ bhāsanti saṅghassa vaṇṇaṁ
bhāsanti yannūnāhaṁ taṁ bhagavantaṁ dassanāya upasaṅkameyyaṁ arahantaṁ
sammāsambuddhanti. Athakho sīho senāpati yena nigaṇṭho nāṭaputto
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā nigaṇṭhaṁ nāṭaputtaṁ etadavoca icchāmahaṁ
bhante samaṇaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkamitunti. Kiṁ pana tvaṁ
sīha kiriyavādo samāno akiriyavādaṁ samaṇaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkamissasi
samaṇo hi sīha gotamo akiriyavādo akiriyāya dhammaṁ
deseti tena ca sāvake vinetīti. Dutiyampi kho sīhassa senāpatissa
yo ahosi gamiyābhisaṅkhāro bhagavantaṁ dassanāya so paṭippassambhi.
Tatiyampi kho sambahulā abhiññātā abhiññātā licchavī santhāgāre
sannisinnā sannipatitā anekapariyāyena buddhassa vaṇṇaṁ bhāsanti
dhammassa vaṇṇaṁ bhāsanti saṅghassa vaṇṇaṁ bhāsanti. Tatiyampi kho
Sīhassa senāpatissa etadahosi nissaṁsayaṁ kho so bhagavā arahaṁ
sammāsambuddho bhavissati tathā hime sambahulā abhiññātā abhiññātā
licchavī santhāgāre sannisinnā sannipatitā anekapariyāyena buddhassa
vaṇṇaṁ bhāsanti dhammassa vaṇṇaṁ bhāsanti saṅghassa vaṇṇaṁ bhāsanti
kiṁ hime karissanti nigaṇṭhā apalokitā vā anapalokitā vā
yannūnāhaṁ anapaloketvāva nigaṇṭhaṁ 1 taṁ bhagavantaṁ dassanāya upasaṅkameyyaṁ
arahantaṁ sammāsambuddhanti. Athakho sīho senāpati pañcamattehi
rathasatehi divā divassa vesāliyā niyyāsi bhagavantaṁ dassanāya yāvatikā
yānassa bhūmi yānena gantvā yānā paccorohitvā pattikova ārāmaṁ 2
pāvisi 3 . Athakho sīho senāpati yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi ekamantaṁ nisinno kho
sīho senāpati bhagavantaṁ etadavoca sutametaṁ bhante akiriyavādo
samaṇo gotamo akiriyāya dhammaṁ deseti tena ca sāvake vinetīti
ye te bhante evamāhaṁsu akiriyavādo samaṇo gotamo akiriyāya dhammaṁ
deseti tena ca sāvake vinetīti kiñca 4 te bhante bhagavato vuttavādino
na ca bhagavantaṁ abhūtena abbhācikkhanti dhammassa cānudhammaṁ
byākaronti na ca koci sahadhammiko vādānupāto 5 gārayhaṭṭhānaṁ
āgacchati anabbhakkhātukāmā hi mayaṁ bhante bhagavantanti.
Atthi sīha pariyāyo yena maṁ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya
akiriyavādo samaṇo gotamo akiriyāya dhammaṁ deseti tena ca sāvake
1 Ma. nigaṇṭhe. 2 Ma. ayaṁ pāṭho natthi. 3 Ma. agamāsi. 4 Ma. kacci.
5 Ma. vādānuvādo. evamuparipi.
Vinetīti atthi sīha pariyāyo yena maṁ pariyāyena sammā vadamāno
vadeyya kiriyavādo samaṇo gotamo kiriyāya dhammaṁ deseti tena
ca sāvake vinetīti atthi sīha pariyāyo yena maṁ pariyāyena sammā
vadamāno vadeyya ucchedavādo samaṇo gotamo ucchedāya dhammaṁ
deseti tena ca sāvake vinetīti atthi sīha pariyāyo yena maṁ
pariyāyena sammā vadamāno vadeyya jegucchī samaṇo gotamo
jigucchitāya 1 dhammaṁ deseti tena ca sāvake vinetīti atthi sīha
pariyāyo yena maṁ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya venayiko
samaṇo gotamo vinayāya dhammaṁ deseti tena ca sāvake vinetīti
atthi sīha pariyāyo yena maṁ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya
tapassī samaṇo gotamo tapassitāya dhammaṁ deseti tena ca sāvake
vinetīti atthi sīha pariyāyo yena maṁ pariyāyena sammā vadamāno
vadeyya appagabbho samaṇo gotamo appagabbhatāya dhammaṁ deseti
tena ca sāvake vinetīti atthi sīha pariyāyo yena maṁ pariyāyena
sammā vadamāno vadeyya assattho 2 samaṇo gotamo assāsāya
dhammaṁ deseti tena ca sāvake vinetīti.
Katamo ca sīha pariyāyo yena maṁ pariyāyena sammā vadamāno
vadeyya akiriyavādo samaṇo gotamo akiriyāya dhammaṁ deseti tena
ca sāvake vinetīti ahañhi sīha akiriyaṁ vadāmi kāyaduccaritassa
vacīduccaritassa manoduccaritassa anekavihitānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ
1 Ma. jegucchitāya. 2 Ma. assāsako. evamuparipi.
Dhammānaṁ akiriyaṁ vadāmi ayaṁ kho sīha pariyāyo yena maṁ pariyāyena
sammā vadamāno vadeyya akiriyavādo samaṇo gotamo akiriyāya
dhammaṁ deseti tena ca sāvake vinetīti.
Katamo ca sīha pariyāyo yena maṁ pariyāyena sammā vadamāno
vadeyya kiriyavādo samaṇo gotamo kiriyāya dhammaṁ deseti tena
ca sāvake vinetīti ahañhi sīha kiriyaṁ vadāmi kāyasucaritassa
vacīsucaritassa manosucaritassa anekavihitānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ kiriyaṁ vadāmi
ayaṁ kho sīha pariyāyo yena maṁ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya
kiriyavādo samaṇo gotamo kiriyāya dhammaṁ deseti tena ca sāvake
vinetīti.
Katamo ca sīha pariyāyo yena maṁ pariyāyena sammā vadamāno
vadeyya ucchedavādo samaṇo gotamo ucchedāya dhammaṁ deseti
tena ca sāvake vinetīti ahañhi saha ucchedaṁ vadāmi rāgassa
dosassa mohassa anekavihitānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ ucchedaṁ
vadāmi ayaṁ kho sīha pariyāyo yena maṁ pariyāyena sammā vadamāno
vadeyya ucchedavādo samaṇo gotamo ucchedāya dhammaṁ deseti tena ca
sāvake vinetīti.
Katamo ca sīha pariyāyo yena maṁ pariyāyena sammā vadamāno
vadeyya jegucchī samaṇo gotamo jegucchitāya dhammaṁ deseti tena
ca sāvake vinetīti ahañhi sīha jigucchāmi kāyaduccaritena
Vacīduccaritena manoduccaritena jigucchāmi anekavihitānaṁ pāpakānaṁ
akusalānaṁ dhammānaṁ samāpattiyā ayaṁ kho sīha pariyāyo yena maṁ
pariyāyena sammā vadamāno vadeyya jegacchī samaṇo gotamo
jegucchitāya dhammaṁ deseti tena ca sāvake vinetīti.
Katamo ca sīha pariyāyo yena maṁ pariyāyena sammā vadamāno
vadeyya venayiko samaṇo gotamo vinayāya dhammaṁ deseti tena
ca sāvake vinetīti ahañhi sīha vinayāya dhammaṁ desemi rāgassa
dosassa mohassa anekavihitānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ vinayāya
dhammaṁ desemi ayaṁ kho sīha pariyāyo yena maṁ pariyāyena sammā
vadamāno vadeyya venayiko samaṇo gotamo vinayāya dhammaṁ deseti
tena ca sāvake vinetīti.
Katamo ca sīha pariyāyo yena maṁ pariyāyena sammā
vadamāno vadeyya tapassī samaṇo gotamo tapassitāya dhammaṁ deseti
tena ca sāvake vinetīti tapanīyāhaṁ pāpake akusale dhamme
vadāmi kāyaduccaritaṁ vacīduccaritaṁ manoduccaritaṁ yassa kho sīha
tapanīyā pāpakā akusalā dhammā pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā
anabhāvaṅgatā āyatiṁ anuppādadhammā tamahaṁ tapassīti vadāmi tathāgatassa
kho sīha tapanīyā pāpakā akusalā dhammā pahīnā ucchinnamūlā
tālāvatthukatā anabhāvaṅgatā āyatiṁ anuppādadhammā ayaṁ kho sīha
pariyāyo yena maṁ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya tapassī
Samaṇo gotamo tapassitāya dhammaṁ deseti tena ca sāvake vinetīti.
Katamo ca sīha pariyāyo yena maṁ pariyāyena sammā
vadamāno vadeyya appagabbho samaṇo gotamo appagabbhatāya dhammaṁ
deseti tena ca sāvake vinetīti yassa kho sīha āyatiṁ gabbhaseyyā
punabbhavābhinibbatti pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā
anabhāvaṅgatā āyatiṁ anuppādadhammā tamahaṁ appagabbhoti vadāmi
tathāgatassa kho sīha āyatiṁ gabbhaseyyā punabbhavābhinibbatti pahīnā
ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅgatā āyatiṁ anuppādadhammā ayaṁ
kho sīha pariyāyo yena maṁ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya
appagabbho samaṇo gotamo appagabbhatāya dhammaṁ deseti tena ca
sāvake vinetīti.
Katamo ca sīha pariyāyo yena maṁ pariyāyena sammā
vadamāno vadeyya assattho samaṇo gotamo assāsāya dhammaṁ
deseti tena ca sāvake vinetīti ahañhi sīha assattho paramena
assāsena assāsāya dhammaṁ desemi tena ca sāvake vinemi ayaṁ
kho sīha pariyāyo yena maṁ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya
assattho samaṇo gotamo assāsāya dhammaṁ deseti tena ca sāvake
vinetīti.
Evaṁ vutte sīho senāpati bhagavantaṁ etadavoca abhikkantaṁ
bhante abhikkantaṁ bhante .pe. Upāsakaṁ maṁ bhante bhagavā dhāretu
Ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṅgatanti. Anuviccakāraṁ kho sīha karohi
anuviccakāro tumhādisānaṁ ñātamanussānaṁ sādhu hotīti. Imināpāhaṁ
bhante bhagavato bhiyyoso mattāya attamano abhiraddho yaṁ maṁ bhagavā
evamāha anuviccakāraṁ kho sīha karohi anuviccakāro tumhādisānaṁ
ñātamanussānaṁ sādhu hotīti mañhi bhante aññatitthiyā sāvakaṁ
labhitvā kevalakappaṁ vesāliṁ paṭākaṁ parihareyyuṁ sīho amhākaṁ senāpati
sāvakattaṁ upagatoti atha ca pana maṁ 1 bhagavā evamāha anuviccakāraṁ
kho sīha karohi anuviccakāro tumhādisānaṁ ñātamanussānaṁ sādhu
hotīti esāhaṁ bhante dutiyakampi 2 bhagavantaṁ saraṇaṁ gacchāmi dhammañca
bhikkhusaṅghañca upāsakaṁ maṁ bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ
saraṇaṅgatanti. Dīgharattaṁ kho te sīha nigaṇṭhānaṁ opānabhūtaṁ kulaṁ
yena nesaṁ upagatānaṁ piṇḍapātaṁ dātabbaṁ maññeyyāsīti. Imināpāhaṁ
bhante bhagavato bhiyyoso mattāya attamano abhiraddho yaṁ maṁ bhagavā
evamāha dīgharattaṁ kho sīha nigaṇṭhānaṁ opānabhūtaṁ kulaṁ yena nesaṁ
upagatānaṁ piṇḍapātaṁ dātabbaṁ maññeyyāsīti sutametaṁ bhante
samaṇo gotamo evamāha mayhameva dānaṁ dātabbaṁ na aññesaṁ dānaṁ
dātabbaṁ mayhameva sāvakānaṁ dānaṁ dātabbaṁ na aññesaṁ sāvakānaṁ
dānaṁ dātabbaṁ mayhameva dinnaṁ mahapphalaṁ na aññesaṁ dinnaṁ
mahapphalaṁ mayhameva sāvakānaṁ dinnaṁ mahapphalaṁ na aññesaṁ
sāvakānaṁ dinnaṁ mahapphalanti atha ca pana maṁ bhagavā nigaṇṭhesupi
1 Ma. ayaṁ pāṭho natthi. 2 Ma. dutiyampi.
Dāne samādapeti api ca bhante mayamettha kālaṁ jānissāma esāhaṁ
bhante tatiyakampi 1 bhagavantaṁ saraṇaṁ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca
upāsakaṁ maṁ bhante bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṅgatanti.
Athakho bhagavā sīhassa senāpatissa anupubbikathaṁ 2 kathesi seyyathīdaṁ
dānakathaṁ sīlakathaṁ saggakathaṁ kāmānaṁ ādīnavaṁ okāraṁ saṅkilesaṁ nekkhamme
ānisaṁsaṁ pakāsesi yadā bhagavā aññāsi sīhaṁ senāpatiṁ kallacittaṁ
muducittaṁ vinīvaraṇacittaṁ udaggacittaṁ pasannacittaṁ atha yā buddhānaṁ
sāmukkaṁsikā dhammadesanā taṁ pakāsesi dukkhaṁ samudayaṁ nirodhaṁ maggaṁ
seyyathāpi nāma suddhavatthaṁ apagatakāḷakaṁ sammadeva rajanaṁ paṭiggaṇheyya
evameva sīhassa senāpatissa tasmiṁyeva āsane virajaṁ vītamalaṁ dhammacakkhuṁ
udapādi yaṅkiñci samudayadhammaṁ sabbantaṁ nirodhadhammanti.
Athakho sīho senāpati diṭṭhadhammo pattadhammo viditadhammo
pariyogāḷhadhammo tiṇṇavicikiccho vigatakathaṁkatho vesārajjappatto
aparappaccayo satthu sāsane bhagavantaṁ etadavoca adhivāsetu me bhante
bhagavā svātanāya bhattaṁ saddhiṁ bhikkhusaṅghenāti. Adhivāsesi bhagavā
tuṇhībhāvena. Athakho sīho senāpati bhagavato adhivāsanaṁ viditvā
uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi athakho
sīho senāpati aññataraṁ purisaṁ āmantesi gaccha tvaṁ ambho
purisa pavattamaṁsaṁ jānāhīti athakho sīho senāpati tassā rattiyā
accayena sake nivesane paṇītaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyādetvā
1 Ma. tatiyampi. 2 Ma. anupubbiṁ kathaṁ. evamuparipi.
Bhagavato kālaṁ ārocāpesi kālo bhante sīhassa senāpatissa
nivesane niṭṭhitaṁ bhattanti.
Athakho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena
sīhassa senāpatissa nivesanaṁ tenupasaṅkami upasaṅkamitvā paññatte
āsane nisīdi saddhiṁ bhikkhusaṅghena. Tena kho pana samayena sambahulā
nigaṇṭhā vesāliyaṁ rathiyāya rathiyaṁ 1 siṅghāṭakena siṅghāṭakaṁ bāhā
paggayha kandanti ajja sīhena senāpatinā thūlaṁ pasuṁ vadhitvā samaṇassa
gotamassa bhattaṁ kataṁ [2]- samaṇo gotamo jānaṁ uddissa kataṁ maṁsaṁ
paribhuñjati paṭiccakammanti. Athakho aññataro puriso yena sīho
senāpati tenupasaṅkami upasaṅkamitvā sīhassa senāpatissa upakaṇṇake
ārocesi yagghe bhante jāneyyāsi ete sambahulā
nigaṇṭhā vesāliyaṁ rathiyāya rathiyaṁ siṅghāṭakena siṅghāṭakaṁ bāhā paggayha
kandanti ajja sīhena senāpatinā thūlaṁ pasuṁ vadhitvā samaṇassa
gotamassa bhattaṁ kataṁ samaṇo gotamo jānaṁ uddissa kataṁ maṁsaṁ
paribhuñjati paṭiccakammanti alaṁ ayyā dīgharattañhi te āyasmanto
avaṇṇakāmā buddhassa avaṇṇakāmā dhammassa avaṇṇakāmā saṅghassa
na ca panete āyasmanto jīranti 3 [4]- bhagavantaṁ asatā tucchā musā
abhūtena abbhācikkhanti 5 na ca mayaṁ jīvitahetupi sañcicca pāṇaṁ jīvitā
voropeyyāmāti. Athakho sīho senāpati buddhappamukhaṁ bhikkhusaṅghaṁ paṇītena
khādanīyena bhojanīyena satthā santappesi sampavāresi athakho sīho
1 Ma. rathikāya rathikaṁ. evamuparipi. 2 Ma. taṁ. 3 Ma. jiridanti.
4 Ma. taṁ. 5 Ma. abbhācikkhituṁ.
Senāpati taṁ 1 bhagavantaṁ bhuttāviṁ onītapattapāṇiṁ ekamantaṁ nisīdi.
Ekamantaṁ nisinnaṁ kho sīhaṁ senāpatiṁ bhagavā dhammiyā kathāya
sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṁsetvā uṭṭhāyāsanā
pakkāmīti.