[43] Sattime bhikkhave aggī. Katame satta rāgaggi
dosaggi mohaggi āhuneyyaggi gahapataggi dakkhiṇeyyaggi kaṭṭhaggi
ime kho bhikkhave satta aggīti.

[44] Ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa
ārāme. Tena kho pana samayena uggatasarīrassa
brāhmaṇassa mahāyañño upakkhaṭo hoti pañca usabhasatāni
thūṇūpanītāni honti yaññatthāya pañca vacchatarasatāni thūṇūpanītāni
honti yaññatthāya pañca vacchatarisatāni thūṇūpanītāni honti
yaññatthāya pañca ajasatāni thūṇūpanītāni honti yaññatthāya
pañca urabbhasatāni thūṇūpanītāni honti yaññatthāya athakho
uggatasarīro brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
1 Ma. sammāsamādhi.
Bhagavatā saddhiṁ sammodi sammodanīyaṁ kathaṁ sārāṇīyaṁ vītisāretvā
ekamantaṁ nisīdi ekamantaṁ nisinno kho uggatasarīro brāhmaṇo
bhagavantaṁ etadavoca sutaṁ metaṁ bho gotama aggissa ādhānaṁ 1
yūpassa ussāpanaṁ mahapphalaṁ hoti mahānisaṁsanti. Mayāpi kho etaṁ
brāhmaṇa sutaṁ aggissa ādhānaṁ yūpassa ussāpanaṁ mahapphalaṁ hoti
mahānisaṁsanti. Dutiyampi kho .pe. Tatiyampi kho uggatasarīro
brāhmaṇo bhagavantaṁ etadavoca sutaṁ metaṁ bho gotama aggissa
ādhānaṁ yūpassa ussāpanaṁ mahapphalaṁ hoti mahānisaṁsanti. Mayāpi kho
etaṁ brāhmaṇa sutaṁ aggissa ādhānaṁ yūpassa ussāpanaṁ mahapphalaṁ hoti
mahānisaṁsanti. Tayidaṁ bho gotama sameti bhotoceva gotamassa
amhākañca yadidaṁ sabbena sabbanti 2 . Evaṁ vutte āyasmā ānando
uggatasarīraṁ brāhmaṇaṁ etadavoca na kho brāhmaṇa tathāgatā evaṁ
pucchitabbā sutaṁ metaṁ bho gotama aggissa ādhānaṁ yūpassa
ussāpanaṁ mahapphalaṁ hoti mahānisaṁsanti evañca 3 kho brāhmaṇa tathāgatā
pucchitabbā ahañhi bhante aggiṁ ādhātukāmo 4 yūpaṁ ussāpetukāmo
ovadatu maṁ bhante bhagavā anusāsatu maṁ bhante bhagavā yaṁ mama
assa dīgharattaṁ hitāya sukhāyāti. Athakho uggatasarīro brāhmaṇo
bhagavantaṁ etadavoca ahañhi bho gotama aggiṁ ādhātukāmo yūpaṁ
ussāpetukāmo ovadatu maṁ bhavaṁ gotamo anusāsatu maṁ bhavaṁ gotamo
yaṁ mama assa dīgharattaṁ hitāya sukhāyāti. Aggiṁ brāhmaṇa ādhento 5
1 Ma. ādānaṁ. evamuparipi. 2 Ma. itisaddo natthi. 3 Ma. casaddo natthi.
4 Ma. ādātukāmo. evamuparipi. 5 Ma. ādento. evamuparipi.
Yūpaṁ ussāpento pubbeva yaññe 1 tīṇi satthāni ussāpeti akusalāni
dukkhudrayāni dukkhavipākāni. Katamāni tīṇi kāyasatthaṁ vacīsatthaṁ
manosatthaṁ aggiṁ brāhmaṇa ādhento yūpaṁ ussāpento pubbeva
yaññe evaṁ cittaṁ uppādeti ettakā usabhā haññantu
yaññatthāya ettakā vacchatarā haññantu yaññatthāya ettakā
vacchatariyo haññantu yaññatthāya ettakā ajā haññantu
yaññatthāya ettakā urabbhā haññantu yaññatthāyāti so puññaṁ
karomīti apuññaṁ karoti kusalaṁ karomīti akusalaṁ karoti sugatiyā
maggaṁ pariyesāmīti duggatiyā maggaṁ pariyesati aggiṁ brāhmaṇa
ādhento yūpaṁ ussāpento pubbeva yaññe idaṁ paṭhamaṁ manosatthaṁ
ussāpeti akusalaṁ dukkhudrayaṁ dukkhavipākaṁ. Puna caparaṁ brāhmaṇa aggiṁ
ādhento yūpaṁ ussāpento pubbeva yaññe evaṁ vācaṁ bhāsati
ettakā usabhā haññantu yaññatthāya ettakā vacchatarā
haññantu yaññatthāya ettakā vacchatariyo haññantu yaññatthāya
ettakā ajā haññantu yaññatthāya ettakā urabbhā haññantu
yaññatthāyāti so puññaṁ karomīti apuññaṁ karoti kusalaṁ karomīti
akusalaṁ karoti sugatiyā maggaṁ pariyesāmīti duggatiyā maggaṁ pariyesati
aggiṁ brāhmaṇa ādhento yūpaṁ ussāpento pubbeva yaññe idaṁ dutiyaṁ
vacīsatthaṁ ussāpeti akusalaṁ dukkhudrayaṁ dukkhavipākaṁ. Puna caparaṁ brāhmaṇa
aggiṁ ādhento yūpaṁ ussāpento pubbeva yaññe sayaṁ paṭhamaṁ samārabhati 2
1 Ma. yaññā. evamuparipi. 2 Sī. samārabbhati. Ma. samārambhati. evamuparipi.
Usabhā haññantu yaññatthāya sayaṁ paṭhamaṁ samārabhati vacchatarā
haññantu yaññatthāya sayaṁ paṭhamaṁ samārabhati vacchatariyo haññantu
yaññatthāya sayaṁ paṭhamaṁ samārabhati ajā haññantu haññatthāya sayaṁ
paṭhamaṁ samārabhati urabbhā haññantu yaññatthāyāti so puññaṁ
karomīti apuññaṁ karoti kusalaṁ karomīti akusalaṁ karoti sugatiyā
maggaṁ pariyesāmīti duggatiyā maggaṁ pariyesati aggiṁ brāhmaṇa
ādhento yūpaṁ ussāpento pubbeva yaññe idaṁ tatiyaṁ kāyasatthaṁ
ussāpeti akusalaṁ dukkhudrayaṁ dukkhavipākaṁ aggiṁ brāhmaṇa ādhento
yūpaṁ ussāpento pubbeva yaññe imāni tīṇi satthāni ussāpeti
akusalāni dukkhudrayāni dukkhavipākāni. Tayome brāhmaṇa aggī
pahātabbā parivajjetabbā na sevitabbā. Katame tayo rāgaggi
dosaggi mohaggi. Kasmā cāyaṁ brāhmaṇa rāgaggi pahātabbo
parivajjetabbo na sevitabbo ratto kho brāhmaṇa rāgena abhibhūto
pariyādinnacitto kāyena duccaritaṁ carati vācāya duccaritaṁ carati manasā
duccaritaṁ carati so kāyena duccaritaṁ caritvā vācāya duccaritaṁ
caritvā manasā duccaritaṁ caritvā kāyassa bhedā parammaraṇā apāyaṁ
duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjati tasmā cāyaṁ 1 rāgaggi pahātabbo
parivajjetabbo na sevitabbo. Kasmā cāyaṁ brāhmaṇa dosaggi
pahātabbo parivajjetabbo na sevitabbo duṭṭho kho brāhmaṇa
dosena abhibhūto pariyādinnacitto kāyena duccaritaṁ carati vācāya
1 Ma. tasmāyaṁ. evamuparipi.
Duccaritaṁ carati manasā duccaritaṁ carati so kāyena duccaritaṁ caritvā
vācāya duccaritaṁ caritvā manasā duccaritaṁ caritvā kāyassa bhedā
parammaraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjati tasmā cāyaṁ
dosaggi pahātabbo parivajjetabbo na sevitabbo. Kasmā cāyaṁ
brāhmaṇa mohaggi pahātabbo parivajjetabbo na sevitabbo mūḷho
kho brāhmaṇa mohena abhibhūto pariyādinnacitto kāyena duccaritaṁ
carati vācāya duccaritaṁ carati manasā duccaritaṁ carati so kāyena
duccaritaṁ caritvā vācāya duccaritaṁ caritvā manasā duccaritaṁ caritvā
kāyassa bhedā parammaraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjati
tasmā cāyaṁ mohaggi pahātabbo parivajjetabbo na sevitabbo.
Ime kho brāhmaṇa tayo aggī pahātabbā parijjetabbā na
sevitabbā. Tayome brāhmaṇa aggī sakkatvā garukatvā mānetvā
pūjetvā sammā sukhaṁ parihātabbā. Katame tayo āhuneyyaggi
gahapataggi dakkhiṇeyyaggi. Katamo ca brāhmaṇa āhuneyyaggi idha
brāhmaṇa yassa te honti mātāti vā pitāti vā ayaṁ
vuccati brāhmaṇa āhuneyyaggi taṁ kissa hetu atohāyaṁ 1
brāhmaṇa āhuto sambhūto tasmā cāyaṁ āhuneyyaggi sakkatvā
garukatvā mānetvā pūjetvā sammā sukhaṁ parihātabbo. Katamo ca
brāhmaṇa gahapataggi idha brāhmaṇa yassa te honti
puttāti vā dārāti vā dāsāti vā pessāti vā [2]- ayaṁ vuccati
1 Ma. atohayaṁ. 2 Ma. kammakarāti vā.
Brāhmaṇa gahapataggi tasmā cāyaṁ gahapataggi sakkatvā garukatvā
mānetvā pūjetvā sammā sukhaṁ parihātabbo. Katamo ca brāhmaṇa
dakkhiṇeyyaggi idha brāhmaṇa ye te samaṇabrāhmaṇā madappamādā 1
paṭiviratā khantisoracce niviṭṭhā ekamattānaṁ damenti
ekamattānaṁ samenti ekamattānaṁ parinibbāpenti ayaṁ vuccati brāhmaṇa
dakkhiṇeyyaggi tasmā cāyaṁ dakkhiṇeyyaggi sakkatvā garukatvā
mānetvā pūjetvā sammā sukhaṁ parihātabbo. Ime kho brāhmaṇa
tayo aggī sakkatvā garukatvā mānetvā pūjetvā sammā sukhaṁ
parihātabbā. Ayaṁ kho pana brāhmaṇa kaṭṭhaggi kālena kālaṁ ujjaletabbo
kālena kālaṁ ajjhupekkhitabbo kālena kālaṁ nibbāpetabbo
kālena kālaṁ nikkhipitabboti. Evaṁ vutte uggatasarīro brāhmaṇo
bhagavantaṁ etadavoca abhikkantaṁ bho gotama .pe. Upāsakaṁ maṁ
bhavaṁ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gataṁ 2 esāhaṁ bho
gotamo pañca usabhasatāni muñcāmi jīvitaṁ demi pañca vacchatarasatāni
muñcāmi jīvitaṁ demi pañca vacchatarisatāni muñcāmi jīvitaṁ
demi pañca ajasatāni muñcāmi jīvitaṁ demi pañca urabbhasatāni
muñcāmi jīvitaṁ demi haritāni ceva tiṇāni khādantu sītāni
ca pāniyāni pivantu sīto ca nesaṁ vāto upavāyatūti 3 .

[45] Sattimā bhikkhave saññā bhāvitā bahulīkatā mahapphalā
honti mahānisaṁsā amatogadhā amatapariyosānā. Katamā satta asubhasaññā
1 Ma. parappavādā. 2 Ma. gatanti. 3 Ma. upavāyatanti.
Maraṇasaññā āhāre paṭikkūlasaññā sabbaloke anabhiratasaññā
aniccasaññā anicce dukkhasaññā dukkhe anattasaññā imā kho
bhikkhave satta saññā bhāvitā bahulīkatā mahapphalā honti mahānisaṁsā
amatogadhā amatapariyosānāti.

[46] Sattimā bhikkhave saññā bhāvitā bahulīkatā mahapphalā
honti mahānisaṁsā amatogadhā amatapariyosānā. Katamā satta
asubhasaññā maraṇasaññā āhāre paṭikkūlasaññā sabbaloke anabhiratasaññā
aniccasaññā anicce dukkhasaññā dukkhe anattasaññā [1]-
asubhasaññā bhikkhave bhāvitā bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṁsā
amatogadhā amatapariyosānāti iti kho panetaṁ vuttaṁ kiñcetaṁ paṭicca
vuttaṁ asubhasaññāparicitena bhikkhave bhikkhuno cetasā bahulaṁ viharato
methunadhammasamāpattiyā cittaṁ paṭilīyati paṭikujjati 2 paṭivattati na
sampasārīyati upekkhā vā pāṭikkūlyatā vā saṇṭhāti seyyathāpi bhikkhave
kukkuṭapattaṁ vā nhārudaddulaṁ vā aggimhi pakkhittaṁ paṭilīyati paṭikujjati
paṭivattati na sampasārīyati evameva kho bhikkhave bhikkhuno asubhasaññāparicitena
cetasā bahulaṁ viharato methunadhammasamāpattiyā cittaṁ
paṭilīyati paṭikujjati paṭivattati na sampasārīyati upekkhā vā paṭikkūlyatā
vā saṇṭhāti sace bhikkhave bhikkhuno asubhasaññāparicitena
cetasā bahulaṁ viharato methunadhammasamāpattiyā cittaṁ anusandati 3
1 Ma. imā kho bhikkhave satta saññā bhāvitā bahulīkatā mahapphalā honti mahānisaṁsā
amatogadhā amatapariyosānāti. 2 Ma. patikuṭati. evamuparipi. 3 Ma. anusandahati.
evamuparipi.
Appāṭikkūlyatā vā saṇṭhāti veditabbametaṁ bhikkhave bhikkhunā abhāvitā
me asubhasaññā natthi me pubbenāparaṁ viseso appattaṁ me bhāvanāphalanti
itiha tattha sampajāno hoti sace pana bhikkhave
bhikkhuno asubhasaññāparicitena cetasā bahulaṁ viharato methunadhammasamāpattiyā
cittaṁ paṭilīyati paṭikujjati paṭivattati na sampasārīyati upekkhā
vā pāṭikkūlyatā vā saṇṭhāti veditabbametaṁ bhikkhave bhikkhunā
bhāvitā me asubhasaññā atthi me pubbenāparaṁ viseso pattaṁ me
bhāvanāphalanti itiha tattha sampajāno hoti asubhasaññā bhikkhave
bhāvitā bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṁsā amatogadhā amatapariyosānāti
iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ. Maraṇasaññā
bhikkhave bhāvitā bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṁsā amadhogadhā
amatapariyosānāti iti kho panetaṁ vuttaṁ kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ
maraṇasaññāparicitena bhikkhave bhikkhuno cetasā bahulaṁ viharato jīvitanikantiyā
cittaṁ paṭilīyati paṭikujjati paṭivattati na sampasārīyati upekkhā
vā pāṭikkūlyatā vā saṇṭhāti seyyathāpi bhikkhave kukkuṭapattaṁ vā
nhārudaddulaṁ vā aggimhi pakkhittaṁ paṭilīyati paṭikujjati paṭivattati
na sampasārīyati evameva kho bhikkhave bhikkhuno maraṇasaññāparicitena
cetasā bahulaṁ viharato jīvitanikantiyā cittaṁ paṭilīyati paṭikujjati paṭivattati
na sampasārīyati upekkhā vā pāṭikkūlyatā vā saṇṭhāti
sace bhikkhave bhikkhuno maraṇasaññāparicitena cetasā bahulaṁ viharato
Jīvitanikantiyā cittaṁ anusandati appāṭikkūlyatā vā saṇṭhāti
veditabbametaṁ bhikkhave bhikkhunā abhāvitā me maraṇasaññā natthi
me pubbenāparaṁ viseso appattaṁ me bhāvanāphalanti itiha tattha
sampajāno hoti sace pana bhikkhave bhikkhuno maraṇasaññāparicitena
cetasā bahulaṁ viharato jīvitanikantiyā cittaṁ paṭilīyati paṭikujjati paṭivattati
na sampasārīyati upekkhā vā pāṭikkūlyatā vā saṇṭhāti
veditabbametaṁ bhikkhave bhikkhunā bhāvitā me maraṇasaññā atthi
me pubbenāparaṁ viseso pattaṁ me bhāvanāphalanti itiha tattha
sampajāno hoti maraṇasaññā bhikkhave bhāvitā bahulīkatā mahapphalā
hoti mahānisaṁsā amatogadhā amatapariyosānāti iti yantaṁ vuttaṁ
idametaṁ paṭicca vuttaṁ. Āhāre paṭikkūlasaññā bhikkhave bhāvitā
bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṁsā amatogadhā amatapariyosānāti
iti kho panetaṁ vuttaṁ kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ āhāre paṭikkūlasaññāparicitena
bhikkhave bhikkhuno cetasā bahulaṁ viharato rasataṇhāya
cittaṁ paṭilīyati paṭikujjati paṭivattati na sampasārīyati upekkhā vā
pāṭikkūlyatā vā saṇṭhāti seyyathāpi bhikkhave kukkuṭapattaṁ vā
nhārudaddulaṁ vā aggimhi pakkhittaṁ paṭilīyati paṭikujjati paṭivattati na
sampasārīyati evameva kho bhikkhave bhikkhuno āhāre paṭikkūlasaññāparicitena
cetasā bahulaṁ viharato rasataṇhāya cittaṁ paṭilīyati
paṭikujjati paṭivattati na sampasārīyati upekkhā vā pāṭikkūlyatā vā
Saṇṭhāti sace bhikkhave bhikkhuno āhāre paṭikkūlasaññāparicitena
cetasā bahulaṁ viharato rasataṇhāya cittaṁ anusandati appāṭikkūlyatā
vā saṇṭhāti veditabbametaṁ bhikkhave bhikkhunā abhāvitā me
āhāre paṭikkūlasaññā natthi me pubbenāparaṁ viseso appattaṁ me
bhāvanāphalanti itiha tattha sampajāno hoti sace pana bhikkhave
bhikkhuno āhāre paṭikkūlasaññāparicitena cetasā bahulaṁ viharato rasataṇhāya
cittaṁ paṭilīyati .pe. Upekkhā vā pāṭikkūlyatā vā
saṇṭhāti veditabbametaṁ bhikkhave bhikkhunā bhāvitā me āhāre
paṭikkūlasaññā atthi me pubbenāparaṁ viseso pattaṁ me bhāvanāphalanti
itiha tattha sampajāno hoti āhāre paṭikkūlasaññā bhikkhave
bhāvitā bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṁsā amatogadhā amatapariyosānāti
iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ. Sabbaloke
anabhiratasaññā bhikkhave bhāvitā bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṁsā
amatogadhā amatapariyosānāti iti kho panetaṁ vuttaṁ kiñcetaṁ
paṭicca vuttaṁ sabbaloke anabhiratasaññāparicitena bhikkhave bhikkhuno
cetasā bahulaṁ viharato lokacittesu cittaṁ paṭilīyati paṭikujjati paṭivattati
na sampasārīyati upekkhā vā pāṭikkūlyatā vā saṇṭhāti
seyyathāpi bhikkhave kukkuṭapattaṁ vā nhārudaddulaṁ vā aggimhi pakkhittaṁ
paṭilīyati paṭikujjati paṭivattati na sampasārīyati evameva kho bhikkhave
bhikkhuno sabbaloke anabhiratasaññāparicitena cetasā bahulaṁ viharato
Lokacittesu cittaṁ paṭilīyati paṭikujjati paṭivattati na sampasārīyati
upekkhā vā pāṭikkūlyatā vā saṇṭhāti sace bhikkhave bhikkhuno
sabbaloke anabhiratasaññāparicitena cetasā bahulaṁ viharato lokacittesu
cittaṁ anusandati appāṭikkūlyatā vā saṇṭhāti veditabbametaṁ
bhikkhave bhikkhunā abhāvitā me sabbaloke anabhiratasaññā natthi
me pubbenāparaṁ viseso appattaṁ me bhāvanāphalanti itiha tattha
sampajāno hoti sace pana bhikkhave bhikkhuno sabbaloke anabhiratasaññāparicitena
cetasā bahulaṁ viharato lokacittesu cittaṁ paṭilīyati
paṭikujjati paṭivattati na sampasārīyati upekkhā vā pāṭikkūlyatā vā
saṇṭhāti veditabbametaṁ bhikkhave bhikkhunā bhāvitā me sabbaloke
anabhiratasaññā atthi me pubbenāparaṁ viseso pattaṁ me
bhāvanāphalanti itiha tattha sampajāno hoti sabbaloke anabhiratasaññā
bhikkhave bhāvitā bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṁsā
amatogadhā amatapariyosānāti iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca
vuttaṁ. Aniccasaññā bhikkhave bhāvitā bahulīkatā mahapphalā hoti
mahānisaṁsā amatogadhā amatapariyosānāti iti kho panetaṁ vuttaṁ
kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ aniccasaññāparicitena bhikkhave bhikkhuno
cetasā bahulaṁ viharato lābhasakkārasiloke cittaṁ paṭilīyati paṭikujjati
paṭivattati na sampasārīyati upekkhā vā pāṭikkūlyatā vā saṇṭhāti
seyyathāpi bhikkhave kukkuṭapattaṁ vā nhārudaddulaṁ vā aggimhi pakkhittaṁ
Paṭilīyati paṭikujjati paṭivattati na sampasārīyati evameva kho
bhikkhave bhikkhuno aniccasaññāparicitena cetasā bahulaṁ viharato
lābhasakkārasiloke cittaṁ paṭilīyati paṭikujjati na sampasārīyati upekkhā
vā pāṭikkūlyatā vā saṇṭhāti sace bhikkhave bhikkhuno aniccasaññāparicitena
cetasā bahulaṁ viharato lābhasakkārasiloke cittaṁ anusandati
appāṭikkūlyatā vā saṇṭhāti veditabbametaṁ bhikkhave bhikkhunā
abhāvitā me aniccasaññā natthi me pubbenāparaṁ viseso appattaṁ
me bhāvanāphalanti itiha tattha sampajāno hoti sace pana
bhikkhave bhikkhuno aniccasaññāparicitena cetasā bahulaṁ viharato
lābhasakkārasiloke cittaṁ paṭilīyati paṭikujjati paṭivattati na sampasārīyati
upekkhā vā pāṭikkūlyatā vā saṇṭhāti veditabbametaṁ bhikkhave
bhikkhunā bhāvitā me aniccasaññā atthi me pubbenāparaṁ
viseso pattaṁ me bhāvanāphalanti itiha tattha sampajāno hoti
aniccasaññā bhikkhave bhāvitā bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṁsā
amatogadhā amatapariyosānāti iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca
vuttaṁ. Anicce dukkhasaññā bhikkhave bhāvitā bahulīkatā mahapphalā
hoti mahānisaṁsā amatogadhā amatapariyosānāti iti kho panetaṁ vuttaṁ
kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ anicce dukkhasaññāparicitena bhikkhave bhikkhuno
cetasā bahulaṁ viharato ālasse 1 kosajje vissaṭṭhiye pamāde ananuyoge
appaccavekkhaṇāya tibbā bhayasaññā paccupaṭṭhitā hoti seyyathāpi [2]-
1 Ma. ālasye. evamuparipi. 2 Ma. bhikkhave. evamīdisesu ṭhānesupi.
Ukkhittāsike vadhake sace bhikkhave bhikkhuno anicce dukkhasaññāparicitena
cetasā bahulaṁ viharato ālasse kosajje vissaṭṭhiye pamāde
ananuyoge appaccavekkhaṇāya tibbā bhayasaññā na paccupaṭṭhitā hoti
seyyathāpi ukkhittāsike vadhake veditabbametaṁ bhikkhave bhikkhunā
abhāvitā me anicce dukkhasaññā natthi me pubbenāparaṁ viseso
appattaṁ me bhāvanāphalanti itiha tattha sampajāno hoti sace
pana bhikkhave bhikkhuno anicce dukkhasaññāparicitena cetasā bahulaṁ viharato
ālasse kosajje vissaṭṭhiye pamāde ananuyoge appaccavekkhaṇāya
tibbā bhayasaññā paccupaṭṭhitā hoti seyyathāpi ukkhittāsike
vadhake veditabbametaṁ bhikkhave bhikkhunā bhāvitā me anicce
dukkhasaññā atthi me pubbenāparaṁ viseso pattaṁ me bhāvanāphalanti
itiha tattha sampajāno hoti anicce dukkhasaññā bhikkhave
bhāvitā bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṁsā amatogadhā amatapariyosānāti
iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ. Dukkhe anattasaññā
bhikkhave bhāvitā bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṁsā amatogadhā
amatapariyosānāti iti kho panetaṁ vuttaṁ kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ
dukkhe anattasaññāparicitena bhikkhave bhikkhuno cetasā bahulaṁ viharato
imasmiñca saviññāṇake kāye bahiddhā ca sabbanimittesu ahaṁkāramamaṁkāra-
mānāpagataṁ mānasaṁ hoti vidhāsamatikkantaṁ santaṁ suvimuttaṁ sace
bhikkhave bhikkhuno dukkhe anattasaññāparicitena cetasā bahulaṁ viharato
Imasmiñca saviññāṇake kāye bahiddhā ca sabbanimittesu
ahaṁkāramamaṁkāramānāpagataṁ mānasaṁ na hoti vidhāsamatikkantaṁ santaṁ suvimuttaṁ
veditabbametaṁ bhikkhave bhikkhunā abhāvitā me dukkhe anattasaññā
natthi me pubbenāparaṁ viseso appattaṁ me bhāvanāphalanti itiha
tattha sampajāno hoti sace pana bhikkhave bhikkhuno dukkhe
anattasaññāparicitena cetasā bahulaṁ viharato imasmiñca saviññāṇake
kāye bahiddhā ca sabbanimittesu ahaṁkāramamaṁkāramānāpagataṁ mānasaṁ hoti
vidhāsamatikkantaṁ santaṁ suvimuttaṁ veditabbametaṁ bhikkhave bhikkhunā
bhāvitā me dukkhe anattasaññā atthi me pubbenāparaṁ viseso
pattaṁ me bhāvanāphalanti itiha tattha sampajāno hoti dukkhe
anattasaññā bhikkhave bhāvitā bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṁsā
amatogadhā amatapariyosānāti iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca
vuttaṁ. Imā kho bhikkhave satta saññā bhāvitā bahulīkatā mahapphalā
honti mahānisaṁsā amatogadhā amatapariyosānāti.

[47] Athakho jānussoṇī 1 brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodi sammodanīyaṁ kathaṁ sārāṇīyaṁ
vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi ekamantaṁ nisinno kho jānussoṇī
brāhmaṇo bhagavantaṁ etadavoca bhavampi no gotamo brahmacārī
paṭijānātīti. Yañhi taṁ brāhmaṇa sammā vadamāno vadeyya akhaṇḍaṁ
acchiddaṁ asabalaṁ akammāsaṁ paripuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ caratīti
1 Ma. jāṇussoṇi. evamuparipi.
Mameva taṁ brāhmaṇa sammā vadamāno vadeyya ahañhi brāhmaṇa
akhaṇḍaṁ acchiddaṁ asabalaṁ akammāsaṁ paripuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ
carāmīti. Kiṁ pana bho gotama brahmacariyassa khaṇḍampi chiddampi
sabalampi kammāsampīti. Idha brāhmaṇa ekacco samaṇo vā
brāhmaṇo vā sammā brahmacārī paṭijānamāno naheva kho mātugāmena
saddhiṁ dvayandvayasamāpattiṁ samāpajjati apica kho mātugāmassa
ucchādanaṁ parimaddanaṁ nhāpanaṁ sambāhanaṁ sādiyati so taṁ assādeti
taṁ nikāmeti tena ca vittiṁ āpajjati idampi kho brāhmaṇa
brahmacariyassa khaṇḍampi chiddampi sabalampi kammāsampi ayaṁ
vuccati brāhmaṇa aparisuddhaṁ brahmacariyaṁ carati saññutto methunena
saññogena na parimuccati jātiyā jarāmaraṇena 1 sokehi paridevehi
dukkhehi domanassehi upāyāsehi na parimuccati dukkhasmāti
vadāmi. Puna caparaṁ brāhmaṇa idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo
vā sammā brahmacārī paṭijānamāno naheva kho mātugāmena saddhiṁ
dvayandvayasamāpattiṁ samāpajjati napi mātugāmassa ucchādanaṁ
parimaddanaṁ nhāpanaṁ sambāhanaṁ sādiyati apica kho mātugāmena
saddhiṁ sañjagghati saṁkīḷati saṁkeḷāyati .pe. Napi mātugāmena
saddhiṁ sañjagghati saṁkīḷati saṁkeḷāyati apica kho mātugāmassa
cakkhunā cakkhuṁ upanijjhāyati pekkhati napi mātugāmassa cakkhunā
cakkhuṁ upanijjhāyati pekkhati apica kho mātugāmassa saddaṁ
1 Ma. jarāya maraṇena. evamuparipi.
Suṇāti tirokuḍḍaṁ vā tiropākāraṁ vā hasantiyā vā bhaṇantiyā vā
gāyantiyā vā rodantiyā vā napi mātugāmassa saddaṁ suṇāti
tirokuḍḍaṁ vā tiropākāraṁ vā hasantiyā vā bhaṇantiyā vā
gāyantiyā vā rodantiyā vā apica kho yānissa tāni pubbe
mātugāmena saddhiṁ hasitalapitakīḷitāni tāni anussarati napi yānissa
tāni pubbe mātugāmena saddhiṁ hasitalapitakīḷitāni tāni anussarati
apica kho passati gahapatiṁ vā gahapatiputtaṁ vā pañcahi kāmaguṇehi
samappitaṁ samaṅgībhūtaṁ paricārayamānaṁ napi passati gahapatiṁ vā
gahapatiputtaṁ vā pañcahi kāmaguṇehi samappitaṁ samaṅgībhūtaṁ paricārayamānaṁ
apica kho aññataraṁ devanikāyaṁ paṇidhāya brahmacariyaṁ carati
imināhaṁ sīlena vā vatena vā tapena vā brahmacariyena vā devo
vā bhavissāmi devaññataro vāti so taṁ assādeti taṁ nikāmeti
tena ca vittiṁ āpajjati idampi kho brāhmaṇa brahmacariyassa
khaṇḍampi chiddampi sabalampi kammāsampi ayaṁ vuccati brāhmaṇa
aparisuddhaṁ brahmacariyaṁ carati saññutto methunena saññogena na
parimuccati jātiyā jarāmaraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi
upāyāsehi na parimuccati dukkhasmāti vadāmi. Yāvakīvañcāhaṁ
brāhmaṇa imesaṁ sattannaṁ methunasaññogānaṁ aññataraṁ methunasaññogaṁ
attani appahīnaṁ samanupassiṁ neva tāvāhaṁ brāhmaṇa sadevake
loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya
Anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddho 1 paccaññāsiṁ yato ca kho
ahaṁ brāhmaṇa imesaṁ sattannaṁ methunasaññogānaṁ aññataraṁ methunasaññogaṁ
attani appahīnaṁ na samanupassiṁ athāhaṁ brāhmaṇa
sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya
sadevamanussāya anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddho paccaññāsiṁ
ñāṇañca pana me dassanaṁ udapādi akuppā me vimutti
ayamantimā jāti natthidāni punabbhavoti. Evaṁ vutte jānussoṇī
brāhmaṇo bhagavantaṁ etadavoca abhikkantaṁ bho gotama .pe.
Upāsakaṁ maṁ bhavaṁ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ
gatanti.

[48] Saññogavisaññogaṁ vo bhikkhave dhammapariyāyaṁ desessāmi
taṁ suṇātha sādhukaṁ manasikarotha bhāsissāmīti. Evaṁ bhanteti kho te
bhikkhū bhagavato paccassosuṁ. Bhagavā etadavoca katamo ca bhikkhave
saññogavisaññogo 2 dhammapariyāyo itthī bhikkhave ajjhattaṁ
itthindriyaṁ manasikaroti itthīkuttaṁ itthākappaṁ itthīvidhaṁ itthicchandaṁ
itthissaraṁ itthālaṅkāraṁ sā tattha rajjati tatrābhiramati sā tattha
rattā tatrābhiratā bahiddhā purisindriyaṁ manasikaroti purisakuttaṁ purisākappaṁ
purisavidhaṁ purisacchandaṁ purisassaraṁ purisālaṅkāraṁ sā tattha
rajjati tatrābhiramati sā tattha rattā tatrābhiratā bahiddhā
saññogaṁ ākaṅkhati yañcassā saññogapaccayā uppajjati sukhaṁ
1 Ma. abhisambuddhoti. evamuparipi. 2 Ma. saṁyogo visaṁyogo. evamuparipi.
Somanassaṁ tañca ākaṅkhati itthatte bhikkhave abhiratā sattā purisesu
saññogaṁ gatā evaṁ kho bhikkhave itthī itthattaṁ nātivattati.
Puriso bhikkhave ajjhattaṁ purisindriyaṁ manasikaroti purisakuttaṁ purisākappaṁ
purisavidhaṁ purisacchandaṁ purisassaraṁ purisālaṅkāraṁ so tattha rajjati tatrābhiramati
so tattha ratto tatrābhirato bahiddhā itthindriyaṁ manasikaroti
itthīkuttaṁ itthākappaṁ itthīvidhaṁ itthicchandaṁ itthissaraṁ itthālaṅkāraṁ
so tattha rajjati tatrābhiramati so tattha ratto tatrābhirato bahiddhā
saññogaṁ ākaṅkhati yañcassa saññogapaccayā uppajjati sukhaṁ
somanassaṁ tañca ākaṅkhati purisatte bhikkhave abhiratā sattā
itthīsu saññogaṁ gatā evaṁ kho bhikkhave puriso purisattaṁ nātivattati.
Evaṁ kho bhikkhave saññogo hoti. Kathañca bhikkhave
visaññogo hoti itthī bhikkhave ajjhattaṁ itthindriyaṁ na manasikaroti
itthīkuttaṁ itthākappaṁ itthīvidhaṁ itthicchandaṁ itthissaraṁ
itthālaṅkāraṁ sā tattha na rajjati tatra nābhiramati sā tattha
arattā tatra anabhiratā bahiddhā purisindriyaṁ na manasikaroti purisakuttaṁ
purisākappaṁ purisavidhaṁ purisacchandaṁ purisassaraṁ purisālaṅkāraṁ sā tattha
na rajjati tatra nābhiramati sā tattha arattā tatra anabhiratā
bahiddhā saññogaṁ nākaṅkhati yañcassā saññogapaccayā uppajjati
sukhaṁ somanassaṁ tañca nākaṅkhati itthatte kho bhikkhave anabhiratā
sattā purisesu visaññogaṁ gatā evaṁ kho bhikkhave itthī
Itthattaṁ ativattati. Puriso bhikkhave ajjhattaṁ purisindriyaṁ na manasikaroti
purisakuttaṁ purisākappaṁ purisavidhaṁ purisacchandaṁ purisassaraṁ purisālaṅkāraṁ
so tattha na rajjati tatra nābhiramati so tattha aratto tatra
anabhirato bahiddhā itthīndriyaṁ na manasikaroti itthīkuttaṁ itthākappaṁ
itthīvidhaṁ itthicchandaṁ itthissaraṁ itthālaṅkāraṁ so tattha na rajjati
tatra nābhiramati so tattha aratto tatra anabhirato bahiddhā
saññogaṁ nākaṅkhati yañcassa saññogapaccayā uppajjati sukhaṁ somanassaṁ
tañca nākaṅkhati purisatte bhikkhave anabhiratā sattā itthīsu
visaññogaṁ gatā evaṁ kho bhikkhave puriso purisattaṁ ativattati.
Evaṁ kho bhikkhave visaññogo hoti. Ayaṁ kho bhikkhave saññogavisaññogo
dhammapariyāyoti.

[49] Ekaṁ samayaṁ bhagavā campāyaṁ viharati gaggarāya pokkharaṇiyā
tīre. Athakho sambahulā campeyyakā upāsakā yenāyasmā sārīputto
tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā āyasmantaṁ sārīputtaṁ abhivādetvā
ekamantaṁ nisīdiṁsu ekamantaṁ nisinnā kho campeyyakā upāsakā
āyasmantaṁ sārīputtaṁ etadavocuṁ cirassutā no bhante bhagavato
sammukhā dhammī kathā sādhu mayaṁ bhante labheyyāma bhagavato [1]- dhammiṁ kathaṁ
savanāyāti. Tenahāvuso tadahuposathe āgaccheyyātha appevanāma
labheyyātha bhagavato santike 2 dhammiṁ kathaṁ savanāyāti. Evaṁ bhanteti kho
campeyyakā upāsakā āyasmato sārīputtassa paṭissuṇitvā
1 Ma. sammukhā. 2 Ma. sammukhā.
Uṭṭhāyāsanā āyasmantaṁ sārīputtaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā
pakkamiṁsu. Athakho campeyyakā upāsakā tadahuposathe yenāyasmā
sārīputto tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā āyasmantaṁ sārīputtaṁ
abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhaṁsu. Athakho āyasmā sārīputto tehi
campeyyakehi upāsakehi saddhiṁ yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi ekamantaṁ nisinno kho āyasmā
sārīputto bhagavantaṁ etadavoca siyā nu kho bhante idhekaccassa
tādisaṁyeva dānaṁ dinnaṁ mahapphalaṁ 1 na mahānisaṁsaṁ siyā pana bhante
idhekaccassa tādisaṁyeva dānaṁ dinnaṁ mahapphalaṁ [2]- mahānisaṁsanti. Siyā
sārīputta idhekaccassa tādisaṁyeva dānaṁ dinnaṁ mahapphalaṁ na mahānisaṁsaṁ
siyā pana sārīputta idhekaccassa tādisaṁyeva dānaṁ dinnaṁ mahapphalaṁ
mahānisaṁsanti. Ko nu kho bhante hetu ko paccayo yenapi
idhekaccassa 3 tādisaṁyeva dānaṁ dinnaṁ mahapphalaṁ na mahānisaṁsaṁ ko nu
kho bhante hetu ko paccayo yenapi idhekaccassa tādisaṁyeva dānaṁ
dinnaṁ mahapphalaṁ mahānisaṁsanti. Idha sārīputta ekacco sāpekkho dānaṁ
deti paṭibaddhacitto dānaṁ deti sannidhipekkho dānaṁ deti imaṁ pecca
paribhuñjissāmīti dānaṁ deti so taṁ dānaṁ deti samaṇassa vā
brāhmaṇassa vā annaṁ pānaṁ vatthaṁ yānaṁ mālāgandhavilepanaṁ
seyyāvasathapadīpeyyaṁ taṁ kiṁ maññasi sārīputta dadeyya idhekacco
evarūpaṁ dānanti. Evaṁ bhante. Tatra sārīputta yvāyaṁ sāpekkho
1 Ma. na mahapphalaṁ hoti. evamīdisesu ṭhānesupi. 2 Ma. hoti. evamuparipi.
3 Ma. yena midhekaccassa. evamuparipi.
Dānaṁ deti paṭibaddhacitto dānaṁ deti sannidhipekkho dānaṁ deti imaṁ
pecca paribhuñjissāmīti dānaṁ deti so taṁ dānaṁ datvā kāyassa
bhedā parammaraṇā cātummahārājikānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjati so
taṁ kammaṁ khepetvā taṁ iddhiṁ taṁ yasaṁ taṁ ādhipateyyaṁ 1 āgāmī hoti
āgantā itthattaṁ idha pana sārīputta ekacco naheva kho
sāpekkho dānaṁ deti na paṭibaddhacitto dānaṁ deti na sannidhipekkho
dānaṁ deti na imaṁ pecca paribhuñjissāmīti dānaṁ deti apica
kho sāhu dānanti dānaṁ deti .pe. Napi sāhu dānanti dānaṁ
deti apica kho dinnapubbaṁ katapubbaṁ pitupitāmahehi na arahāmi
porāṇaṁ kulavaṁsaṁ hāpetunti dānaṁ deti napi dinnapubbaṁ katapubbaṁ
pitupitāmahehi na arahāmi porāṇaṁ kulavaṁsaṁ hāpetunti dānaṁ deti
apica kho ahaṁ pacāmi ime na pacanti na arahāmi pacanto
apacantānaṁ dānaṁ adātunti dānaṁ deti napi ahaṁ pacāmi ime na
pacanti na arahāmi pacanto apacantānaṁ dānaṁ adātunti dānaṁ deti
apica kho yathā tesaṁ pubbakānaṁ isīnaṁ tāni mahāyaññāni ahesuṁ
seyyathīdaṁ aṭṭhakassa vāmakassa vāmadevassa vessāmittassa yamadaggino
aṅgīrasassa bhāradvājassa vāseṭṭhassa kassapassa bhaguno evaṁ me
ayaṁ dānasaṁvibhāgo bhavissatīti dānaṁ deti napi yathā tesaṁ pubbakānaṁ
isīnaṁ tāni mahāyaññāni ahesuṁ seyyathīdaṁ aṭṭhakassa vāmakassa vāmadevassa
vessāmittassa yamadaggino aṅgīrasassa bhāradvājassa
1 Ma. ādhipaccaṁ. evamuparipi.
Vāseṭṭhassa kassapassa bhaguno evaṁ me ayaṁ dānasaṁvibhāgo bhavissatīti
dānaṁ deti apica kho imaṁ me dānaṁ dadato cittaṁ pasīdati
attamanatāsomanassaṁ upajāyatīti dānaṁ deti napi imaṁ me dānaṁ
dadato cittaṁ pasīdati attamanatāsomanassaṁ upajāyatīti dānaṁ deti
apica kho cittālaṅkāraṁ cittaparikkhāraṁ dānaṁ deti so taṁ dānaṁ
deti samaṇassa vā brāhmaṇassa vā annaṁ pānaṁ vatthaṁ yānaṁ mālāgandhavilepanaṁ
seyyāvasathapadīpeyyaṁ taṁ kimmaññasi sārīputta dadeyya
idhekacco evarūpaṁ dānanti. Evaṁ bhante. Tatra sārīputta yvāyaṁ
naheva kho 1 sāpekkho dānaṁ deti na paṭibaddhacitto dānaṁ deti na
sannidhipekkho dānaṁ deti na imaṁ pecca paribhuñjissāmīti dānaṁ deti
napi sāhu dānanti dānaṁ deti napi dinnapubbaṁ katapubbaṁ pitupitāmahehi
na arahāmi porāṇaṁ kulavaṁsaṁ hāpetunti dānaṁ deti napi ahaṁ pacāmi
ime na pacanti na arahāmi pacanto apacantānaṁ dānaṁ adātunti
dānaṁ deti napi yathā tesaṁ pubbakānaṁ isīnaṁ tāni mahāyaññāni
ahesuṁ seyyathīdaṁ aṭṭhakassa vāmakassa vāmadevassa vessāmittassa
yamadaggino aṅgīrasassa bhāradvājassa vāseṭṭhassa kassapassa bhaguno
evaṁ me ayaṁ dānasaṁvibhāgo bhavissatīti dānaṁ deti napi imaṁ me dānaṁ
dadato cittaṁ pasīdati attamanatāsomanassaṁ upajāyatīti dānaṁ deti
apica kho cittālaṅkāraṁ cittaparikkhāraṁ dānaṁ deti so taṁ dānaṁ
datvā kāyassa bhedā parammaraṇā brahmakāyikānaṁ devānaṁ
1 Ma. khosaddo natthi.
Sahabyataṁ upapajjati so taṁ kammaṁ khepetvā taṁ iddhiṁ taṁ yasaṁ
taṁ ādhipateyyaṁ anāgāmī hoti anāgantā itthattaṁ ayaṁ kho
sārīputta hetu ayaṁ paccayo yenapi idhekaccassa tādisaṁyeva dānaṁ
dinnaṁ mahapphalaṁ na mahānisaṁsaṁ ayaṁ pana sārīputta hetu ayaṁ paccayo
yenapi idhekaccassa tādisaṁyeva dānaṁ dinnaṁ mahapphalaṁ mahānisaṁsanti.

[50] Ekaṁ samayaṁ bhagavā āyasmā ca sārīputto āyasmā
ca mahāmoggallāno dakkhiṇāgirismiṁ cārikaṁ caranti mahatā bhikkhusaṅghena
saddhiṁ. Tena kho pana samayena veḷukaṇṭakī 1 nandamātā upāsikā
rattiyā paccūsasamayaṁ paccuṭṭhāya pārāyanaṁ sarena bhāsati. Tena kho
pana samayena vessavaṇṇo 2 mahārājā uttarāya disāya dakkhiṇaṁ disaṁ
gacchati kenacideva karaṇīyena assosi kho vessavaṇṇo mahārājā
nandamātāya upāsikāya pārāyanaṁ sarena bhāsantiyā sutvā kathāpariyosānaṁ
āgamayamāno aṭṭhāsi. Athakho nandamātā upāsikā
pārāyanaṁ sarena bhāsitvā tuṇhī ahosi. Athakho vessavaṇṇo mahārājā
nandamātāya upāsikāya kathāpariyosānaṁ viditvā abbhānumodi
sādhu bhagini sādhu bhaginīti. Ko paneso bhadramukhāti. Ahante
bhagini bhātā vessavaṇṇo mahārājāti. Sādhu bhadramukha tena hīyo
me ayaṁ dhammapariyāyo bhaṇito idaṁ te hotu ātitheyyanti. Sādhu
bhagini etañceva me hotu ātitheyyaṁ sveva sārīputtamogallānappamukho
1 Ma. veḷukaṇḍakī. evamuparipi. 2 vessavaṇotipi.
Bhikkhusaṅgho akatapātarāso veḷukaṇṭakaṁ āgamissati tañca
bhikkhusaṅghaṁ parivisitvā mama dakkhiṇaṁ ādiseyyāsi evañca 1 me
bhavissati ātitheyyanti. Athakho nandamātā upāsikā aññataraṁ purisaṁ 2 tassā
rattiyā accayena sake nivesane paṇītaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyādāpesi.
Athakho sārīputtamoggallānappamukho bhikkhusaṅgho akatapātarāso yena veḷukaṇṭakaṁ
tadavasari. Athakho nandamātā upāsikā aññataraṁ purisaṁ
āmantesi ehi tvaṁ ambho purisa ārāmaṁ gantvā bhikkhusaṅghassa
kālaṁ ārocehi kālo bhante ayyāya nandamātāya 3 nivesane niṭṭhitaṁ
bhattanti. Evaṁ ayyeti kho so puriso nandamātāya upāsikāya
paṭissuṇitvā ārāmaṁ gantvā bhikkhusaṅghassa kālaṁ ārocesi kālo
bhante ayyāya nandamātāya 3 nivesane niṭṭhitaṁ bhattanti. Athakho
sārīputtamoggallānappamukho bhikkhusaṅgho pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā
pattacīvaramādāya yena nandamātāya upāsikāya nivesanaṁ tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Athakho nandamātā upāsikā
sārīputtamoggallānappamukhaṁ bhikkhusaṅghaṁ paṇītena khādanīyena bhojanīyena
sahatthā santappesi sampavāresi athakho nandamātā upāsikā
āyasmantaṁ sārīputtaṁ bhuttāviṁ onītapattapāṇiṁ ekamantaṁ nisīdi.
Ekamantaṁ nisinnaṁ kho nandamātaraṁ upāsikaṁ āyasmā sārīputto etadavoca
ko pana te nandamāte bhikkhusaṅghassa abbhāgamanaṁ ārocesīti. Idhāhaṁ
1 Ma. etañceva. evamuparipi. 2 idaṁ pāṭhadvayaṁ natthi. 3 Ma. nandamātuyā.
Bhante rattiyā paccūsasamayaṁ paccuṭṭhāya pārāyanaṁ sarena bhāsitvā
tuṇhī ahosiṁ athakho bhante vessavaṇṇo mahārājā mama kathāpariyosānaṁ
viditvā abbhānumodi sādhu bhagini sādhu bhaginīti ko
paneso bhadramukhāti ahante bhagini bhātā vessavaṇṇo mahārājāti
sādhu bhadramukha tena hīyo me ayaṁ dhammapariyāyo bhaṇito idante
hotu ātitheyyanti sādhu bhagini etañceva me hotu ātitheyyaṁ
sveva sārīputtamoggallānappamukho bhikkhusaṅgho akatapātarāso veḷukaṇṭakaṁ
āgamissati tañca bhikkhusaṅghaṁ parivisitvā mama dakkhiṇaṁ
ādiseyyāsi evañca me bhavissati ātitheyyanti yadidaṁ bhante
dāne puññaṁ puññamahitaṁ 1 vessavaṇṇassa mahārājassa sukhāya hotūti.
Acchariyaṁ nandamāte abbhutaṁ nandamāte yatra hi nāma vessavaṇṇena
mahārājena evaṁmahiddhikena evaṁmahesakkhena devaputtena sammukhā
sallapissasīti. Na kho me bhante eseva acchariyo abbhuto dhammo
atthi me aññopi acchariyo abbhuto dhammo idha me bhante
nando nāma ekaputtako piyo manāpo taṁ rājāno kismiñcideva
kāraṇe 2 okkassa pasayha jīvitā voropesuṁ tasmiṁ kho panāhaṁ
bhante dārake gahite vā gayhamāne vā vadhe vā vajjhamāne vā
hate vā haññamāne vā nābhijānāmi cittassa aññathattanti.
Acchariyaṁ nandamāte abbhutaṁ nandamāte yatra hi nāma cittuppādamattampi 3
parisodhessasīti. Na kho me bhante eseva acchariyo
1 Sī. puññaṁ hi taṁ. Ma. puññañca puññamahīca taṁ. Yu. puññaṁ vā puññamahaṁ vā.
2 Ma. pakaraṇe. 3 Ma. cittuppādampi. evamuparipi.
Abbhuto dhammo atthi me aññopi acchariyo abbhuto dhammo idha
me bhante sāmiko kālakato aññataraṁ yakkhayoniṁ upapanno so me
teneva purimena attabhāvena uddassesi na kho panāhaṁ bhante
abhijānāmi tato nidānaṁ cittassa aññathattanti. Acchariyaṁ nandamāte
abbhutaṁ nandamāte yatra hi nāma cittuppādamattampi parisodhessasīti.
Na kho me bhante eseva acchariyo abbhuto dhammo atthi
me aññopi acchariyo abbhuto dhammo yatohaṁ bhante sāmikassa
daharasseva daharā ānītā nābhijānāmi [1]- manasāpi aticarituṁ 2 kuto
pana kāyenāti. Acchariyaṁ nandamāte abbhutaṁ nandamāte yatra hi
nāma cittuppādamattampi parisodhessasīti. Na kho me bhante eseva
acchariyo abbhuto dhammo atthi me aññopi acchariyo abbhuto
dhammo yadāhaṁ bhante upāsikā paṭidesitā nābhijānāmi kiñci
sikkhāpadaṁ sañcicca vītikkamitāti. Acchariyaṁ nandamāte abbhutaṁ
nandamāteti. Na kho me bhante eseva acchariyo abbhuto dhammo
atthi me aññopi acchariyo abbhuto dhammo idhāhaṁ bhante
yāvadeva ākaṅkhāmi vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi
savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharāmi
vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ
avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ 3 pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharāmi
pītiyā ca virāgā upekkhikā ca viharāmi satā ca sampajānā
1 Ma. sāmikaṁ. 2 Ma. aticaritā. 3 Ma. vivekajaṁ.
Sukhañca kāyena paṭisaṁvedemi yantaṁ ariyā ācikkhanti upekkhako
satimā sukhavihārīti tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharāmi sukhassa ca
pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā
adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharāmīti.
Acchariyaṁ nandamāte abbhutaṁ nandamāteti. Na kho me bhante eseva
acchariyo abbhuto dhammo atthi me aññopi acchariyo abbhuto
dhammo yānīmāni bhante bhagavatā desitāni pañcorambhāgiyāni
saññojanāni nāhantesaṁ kiñci attani appahīnaṁ samanupassāmīti.
Acchariyaṁ nandamāte abbhutaṁ nandamāteti. Athakho āyasmā sārīputto
nandamātaraṁ upāsikaṁ dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā
samuttejetvā sampahaṁsetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmīti.
Mahāyaññavaggo pañcamo.
Tassuddānaṁ
cittaparikkhāraṁ dveaggi saññā aparā duve
methunā ca saññogo dānaṁ mātāya te dasāti.
Paṇṇāsako samatto.
-------------
Paṇṇāsakasaṅgahitā vaggā
abyākatavaggo paṭhamo

[51] Athakho aññataro bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi ekamantaṁ nisinno
kho so bhikkhu bhagavantaṁ etadavoca ko nu kho bhante hetu ko
paccayo yena sutavato ariyasāvakassa vicikicchā nuppajjati abyākatavatthūsūti.
Diṭṭhinirodhā kho bhikkhu sutavato ariyasāvakassa vicikicchā
nuppajjati abyākatavatthūsu. Hoti tathāgato parammaraṇāti kho bhikkhu
diṭṭhigatametaṁ na hoti tathāgato parammaraṇāti kho bhikkhu diṭṭhigatametaṁ
hoti ca na ca hoti tathāgato parammaraṇāti kho bhikkhu
diṭṭhigatametaṁ neva hoti na na hoti tathāgato parammaraṇāti kho
bhikkhu diṭṭhigatametaṁ. Assutavā bhikkhu puthujjano diṭṭhiṁ nappajānāti
diṭṭhisamudayaṁ nappajānāti diṭṭhinirodhaṁ nappajānāti diṭṭhinirodhagāminiṁ
paṭipadaṁ nappajānāti tassa sā diṭṭhi pavaḍḍhati so na parimuccati
jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi
upāyāsehi na parimuccati dukkhasmāti vadāmi. Sutavā ca kho
bhikkhu ariyasāvako diṭṭhiṁ pajānāti diṭṭhisamudayaṁ pajānāti diṭṭhinirodhaṁ
pajānāti diṭṭhinirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānāti tassa sā diṭṭhi
nirujjhati so parimuccati jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi
Dukkhehi domanassehi upāyāsehi parimuccati dukkhasmāti vadāmi.
Evaṁ jānaṁ kho bhikkhu sutavā ariyasāvako evaṁ passaṁ hoti tathāgato
parammaraṇātipi na byākaroti na hoti tathāgato parammaraṇātipi na
byākaroti hoti ca na ca hoti tathāgato parammaraṇātipi na
byākaroti neva hoti na na hoti tathāgato parammaraṇāti na byākaroti
evaṁ jānaṁ kho bhikkhu sutavā ariyasāvako evaṁ passaṁ evaṁ abyākaraṇadhammo
hoti abyākatavatthūsu evaṁ jānaṁ kho bhikkhu sutavā
ariyasāvako evaṁ passaṁ nacchambhati na kampati na vedhati na santāsaṁ
āpajjati abyākatavatthūsu. Hoti tathāgato parammaraṇāti kho bhikkhu
taṇhāgatametaṁ saññāgatametaṁ maññitametaṁ papañcitametaṁ upādānagatametaṁ
vippaṭisāro eso na hoti tathāgato parammaraṇāti kho
bhikkhu vippaṭisāro eso hoti ca na ca hoti tathāgato parammaraṇāti
kho bhikkhu vippaṭisāro eso neva hoti na na hoti
tathāgato parammaraṇāti kho bhikkhu vippaṭisāro eso. Assutavā
bhikkhu puthujjano vippaṭisāraṁ nappajānāti vippaṭisārasamudayaṁ nappajānāti
vippaṭisāranirodhaṁ nappajānāti vippaṭisāranirodhagāminiṁ paṭipadaṁ
nappajānāti tassa so vippaṭisāro pavaḍḍhati so na parimuccati jātiyā
jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi na
parimuccati dukkhasmāti vadāmi. Sutavā ca kho bhikkhu ariyasāvako
vippaṭisāraṁ pajānāti vippaṭisārasamudayaṁ pajānāti vippaṭisāranirodhaṁ
Pajānāti vippaṭisāranirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānāti tassa so vippaṭisāro
nirujjhati .pe. Evaṁ jānaṁ kho bhikkhu sutavā ariyasāvako
evaṁ passaṁ nacchambhati na kampati na vedhati na santāsaṁ āpajjati
abyākatavatthūsu. Ayaṁ kho bhikkhu hetu ayaṁ paccayo yena sutavato
ariyasāvakassa vicikicchā nuppajjati abyākatavatthūsūti.

[52] Satta ca bhikkhave purisagatiyo desessāmi anupādā ca
parinibbānaṁ taṁ suṇātha sādhukaṁ manasikarotha bhāsissāmīti. Evaṁ
bhanteti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ. Bhagavā etadavoca
katamā ca bhikkhave satta purisagatiyo idha bhikkhave bhikkhu evaṁ
paṭipanno hoti no cassa no ca me siyā na bhavissati na me
bhavissati yadatthi yaṁ bhūtaṁ taṁ pajahāmīti upekkhaṁ paṭilabhati so
bhave na rajjati sambhave na sajjati 1 atthuttari padaṁ santaṁ sammappaññāya
passati tañca khvassa padaṁ na sabbena sabbaṁ sacchikataṁ
hoti tassa na sabbena sabbaṁ mānānusayo pahīno hoti na sabbena
sabbaṁ bhavarāgānusayo pahīno hoti na sabbena sabbaṁ avijjānusayo
pahīno hoti so pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saññojanānaṁ parikkhayā
antarāparinibbāyī hoti seyyathāpi bhikkhave divasasantatte 2 ayokapāle
haññamāne pappaṭikā nibbattitvā nibbāyeyya evameva kho bhikkhave
bhikkhu evaṁ paṭipanno hoti no cassa no ca me siyā na bhavissati
na me bhavissati yadatthi yaṁ bhūtaṁ taṁ pajahāmīti upekkhaṁ paṭilabhati so
1 Ma. rajjati. evamuparipi. 2 Ma. divasaṁsantatte. evamuparipi.
Bhave na rajjati sambhave na sajjati atthuttari padaṁ santaṁ sammappaññāya
passati tañca khvassa padaṁ na sabbena sabbaṁ sacchikataṁ
hoti tassa na sabbena sabbaṁ mānānusayo pahīno hoti na sabbena
sabbaṁ bhavarāgānusayo pahīno hoti na sabbena sabbaṁ avijjānusayo
pahīno hoti so pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saññojanānaṁ parikkhayā
antarāparinibbāyī hoti. Idha pana bhikkhave bhikkhu evaṁ paṭipanno
hoti no cassa no ca me siyā na bhavissati na me bhavissati
yadatthi yaṁ bhūtaṁ taṁ pajahāmīti upekkhaṁ paṭilabhati so bhave na
rajjati sambhave na sajjati atthuttari padaṁ santaṁ sammappaññāya
passati tañca khvassa padaṁ na sabbena sabbaṁ sacchikataṁ hoti
tassa na sabbena sabbaṁ mānānusayo pahīno hoti na sabbena sabbaṁ
bhavarāgānusayo pahīno hoti na sabbena sabbaṁ avijjānusayo pahīno
hoti so pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saññojanānaṁ parikkhayā
antarāparinibbāyī hoti seyyathāpi bhikkhave divasasantatte ayokapāle
haññamāne pappaṭikā nibbattitvā uppatitvā nibbāyeyya evameva
kho bhikkhave bhikkhu evaṁ paṭipanno hoti .pe. So pañcannaṁ
orambhāgiyānaṁ saññojanānaṁ parikkhayā antarāparinibbāyī hoti. Idha pana
bhikkhave bhikkhu evaṁ paṭipanno hoti .pe. So pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ
saññojanānaṁ parikkhayā antarāparinibbāyī hoti seyyathāpi
bhikkhave divasasantatte ayokapāle haññamāne pappaṭikā nibbattitvā
Uppatitvā anupahaccatalaṁ nibbāyeyya evameva kho bhikkhave bhikkhu
evaṁ paṭipanno hoti .pe. So pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saññojanānaṁ
parikkhayā antarāparinibbāyī hoti. Idha pana bhikkhave
bhikkhu evaṁ paṭipanno hoti .pe. So pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ
saññojanānaṁ parikkhayā upahaccaparinibbāyī hoti seyyathāpi bhikkhave
divasasantatte ayokapāle haññamāne pappaṭikā nibbattitvā uppatitvā
upahaccatalaṁ nibbāyeyya evameva kho bhikkhave bhikkhu evaṁ paṭipanno
hoti .pe. So pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saññojanānaṁ parikkhayā
upahaccaparinibbāyī hoti. Idha pana bhikkhave bhikkhu evaṁ paṭipanno
hoti .pe. So pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saññojanānaṁ parikkhayā
asaṅkhāraparinibbāyī hoti seyyathāpi bhikkhave divasasantatte ayokapāle
haññamāne pappaṭikā nibbattitvā uppatitvā paritte
tiṇapuñje vā kaṭṭhapuñje vā nipateyya sā tattha aggimpi janeyya
dhūmampi janeyya aggimpi janetvā dhūmampi janetvā tameva parittaṁ
tiṇapuñjaṁ vā kaṭṭhapuñjaṁ vā pariyādiyitvā anāhārā nibbāyeyya
evameva kho bhikkhave bhikkhu evaṁ paṭipanno hoti .pe. So pañcannaṁ
orambhāgiyānaṁ saññojanānaṁ parikkhayā asaṅkhāraparinibbāyī hoti. Idha
pana bhikkhave bhikkhu evaṁ paṭipanno hoti .pe. So pañcannaṁ
orambhāgiyānaṁ saññojanānaṁ parikkhayā sasaṅkhāraparinibbāyī hoti seyyathāpi
bhikkhave divasasantatte ayokapāle haññamāne pappaṭikā nibbattitvā
Uppatitvā vipule tiṇapuñje vā kaṭṭhapuñje vā nipateyya sā
tattha aggimpi janeyya dhūmampi janeyya aggimpi janetvā dhūmampi
janetvā tameva vipulaṁ tiṇapuñjaṁ vā kaṭṭhapuñjaṁ vā pariyādiyitvā
anāhārā nibbāyeyya evameva kho bhikkhave bhikkhu evaṁ paṭipanno
hoti .pe. So pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saññojanānaṁ parikkhayā
sasaṅkhāraparinibbāyī hoti. Idha pana bhikkhave bhikkhu evaṁ paṭipanno
hoti .pe. So pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saññojanānaṁ parikkhayā
uddhaṁsoto hoti akaniṭṭhagāmī seyyathāpi bhikkhave divasasantatte
ayokapāle haññamāne pappaṭikā nibbattitvā uppatitvā mahante
tiṇapuñje vā kaṭṭhapuñje vā nipateyya sā tattha aggimpi janeyya
dhūmampi janeyya aggimpi janetvā dhūmampi janetvā tiṇapuñjaṁ vā
kaṭṭhapuñjaṁ vā pariyādiyitvā gacchampi daheyya dāyampi daheyya
gacchampi dahitvā dāyampi dahitvā haritantaṁ vā [1]- selantaṁ vā udakantaṁ
vā ramaṇīyaṁ vā bhūmibhāgaṁ āgamma anāhārā nibbāyeyya evameva
kho bhikkhave bhikkhu evaṁ paṭipanno hoti .pe. So pañcannaṁ
orambhāgiyānaṁ saññojanānaṁ parikkhayā uddhaṁsoto hoti akaniṭṭhagāmī.
Imā bhikkhave satta purisagatiyo. Kathañca 2 bhikkhave anupādā
parinibbānaṁ idha bhikkhave bhikkhu evaṁ paṭipanno hoti no cassa
no ca me siyā na bhavissati na me bhavissati yadatthi yaṁ bhūtaṁ taṁ
pajahāmīti upekkhaṁ paṭilabhati so bhave na rajjati sambhave na sajjati
1 Ma. pathanataṁ vā. 2 Ma. katamañca.
Atthuttari padaṁ santaṁ sammappaññāya passati tañca khvassa padaṁ
sabbena sabbaṁ sacchikataṁ hoti tassa sabbena sabbaṁ mānānusayo pahīno
hoti sabbena sabbaṁ bhavarāgānusayo pahīno hoti sabbena sabbaṁ
avijjānusayo pahīno hoti so āsavānaṁ khayā .pe. Sacchikatvā
upasampajja viharati idaṁ vuccati bhikkhave anupādā parinibbānaṁ.
Imā kho bhikkhave satta purisagatiyo anupādā ca parinibbānanti.