[53] Ekaṁ samayaṁ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate.
Athakho dve devatā abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṁ
gijjhakūṭaṁ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā
bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhaṁsu ekamantaṁ ṭhitā
kho ekā devatā bhagavantaṁ etadavoca etā bhante bhikkhuniyo
vimuttāti aparā devatā bhagavantaṁ etadavoca etā [1]- bhante
anupādisesā suvimuttāti idamavocuṁ tā devatā samanuñño satthā
ahosi athakho tā devatā samanuñño satthāti bhagavantaṁ
abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā tatthevantaradhāyiṁsu. Athakho bhagavā tassā
rattiyā accayena bhikkhū āmantesi imaṁ bhikkhave rattiṁ dve
devatā abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṁ gijjhakūṭaṁ
obhāsetvā yenāhaṁ tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā maṁ abhivādetvā
ekamantaṁ aṭṭhaṁsu ekamantaṁ ṭhitā kho bhikkhave ekā devatā maṁ
etadavoca etā bhante bhikkhuniyo vimuttāti aparā devatā maṁ
1 Ma. bhikkhuniyo.
Etadavoca etā bhante [1]- anupādisesā suvimuttāti idamavocuṁ
bhikkhave tā devatā idaṁ vatvā maṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā
tatthevantaradhāyiṁsūti. Tena kho pana samayena āyasmā mahāmoggallāno
bhagavato avidūre nisinno hoti athakho āyasmato mahāmoggallānassa
etadahosi katamesānaṁ kho devānaṁ evaṁ ñāṇaṁ hoti
saupādisese vā saupādisesoti anupādisese vā anupādisesoti.
Tena kho pana samayena tisso nāma bhikkhu adhunā kālakato aññataraṁ
brahmalokaṁ upapanno hoti tatrāpi naṁ evaṁ jānanti tisso
brahmā mahiddhiko mahānubhāvoti. Athakho āyasmā mahāmoggallāno
seyyathāpi nāma balavā puriso sammiñjitaṁ 2 vā bāhaṁ pasāreyya
pasāritaṁ vā bāhaṁ sammiñjeyya 3 evameva gijjhakūṭe pabbate
antarahito tasmiṁ brahmaloke pāturahosi. Addasā kho tisso
brahmā āyasmantaṁ mahāmoggallānaṁ dūratova āgacchantaṁ disvā
āyasmantaṁ mahāmoggallānaṁ etadavoca ehi kho mārisa moggallāna
svāgataṁ mārisa moggallāna cirassaṁ kho mārisa moggallāna
imaṁ pariyāyamakāsi yadidaṁ idhāgamanāya nisīda mārisa moggallāna
idamāsanaṁ paññattanti. Nisīdi kho āyasmā mahāmoggallāno
paññatte āsane. Tissopi kho brahmā āyasmantaṁ mahāmoggallānaṁ
abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho
tissaṁ brahmānaṁ āyasmā mahāmoggallāno etadavoca katamesānaṁ kho
1 Ma. bhikkhuniyo. 2 Ma. samiñjitaṁ. evamuparipi. 3 Ma. samiñjeyya.
evamuparipi.
Tissa devānaṁ evaṁ ñāṇaṁ hoti saupādisese vā saupādisesoti
anupādisese vā anupādisesoti. Brahmakāyikānaṁ kho mārisa
moggallāna devānaṁ evaṁ ñāṇaṁ hoti saupādisese vā saupādisesoti
anupādisese vā anupādisesoti. Sabbesaññeva kho tissa brahmakāyikānaṁ
devānaṁ evaṁ ñāṇaṁ hoti saupādisese vā saupādisesoti
anupādisese vā anupādisesoti. Na kho mārisa moggallāna sabbesaṁ
brahmakāyikānaṁ devānaṁ evaṁ ñāṇaṁ hoti saupādisese vā saupādisesoti
anupādisese vā anupādisesoti ye kho te mārisa moggallāna
brahmakāyikā devā brahmena āyunā santuṭṭhā brahmena vaṇṇena
brahmena sukhena brahmena yasena brahmena ādhipateyyena santuṭṭhā tassa
ca uttariṁ 1 nissaraṇaṁ yathābhūtaṁ nappajānanti tesaṁ na evaṁ ñāṇaṁ hoti
saupādisese vā saupādisesoti anupādisese vā anupādisesoti
ye ca kho te mārisa moggallāna brahmakāyikā devā brahmena
āyunā asantuṭṭhā brahmena vaṇṇena brahmena sukhena brahmena
yasena brahmena ādhipateyyena asantuṭṭhā tassa ca uttariṁ 1 nissaraṇaṁ
yathābhūtaṁ pajānanti tesaṁ evaṁ ñāṇaṁ hoti saupādisese vā
saupādisesoti anupādisese vā anupādisesoti idha mārisa
moggallāna bhikkhu ubhatobhāgavimutto hoti tamenaṁ te devā
evaṁ jānanti ayaṁ kho āyasmā ubhatobhāgavimutto yāvassa
kāyo ṭhassati tāva naṁ dakkhanti devamanussā kāyassa bhedā na naṁ
1 Ma. te ca uttari.
Dakkhanti devamanussāti evampi kho mārisa moggallāna tesaṁ
devānaṁ ñāṇaṁ hoti [1]- anupādisese vā anupādisesoti idha pana
mārisa moggallāna bhikkhu paññāvimutto hoti tamenaṁ te
devā evaṁ jānanti ayaṁ kho āyasmā paññāvimutto yāvassa
kāyo ṭhassati tāva naṁ dakkhanti devamanussā kāyassa bhedā na naṁ
dakkhanti devamanussāti evampi kho mārisa moggallāna tesaṁ
devānaṁ ñāṇaṁ hoti [1]- anupādisese vā anupādisesoti idha pana
mārisa moggallāna bhikkhu kāyasakkhi hoti tamenaṁ te 2 devā evaṁ
jānanti ayaṁ kho āyasmā kāyasakkhi appevanāma ayamāyasmā
anulomikāni senāsanāni paṭisevamāno kalyāṇamitte bhajamāno
indriyāni samannānayamāno yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā
anagāriyaṁ pabbajanti tadanuttaraṁ brahmacariyapariyosānaṁ diṭṭheva dhamme
sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihareyyāti evampi kho
mārisa moggallāna tesaṁ devānaṁ ñāṇaṁ hoti saupādisese vā
saupādisesoti [3]- idha pana mārisa moggallāna bhikkhu diṭṭhippatto
hoti .pe. Saddhāvimutto hoti dhammānusārī hoti tamenaṁ te
devā evaṁ jānanti ayaṁ kho āyasmā dhammānusārī appevanāma
ayamāyasmā anulomikāni senāsanāni paṭisevamāno kalyāṇamitte
bhajamāno indriyāni samannānayamāno yassatthāya kulaputtā sammadeva
agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti tadanuttaraṁ brahmacariyapariyosānaṁ
1 Ma. saupādisese vā saupādisesoti. 2 Ma. ayaṁ pāṭho natthi.
3 Ma. anupādisese vā anupādisesoti.
Diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihareyyāti
evampi kho mārisa moggallāna tesaṁ devānaṁ ñāṇaṁ hoti saupādisese
vā saupādisesoti [1]-. Atha kho āyasmā mahāmoggallāno
tissassa brahmuno bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā seyyathāpi nāma
balavā puriso sammiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya pasāritaṁ vā bāhaṁ
sammiñjeyya evameva brahmaloke antarahito gijjhakūṭe pabbate
pāturahosi athakho āyasmā mahāmoggallāno yena bhagavā tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi
ekamantaṁ nisinno kho āyasmā mahāmoggallāno yāvattako ahosi
tissena brahmunā saddhiṁ kathāsallāpo taṁ sabbaṁ bhagavato ārocesi.
Na hi pana te moggallāna tisso brahmā sattamaṁ animittavihāriṁ
puggalaṁ desesīti 2 . Etassa bhagavā kālo etassa sugata kālo yaṁ
bhagavā sattamaṁ animittavihāriṁ puggalaṁ deseyya bhagavato sutvā bhikkhū
dhāressantīti. Tenahi moggallāna suṇāhi sādhukaṁ manasikarohi
bhāsissāmīti. Evaṁ bhanteti kho āyasmā mahāmoggallāno bhagavato
paccassosi. Bhagavā etadavoca idha moggallāna bhikkhu sabbanimittānaṁ
amanasikārā animittaṁ cetosamādhiṁ upasampajja viharati tamenaṁ
te devā evaṁ jānanti ayaṁ kho āyasmā sabbanimittānaṁ
amanasikārā animittaṁ cetosamādhiṁ upasampajja viharati appevanāma
ayamāyasmā anulomikāni senāsanāni paṭisevamāno kalyāṇamitte
1 Ma. anupādisese vā anupādisesoti. 2 Ma. deseti.
Bhajamāno indriyāni samannānayamāno yassatthāya kulaputtā sammadeva
agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti tadanuttaraṁ brahmacariyapariyosānaṁ
diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihareyyāti
evaṁ kho moggallāna tesaṁ devānaṁ ñāṇaṁ hoti saupādisese vā
saupādisesoti [1]-.

[54] Ekaṁ samayaṁ bhagavā vesāliyaṁ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṁ.
Athakho sīho senāpati yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi ekamantaṁ nisinno
kho sīho senāpati bhagavantaṁ etadavoca sakkā nu kho bhante
sandiṭṭhikaṁ dānaphalaṁ paññāpetunti. Tenahi sīha taññevettha
paṭipucchissāmi yathā te khameyya tathā naṁ byākareyyāsi taṁ
kiṁ maññasi sīha idhassa dve purisā eko puriso assaddho
maccharī kadariyo paribhāsako eko puriso saddho dānapati anuppadānarato
taṁ kiṁ maññasi sīha kaṁ nu kho arahanto paṭhamaṁ
anukampantā anukampeyyuṁ yo vā so puriso assaddho maccharī
kadariyo paribhāsako yo vā so puriso saddho dānapati anuppadānaratoti.
Yo so bhante puriso assaddho maccharī kadariyo paribhāsako
kintaṁ arahanto paṭhamaṁ anukampantā anukampissanti yo ca kho
so bhante puriso saddho dānapati anuppadānarato taññeva arahanto
paṭhamaṁ anukampantā anukampeyyuṁ. Taṁ kiṁ maññasi sīha kaṁ nu
1 Ma. anupādisese vā anupādisesoti.
Kho arahanto paṭhamaṁ upasaṅkamantā upasaṅkameyyuṁ yo vā so
puriso assaddho maccharī kadariyo paribhāsako yo vā so puriso
saddho dānapati anuppadānaratoti. Yo so bhante puriso assaddho
maccharī kadariyo paribhāsako kintaṁ arahanto paṭhamaṁ upasaṅkamantā
upasaṅkamissanti yo ca kho so bhante puriso saddho dānapati
anuppadānarato taññeva arahanto paṭhamaṁ upasaṅkamantā upasaṅkameyyuṁ.
Taṁ kiṁ maññasi sīha kassa nu kho arahanto paṭhamaṁ paṭiggaṇhantā
paṭiggaṇheyyuṁ yo vā so puriso assaddho maccharī kadariyo
paribhāsako yo vā so puriso saddho dānapati anuppadānaratoti.
Yo so bhante puriso assaddho maccharī kadariyo paribhāsako kiṁ 1
tassa arahanto paṭhamaṁ paṭiggaṇhantā paṭiggaṇhissanti yo ca
kho so bhante puriso saddho dānapati anuppadānarato taññeva
arahanto paṭhamaṁ paṭiggaṇhantā paṭiggaṇheyyuṁ. Taṁ kiṁ maññasi
sīha kassa nu kho arahanto paṭhamaṁ dhammaṁ desento deseyyuṁ
yo vā so puriso assaddho maccharī kadariyo paribhāsako yo vā
so puriso saddho dānapati anuppadānaratoti. Yo so bhante puriso
assaddho maccharī kadariyo paribhāsako kiṁ tassa arahanto paṭhamaṁ dhammaṁ
desentā desessanti yo ca kho so bhante puriso saddho
dānapati anuppadānarato tasseva arahanto paṭhamaṁ dhammaṁ desentā
1 Ma. kintaṁ tassa. evamuparipi.
Deseyyuṁ. Taṁ kiṁ maññasi sīha kassa nu kho kalyāṇo
kittisaddo abbhuggaccheyya yo vā so puriso assaddho
maccharī kadariyo paribhāsako yo vā so puriso saddho dānapati
anuppadānaratoti. Yo so bhante puriso assaddho maccharī kadariyo
paribhāsako kiṁ tassa kalyāṇo kittisaddo abbhuggacchissati yo ca
kho so bhante puriso saddho dānapati anuppadānarato tasseva kalyāṇo
kittisaddo abbhuggaccheyya. Taṁ kiṁ maññasi sīha ko nu kho
yaññadeva parisaṁ upasaṅkameyya yadi khattiyaparisaṁ yadi brāhmaṇaparisaṁ
yadi gahapatiparisaṁ yadi samaṇaparisaṁ visārado upasaṅkameyya amaṅkubhūto
yo vā so puriso assaddho maccharī kadariyo paribhāsako yo vā
so puriso saddho dānapati anuppadānaratoti. Yo so bhante puriso
assaddho maccharī kadariyo paribhāsako kiṁ so yaññadeva parisaṁ
upasaṅkamissati yadi khattiyaparisaṁ yadi brāhmaṇaparisaṁ yadi gahapatiparisaṁ
yadi samaṇaparisaṁ visārado upasaṅkamissati amaṅkubhūto yo ca kho
so bhante puriso saddho dānapati anuppadānarato so yaññadeva
parisaṁ upasaṅkameyya yadi khattiyaparisaṁ yadi brāhmaṇaparisaṁ yadi
gahapatiparisaṁ yadi samaṇaparisaṁ visārado upasaṅkameyya amaṅkubhūto.
Taṁ kiṁ maññasi sīha ko nu kho kāyassa bhedā parammaraṇā
sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjeyya yo vā so puriso assaddho
maccharī kadariyo paribhāsako yo vā so puriso saddho dānapati
Anuppadānaratoti. Yo so bhante puriso assaddho maccharī kadariyo
paribhāsako kiṁ so kāyassa bhedā parammaraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ
upapajjissati yo ca kho so bhante puriso saddho dānapati
anuppadānarato so kāyassa bhedā parammaraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ
upapajjeyya yānīmāni bhante bhagavatā cha 1 sandiṭṭhikāni dānaphalāni
akkhātāni nāhaṁ ettha bhagavato saddhāya gacchāmi ahaṁpi etāni
jānāmi ahaṁ bhante dāyako dānapati maṁ arahanto paṭhamaṁ
anukampantā anukampanti ahaṁ bhante dāyako dānapati maṁ arahanto
paṭhamaṁ upasaṅkamantā upasaṅkamanti ahaṁ bhante dāyako dānapati
mayhaṁ arahanto paṭhamaṁ paṭiggaṇhantā paṭiggaṇhanti ahaṁ bhante
dāyako dānapati mayhaṁ arahanto paṭhamaṁ dhammaṁ desentā desenti
ahaṁ bhante dāyako dānapati mayhaṁ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato
sīho senāpati dāyako kārako saṅghupaṭṭhākoti ahaṁ bhante dāyako
dānapati yaññadeva parisaṁ upasaṅkamāmi yadi khattiyaparisaṁ yadi
brāhmaṇaparisaṁ yadi gahapatiparisaṁ yadi samaṇaparisaṁ visārado upasaṅkamāmi
amaṅkubhūto yānīmāni bhante bhagavatā cha 1 sandiṭṭhikāni dānaphalāni
akkhātāni nāhaṁ ettha bhagavato saddhāya gacchāmi ahaṁpi etāni
jānāmi yañca kho maṁ bhagavā evamāha dāyako sīha dānapati
kāyassa bhedā parammaraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjatīti etāhaṁ na
jānāmi ettha ca panāhaṁ bhagavato saddhāya gacchāmīti. Evametaṁ
1 Ma. chasaddo natthi.
Sīha evametaṁ sīha dāyako sīha dānapati kāyassa bhedā parammaraṇā
sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjatīti.

[55] Cattārīmāni bhikkhave tathāgatassa arakkheyyāni tīhi ca
anupavajjo. Katamāni cattāri tathāgatassa arakkheyyāni parisuddhakāyasamācāro
bhikkhave tathāgato natthi tathāgatassa kāyaduccaritaṁ
yaṁ tathāgato rakkheyya mā me idaṁ paro aññāsīti parisuddhavacīsamācāro
bhikkhave tathāgato natthi tathāgatassa vacīduccaritaṁ yaṁ
tathāgato rakkheyya mā me idaṁ paro aññāsīti parisuddhamanosamācāro
bhikkhave tathāgato natthi tathāgatassa manoduccaritaṁ yaṁ
tathāgato rakkheyya mā me idaṁ paro aññāsīti parisuddhājīvo
bhikkhave tathāgato natthi tathāgatassa micchāājīvo yaṁ tathāgato
rakkheyya mā me idaṁ paro aññāsīti imāni cattāri tathāgatassa
arakkheyyāni. Katamehi tīhi anupavajjo svākkhātadhammo bhikkhave
tathāgato tatra vata maṁ samaṇo vā brāhmaṇo vā devo vā
māro vā brahmā vā koci vā lokasmiṁ sahadhammena paṭicodessati
itipi tvaṁ *- na svākkhātadhammoti nimittametaṁ bhikkhave na
samanupassāmi etaṁpahaṁ 1 bhikkhave nimittaṁ asamanupassanto khemappatto
abhayappatto vesārajjappatto viharāmi supaññattā kho pana me
bhikkhave sāvakānaṁ nibbānagāminī paṭipadā yathā paṭipannā mama
sāvakā āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva
1 Ma. etamahaṁ. evamuparipi.
* mīkārkkhag tavaṁ peḌna tvaṁ
Dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharanti tatra vata
maṁ samaṇo vā brāhmaṇo vā devo vā māro vā brahmā vā koci
vā lokasmiṁ sahadhammena paṭicodessati itipi te na supaññattā
sāvakānaṁ nibbānagāminī paṭipadā yathā paṭipannā tava sāvakā
āsavānaṁ khayā .pe. Sacchikatvā upasampajja viharantīti nimittametaṁ
bhikkhave na samanupassāmi etaṁpahaṁ bhikkhave nimittaṁ asamanupassanto
khemappatto abhayappatto vesārajjappatto viharāmi anekasatā
kho pana me bhikkhave sāvakaparisā āsavānaṁ khayā .pe.
Sacchikatvā upasampajja viharanti tatra vata maṁ samaṇo vā
brāhmaṇo vā devo vā māro vā brahmā vā koci vā lokasmiṁ
sahadhammena paṭicodessati itipi te na anekasatā sāvakaparisā
āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme
sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharantīti nimittametaṁ
bhikkhave na samanupassati etaṁpahaṁ bhikkhave nimittaṁ asamanupassanto
khemappatto abhayappatto vesārajjappatto viharāmi imehi tīhi
anupavajjo imāni kho bhikkhave cattāri tathāgatassa arakkheyyāni
imehi ca tīhi anupavajjoti.

[56] Ekaṁ samayaṁ bhagavā kimilāyaṁ 1 viharati veḷuvane 2 . Athakho
āyasmā kimilo 3 yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ
1 Yu. kimbilāyaṁ. 2 Ma. niculavane. 3 Yu. kimbilo.
Abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi ekamantaṁ nisinno kho āyasmā
kimilo bhagavantaṁ etadavoca ko nu kho bhante hetu ko paccayo
yena tathāgate parinibbute saddhammo na ciraṭṭhitiko hotīti. Idha
kimila tathāgate parinibbute bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo
satthari agāravā viharanti appatissā dhamme agāravā viharanti
appatissā saṅghe agāravā viharanti appatissā sikkhāya agāravā
viharanti appatissā samādhismiṁ agāravā viharanti appatissā
appamāde agāravā viharanti appatissā paṭisanthāre agāravā
viharanti appatissā ayaṁ kho kimila hetu ayaṁ paccayo yena
tathāgate parinibbute saddhammo na ciraṭṭhitiko hotīti. Ko pana
bhante hetu ko paccayo yena tathāgate parinibbute saddhammo
ciraṭṭhitiko hotīti. Idha kimila tathāgate parinibbute bhikkhū bhikkhuniyo
upāsakā upāsikāyo satthari sagāravā viharanti sappatissā dhamme
sagāravā viharanti sappatissā saṅghe sagāravā viharanti sappatissā
sikkhāya sagāravā viharanti sappatissā samādhismiṁ sagāravā viharanti
sappatissā appamāde sagāravā viharanti sappatissā paṭisanthāre
sagāravā viharanti sappatissā ayaṁ kho kimila hetu ayaṁ paccayo
yena tathāgate parinibbute saddhammo ciraṭṭhitiko hotīti.

[57] Sattahi bhikkhave dhammehi samannāgato bhikkhu nacirasseva
āsavānaṁ khayā .pe. Sacchikatvā upasampajja vihareyya. Katamehi
Sattahi idha bhikkhave bhikkhu saddho hoti sīlavā hoti bahussuto
hoti paṭisallīno hoti āraddhaviriyo hoti satimā hoti paññavā
hoti imehi kho bhikkhave sattahi dhammehi samannāgato bhikkhu
nacirasseva āsavānaṁ khayā .pe. Sacchikatvā upasampajja vihareyyāti.

[58] Ekaṁ samayaṁ bhagavā bhaggesu viharati suṁsumāragire bhesakalāvane
migadāye. Tena kho pana samayena āyasmā mahāmoggallāno
magadhesu kallavālamuttagāme capalāyamāno nisinno hoti. Addasā
kho bhagavā dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena āyasmantaṁ
mahāmoggallānaṁ magadhesu kallavālamuttagāme capalāyamānaṁ nisinnaṁ disvā
seyyathāpi nāma balavā puriso sammiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya pasāritaṁ
vā bāhaṁ sammiñjeyya evameva bhaggesu suṁsumāragire bhesakalāvane
migadāye antarahito magadhesu kallavālamuttagāme āyasmato
mahāmoggallānassa pamukhe pāturahosi nisīdi bhagavā paññatte āsane
nisajja kho bhagavā āyasmantaṁ mahāmoggallānaṁ etadavoca capalāyasi
no tvaṁ moggallāna capalāyasi no tvaṁ moggallānāti. Evaṁ
bhante. Tasmātiha moggallāna yathāsaññissa te viharato taṁ
middhaṁ okkamati taṁ saññaṁ manasikareyyāsi 1 taṁ saññaṁ bahulaṁ kareyyāsi 2
ṭhānaṁ kho panetaṁ vijjati yante evaṁ viharato taṁ middhaṁ pahīyetha no
ce te evaṁ viharato taṁ middhaṁ pahīyetha tato tvaṁ moggallāna
yathāsutaṁ yathāpariyattaṁ dhammaṁ cetasā anuvitakkeyyāsi anuvicāreyyāsi
1 Ma. mā manasākāsi. evamuparipi. 2 Ma. mā bahulamakāsi.
Manasānupekkheyyāsi ṭhānaṁ kho panetaṁ vijjati yante evaṁ viharato
taṁ middhaṁ pahīyetha no ce te evaṁ viharato taṁ middhaṁ pahīyetha
tato tvaṁ moggallāna yathāsutaṁ yathāpariyattaṁ dhammaṁ vitthārena sajjhāyaṁ
kareyyāsi ṭhānaṁ kho panetaṁ vijjati yante evaṁ viharato taṁ middhaṁ
pahīyetha no ce te evaṁ viharato taṁ middhaṁ pahīyetha tato
tvaṁ moggallāna ubho kaṇṇasotāni āvijeyyāsi 1 pāṇinā gattāni
anumajjeyyāsi ṭhānaṁ kho panetaṁ vijjati yante evaṁ viharato taṁ
middhaṁ pahīyetha no ce te evaṁ viharato taṁ middhaṁ pahīyetha
tato tvaṁ moggallāna uṭṭhāyāsanā udakena akkhīni anumajjitvā
disā anuvilokeyyāsi nakkhattāni tārakarūpāni ullokeyyāsi ṭhānaṁ
kho panetaṁ vijjati yante evaṁ viharato taṁ middhaṁ pahīyetha no ce
te evaṁ viharato taṁ middhaṁ pahīyetha tato tvaṁ moggallāna ālokasaññaṁ
manasikareyyāsi divāsaññaṁ adhiṭṭhaheyyāsi yathā divā
tathā rattiṁ yathā rattiṁ tathā divā iti vivaṭena 2 cetasā
apariyonaddhena sappabhāsaṁ cittaṁ bhāveyyāsi ṭhānaṁ kho panetaṁ vijjati
yante evaṁ viharato taṁ middhaṁ pahīyetha no ce te evaṁ viharato
taṁ middhaṁ pahīyetha tato tvaṁ moggallāna pacchāpuresaññī caṅkamaṁ
adhiṭṭhaheyyāsi antogatehi indriyehi abahigatena mānasena ṭhānaṁ
kho panetaṁ vijjati yante evaṁ viharato taṁ middhaṁ pahīyetha no ce
te evaṁ viharato taṁ middhaṁ pahīyetha tato tvaṁ moggallāna
1 Ma. āviñcheyyāsi.
Dakkhiṇena passena sīhaseyyaṁ kappeyyāsi pādena 1 pādaṁ accādhāya
sato sampajāno uṭṭhānasaññaṁ manasikaritvā paṭibuddheneva 2 te
moggallāna khippaññeva paccuṭṭhātabbaṁ na seyyasukhaṁ na passasukhaṁ na
middhasukhaṁ anuyutto viharissāmīti evañhi te moggallāna
sikkhitabbaṁ. Tasmātiha moggallāna evaṁ sikkhitabbaṁ na
uccāsoṇḍaṁ paggahetvā kulāni upasaṅkamissāmīti evañhi te
moggallāna sikkhitabbaṁ sace moggallāna bhikkhu uccāsoṇḍaṁ
paggahetvā kulāni upasaṅkamati santi hi moggallāna kulesu kiccakaraṇīyāni
yena manussā āgataṁ bhikkhuṁ na manasikaronti tatra bhikkhussa
evaṁ hoti ko su nāma dāni maṁ imasmiṁ kule paribhindi virattarūpādānīme
mayi manussāti itissa alābhena maṅkubhāvo maṅkubhūtassa uddhaccaṁ
uddhatassa asaṁvaro asaṁvutassa ārā cittaṁ samādhimhā tasmātiha
moggallāna evaṁ sikkhitabbaṁ na viggāhikakathaṁ kathessāmīti evañhi
te moggallāna sikkhitabbaṁ viggāhikāya moggallāna kathāya sati
kathābāhullaṁ pāṭikaṅkhaṁ kathābāhulle sati uddhaccaṁ uddhatassa asaṁvaro
asaṁvutassa ārā cittaṁ samādhimhā nāhaṁ moggallāna sabbeheva
saṁsaggaṁ vaṇṇayāmi na panāhaṁ moggallāna sabbeheva saṁsaggaṁ na
vaṇṇayāmi sagahaṭṭhapabbajitehi kho ahaṁ moggallāna saṁsaggaṁ na
vaṇṇayāmi yāni ca kho tāni senāsanāni appasaddāni
appanigghosāni vijanavātāni manussarāhaseyyakāni 3 paṭisallānasāruppāni
1 Ma. pāde. evamuparipi. 2 Ma. paṭibuddhena ca. 3 Ma. manussarāhasseyyakāni.
evamuparipi.
Tathārūpehi senāsanehi saṁsaggaṁ vaṇṇayāmīti. Evaṁ vutte āyasmā
mahāmoggallāno bhagavantaṁ etadavoca kittāvatā nu kho bhante bhikkhu
saṅkhittena taṇhāsaṅkhayavimutto hoti accantaniṭṭho accantayogakkhemī
accantabrahmacārī accantapariyosāno seṭṭho devamanussānanti.
Idha moggallāna bhikkhuno sutaṁ hoti sabbe dhammā nālaṁ abhinivesāyāti
evañcetaṁ moggallāna bhikkhuno sutaṁ hoti sabbe dhammā nālaṁ
abhinivesāyāti so sabbaṁ dhammaṁ abhijānāti sabbaṁ dhammaṁ abhiññāya
sabbaṁ dhammaṁ parijānāti sabbaṁ dhammaṁ pariññāya yaṅkiñci vedanaṁ vediyati
sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā so tāsu vedanāsu aniccānupassī
viharati virāgānupassī viharati nirodhānupassī viharati paṭinissaggānupassī
viharati so tāsu vedanāsu aniccānupassī viharanto virāgānupassī
viharanto nirodhānupassī viharanto paṭinissaggānupassī viharanto na ca 1
kiñci loke upādiyati anupādiyaṁ na paritassati aparitassaṁ
paccattaññeva parinibbāyati khīṇā jāti vusitaṁ brahmacariyaṁ kataṁ karaṇīyaṁ
nāparaṁ itthattāyāti pajānāti ettāvatā kho moggallāna bhikkhu
saṅkhittena taṇhāsaṅkhayavimutto hoti accantaniṭṭho accantayogakkhemī
accantabrahmacārī accantapariyosāno seṭṭho devamanussānanti.

[59] Mā bhikkhave puññānaṁ bhāyittha sukhassetaṁ bhikkhave
adhivacanaṁ yadidaṁ puññānanti 2 abhijānāmi kho panāhaṁ bhikkhave dīgharattaṁ [3]-
iṭṭhaṁ kantaṁ manāpaṁ vipākaṁ paccanubhūtaṁ satta vassāni mettacittaṁ
1 Ma. casaddo natthi. 2 Sī. puññanti. 3 Ma. katānaṁ puññānaṁ dīgharattaṁ.
Bhāvesiṁ satta vassāni mettacittaṁ bhāvetvā satta saṁvaṭṭavivaṭṭakappe
na yimaṁ lokaṁ punāgamāsiṁ saṁvaṭṭamāne sudāhaṁ bhikkhave loke
ābhassarūpago homi vivaṭṭamāne loke suññaṁ brahmavimānaṁ upapajjāmi
tatra sudaṁ bhikkhave brahmā homi mahābrahmā abhibhū anabhibhūto
aññadatthudaso vasavattī chattiṁsakkhattuṁ kho panāhaṁ bhikkhave sakko
ahosiṁ devānamindo anekasatakkhattuṁ rājā ahosiṁ cakkavattī dhammiko
dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato
tassa mayhaṁ bhikkhave imāni satta ratanāni ahesuṁ
seyyathīdaṁ cakkaratanaṁ hatthiratanaṁ assaratanaṁ maṇiratanaṁ itthīratanaṁ gahapatiratanaṁ
parināyakaratanameva sattamaṁ parosahassaṁ kho pana me bhikkhave puttā
ahesuṁ sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā so imaṁ paṭhaviṁ
sāgarapariyantaṁ adaṇḍena asatthena dhammena abhivijiya ajjhāvasinti.
Passa puññānaṁ vipākaṁ kusalānaṁ sukhesinaṁ
mettacittaṁ vibhāvetvā satta vassāni bhikkhavo
satta saṁvaṭṭavivaṭṭakappe na yimaṁ lokaṁ punāgamiṁ
saṁvaṭṭamāne lokamhi homi ābhassarūpago
vivaṭṭamāne lokamhi suññabrahmūpago ahuṁ
sattakkhattuṁ mahābrahmā vasavattī tadā ahuṁ
chattiṁsakkhattuṁ devindo devarajjamakārayiṁ
cakkavattī ahuṁ rājā jambūsaṇḍassa issaro.
Muddhābhisitto 1 khattiyo manussādhipatī ahuṁ
adaṇḍena asatthena vijeyya paṭhaviṁ imaṁ
asāhasena dhammena samena manusāsi taṁ
dhammena rajjaṁ kāretvā asmiṁ paṭhavimaṇḍale
mahaddhane mahābhoge aḍḍhe ajāyisaṁ 2 kule
sabbakāmehi sampanne ratanehi ca sattahi
buddhā saṅgāhakā loke tehi etaṁ sudesitaṁ
esa hetu mahantassa puthabyo yena vuccati 3
pahutavittūpakaraṇo rājā homi patāpavā
iddhimā yasavā homi jambūsaṇḍassa issaro.
Ko sutvā nappasīdeyya api kaṇhābhijātiyo
tasmā hi attakāmena mahattamabhikaṅkhatā
saddhammo garukātabbo saraṁ buddhānasāsananti.

[60] Athakho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya
yena anāthapiṇḍikassa gahapatissa nivesanaṁ tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
paññatte āsane nisīdi. Tena kho pana samayena anāthapiṇḍikassa
gahapatissa nivesane manussā uccāsaddā mahāsaddā
honti. Athakho anāthapiṇḍiko gahapati yena bhagavā tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ
1 Sī. muddhāvasitto. 2 Ma. ajāyihaṁ. 3 Ma. pathabyo me na vipajjati.
Nisinnaṁ kho anāthapiṇḍikaṁ gahapatiṁ bhagavā etadavoca kiṁ nu te
gahapati nivesane manussā uccāsaddā mahāsaddā kevaṭṭo 1 maññe
macche vilopetīti 2 . Ayaṁ bhante sujātā gharasuṇhā aḍḍhā kulā
ānītā sā neva sassuṁ ādiyati na sassuraṁ ādiyati na sāmikaṁ
ādiyati bhagavantampi na sakkaroti na garukaroti na māneti na pūjetīti.
Athakho bhagavā sujātaṁ gharasuṇhaṁ āmantesi ehi sujāteti. Evaṁ
bhanteti kho sujātā gharasuṇhā bhagavato paṭissuṇitvā yena bhagavā
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.
Ekamantaṁ nisinnaṁ kho sujātaṁ gharasuṇhaṁ bhagavā etadavoca satta kho
imā sujāte purisassa bhariyā katamā satta vadhasamā corasamā 3
ayyasamā mātusamā 4 bhaginisamā sakhīsamā dāsīsamā imā kho sujāte
satta purisassa bhariyā tāsaṁ tvaṁ katamāti. Nāhaṁ bhante imassa
bhagavatā saṅkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṁ ājānāmi sādhu me
bhante bhagavā tathā dhammaṁ desetu yathāhaṁ imassa bhagavatā saṅkhittena
bhāsitassa vitthārena atthaṁ ājāneyyanti. Tenahi sujāte suṇāhi
sādhukaṁ manasikarohi bhāsissāmīti. Evaṁ bhanteti kho sujātā gharasuṇhā
bhagavato paccassosi. Bhagavā etadavoca
paduṭṭhacittā ahitānukampinī
aññesu rattā atimaññate patiṁ
dhanena kītassa vadhāya ussukā
1 kevaṭṭā. 2 Ma. macchavilopeti. 3 vadhakasamā corīsamā. 4 Ma. mātāsamā.
Yā evarūpā purisassa bhariyā
vadhakā 1 ca bhariyāti ca sā pavuccati.
Yaṁ itthiyā vindati sāmiko dhanaṁ
sippaṁ vaṇijjañca kasimadhiṭṭhahi 2
appampi tasmā 3 apahātumicchati
yā evarūpā purisassa bhariyā
corā 4 ca bhariyāti ca sā pavuccati.
Akammakāmā alasā mahagghasā
pharusā ca caṇḍī ca 5 duruttavādinī
uṭṭhāyakānaṁ abhibhuyya vattati
yā evarūpā purisassa bhariyā
ayyā ca bhariyāti ca sā pavuccati.
Yā sabbadā hoti hitānukampinī
mātāva puttaṁ anurakkhate patiṁ
tato dhanaṁ sambhatamassa rakkhati
yā evarūpā purisassa bhariyā
mātā ca bhariyāti ca sā pavuccati.
Yathāpi jeṭṭhā bhaginī kaniṭṭhā 6
sagāravā hoti sakamhi sāmike
hirīmanā bhattuvasānuvattinī
1 Ma. vadhā. 2 Ma. kasiṁ adhiṭṭhahaṁ. 3 Ma. tassa. 4 Ma. corī. 5 Ma. casaddo natthi.
6 Ma. kaniṭṭhakā.
Yā evarūpā purisassa bhariyā
bhaginī ca bhariyāti ca sā pavuccati.
Yācīdha disvāna patiṁ pamodati
sakhī sakhāraṁva cirassamāgataṁ
koleyyakā sīlavatī patibbatā
yā evarūpā purisassa bhariyā
sakhī ca bhariyāti ca sā pavuccati.
Akkuddhasantā vadhadaṇḍatajjitā
aruddhacittā patino titikkhati
akkodhanā bhattuvasānuvattinī
yā evarūpā purisassa bhariyā
dāsī ca bhariyāti ca sā pavuccati.
Yācīdha bhariyā vadhakāti vuccati
corī ca ayyāti ca sā pavuccati
dussīlarūpā pharusā anādarā
kāyassa bhedā nirayaṁ vajanti tā.
Yācīdha mātā bhaginī sakhī 1 ca
dāsī ca bhariyāti ca sā pavuccati
sīle ṭhitattā cirarattasaṁvutā
kāyassa bhedā sugatiṁ vajanti tāti.
1 Ma. sakhīti ca.
Imāni kho sujāte satta purisassa bhariyā tāsaṁ tvaṁ katamāti.
Ajjatagge maṁ bhante bhagavā dāsīsamaṁ sāmikassa bhariyaṁ dhāretūti.

[61] Sattime bhikkhave dhammā sapattakantā sapattakāraṇā
kodhanaṁ āgacchanti itthiṁ vā purisaṁ vā. Katame satta idha bhikkhave
sapatto sapattassa evaṁ icchati aho vatāyaṁ dubbaṇṇo assāti
taṁ kissa hetu na bhikkhave sapatto sapattassa vaṇṇavatāya
nandati kodhanoyaṁ bhikkhave purisapuggalo kodhābhibhūto kodhapareto
kiñcāpi so hoti sunhāto suvilitto kappitakesamassu odātavatthavāsano
athakho so dubbaṇṇo ca hoti kodhābhibhūto ayaṁ
bhikkhave paṭhamo dhammo sapattakanto sapattakāraṇo 1 kodhanaṁ āgacchati
itthiṁ vā purisaṁ vā. Puna caparaṁ bhikkhave sapatto sapattassa evaṁ
icchati aho vatāyaṁ dukkhaṁ sayeyyāti taṁ kissa hetu na
bhikkhave sapatto sapattassa sukhaseyyāya nandati kodhanoyaṁ bhikkhave
purisapuggalo kodhābhibhūto kodhapareto kiñcāpi so pallaṅke seti
gonakatthate paṭikatthate paṭalikatthate kadalimigapavarapaccattharaṇe
sauttaracchade ubhatolohitakūpadhāne athakho so dukkhaññeva seti
kodhābhibhūto ayaṁ bhikkhave dutiyo dhammo sapattakanto sapattakāraṇo
kodhanaṁ āgacchati itthiṁ vā purisaṁ vā. Puna caparaṁ bhikkhave sapatto
sapattassa evaṁ icchati aho vatāyaṁ na pacurattho assāti taṁ
kissa hetu na bhikkhave sapatto sapattassa pacuratthatāya nandati
1 Ma. sapattakaraṇo. evamuparipi.
Kodhanoyaṁ bhikkhave purisapuggalo kodhābhibhūto kodhapareto anatthaṁpi
gahetvā attho me gahitoti maññati atthaṁpi gahetvā anattho
me gahitoti maññati tassime dhammā aññamaññavipaccanīkā
gahitā dīgharattaṁ ahitāya dukkhāya saṁvattanti kodhābhibhūtassa ayaṁ
bhikkhave tatiyo dhammo sapattakanto sapattakāraṇo kodhanaṁ āgacchati
itthiṁ vā purisaṁ vā. Puna caparaṁ bhikkhave sapatto sapattassa evaṁ
icchati aho vatāyaṁ na bhogavā assāti taṁ kissa hetu
na bhikkhave sapatto sapattassa bhogavatāya nandati kodhanassa
bhikkhave purisapuggalassa kodhābhibhūtassa kodhaparetassa yepissa te honti
bhogā uṭṭhānaviriyādhigatā bāhābalaparicitā sedāvakkhittā dhammikā
dhammaladdhā tepi rājāno rājakosaṁ pavesenti kodhābhibhūtassa ayaṁ
bhikkhave catuttho dhammo sapattakanto sapattakāraṇo kodhanaṁ āgacchati
itthiṁ vā purisaṁ vā. Puna caparaṁ bhikkhave sapatto sapattassa evaṁ
icchati aho vatāyaṁ na yasavā assāti taṁ kissa hetu
na bhikkhave sapatto sapattassa yasavatāya nandati kodhanoyaṁ bhikkhave
purisapuggalo kodhābhibhūto kodhapareto yopissa hoti yaso appamādādhigato
tamhāpi dhaṁsati kodhābhibhūto ayaṁ bhikkhave pañcamo dhammo
sapattakanto sapattakāraṇo kodhanaṁ āgacchati itthiṁ vā purisaṁ vā.
Puna caparaṁ bhikkhave sapatto sapattassa evaṁ icchati aho vatāyaṁ
Na mittavā assāti taṁ kissa hetu na bhikkhave sapatto
sapattassa mittavatāya nandati kodhanoyaṁ bhikkhave purisapuggalo
kodhābhibhūto kodhapareto yepissa te honti mittāmaccā ñātisālohitā
tepi ārakā taṁ parivajjenti kodhābhibhūtaṁ ayaṁ bhikkhave chaṭṭho dhammo
sapattakanto sapattakāraṇo kodhanaṁ āgacchati itthiṁ vā purisaṁ vā.
Puna caparaṁ bhikkhave sapatto sapattassa evaṁ icchati aho vatāyaṁ
kāyassa bhedā parammaraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjeyyāti
taṁ kissa hetu na bhikkhave sapatto sapattassa sugatigamanena
nandati kodhanoyaṁ bhikkhave purisapuggalo kodhābhibhūto
kodhapareto kāyena duccaritaṁ carati vācāya duccaritaṁ carati manasā
duccaritaṁ carati so kāyena duccaritaṁ caritvā vācāya duccaritaṁ
caritvā manasā duccaritaṁ caritvā kāyassa bhedā parammaraṇā apāyaṁ
duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjati kodhābhibhūto ayaṁ bhikkhave
sattamo dhammo sapattakanto sapattakāraṇo kodhanaṁ āgacchati itthiṁ
vā purisaṁ vāti 1 . Ime kho bhikkhave satta dhammā sapattakantā
sapattakāraṇā kodhanaṁ āgacchanti itthiṁ vā purisaṁ vāti.
Kodhano dubbaṇṇo hoti atho dukkhampi seti so
atho atthaṁ gahetvāna anatthaṁ paṭipajjati 2
tato kāyena vācāya vadhaṁ katvāna kodhano
kodhābhibhūto puriso dhanajāniṁ nigacchati
1 Ma. itisaddo natthi. 2 Ma. adhipajjati.
Kodhasammadasammatto āyasakkhaṁ 1 nigacchati
ñātimittā suhajjā ca parivajjenti kodhanaṁ.
Anatthajanano kodho kodho cittappakopano
bhayamantarato jātaṁ taṁ jano nāvabujjhati.
Kuddho atthaṁ na jānāti kuddho dhammaṁ na passati
andhatamaṁ tadā hoti yaṁ kodho sahate naraṁ.
Yaṁ kuddho uparodheti sukaraṁ viya dukkaraṁ
pacchā so vigate kodhe aggidaḍḍhova tappati.
Dummaṅkuyaṁ paṭhamaṁ dasseti 2 dhūmaggimiva 3 pāvako
yato patāyatī kodho yena kujjhanti māṇavā.
Nāssa hirī na ottappaṁ na vāco hoti gāravo
kodhena abhibhūtassa na dīpaṁ hoti kiñcinaṁ.
Tapanīyāni kammāni yāni dhammehi ārakā
tāni ārocayissāmi taṁ suṇātha yathākathaṁ.
Kuddho hi pitaraṁ hanti hanti kuddho samātaraṁ
kuddho hi brāhmaṇaṁ hanti hanti kuddho puthujjanaṁ.
Yāya mātu bhato poso imaṁ lokaṁ avekkhati
tampi pāṇadadiṁ santiṁ hanti kuddho puthujjano.
Attūpamā hi te sattā attā hi paramaṁ 4 piyo
1 Ma. Yu. āyasakyaṁ. 2 Ma. padasseti. 3 Ma. dhūmaṁ dhūmīva. 4 Ma. paramo.
Hanti kuddho puthuttānaṁ nānārūpesu mucchito
asinā hanti attānaṁ visaṁ khādanti mucchitā
rajjuyā baddhā miyyanti 1 pabbatāmapi kandare.
Bhūtahaccāni 2 kammāni attamāraṇiyāni ca
karontā nāvabujjhanti kodhajāto parābhavo.
Itāyaṁ kodharūpena maccupāso guhāsayo
taṁ damena samucchinde paññāviriyena diṭṭhiyā
ekamekaṁ 3 akusalaṁ samucchindetha paṇḍito.
Tatheva dhamme sikkhetha mā no dummaṅkuyaṁ ahu.
Vītakodhā anāyāsā vītalobhā anussukā
dantā kodhaṁ pahatvāna parinibbassathanāsavāti 4 .
Abyākatavaggo paṭhamo.
Tassuddānaṁ
abyākato purisagati tissasīharakkhitapañcamaṁ 5
tatravatamaṁ kimmilo 6 sattabhariyāya kodhanā 7 .
------------
Mahāvaggo dutiyo

[62] Hirottappe bhikkhave asati hirottappavipannassa hatūpaniso
hoti indriyasaṁvaro indriyasaṁvare asati indriyasaṁvaravipannassa
1 Ma. bajjha mīyanti. 2 Ma. bhūnahaccāni. 3 Ma. yathā metaṁ. 4 Ma. parinibbanti
anāsavāti. Yu. parinibbiṁsu anāsavā. 5 Ma. tissa sīha arakkhiyaṁ.
6 Ma. kimilaṁ satta pacālā. 7 Ma. mettā bhariyā kodhekādasāti.
Hatūpanisaṁ hoti sīlaṁ sīle asati sīlavipannassa hatūpaniso hoti sammāsamādhi
sammāsamādhismiṁ asati sammāsamādhivipannassa hatūpanisaṁ hoti
yathābhūtañāṇadassanaṁ yathābhūtañāṇadassane asati yathābhūtañāṇadassanavipannassa
hatūpaniso hoti nibbidāvirāgo nibbidāvirāge asati nibbidāvirāgavipannassa
hatūpanisaṁ hoti vimuttiñāṇadassanaṁ seyyathāpi bhikkhave
rukkho sākhāpalāsavipanno tassa pappaṭikāpi pāripūriṁ na gacchati tacopi
pheggupi sāropi na pāripūriṁ gacchati evameva kho bhikkhave
hirottappe asati hirottappavipannassa hatūpaniso hoti indriyasaṁvaro
.pe. Vimuttiñāṇadassanaṁ. Hirottappe bhikkhave sati hirottappasampannassa
upanisasampanno hoti indriyasaṁvaro indriyasaṁvare
sati indriyasaṁvarasampannassa upanisasampannaṁ hoti sīlaṁ sīle sati
sīlasampannassa upanisasampanno hoti sammāsamādhi sammāsamādhismiṁ
sati sammāsamādhisampannassa upanisasampannaṁ hoti yathābhūtañāṇadassanaṁ
yathābhūtañāṇadassane sati yathābhūtañāṇadassanasampannassa upanisasampanno
hoti nibbidāvirāgo nibbidāvirāge sati nibbidāvirāgasampannassa
upanisasampannaṁ hoti vimuttiñāṇadassanaṁ seyyathāpi bhikkhave rukkho
sākhāpalāsasampanno tassa pappaṭikāpi pāripūriṁ gacchati tacopi
pheggupi sāropi pāripūriṁ gacchati evameva kho bhikkhave hirottappe
sati hirottappasampannassa upanisasampanno hoti indriyasaṁvaro .pe.
Vimuttiñāṇadassananti.