[63] Ekaṁ samayaṁ bhagavā vesāliyaṁ viharati ambapālīvane. Tatra
kho bhagavā bhikkhū āmantesi bhikkhavoti. Bhadanteti te bhikkhū bhagavato
paccassosuṁ. Bhagavā etadavoca aniccā bhikkhave saṅkhārā adhuvā
bhikkhave saṅkhārā anassāsikā bhikkhave saṅkhārā yāvañcidaṁ bhikkhave
alameva sabbasaṅkhāresu nibbindituṁ alaṁ virajjituṁ alaṁ vimuccituṁ
sineru bhikkhave pabbatarājā caturāsītiyojanasahassāni āyāmena
caturāsītiyojanasahassāni vitthārena caturāsītiyojanasahassāni mahāsamudde
ajjhogāḷho caturāsītiyojanasahassāni mahāsamuddā accuggato hoti
kho so bhikkhave samayo yaṁ [1]- bahūni vassāni bahūni vassasatāni
bahūni vassasahassāni bahūni vassasatasahassāni devo na vassati deve
kho pana bhikkhave avassante yekecime vījagāmabhūtagāmaosadhītiṇavanappatayo
te ussussanti vissussanti na bhavanti evaṁ aniccā
bhikkhave saṅkhārā evaṁ adhuvā bhikkhave saṅkhārā evaṁ anassāsikā
bhikkhave saṅkhārā yāvañcidaṁ bhikkhave alameva sabbasaṅkhāresu
nibbindituṁ alaṁ virajjituṁ alaṁ vimuccituṁ hoti kho so
bhikkhave samayo yaṁ kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena dutiyo
suriyo pātubhavati dutiyassa bhikkhave suriyassa pātubhāvā yākāci
kunnadiyo kussobbhā 2 sabbā tā ussussanti vissussanti na bhavanti
evaṁ aniccā bhikkhave saṅkhārā ... Alaṁ vimuccituṁ hoti kho so
bhikkhave samayo yaṁ kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena tatiyo
1 Ma. kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena. 2 Sī. kussubbhā. Ma. kusobbhā.
evamuparipi.
Suriyo pātubhavati tatiyassa bhikkhave suriyassa pātubhāvā yā tā
mahānadiyo seyyathīdaṁ gaṅgā yamunā aciravatī sarabhū mahī sabbā
tā ussussanti vissussanti na bhavanti evaṁ aniccā bhikkhave
saṅkhārā ... Alaṁ vimuccituṁ hoti kho so bhikkhave samayo
yaṁ kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena catuttho suriyo pātubhavati
catutthassa bhikkhave suriyassa pātubhāvā ye te mahāsarā yato imā
mahānadiyo sambhavanti 1 seyyathīdaṁ gaṅgā yamunā aciravatī sarabhū mahī 2
sabbe te ussussanti vissussanti na bhavanti evaṁ aniccā
bhikkhave saṅkhārā ... Alaṁ vimuccituṁ hoti kho so bhikkhave samayo
yaṁ kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena pañcamo suriyo pātubhavati
pañcamassa bhikkhave suriyassa pātubhāvā yojanasatikānipi mahāsamudde
udakāni ogacchanti dviyojanasatikānipi tiyojanasatikānipi catuyojanasatikānipi
pañcayojanasatikānipi chayojanasatikānipi sattayojanasatikānipi
mahāsamudde udakāni ogacchanti sattatālampi mahāsamudde udakaṁ
saṇṭhāti chatālampi pañcatālampi catutālampi titālampi dvitālampi
tālamattampi mahāsamudde udakaṁ saṇṭhāti sattaporisampi mahāsamudde
udakaṁ saṇṭhāti chaporisampi pañcaporisampi catuporisampi tiporisampi
dviporisampi porisamattampi 3 aḍḍhaporisampi kaṭimattampi jannukamattampi
goppakamattampi mahāsamudde udakaṁ saṇṭhāti seyyathāpi bhikkhave
saradasamaye thullaphusitake deve vassante tattha tattha gopadesu udakāni
1 Ma. pavattanti. 2 Ma. anotattā sīhapapātā rathakārā kaṇṇamuṇḍā kuṇālā
chaddantā mandākiniyā. 3 Ma. porisampi.
Ṭhitāni honti evameva kho bhikkhave tattha tattha gopadamattāni 1
mahāsamudde udakāni ṭhitāni honti pañcamassa bhikkhave suriyassa
pātubhāvā aṅgulipabbamattampi mahāsamudde udakaṁ na hoti evaṁ
aniccā bhikkhave saṅkhārā ... Alaṁ vimuccituṁ hoti kho so bhikkhave
samayo yaṁ kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena chaṭṭho suriyo
pātubhavati chaṭṭhassa bhikkhave suriyassa pātubhāvā ayañca mahāpaṭhavī
sineru ca pabbatarājā dhūpāyanti sandhūpāyanti sampadhūpāyanti 2 seyyathāpi
bhikkhave kumbhakārapāko ālimpito dhūpeti sandhūpeti sampadhūpeti
evameva kho bhikkhave chaṭṭhassa suriyassa pātubhāvā ayañca mahāpaṭhavī
sineru ca pabbatarājā dhūpāyanti sandhūpāyanti evaṁ aniccā
bhikkhave saṅkhārā ... Alaṁ vimuccituṁ hoti kho so bhikkhave samayo
yaṁ kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena sattamo suriyo pātubhavati
sattamassa bhikkhave suriyassa pātubhāvā ayañca mahāpaṭhavī sineru ca
pabbatarājā ādippanti pajjalanti ekajālā bhavanti imassā ca
bhikkhave mahāpaṭhaviyā sinerussa ca pabbatarājassa jhāyamānānaṁ dayhamānānaṁ
acci vātena khittā yāva brahmalokāpi gacchati sinerussa
bhikkhave pabbatarājassa jhāyamānassa dayhamānassa vinassamānassa mahatā
tejokhandhena abhibhūtassa yojanasatakānipi kūṭāni palujjanti dviyojanasatikānipi
tiyojanasatikānipi catuyojanasatikānipi pañcayojanasatikānipi
kūṭāni palujjanti imassā ca bhikkhave mahāpaṭhaviyā sinerussa ca pabbatarājassa
1 Ma. gopphakamattāni. 2 Ma. dhūmāyanti saṁdhūmāyanti sampadhūmāyanti. evamuparipi.
Jhāyamānānaṁ dayhamānānaṁ neva chārikā paññāyati na
masi seyyathāpi bhikkhave sappissa vā telassa vā jhāyamānassa dayhamānassa
neva chārikā paññāyati na masi evameva kho bhikkhave
imassā ca mahāpaṭhaviyā sinerussa ca pabbatarājassa jhāyamānānaṁ
dayhamānānaṁ neva chārikā paññāyati na masi evaṁ aniccā
bhikkhave saṅkhārā evaṁ adhuvā bhikkhave saṅkhārā evaṁ anassāsikā
bhikkhave saṅkhārā yāvañcidaṁ bhikkhave alameva sabbasaṅkhāresu
nibbindituṁ alaṁ virajjituṁ alaṁ vimuccituṁ tatra bhikkhave ko mantā ko
saddhātā ayañca paṭhavī sineru ca pabbatarājā dayhissanti
vinassissanti na bhavissantīti aññatra diṭṭhapadehi.
Bhūtapubbaṁ bhikkhave sunetto nāma satthā ahosi titthakaro kāmesu
vītarāgo sunettassa kho pana bhikkhave satthuno anekāni sāvakasatāni
ahesuṁ sunetto [1]- satthā sāvakānaṁ brahmalokasahabyatāya dhammaṁ deseti
ye kho pana bhikkhave sunettassa satthuno brahmalokasahabyatāya dhammaṁ
desentassa sabbena sabbaṁ sāsanaṁ ājāniṁsu te kāyassa bhedā
parammaraṇā sugatiṁ brahmalokaṁ upapajjiṁsu ye na sabbena sabbaṁ
sāsanaṁ ājāniṁsu te kāyassa bhedā parammaraṇā appekacce
paranimmitavasavattīnaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjiṁsu appekacce
nimmānaratīnaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjiṁsu appekacce tusitānaṁ
devānaṁ sahabyataṁ upapajjiṁsu appekacce yāmānaṁ devānaṁ sahabyataṁ
1 Ma. bhikkhave.
Upapajjiṁsu appekacce tāvatiṁsānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjiṁsu
appekacce cātummahārājikānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjiṁsu appekacce
khattiyamahāsālānaṁ sahabyataṁ upapajjiṁsu appekacce brāhmaṇamahāsālānaṁ
sahabyataṁ upapajjiṁsu appekacce gahapatimahāsālānaṁ
sahabyataṁ upapajjiṁsu.
Athakho bhikkhave sunettassa satthuno etadahosi na kho metaṁ
paṭirūpaṁ yohaṁ sāvakānaṁ samasamagatiyo assaṁ abhisamparāyaṁ yannūnāhaṁ
uttariṁ mettaṁ bhāveyyanti athakho bhikkhave sunetto satthā satta
vassāni mettacittaṁ bhāvesi satta vassāni mettacittaṁ bhāvetvā satta
saṁvaṭṭavivaṭṭakappe na yimaṁ lokaṁ punāgamāsi 1 saṁvaṭṭamāne sudaṁ bhikkhave
loke ābhassarūpago hoti vivaṭṭamāne loke suññaṁ brahmavimānaṁ
upapajjati tatra sudaṁ bhikkhave brahmā hoti mahābrahmā abhibhū anabhibhūto
aññadatthudaso vasavattī chattiṁsakkhattuṁ kho pana bhikkhave sakko
ahosi devānamindo anekasatakkhattuṁ rājā ahosi cakkavattī dhammiko
dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato
parosahassaṁ kho panassa puttā ahesuṁ sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā
so imaṁ paṭhaviṁ sāgarapariyantaṁ adaṇḍena asatthena dhammena
abhivijiya ajjhāvasi so hi nāma bhikkhave sunetto satthā evaṁdīghāyuko
samāno evaṁciraṭṭhitiko aparimutto ahosi jātiyā jarāya
maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi aparimutto
1 Ma. punarāgamāsi.
Mutto dukkhasmāti vadāmi taṁ kissa hetu catunnaṁ dhammānaṁ ananubodhā
appaṭivedhā katamesaṁ catunnaṁ ariyassa sīlassa ananubodhā
appaṭivedhā ariyassa samādhissa ananubodhā appaṭivedhā ariyāya
paññāya ananubodhā appaṭivedhā ariyāya vimuttiyā ananubodhā
appaṭivedhā tayidaṁ bhikkhave ariyaṁ sīlaṁ anubuddhaṁ paṭividdhaṁ ariyo
samādhi anubuddho paṭividdho ariyā paññā anubuddhā paṭividdhā
ariyā vimutti anubuddhā paṭividdhā ucchinnā bhavataṇhā khīṇā
bhavanetti natthidāni punabbhavoti. Idamavoca bhagavā idaṁ vatvāna
sugato athāparaṁ etadavoca satthā
sīlaṁ samādhi paññā ca vimutti ca anuttarā
anubuddhā ime dhammā gotamena yasassinā
iti buddho abhiññāya dhammamakkhāsi bhikkhunaṁ
dukkhassantakaro satthā cakkhumā parinibbutoti.

[64] Yato kho bhikkhave rañño paccantimaṁ nagaraṁ sattahi
nagaraparikkhārehi suparikkhataṁ hoti catunnañca āhārānaṁ nikāmalābhī hoti
akicchalābhī akasiralābhī idaṁ vuccati bhikkhave rañño paccantimaṁ
nagaraṁ akaraṇīyaṁ bāhirehi paccatthikehi paccāmittehi katamehi sattahi
nagaraparikkhārehi suparikkhataṁ hoti idha bhikkhave rañño paccantime
nagare esikā hoti gambhīranemā sunikhātā acalā asampavedhī iminā
paṭhamena nagaraparikkhārena suparikkhataṁ hoti rañño paccantimaṁ nagaraṁ
Abbhantarānaṁ guttiyā bāhirānaṁ paṭighātāya. Puna caparaṁ bhikkhave rañño
paccantime nagare parikkhā hoti gambhīrā ceva vitthatā ca iminā
dutiyena nagaraparikkhārena suparikkhataṁ hoti rañño paccantimaṁ nagaraṁ
abbhantarānaṁ guttiyā bāhirānaṁ paṭighātāya. Puna caparaṁ bhikkhave rañño
paccantime nagare anupariyāyapatho hoti ucco ceva vitthato ca
iminā tatiyena nagaraparikkhārena suparikkhataṁ hoti rañño paccantimaṁ
nagaraṁ abbhantarānaṁ guttiyā bāhirānaṁ paṭighātāya. Puna caparaṁ bhikkhave
rañño paccantime nagare bahuṁ āvudhaṁ sannicitaṁ hoti salākañceva
jevanikañca iminā catutthena nagaraparikkhārena suparikkhataṁ hoti
rañño paccantimaṁ nagaraṁ abbhantarānaṁ guttiyā bāhirānaṁ paṭighātāya.
Puna caparaṁ bhikkhave rañño paccantime nagare bahu balakāyo paṭivasati
seyyathīdaṁ hatthārohā assārohā rathikā dhanuggahā celakā calakā
piṇḍadāyakā uggā rājaputtā pakkhandino mahānāgā sūrā papphālikā 1
cammayodhino dāsakaputtā iminā pañcamena nagaraparikkhārena suparikkhataṁ
hoti rañño paccantimaṁ nagaraṁ abbhantarānaṁ guttiyā bāhirānaṁ
paṭighātāya. Puna caparaṁ bhikkhave rañño paccantime nagare dovāriko
hoti paṇḍito byatto medhāvī aññātānaṁ nivāretā ñātānaṁ
pavesetā iminā chaṭṭhena nagaraparikkhārena suparikkhataṁ hoti rañño
paccantimaṁ nagaraṁ abbhantarānaṁ guttiyā bāhirānaṁ paṭighātāya. Puna
caparaṁ bhikkhave rañño paccantime nagare pākāro hoti ucco ceva
1 Ma. ayaṁ pāṭho natthi. evamuparipi.
Vitthato ca vāsanalepanasampanno ca iminā sattamena nagaraparikkhārena
suparikkhataṁ hoti rañño paccantimaṁ nagaraṁ abbhantarānaṁ guttiyā
bāhirānaṁ paṭighātāya. Imehi sattahi nagaraparikkhārehi suparikkhataṁ hoti.
Katamesaṁ catunnaṁ āhārānaṁ nikāmalābhī hoti akicchalābhī akasiralābhī
idha bhikkhave rañño paccantime nagare bahu tiṇakaṭṭhodakaṁ sannicitaṁ
hoti abbhantarānaṁ ratiyā aparitassāya phāsuvihārāya bāhirānaṁ paṭighātāya.
Puna caparaṁ bhikkhave rañño paccantime nagare bahuṁ sāliyavakaṁ sannicitaṁ
hoti abbhantarānaṁ ratiyā aparitassāya phāsuvihārāya bāhirānaṁ paṭighātāya.
Puna caparaṁ bhikkhave rañño paccantime nagare bahuṁ tilamuggamāsāparaṇṇaṁ
sannicitaṁ hoti abbhantarānaṁ ratiyā aparitassāya phāsuvihārāya bāhirānaṁ
paṭighātāya. Puna caparaṁ bhikkhave rañño paccantime nagare bahuṁ
bhesajjaṁ sannicitaṁ hoti seyyathīdaṁ sappi navanītaṁ telaṁ madhu
phāṇitaṁ loṇaṁ abbhantarānaṁ ratiyā aparitassāya phāsuvihārāya bāhirānaṁ
paṭighātāya. Imesaṁ catunnaṁ āhārānaṁ nikāmalābhī hoti akicchalābhī
akasiralābhī yato kho bhikkhave rañño paccantimaṁ nagaraṁ sattahi
nagaraparikkhārehi suparikkhataṁ hoti catunnañca āhārānaṁ nikāmalābhī
hoti akicchalābhī akasiralābhī idaṁ vuccati bhikkhave rañño paccantimaṁ
nagaraṁ akaraṇīyaṁ bāhirehi paccatthikehi paccāmittehi. Evameva kho
bhikkhave yato ariyasāvako sattahi saddhammehi samannāgato hoti
catunnañca jhānānaṁ ābhicetasikānaṁ diṭṭhadhammasukhavihārānaṁ nikāmalābhī
Hoti akicchalābhī akasiralābhī ayaṁ vuccati bhikkhave ariyasāvako
akaraṇīyo mārassa akaraṇīyo pāpimato. Katamehi sattahi saddhammehi
samannāgato hoti seyyathāpi bhikkhave rañño paccantime nagare
esikā hoti gambhīranemā sunikhātā acalā asampavedhī abbhantarānaṁ
guttiyā bāhirānaṁ paṭighātāya evameva kho bhikkhave ariyasāvako
saddho hoti saddahati tathāgatassa bodhiṁ itipi so bhagavā .pe.
Buddho bhagavāti saddhesiko bhikkhave ariyasāvako akusalaṁ pajahati
kusalaṁ bhāveti sāvajjaṁ pajahati anavajjaṁ bhāveti suddhaṁ attānaṁ
pariharati iminā paṭhamena saddhammena samannāgato hoti. Seyyathāpi
bhikkhave rañño paccantime nagare parikkhā hoti gambhīrā ceva
vitthatā ca abbhantarānaṁ guttiyā bāhirānaṁ paṭighātāya evameva kho
bhikkhave ariyasāvako hirimā hoti hiriyati kāyaduccaritena vacīduccaritena
manoduccaritena hiriyati pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ samāpattiyā
hirīparikkho [1]- bhikkhave ariyasāvako akusalaṁ pajahati kusalaṁ bhāveti sāvajjaṁ
pajahati anavajjaṁ bhāveti suddhaṁ attānaṁ pariharati iminā dutiyena
saddhammena samannāgato hoti. Seyyathāpi bhikkhave rañño paccantime
nagare anupariyāyapatho hoti ucco ceva vitthato ca abbhantarānaṁ
guttiyā bāhirānaṁ paṭighātāya evameva kho bhikkhave ariyasāvako
ottappī hoti ottappati kāyaduccaritena vacīduccaritena manoduccaritena
ottappati pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ samāpattiyā ottappapariyāyapatho
1 Ma. kho.
Bhikkhave ariyasāvako akusalaṁ pajahati kusalaṁ bhāveti sāvajjaṁ
pajahati anavajjaṁ bhāveti suddhaṁ attānaṁ pariharati iminā tatiyena
saddhammena samannāgato hoti. Seyyathāpi bhikkhave rañño paccantime
nagare bahuṁ āvudhaṁ sannicitaṁ hoti salākañceva jevanikañca
abbhantarānaṁ guttiyā bāhirānaṁ paṭighātāya evameva kho bhikkhave
ariyasāvako bahussuto hoti .pe. Diṭṭhiyā suppaṭividdhā sutāvudho
bhikkhave ariyasāvako akusalaṁ pajahati kusalaṁ bhāveti sāvajjaṁ pajahati
anavajjaṁ bhāveti suddhaṁ attānaṁ pariharati iminā catutthena
saddhammena samannāgato hoti. Seyyathāpi bhikkhave rañño paccantime
nagare bahu balakāyo paṭivasati seyyathīdaṁ hatthārohā assārohā
rathikā dhanuggahā celakā calakā piṇḍadāyakā uggā rājaputtā
pakkhandino mahānāgā sūrā papphālikā cammayodhino dāsakaputtā
abbhantarānaṁ guttiyā bāhirānaṁ paṭighātāya evameva kho bhikkhave
ariyasāvako āraddhaviriyo viharati akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya kusalānaṁ
dhammānaṁ upasampadāya thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu
dhammesu viriyabalakāyo bhikkhave ariyasāvako akusalaṁ pajahati kusalaṁ
bhāveti sāvajjaṁ pajahati anavajjaṁ bhāveti suddhaṁ attānaṁ pariharati
iminā pañcamena saddhammena samannāgato hoti. Seyyathāpi bhikkhave
rañño paccantime nagare dovāriko hoti paṇḍito byatto medhāvī
aññātānaṁ nivāretā ñātānaṁ pavesetā abbhantarānaṁ guttiyā bāhirānaṁ
Paṭighātāya evameva kho bhikkhave ariyasāvako satimā hoti paramena
satinepakkena samannāgato cirakatampi cirabhāsitampi saritā anussaritā
satidovāriko bhikkhave ariyasāvako akusalaṁ pajahati kusalaṁ bhāveti sāvajjaṁ
pajahati anavajjaṁ bhāveti suddhaṁ attānaṁ pariharati iminā chaṭṭhena
saddhammena samannāgato hoti. Seyyathāpi bhikkhave rañño paccantime
nagare pākāro hoti ucco ceva vitthato ca vāsanalepanasampanno ca
abbhantarānaṁ guttiyā bāhirānaṁ paṭighātāya evameva kho bhikkhave
ariyasāvako paññavā hoti udayatthagāminiyā paññāya samannāgato
ariyāya nibbedhikāya sammādukkhakkhayagāminiyā paññāvāsanalepanasampanno
bhikkhave ariyasāvako akusalaṁ pajahati kusalaṁ bhāveti sāvajjaṁ
pajahati anavajjaṁ bhāveti suddhaṁ attānaṁ pariharati iminā sattamena
saddhammena samannāgato hoti. Imehi sattahi saddhammehi
samannāgato hoti. Katamesaṁ catunnaṁ jhānānaṁ ābhicetasikānaṁ
diṭṭhadhammasukhavihārānaṁ nikāmalābhī hoti akicchalābhī akasiralābhī seyyathāpi
bhikkhave rañño paccantime nagare bahuṁ tiṇakaṭṭhodakaṁ sannicitaṁ hoti
abbhantarānaṁ ratiyā aparitassāya phāsuvihārāya bāhirānaṁ paṭighātāya
evameva kho bhikkhave ariyasāvako vivicceva kāmehi .pe. Paṭhamaṁ
jhānaṁ upasampajja viharati attano ratiyā aparitassāya phāsuvihārāya
okkamanāya nibbānassa. Seyyathāpi bhikkhave rañño paccantime nagare
bahuṁ sāliyavakaṁ sannicitaṁ hoti abbhantarānaṁ ratiyā aparitassāya phāsuvihārāya
Bāhirānaṁ paṭighātāya evameva kho bhikkhave ariyasāvako
vitakkavicārānaṁ vūpasamā .pe. Dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati attano
ratiyā aparitassāya phāsuvihārāya okkamanāya nibbānassa. Seyyathāpi
bhikkhave rañño paccantime nagare bahuṁ tilamuggamāsāparaṇṇaṁ sannicitaṁ
hoti abbhantarānaṁ ratiyā aparitassāya phāsuvihārāya bāhirānaṁ paṭighātāya
evameva kho bhikkhave ariyasāvako pītiyā ca virāgā .pe. Tatiyaṁ
jhānaṁ upasampajja viharati attano ratiyā aparitassāya phāsuvihārāya
okkamanāya nibbānassa. Seyyathāpi bhikkhave rañño paccantime
nagare bahuṁ bhesajjaṁ sannicitaṁ hoti seyyathīdaṁ sappi navanītaṁ telaṁ
madhu phāṇitaṁ loṇaṁ abbhantarānaṁ ratiyā aparitassāya phāsuvihārāya
bāhirānaṁ paṭighātāya evameva kho bhikkhave ariyasāvako sukhassa ca
pahānā .pe. Catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati attano ratiyā
aparitassāya phāsuvihārāya okkamanāya nibbānassa. Imesaṁ catunnaṁ
jhānānaṁ ābhicetasikānaṁ diṭṭhadhammasukhavihārānaṁ nikāmalābhī hoti akicchalābhī
akasiralābhī yato kho bhikkhave ariyasāvako imehi sattahi saddhammehi
samannāgato hoti imesañca catunnaṁ jhānānaṁ ābhicetasikānaṁ
diṭṭhadhammasukhavihārānaṁ nikāmalābhī hoti akicchalābhī akasiralābhī ayaṁ vuccati
bhikkhave ariyasāvako akaraṇīyo mārassa akaraṇīyo pāpimatoti.

[65] Sattahi bhikkhave dhammehi samannāgato bhikkhu āhuneyyo
Hoti .pe. Anuttaraṁ puññakkhettaṁ lokassa. Katamehi sattahi
idha bhikkhave bhikkhu dhammaññū ca hoti atthaññū ca attaññū ca
mattaññū ca kālaññū ca parisaññū ca puggalaparoparaññū ca.
Kathañca bhikkhave bhikkhu dhammaññū hoti idha bhikkhave bhikkhu dhammaṁ
jānāti suttaṁ geyyaṁ veyyākaraṇaṁ gāthaṁ udānaṁ itivuttakaṁ jātakaṁ
abbhutadhammaṁ vedallaṁ no ce bhikkhave bhikkhu dhammaṁ jāneyya suttaṁ
... Vedallaṁ nayidha dhammaññūti vucceyya yasmā ca kho bhikkhave
bhikkhu dhammaṁ jānāti suttaṁ ... Vedallaṁ tasmā dhammaññūti vuccati
iti dhammaññū. Atthaññū ca kathaṁ hoti idha bhikkhave bhikkhu
tassa tasseva bhāsitassa atthaṁ jānāti ayaṁ imassa bhāsitassa
attho ayaṁ imassa bhāsitassa atthoti no ce bhikkhave bhikkhu
tassa tasseva bhāsitassa atthaṁ jāneyya ayaṁ imassa bhāsitassa
attho ayaṁ imassa bhāsitassa atthoti nayidha atthaññūti vucceyya
yasmā ca kho bhikkhave bhikkhu tassa tasseva bhāsitassa atthaṁ jānāti
ayaṁ imassa bhāsitassa attho ayaṁ imassa bhāsitassa atthoti tasmā
atthaññūti vuccati iti dhammaññū atthaññū. Attaññū ca kathaṁ
hoti idha bhikkhave bhikkhu attānaṁ jānāti ettakomhi saddhāya
sīlena sutena cāgena paññāya paṭibhāṇenāti no ce bhikkhave bhikkhu
attānaṁ jāneyya ettakomhi saddhāya sīlena sutena cāgena
paññāya paṭibhāṇenāti nayidha attaññūti vucceyya yasmā ca
Kho bhikkhave bhikkhu attānaṁ jānāti ettakomhi saddhāya sīlena
sutena cāgena paññāya paṭibhāṇenāti tasmā attaññūti vuccati
iti dhammaññū atthaññū attaññū. Mattaññū ca kathaṁ hoti
idha bhikkhave bhikkhu mattaṁ jānāti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccaya-
bhesajjaparikkhārānaṁ paṭiggahaṇāya no ce bhikkhave bhikkhu mattaṁ
jāneyya cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānaṁ paṭiggahaṇāya
nayidha mattaññūti vucceyya yasmā ca kho bhikkhave bhikkhu
mattaṁ jānāti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānaṁ
paṭiggahaṇāya tasmā mattaññūti vuccati iti dhammaññū atthaññū
attaññū mattaññū. Kālaññū ca kathaṁ hoti idha bhikkhave
bhikkhu kālaṁ jānāti ayaṁ kālo uddesassa ayaṁ kālo paripucchāya
ayaṁ kālo yogassa ayaṁ kālo paṭisallānāyāti 1 no ce bhikkhave
bhikkhu kālaṁ jāneyya ayaṁ kālo uddesassa ayaṁ kālo paripucchāya
ayaṁ kālo yogassa ayaṁ kālo paṭisallānāyāti nayidha kālaññūti
vucceyya yasmā ca kho bhikkhave bhikkhu kālaṁ jānāti ayaṁ
kālo uddesassa ayaṁ kālo paripucchāya ayaṁ kālo yogassa ayaṁ
kālo paṭisallānāyāti tasmā kālaññūti vuccati iti dhammaññū
atthaññū attaññū mattaññū kālaññū. Parisaññū ca kathaṁ hoti
idha bhikkhave bhikkhu parisaṁ jānāti ayaṁ khattiyaparisā ayaṁ brāhmaṇaparisā
ayaṁ gahapatiparisā ayaṁ samaṇaparisā tattha evaṁ upasaṅkamitabbaṁ
1 Ma. paṭisallānassāti. evamuparipi.
Evaṁ ṭhātabbaṁ evaṁ kattabbaṁ evaṁ nisīditabbaṁ evaṁ bhāsitabbaṁ evaṁ
tuṇhībhavitabbanti no ce bhikkhave bhikkhu parisaṁ jāneyya ayaṁ
khattiyaparisā ... Evaṁ tuṇhībhavitabbanti nayidha parisaññūti vucceyya
yasmā ca kho bhikkhave bhikkhu parisaṁ jānāti ayaṁ khattiyaparisā ... Evaṁ
tuṇhībhavitabbanti tasmā parisaññūti vuccati iti dhammaññū
atthaññū attaññū mattaññū kālaññū parisaññū. Puggalaparoparaññū
ca kathaṁ hoti idha bhikkhave bhikkhuno dvayena puggalā viditā honti
dve puggalā eko ariyānaṁ dassanakāmo eko ariyānaṁ na
dassanakāmo yvāyaṁ puggalo ariyānaṁ na dassanakāmo evaṁ so
tena tena 1 gārayho yvāyaṁ puggalo ariyānaṁ dassanakāmo evaṁ
so tena tena 2 pāsaṁso dve puggalā ariyānaṁ dassanakāmā eko
saddhammaṁ sotukāmo eko saddhammaṁ na sotukāmo yvāyaṁ puggalo
saddhammaṁ na sotukāmo evaṁ so tena tena gārayho yvāyaṁ
puggalo saddhammaṁ sotukāmo evaṁ so tena tena pāsaṁso dve
puggalā saddhammaṁ sotukāmā eko ohitasoto dhammaṁ suṇāti
eko anohitasoto dhammaṁ suṇāti yvāyaṁ puggalo anohitasoto
dhammaṁ suṇāti evaṁ so tena tena gārayho yvāyaṁ
puggalo ohitasoto dhammaṁ suṇāti evaṁ so tena tena pāsaṁso
dve puggalā ohitasotā dhammaṁ suṇanti eko sutvā dhammaṁ
dhāreti eko sutvā dhammaṁ na dhāreti yvāyaṁ puggalo sutvā
1 Ma. tenaṅgena gārayho. evamuparipi. 2 Ma. tenaṅgena pāsaṁso. evamuparipi.
Dhammaṁ na dhāreti evaṁ so tena tena gārayho yvāyaṁ puggalo
sutvā dhammaṁ dhāreti evaṁ so tena tena pāsaṁso dve puggalā
sutvā dhammaṁ dhārenti eko dhatānaṁ dhammānaṁ atthaṁ upaparikkhati
eko dhatānaṁ dhammānaṁ atthaṁ na upaparikkhati yvāyaṁ puggalo
dhatānaṁ dhammānaṁ atthaṁ na upaparikkhati evaṁ so tena tena gārayho
yvāyaṁ puggalo dhatānaṁ dhammānaṁ atthaṁ upaparikkhati evaṁ so tena
tena pāsaṁso dve puggalā dhatānaṁ dhammānaṁ atthaṁ upaparikkhanti
eko atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammapaṭipanno eko na
atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammapaṭipanno yvāyaṁ puggalo
na atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammapaṭipanno evaṁ so tena
tena gārayho yvāyaṁ puggalo atthamaññāya dhammamaññāya
dhammānudhammapaṭipanno evaṁ so tena tena pāsaṁso dve puggalā
atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammapaṭipannā eko attahitāya
paṭipanno no parahitāya eko attahitāya ca paṭipanno parahitāya
ca yvāyaṁ puggalo attahitāya paṭipanno no parahitāya evaṁ so
tena tena gārayho yvāyaṁ puggalo attahitāya ca paṭipanno
parahitāya ca evaṁ so tena tena pāsaṁso evaṁ kho bhikkhave
bhikkhuno dvayena puggalā viditā honti evaṁ kho 1 bhikkhave bhikkhu
puggalaparoparaññū hoti. Imehi kho bhikkhave sattahi dhammehi
1 Ma. khosaddo natthi.
Samannāgato bhikkhu āhuneyyo hoti .pe. Anuttaraṁ puññakkhettaṁ
lokassāti.

[66] Yasmiṁ bhikkhave samaye devānaṁ tāvatiṁsānaṁ pāricchattako
kovilāro paṇḍupalāso hoti attamanā bhikkhave devā tāvatiṁsā
tasmiṁ samaye honti paṇḍupalāsodāni pāricchattako kovilāro
nacirassevadāni sattapalāso 1 bhavissatīti yasmiṁ bhikkhave samaye devānaṁ
tāvatiṁsānaṁ pāricchattako kovilāro sattapalāso hoti attamanā
bhikkhave devā tāvatiṁsā tasmiṁ samaye honti sattapalāsodāni
pāricchattako kovilāro nacirassevadāni jālakajāto bhavissatīti yasmiṁ
bhikkhave samaye devānaṁ tāvatiṁsānaṁ pāricchattako kovilāro jālakajāto
hoti attamanā bhikkhave devā tāvatiṁsā tasmiṁ samaye honti
jālakajātodāni pāricchattako kovilāro nacirassevadāni khārakajāto
bhavissatīti yasmiṁ bhikkhave samaye devānaṁ tāvatiṁsānaṁ pāricchattako
kovilāro khārakajāto hoti attamanā bhikkhave devā tāvatiṁsā tasmiṁ
samaye honti khārakajātodāni pāricchattako kovilāro nacirassevadāni
kuḍumalakajāto 2 bhavissatīti yasmiṁ bhikkhave samaye devānaṁ
tāvatiṁsānaṁ pāricchattako kovilāro kuḍumalakajāto hoti attamanā
bhikkhave devā tāvatiṁsā tasmiṁ samaye honti kuḍumalakajātodāni
pāricchattako kovilāro nacirassevadāni kokāsakajāto 3 bhavissatīti
yasmiṁ bhikkhave samaye devānaṁ tāvatiṁsānaṁ pāricchattako kovilāro
1 Ma. pannapalāso. evamuparipi. 2 Ma. kuṭumalakajāto. evamuparipi.
3 Ma. korakajāto. evamuparipi.
Kokāsakajāto hoti attamanā bhikkhave devā tāvatiṁsā tasmiṁ samaye
honti kokāsakajātodāni pāricchattako kovilāro nacirassevadāni
sabbaphāliphullo bhavissatīti yasmiṁ bhikkhave samaye devānaṁ tāvatiṁsānaṁ
pāricchattako kovilāro sabbaphāliphullo hoti attamanā bhikkhave devā
tāvatiṁsā pāricchattakassa kovilārassa mūle dibbe cattāro māse
pañcahi kāmaguṇehi samappitā samaṅgibhūtā paricārenti sabbaphāliphullassa
kho pana bhikkhave pāricchattakassa kovilārassa samantā
paññāsayojanāni ābhāya phuṭaṁ hoti anuvātaṁ yojanasataṁ gandho
gacchati ayamānubhāvo pāricchattakassa kovilārassa. Evameva kho
bhikkhave yasmiṁ samaye ariyasāvako agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāya
ceteti paṇḍupalāso bhikkhave ariyasāvako tasmiṁ samaye hoti
devānaṁ 1 tāvatiṁsānaṁ pāricchattako kovilāro yasmiṁ bhikkhave samaye
ariyasāvako kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā
agārasmā anagāriyaṁ pabbajito hoti sattapalāso bhikkhave ariyasāvako
tasmiṁ samaye hoti devānaṁ tāvatiṁsānaṁ pāricchattako kovilāro yasmiṁ
bhikkhave samaye ariyasāvako vivicceva kāmehi .pe. Paṭhamaṁ jhānaṁ
upasampajja viharati jālakajāto bhikkhave ariyasāvako tasmiṁ samaye
hoti devānaṁ tāvatiṁsānaṁ pāricchattako kovilāro yasmiṁ bhikkhave
samaye ariyasāvako vitakkavicārānaṁ vūpasamā .pe. Dutiyaṁ jhānaṁ
upasampajja viharati khārakajāto bhikkhave ariyasāvako tasmiṁ samaye
1 Ma. devānaṁva. evamuparipi.
Hoti devānaṁ tāvatiṁsānaṁ pāricchattako kovilāro yasmiṁ bhikkhave
samaye ariyasāvako pītiyā ca virāgā .pe. Tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja
viharati kuḍumalakajāto bhikkhave ariyasāvako tasmiṁ samaye hoti
devānaṁ tāvatiṁsānaṁ pāricchattako kovilāro yasmiṁ bhikkhave samaye
ariyasāvako sukhassa ca pahānā .pe. Catutthaṁ jhānaṁ upasampajja
viharati kokāsakajāto bhikkhave ariyasāvako tasmiṁ samaye hoti devānaṁ
tāvatiṁsānaṁ pāricchattako kovilāro yasmiṁ bhikkhave samaye ariyasāvako
āsavānaṁ khayā .pe. Sacchikatvā upasampajja viharati sabbaphāliphullo
bhikkhave ariyasāvako tasmiṁ samaye hoti devānaṁ tāvatiṁsānaṁ
pāricchattako kovilāro tasmiṁ bhikkhave samaye bhummā devā
saddamanussāventi eso itthannāmo āyasmā itthannāmassa
āyasmato saddhivihāriko amukamhā gāmā vā nigamā vā agārasmā
anagāriyaṁ pabbajito āsavānaṁ khayā .pe. Sacchikatvā upasampajja
viharati bhummānaṁ devānaṁ saddaṁ sutvā cātummahārājikā devā ...
Tāvatiṁsā devā ... Yāmā devā ... Tusitā devā ... Nimmānaratī
devā ... Paranimmitavasavattī devā ... Brahmakāyikā devā
saddamanussāventi eso itthannāmo āyasmā itthannāmassa āyasmato
saddhivihāriko amukamhā gāmā vā nigamā vā agārasmā anagāriyaṁ
pabbajito āsavānaṁ khayā .pe. Sacchikatvā upasampajja viharatīti
itiha tena khaṇena tena muhuttena yāva brahmalokā saddo 1 abbhuggacchati
1 Sī. sādhukārasaddo.
Ayamānubhāvo khīṇāsavassa bhikkhunoti.

[67] Athakho āyasmato sārīputtassa rahogatassa paṭisallīnassa
evaṁ cetaso parivitakko udapādi kinnu no bhikkhu sakkatvā
garukatvā upanissāya viharanto akusalaṁ pajaheyya kusalaṁ bhāveyyāti.
Athakho āyasmato sārīputtassa etadahosi satthāraṁ kho bhikkhu
sakkatvā garukatvā upanissāya viharanto akusalaṁ pajaheyya kusalaṁ bhāveyya
dhammaṁ kho ... Saṅghaṁ kho ... Sikkhaṁ kho ... Samādhiṁ kho ...
Appamādaṁ kho ... Paṭisanthāraṁ kho bhikkhu sakkatvā garukatvā upanissāya
viharanto akusalaṁ pajaheyya kusalaṁ bhāveyyāti. Athakho āyasmato
sārīputtassa etadahosi ime kho me dhammā parisuddhā pariyodātā
yannūnāhaṁ ime dhamme gantvā bhagavato āroceyyaṁ evaṁ me ime
dhammā parisuddhā ceva bhavissanti parisuddhasaṅkhatatarā ca seyyathāpi
nāma puriso suvaṇṇanikkhaṁ adhigaccheyya parisuddhaṁ pariyodātaṁ tassa
evamassa ayaṁ kho me suvaṇṇanikkho parisuddho pariyodāto
yannūnāhaṁ imaṁ suvaṇṇanikkhaṁ gantvā kammārānaṁ dasseyyaṁ evaṁ
me ayaṁ suvaṇṇanikkho sakammāragato parisuddho ceva bhavissati parisuddhasaṅkhatataro
cāti evameva evaṁ me ime dhammā parisuddhā
pariyodātā yannūnāhaṁ ime dhamme gantvā bhagavato āroceyyaṁ
evaṁ me ime dhammā parisuddhā ceva bhavissanti parisuddhasaṅkhatatarā
cāti. Athakho āyasmā sārīputto sāyaṇhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhito
Yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā
ekamantaṁ nisīdi ekamantaṁ nisinno kho āyasmā sārīputto
bhagavantaṁ etadavoca idha mayhaṁ bhante rahogatassa paṭisallīnassa
evaṁ cetaso parivitakko udapādi kinnu kho bhikkhu sakkatvā
garukatvā upanissāya viharanto akusalaṁ pajaheyya kusalaṁ bhāveyyāti
athakho tassa mayhaṁ bhante etadahosi satthāraṁ kho bhikkhu sakkatvā
garukatvā upanissāya viharanto akusalaṁ pajaheyya kusalaṁ bhāveyya dhammaṁ
kho ... Saṅghaṁ kho ... Sikkhaṁ kho ... Samādhiṁ kho ... Appamādaṁ
kho ... Paṭisanthāraṁ kho bhikkhu sakkatvā garukatvā upanissāya viharanto
akusalaṁ pajaheyya kusalaṁ bhāveyyāti athakho tassa mayhaṁ bhante etadahosi
ime kho me dhammā parisuddhā pariyodātā yannūnāhaṁ ime dhamme
gantvā bhagavato āroceyyaṁ evaṁ me ime dhammā parisuddhā
ceva bhavissanti parisuddhasaṅkhatatarā ca seyyathāpi nāma puriso
suvaṇṇanikkhaṁ adhigaccheyya parisuddhaṁ pariyodātaṁ tassa evamassa
ayaṁ kho me suvaṇṇanikkho parisuddho pariyodāto yannūnāhaṁ imaṁ
suvaṇṇanikkhaṁ gantvā kammārānaṁ dasseyyaṁ evaṁ me ayaṁ suvaṇṇanikkho
sakammāragato parisuddho ceva bhavissati parisuddhasaṅkhatataro cāti
evameva evaṁ me ime dhammā parisuddhā pariyodātā yannūnāhaṁ
ime dhamme gantvā bhagavato āroceyyaṁ evaṁ me ime dhammā
parisuddhā ceva bhavissanti parisuddhasaṅkhatatarā cāti. Sādhu sādhu
Sārīputta satthāraṁ kho sārīputta bhikkhu sakkatvā garukatvā
upanissāya viharanto akusalaṁ pajaheyya kusalaṁ bhāveyya dhammaṁ kho ...
Saṅghaṁ kho ... Sikkhaṁ kho ... Samādhiṁ kho ... Appamādaṁ kho ...
Paṭisanthāraṁ kho sārīputta bhikkhu sakkatvā garukatvā upanissāya viharanto
akusalaṁ pajaheyya kusalaṁ bhāveyyāti. Evaṁ vutte āyasmā sārīputto
bhagavantaṁ etadavoca imassa kho ahaṁ bhante bhagavatā saṅkhittena
bhāsitassa evaṁ vitthārena atthaṁ ājānāmi so vata bhante bhikkhu
satthari agāravo dhamme sagāravo bhavissatīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati yo
so bhante bhikkhu satthari agāravo dhammepi so agāravo so vata
bhante bhikkhu satthari agāravo dhamme agāravo saṅghe sagāravo
bhavissatīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati yo so bhante bhikkhu satthari
agāravo dhamme agāravo saṅghepi so agāravo so vata bhante
bhikkhu satthari agāravo dhamme agāravo saṅghe agāravo sikkhāya
sagāravo bhavissatīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati yo so bhante bhikkhu
satthari agāravo dhamme agāravo saṅghe agāravo sikkhāyapi so
agāravo so vata bhante bhikkhu satthari agāravo dhamme agāravo
saṅghe agāravo sikkhāya agāravo samādhismiṁ sagāravo bhavissatīti
netaṁ ṭhānaṁ vijjati yo so bhante bhikkhu satthari agāravo dhamme
agāravo saṅghe agāravo sikkhāya agāravo samādhismimpi so agāravo
so vata bhante bhikkhu satthari agāravo dhamme agāravo saṅghe
Agāravo sikkhāya agāravo samādhismiṁ agāravo appamāde sagāravo
bhavissatīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati yo so bhante bhikkhu satthari
agāravo dhamme agāravo saṅghe agāravo sikkhāya agāravo samādhismiṁ
agāravo appamādepi so agāravo so vata bhante bhikkhu satthari
agāravo dhamme agāravo saṅghe agāravo sikkhāya agāravo samādhismiṁ
agāravo appamāde agāravo paṭisanthāre sagāravo bhavissatīti netaṁ
ṭhānaṁ vijjati yo so bhante bhikkhu satthari agāravo dhamme
agāravo saṅghe agāravo sikkhāya agāravo samādhismiṁ agāravo appamāde
agāravo paṭisanthārepi so agāravo. So vata bhante bhikkhu
satthari sagāravo dhamme agāravo bhavissatīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati yo
so bhante bhikkhu satthari sagāravo dhammepi so sagāravo so vata
bhante bhikkhu satthari sagāravo dhamme sagāravo saṅghe agāravo bhavissatīti
netaṁ ṭhānaṁ vijjati yo so bhante bhikkhu satthari sagāravo
dhamme sagāravo saṅghepi so sagāravo so vata bhante bhikkhu
satthari sagāravo dhamme sagāravo saṅghe sagāravo sikkhāya agāravo
bhavissatīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati yo so bhante bhikkhu satthari
sagāravo dhamme sagāravo saṅghe sagāravo sikkhāyapi so sagāravo so vata
bhante bhikkhu satthari sagāravo dhamme sagāravo saṅghe sagāravo sikkhāya
sagāravo samādhismiṁ agāravo bhavissatīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati yo so
bhante bhikkhu satthari sagāravo dhamme sagāravo saṅghe sagāravo sikkhāya
Sagāravo samādhismimpi so sagāravo so vata bhante bhikkhu satthari
sagāravo dhamme sagāravo saṅghe sagāravo sikkhāya sagāravo samādhismiṁ
sagāravo appamāde agāravo bhavissatīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati yo
so bhante bhikkhu satthari sagāravo dhamme sagāravo saṅghe sagāravo
sikkhāya sagāravo samādhismiṁ sagāravo appamādepi so sagāravo
so vata bhante bhikkhu satthari sagāravo dhamme sagāravo saṅghe sagāravo
sikkhāya sagāravo samādhismiṁ sagāravo appamāde sagāravo paṭisanthāre
agāravo bhavissatīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati yo so bhante bhikkhu
satthari sagāravo dhamme sagāravo saṅghe sagāravo sikkhāya sagāravo
samādhismiṁ sagāravo appamāde sagāravo paṭisanthārepi so sagāravo 1
imassa kho ahaṁ bhante bhagavatā saṅkhittena bhāsitassa evaṁ
vitthārena atthaṁ ājānāmīti. Sādhu sādhu sārīputta sādhu
kho tvaṁ sārīputta imassa mayā saṅkhittena bhāsitassa evaṁ
vitthārena atthaṁ ājānāsi so vata sārīputta bhikkhu satthari
agāravo dhamme sagāravo bhavissatīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati yo so
sārīputta bhikkhu satthari agāravo dhammepi so agāravo .pe.
So vata sārīputta bhikkhu satthari agāravo dhamme agāravo saṅghe
agāravo sikkhāya agāravo samādhismiṁ agāravo appamāde agāravo
paṭisanthāre sagāravo bhavissatīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati yo so
sārīputta bhikkhu satthari agāravo dhamme agāravo saṅghe agāravo
1 Ma. sagāravoti.
Sikkhāya agāravo samādhismiṁ agāravo appamāde agāravo paṭisanthārepi
so agāravo so vata sārīputta bhikkhu satthari sagāravo
dhamme agāravo bhavissatīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati yo so sārīputta
satthari sagāravo dhammepi so sagāravo .pe. So vata sārīputta
bhikkhu satthari sagāravo dhamme sagāravo saṅghe sagāravo sikkhāya
sagāravo samādhismiṁ sagāravo appamāde sagāravo paṭisanthāre agāravo
bhavissatīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati yo so sārīputta bhikkhu satthari
sagāravo dhamme sagāravo saṅghe sagāravo sikkhāya sagāravo samādhismiṁ
sagāravo appamāde sagāravo paṭisanthārepi so sagāravo 1 imassa
kho sārīputta mayā saṅkhittena bhāsitassa evaṁ vitthārena attho
daṭṭhabboti.

[68] Bhāvanaṁ ananuyuttassa bhikkhave bhikkhuno viharato kiñcāpi
evaṁ icchā uppajjeyya aho vata me anupādāya āsavehi cittaṁ
vimucceyyāti athakhvassa neva anupādāya āsavehi cittaṁ vimuccati
taṁ kissa hetu abhāvitattātissa vacanīyaṁ kissa abhāvitattā
catunnaṁ satipaṭṭhānānaṁ catunnaṁ sammappadhānānaṁ catunnaṁ iddhipādānaṁ
pañcannaṁ indriyānaṁ pañcannaṁ balānaṁ sattannaṁ bojjhaṅgānaṁ ariyassa
aṭṭhaṅgikassa maggassa seyyathāpi bhikkhave kukkuṭiyā aṇḍāni
aṭṭha vā dasa vā dvādasa vā tānassu kukkuṭiyā na sammāadhisayitāni
na sammāpariseditāni na sammāparibhāvitāni kiñcāpi tassā
1 Ma. sagāravoti.
Kukkuṭiyā evaṁ icchā uppajjeyya aho vata me kukkuṭapotakā
pādanakhasikhāya vā mukhatuṇḍakena vā aṇḍakosaṁ padāletvā sotthinā
abhinibbijjheyyunti athakho abhabbāva te kukkuṭapotakā pādanakhasikhāya
vā mukhatuṇḍakena vā aṇḍakosaṁ padāletvā sotthinā abhinibbijjhituṁ
taṁ kissa hetu tathāhamūni 1 bhikkhave kukkuṭiyā aṇḍāni
na sammāadhisayitāni na sammāpariseditāni na sammāparibhāvitāni
evameva kho bhikkhave bhāvanaṁ ananuyuttassa bhikkhuno viharato kiñcāpi
evaṁ icchā uppajjeyya aho vata me anupādāya āsavehi cittaṁ
vimucceyyāti athakhvassa neva anupādāya āsavehi cittaṁ vimuccati
taṁ kissa hetu abhāvitattātissa vacanīyaṁ kissa abhāvitattā catunnaṁ
satipaṭṭhānānaṁ catunnaṁ sammappadhānānaṁ catunnaṁ iddhipādānaṁ pañcannaṁ
indriyānaṁ pañcannaṁ balānaṁ sattannaṁ bojjhaṅgānaṁ ariyassa aṭṭhaṅgikassa
maggassa. Bhāvanaṁ anuyuttassa bhikkhave bhikkhuno viharato kiñcāpi na evaṁ
icchā uppajjeyya aho vata me anupādāya āsavehi cittaṁ
vimucceyyāti athakhvassa anupādāya āsavehi cittaṁ vimuccati taṁ kissa
hetu bhāvitattātissa vacanīyaṁ kissa bhāvitattā catunnaṁ satipaṭṭhānānaṁ
catunnaṁ sammappadhānānaṁ catunnaṁ iddhipādānaṁ pañcannaṁ indriyānaṁ
pañcannaṁ balānaṁ sattannaṁ bojjhaṅgānaṁ ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassa
seyyathāpi bhikkhave kukkuṭiyā aṇḍāni aṭṭha vā dasa vā dvādasa
vā tānassu kukkuṭiyā sammāadhisayitāni sammāpariseditāni sammāparibhāvitāni
1 tathā hi. evamuparipi.
Kiñcāpi tassā kukkuṭiyā na evaṁ icchā uppajjeyya
aho vata me kukkuṭapotakā pādanakhasikhāya vā mukhatuṇḍakena vā
aṇḍakosaṁ padāletvā sotthinā abhinibbijjheyyunti athakho bhabbāva
te kukkuṭapotakā pādanakhasikhāya vā mukhatuṇḍakena vā aṇḍakosaṁ
padāletvā sotthinā abhinibbijjhituṁ taṁ kissa hetu tathāhamūni
bhikkhave kukkuṭiyā aṇḍāni sammāadhisayitāni sammāpariseditāni
sammāparibhāvitāni evameva kho bhikkhave bhāvanaṁ anuyuttassa bhikkhuno
viharato kiñcāpi na evaṁ icchā uppajjeyya aho vata me anupādāya
āsavehi cittaṁ vimucceyyāti athakhvassa anupādāya āsavehi cittaṁ
vimuccati taṁ kissa hetu bhāvitattātissa vacanīyaṁ kissa bhāvitattā
catunnaṁ satipaṭṭhānānaṁ .pe. Ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassa seyyathāpi
bhikkhave phalabhaṇḍassa vā phalabhaṇḍantevāsissa vā dissanteva
vāsijaṭe aṅgulipadāni dissati aṅguṭṭhapadaṁ no ca khvassa evaṁ ñāṇaṁ
hoti ettakaṁ vā me ajja tassa vāsijaṭassa khīṇaṁ ettakaṁ vā hīyo
ettakaṁ vā pareti athakhvassa khīṇe khīṇantveva ñāṇaṁ hoti evameva
kho bhikkhave bhāvanaṁ anuyuttassa bhikkhuno viharato kiñcāpi na
evaṁ ñāṇaṁ hoti ettakaṁ vā me ajja āsavānaṁ khīṇaṁ ettakaṁ
vā hīyo ettakaṁ vā pareti athakhvassa khīṇe khīṇantveva ñāṇaṁ
hoti seyyathāpi bhikkhave sāmuddikāya nāvāya vettabandhanabaddhāya
chammāsāni udake pariyādāya hemantikena thale ukkhittāya
Vātātapavātātapaparetāni bandhanāni tāni pāvussakena meghena abhippavuṭṭhāni
appakasireneva paṭippassambhanti 1 pūtikāni bhavanti evameva kho bhikkhave
bhāvanaṁ anuyuttassa bhikkhuno viharato appakasireneva saññojanāni
paṭippassambhantīti [2]-.

[69] Ekaṁ samayaṁ bhagavā kosalesu cārikaṁ carati mahatā bhikkhusaṅghena
saddhiṁ addasā kho bhagavā addhānamaggapaṭipanno aññatarasmiṁ
padese mahantaṁ aggikkhandhaṁ ādittaṁ sampajjalitaṁ sañjotibhūtaṁ 3
disvā maggā okkamma aññatarasmiṁ rukkhamūle paññatte āsane
nisīdi nisajja kho bhagavā bhikkhū āmantesi passatha no tumhe
bhikkhave amuṁ mahantaṁ aggikkhandhaṁ ādittaṁ sampajjalitaṁ sañjotibhūtanti.
Evaṁ bhante. Taṁ kiṁ maññatha bhikkhave katamaṁ nu kho varaṁ yaṁ
amuṁ mahantaṁ aggikkhandhaṁ ādittaṁ sampajjalitaṁ sañjotibhūtaṁ āliṅgitvā 4
upanisīdeyya vā upanipajjeyya vā yaṁ vā khattiyakaññaṁ vā brāhmaṇakaññaṁ
vā gahapatikaññaṁ vā mudutalūnahatthapādaṁ āliṅgitvā upanisīdeyya
vā upanipajjeyya vāti. Etadeva bhante varaṁ yaṁ khattiyakaññaṁ
vā brāhmaṇakaññaṁ vā gahapatikaññaṁ vā mudutalūnahatthapādaṁ āliṅgitvā
upanisīdeyya vā upanipajjeyya vā dukkhañhetaṁ bhante yaṁ amuṁ
mahantaṁ aggikkhandhaṁ ādittaṁ sampajjalitaṁ sañjotibhūtaṁ āliṅgitvā
upanisīdeyya vā upanipajjeyya vāti. Ārocayāmi vo bhikkhave paṭivedayāmi
1 Ma. parihāyanti. 2 Ma. pūtikāni bhavantīti. 3 Ma. sajotibhūtaṁ. evamuparipi.
4 Ma. āliṅgetvā. evamuparipi.
Vo bhikkhave yathā etadeva tassa varaṁ dussīlassa pāpadhammassa
asucisaṅkassarasamācārassa paṭicchannakammantassa assamaṇassa
samaṇapaṭiññassa abrahmacārissa brahmacāripaṭiññassa antopūtissa
avassutassa kasambujātassa yaṁ amuṁ mahantaṁ aggikkhandhaṁ ādittaṁ
sampajjalitaṁ sañjotibhūtaṁ āliṅgitvā upanisīdeyya vā upanipajjeyya
vā taṁ kissa hetu tatonidānañhi so bhikkhave maraṇaṁ vā
nigaccheyya maraṇamattaṁ vā dukkhaṁ natveva tappaccayā kāyassa bhedā
parammaraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjeyya yañca kho
so bhikkhave dussīlo pāpadhammo asucisaṅkassarasamācāro paṭicchannakammanto
assamaṇo samaṇapaṭiñño abrahmacārī brahmacāripaṭiñño
antopūti avassuto kasambujāto khattiyakaññaṁ vā brāhmaṇakaññaṁ vā
gahapatikaññaṁ vā mudutalūnahatthapādaṁ āliṅgitvā upanisīdati vā upanipajjati
vā tañhi tassa bhikkhave hoti dīgharattaṁ ahitāya dukkhāya
kāyassa bhedā parammaraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjati.
Taṁ kiṁ maññatha bhikkhave katamaṁ nu kho varaṁ yaṁ balavā puriso
daḷhāya vālarajjuyā ubho jaṅghā veṭhetvā ghaṁseyya sā chaviṁ chindeyya
chaviṁ chetvā cammaṁ chindeyya cammaṁ chetvā maṁsaṁ chindeyya maṁsaṁ chetvā
nhāruṁ chindeyya nhāruṁ chetvā aṭṭhiṁ chindeyya aṭṭhiṁ chetvā aṭṭhimiñjaṁ
āhacca tiṭṭheyya yaṁ vā khattiyamahāsālānaṁ vā brāhmaṇamahāsālānaṁ
vā gahapatimahāsālānaṁ vā abhivādanaṁ sādiyeyyāti.
Etadeva bhante varaṁ yaṁ khattiyamahāsālānaṁ vā brāhmaṇamahāsālānaṁ
vā gahapatimahāsālānaṁ vā abhivādanaṁ sādiyeyya dukkhañhetaṁ bhante
yaṁ balavā puriso daḷhāya vālarajjuyā ubho jaṅghā veṭhetvā ghaṁseyya
sā chaviṁ chindeyya .pe. Aṭṭhimiñjaṁ āhacca tiṭṭheyyāti.
Ārocayāmi vo bhikkhave paṭivedayāmi vo bhikkhave yathā etadeva tassa
varaṁ dussīlassa .pe. Kasambujātassa yaṁ balavā puriso daḷhāya
vālarajjuyā ubho jaṅghā veṭhetvā ghaṁseyya sā chaviṁ chindeyya .pe.
Aṭṭhimiñjaṁ āhacca tiṭṭheyya taṁ kissa hetu tatonidānañhi
so bhikkhave maraṇaṁ vā nigaccheyya maraṇamattaṁ vā dukkhaṁ natveva
tappaccayā kāyassa bhedā parammaraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ
upapajjeyya yañca kho so bhikkhave dussīlo .pe. Kasambujāto
khattiyamahāsālānaṁ vā brāhmaṇamahāsālānaṁ vā gahapatimahāsālānaṁ vā
abhivādanaṁ sādiyati tañhi tassa bhikkhave hoti dīgharattaṁ ahitāya
dukkhāya kāyassa bhedā parammaraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ
upapajjati. Taṁ kiṁ maññatha bhikkhave katamaṁ nu kho varaṁ yaṁ
balavā puriso tiṇhāya sattiyā teladhotāya paccorasmiṁ pahareyya yaṁ
vā khattiyamahāsālānaṁ vā brāhmaṇamahāsālānaṁ vā gahapatimahāsālānaṁ
vā añjalikammaṁ sādiyeyyāti. Etadeva bhante varaṁ yaṁ khattiyamahāsālānaṁ
vā brāhmaṇamahāsālānaṁ vā gahapatimahāsālānaṁ vā
añjalikammaṁ sādiyeyya dukkhañhetaṁ bhante yaṁ balavā puriso tiṇhāya
Sattiyā teladhotāya paccorasmiṁ pahareyyāti. Ārocayāmi vo bhikkhave
paṭivedayāmi vo bhikkhave yathā etadeva tassa varaṁ dussīlassa
.pe. Kasambujātassa yaṁ balavā puriso tiṇhāya sattiyā teladhotāya
paccorasmiṁ pahareyya taṁ kissa hetu tatonidānañhi
so bhikkhave maraṇaṁ vā nigaccheyya maraṇamattaṁ vā dukkhaṁ natveva
tappaccayā kāyassa bhedā parammaraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ
upapajjeyya yañca kho so bhikkhave dussīlo .pe. Kasambujāto
khattiyamahāsālānaṁ vā brāhmaṇamahāsālānaṁ vā gahapatimahāsālānaṁ vā
añjalikammaṁ sādiyati tañhi tassa bhikkhave hoti dīgharattaṁ ahitāya
dukkhāya kāyassa bhedā parammaraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ
upapajjati. Taṁ kiṁ maññatha bhikkhave katamaṁ nu kho varaṁ yaṁ
balavā puriso tattena ayopaṭṭena ādittena sampajjalitena sañjotibhūtena
kāyaṁ sampaliveṭheyya yaṁ vā khattiyamahāsālānaṁ vā brāhmaṇamahāsālānaṁ
vā gahapatimahāsālānaṁ vā saddhādeyyaṁ cīvaraṁ paribhuñjeyyāti.
Etadeva bhante varaṁ yaṁ khattiyamahāsālānaṁ vā brāhmaṇamahāsālānaṁ
vā gahapatimahāsālānaṁ vā saddhādeyyaṁ cīvaraṁ paribhuñjeyya
dukkhañhetaṁ bhante yaṁ balavā puriso tattena ayopaṭṭena ādittena
sampajjalitena sañjotibhūtena kāyaṁ sampaliveṭheyyāti. Ārocayāmi vo
bhikkhave paṭivedayāmi vo bhikkhave yathā etadeva tassa varaṁ
dussīlassa .pe. Kasambujātassa yaṁ balavā puriso tattena ayopaṭṭena
Ādittena sampajjalitena sañjotibhūtena kāyaṁ sampaliveṭheyya taṁ
kissa hetu tatonidānañhi so bhikkhave maraṇaṁ vā nigaccheyya
maraṇamattaṁ vā dukkhaṁ na tveva tappaccayā kāyassa bhedā parammaraṇā
apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjeyya yañca kho so bhikkhave
dussīlo .pe. Kasambujāto khattiyamahāsālānaṁ vā brāhmaṇamahāsālānaṁ
vā gahapatimahāsālānaṁ vā saddhādeyyaṁ cīvaraṁ paribhuñjati tañhi
tassa bhikkhave hoti dīgharattaṁ ahitāya dukkhāya kāyassa bhedā parammaraṇā
apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjati. Taṁ kiṁ maññatha bhikkhave
katamaṁ nu kho varaṁ yaṁ balavā puriso tattena ayosaṅkunā ādittena 1
sampajjalitena sañjotibhūtena 1 mukhaṁ vivaritvā tattaṁ lohagulaṁ ādittaṁ
sampajjalitaṁ sañjotibhūtaṁ mukhe pakkhipeyya taṁ tassa oṭṭhampi daheyya
mukhampi daheyya jivhampi daheyya kaṇṭhampi daheyya urampi daheyya
antampi antaguṇampi ādāya adhobhāgā nikkhameyya yaṁ vā khattiyamahāsālānaṁ
vā brāhmaṇamahāsālānaṁ vā gahapatimahāsālānaṁ vā
saddhādeyyaṁ piṇḍapātaṁ paribhuñjeyyāti. Etadeva bhante varaṁ yaṁ
khattiyamahāsālānaṁ vā brāhmaṇamahāsālānaṁ vā gahapatimahāsālānaṁ vā
saddhādeyyaṁ piṇḍapātaṁ paribhuñjeyya dukkhañhetaṁ bhante yaṁ balavā
puriso tattena ayosaṅkunā ādittena sampajjalitena sañjotibhūtena
mukhaṁ vivaritvā tattaṁ lohagulaṁ ādittaṁ sampajjalitaṁ sañjotibhūtaṁ
mukhe pakkhipeyya taṁ tassa oṭṭhampi daheyya mukhampi daheyya
1 Ma. ime tayo pāṭhā natthi. evamuparipi.
Jivhampi daheyya kaṇṭhampi daheyya urampi dadeyya antampi antaguṇampi
ādāya adhobhāgā nikkhameyyāti. Ārocayāmi vo bhikkhave
paṭivedayāmi vo bhikkhave yathā etadeva tassa varaṁ dussīlassa
.pe. Kasambujātassa yaṁ balavā puriso tattena ayosaṅkunā ādittena
sampajjalitena sañjotibhūtena mukhaṁ vivaritvā tattaṁ lohagulaṁ ādittaṁ
sampajjalitaṁ sañjotibhūtaṁ mukhe pakkhipeyya taṁ tassa oṭṭhampi daheyya
mukhampi daheyya jivhampi daheyya kaṇṭhampi daheyya urampi daheyya
antampi antaguṇampi ādāya adhobhāgā nikkhameyya taṁ kissa
hetu tatonidānañhi so bhikkhave maraṇaṁ vā nigaccheyya maraṇamattaṁ
vā dukkhaṁ natveva tappaccayā kāyassa bhedā parammaraṇā
apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjeyya yañca kho so bhikkhave
dussīlo .pe. Kasambujāto khattiyamahāsālānaṁ vā brāhmaṇamahāsālānaṁ
vā gahapatimahāsālānaṁ vā saddhādeyyaṁ piṇḍapātaṁ paribhuñjati tañhi
tassa bhikkhave hoti dīgharattaṁ ahitāya dukkhāya kāyassa bhedā parammaraṇā
apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjati. Taṁ kiṁ maññatha
bhikkhave katamaṁ nu kho varaṁ yaṁ balavā puriso sīse vā gahetvā
khandhe vā gahetvā tattaṁ ayomañcaṁ vā ayopīṭhaṁ vā ādittaṁ sampajjalitaṁ
sañjotibhūtaṁ abhinisīdāpeyya vā abhinipajjāpeyya vā yaṁ vā
khattiyamahāsālānaṁ vā brāhmaṇamahāsālānaṁ vā gahapatimahāsālānaṁ vā
saddhādeyyaṁ mañcapīṭhaṁ paribhuñjeyyāti. Etadeva bhante varaṁ yaṁ
Khattiyamahāsālānaṁ vā brāhmaṇamahāsālānaṁ vā gahapatimahāsālānaṁ vā
saddhādeyyaṁ mañcapīṭhaṁ paribhuñjeyya dukkhañhetaṁ bhante yaṁ balavā
puriso sīse vā gahetvā khandhe vā gahetvā tattaṁ ayomañcaṁ vā
ayopīṭhaṁ vā ādittaṁ sampajjalitaṁ sañjotibhūtaṁ abhinisīdāpeyya vā
abhinipajjāpeyya vāti. Ārocayāmi vo bhikkhave paṭivedayāmi vo
bhikkhave yathā etadeva tassa varaṁ dussīlassa .pe. Kasambujātassa
yaṁ balavā puriso sīse vā gahetvā khandhe vā gahetvā tattaṁ ayomañcaṁ
vā ayopīṭhaṁ vā ādittaṁ sampajjalitaṁ sañjotibhūtaṁ abhinisīdāpeyya
vā abhinipajjāpeyya vā taṁ kissa hetu tatonidānañhi so
bhikkhave maraṇaṁ vā nigaccheyya maraṇamattaṁ vā dukkhaṁ na tveva tappaccayā
kāyassa bhedā parammaraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjeyya
yañca kho so bhikkhave dussīlo .pe. Kasambujāto khattiyamahāsālānaṁ
vā brāhmaṇamahāsālānaṁ vā gahapatimahāsālānaṁ vā saddhādeyyaṁ mañcapīṭhaṁ
paribhuñjati tañhi tassa bhikkhave hoti dīgharattaṁ ahitāya dukkhāya
kāyassa bhedā parammaraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjati.
Taṁ kiṁ maññatha bhikkhave katamaṁ nu kho varaṁ yaṁ balavā puriso
uddhaṁpādaṁ adhosiraṁ gahetvā tattāya lohakumbhiyā pakkhipeyya ādittāya
sampajjalitāya sañjotibhūtāya so tattha pheṇuddehakaṁ paccamāno sakimpi
uddhaṁ gaccheyya sakimpi adho gaccheyya sakimpi tiriyaṁ gaccheyya yaṁ
vā khattiyamahāsālānaṁ vā brāhmaṇamahāsālānaṁ vā gahapatimahāsālānaṁ
Vā saddhādeyyaṁ vihāraṁ paribhuñjeyyāti. Etadeva bhante varaṁ yaṁ
khattiyamahāsālānaṁ vā brāhmaṇamahāsālānaṁ vā gahapatimahāsālānaṁ vā
saddhādeyyaṁ vihāraṁ paribhuñjeyya dukkhañhetaṁ bhante yaṁ balavā
puriso uddhaṁpādaṁ adhosiraṁ gahetvā tattāya lohakumbhiyā pakkhipeyya
ādittāya sampajjalitāya sañjotibhūtāya so tattha pheṇuddehakaṁ
paccamāno sakimpi uddhaṁ gaccheyya sakimpi adho gaccheyya sakimpi tiriyaṁ
gaccheyyāti. Ārocayāmi vo bhikkhave paṭivedayāmi vo bhikkhave yathā
etadeva tassa varaṁ dussīlassa .pe. Kasambujātassa yaṁ balavā
puriso uddhaṁpādaṁ adhosiraṁ gahetvā tattāya lohakumbhiyā pakkhipeyya
ādittāya sampajjalitāya sañjotibhūtāya so tattha pheṇuddehakaṁ
paccamāno sakimpi uddhaṁ gaccheyya sakimpi adho gaccheyya sakimpi tiriyaṁ
gaccheyya taṁ kissa hetu tatonidānañhi so bhikkhave maraṇaṁ
vā nigaccheyya maraṇamattaṁ vā dukkhaṁ na tveva tappaccayā kāyassa
bhedā parammaraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjeyya yañca
kho so bhikkhave dussīlo .pe. Kasambujāto khattiyamahāsālānaṁ vā
brāhmaṇamahāsālānaṁ vā gahapatimahāsālānaṁ vā saddhādeyyaṁ vihāraṁ
paribhuñjati tañhi tassa bhikkhave hoti dīgharattaṁ ahitāya dukkhāya
kāyassa bhedā parammaraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjati
tasmātiha bhikkhave evaṁ sikkhitabbaṁ yesañca mayaṁ paribhuñjāma
cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānaṁ 1 tesaṁ te kārā
1 Ma. -parikkhāraṁ.
Mahapphalā bhavissanti mahānisaṁsā amhākañcevāyaṁ pabbajjā avañjhā
bhavissati saphalā saudrayāti evañhi vo bhikkhave sikkhitabbaṁ attatthaṁ
vā bhikkhave sampassamānena alameva appamādena sampādetuṁ paratthaṁ
vā bhikkhave sampassamānena alameva appamādena sampādetuṁ ubhayatthaṁ
vā bhikkhave sampassamānena alameva appamādena sampādetunti.
Idamavoca bhagavā imasmiñca pana veyyākaraṇasmiṁ bhaññamāne
saṭṭhimattānaṁ bhikkhūnaṁ uṇhaṁ lohitaṁ mukhato uggañchi saṭṭhimattā
bhikkhū sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattiṁsu dukkaraṁ bhagavā sudukkaraṁ
bhagavāti. Saṭṭhimattānaṁ bhikkhūnaṁ anupādāya āsavehi cittāni
vimucciṁsūti.

[70] Bhūtapubbaṁ bhikkhave sunetto nāma satthā ahosi titthakaro
kāmesu vītarāgo sunettassa kho pana bhikkhave satthuno anekāni
sāvakasatāni ahesuṁ sunetto satthā sāvakānaṁ brahmalokasahabyatāya
dhammaṁ deseti 1 ye kho [2]- bhikkhave sunettassa satthuno
brahmalokasahabyatāya dhammaṁ desentassa cittāni nappasādesuṁ te kāyassa
bhedā parammaraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjiṁsu ye
kho pana bhikkhave sunettassa satthuno brahmalokasahabyatāya dhammaṁ
desentassa cittāni pasādesuṁ te kāyassa bhedā parammaraṇā
sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjiṁsu. Bhūtapubbaṁ bhikkhave mūgapakkho nāma
satthā ahosi .pe. Aranemi nāma satthā ahosi kuddālo 3 nāma
1 Ma. desesi. 2 Ma. pana. 3 Ma. kuddālako.
Satthā ahosi hatthipālo nāma satthā ahosi jotipālo nāma satthā
ahosi arako nāma satthā ahosi titthakaro kāmesu vītarāgo.
Arakassa kho pana bhikkhave satthuno anekāni sāvakasatāni ahesuṁ
arako nāma satthā sāvakānaṁ brahmalokasahabyatāya dhammaṁ deseti 1 ye
kho bhikkhave arakassa satthuno brahmalokasahabyatāya dhammaṁ desentassa
cittāni nappasādesuṁ te kāyassa bhedā parammaraṇā apāyaṁ
duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjiṁsu ye kho pana bhikkhave arakassa
satthuno brahmalokasahabyatāya dhammaṁ desentassa cittāni pasādesuṁ
te kāyassa bhedā parammaraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjiṁsu. Taṁ
kiṁ maññatha bhikkhave yo ime satta satthāre titthakare kāmesu
vītarāge anekasataparivāre sasāvakasaṅghe duṭṭhacitto 2 akkoseyya
paribhāseyya bahuṁ so apuññaṁ pasaveyyāti. Evaṁ bhante. Yo bhikkhave
ime satta satthāre titthakare kāmesu vītarāge anekasataparivāre
sasāvakasaṅghe duṭṭhacitto 2 akkoseyya paribhāseyya bahuṁ so apuññaṁ
pasaveyya yo ekaṁ diṭṭhisampannaṁ puggalaṁ duṭṭhacitto 2 akkosati paribhāsati
ayaṁ tato bahutaraṁ apuññaṁ pasavati taṁ kissa hetu nāhaṁ bhikkhave
ito bahiddhā evarūpiṁ khantiṁ vadāmi yathāmaṁ sabrahmacārīsu tasmātiha
bhikkhave evaṁ sikkhitabbaṁ natveva amhaṁ 3 sabrahmacārīsu cittāni
paduṭṭhāni bhavissantīti evañhi vo bhikkhave sikkhitabbanti.

[71] Bhūtapubbaṁ bhikkhave arako nāma satthā ahosi titthakaro
1 Ma. desesi. 2 Ma. paduṭṭhacitto. 3 Ma. na no.
Kāmesu vītarāgo arakassa kho pana bhikkhave satthuno anekāni
sāvakasatāni ahesuṁ arako satthā sāvakānaṁ evaṁ dhammaṁ deseti
appakaṁ brāhmaṇa jīvitaṁ manussānaṁ parittaṁ lahukaṁ bahudukkhaṁ bahūpāyāsaṁ
mantāya 1 phoṭṭhabbaṁ kattabbaṁ kusalaṁ caritabbaṁ brahmacariyaṁ natthi
jātassa amaraṇaṁ seyyathāpi brāhmaṇa tiṇagge ussāvabindu suriye
uggacchante khippaṁyeva paṭivigacchati na ciraṭṭhitikaṁ hoti evameva
kho brāhmaṇa ussāvabindūpamaṁ jīvitaṁ manussānaṁ parittaṁ lahukaṁ bahudukkhaṁ
bahūpāyāsaṁ mantāya phoṭṭhabbaṁ kattabbaṁ kusalaṁ caritabbaṁ brahmacariyaṁ
natthi jātassa amaraṇaṁ seyyathāpi brāhmaṇa thullaphusitake deve
vassante udakabubbulaṁ khippaṁyeva paṭivigacchati na ciraṭṭhitikaṁ hoti
evameva kho brāhmaṇa udakabubbulūpamaṁ jīvitaṁ manussānaṁ parittaṁ lahukaṁ
bahudukkhaṁ bahūpāyāsaṁ mantāya phoṭṭhabbaṁ kattabbaṁ kusalaṁ caritabbaṁ
brahmacariyaṁ natthi jātassa amaraṇaṁ seyyathāpi brāhmaṇa udake
daṇḍarāji khippaṁyeva paṭivigacchati na ciraṭṭhitikā hoti evameva
kho brāhmaṇa udake daṇḍarājūpamaṁ jīvitaṁ manussānaṁ parittaṁ lahukaṁ ...
Natthi jātassa amaraṇaṁ seyyathāpi brāhmaṇa nadī pabbateyyā dūraṅgamā
sīghasotā hārahārinī natthi so khaṇo vā layo vā muhutto
vā yaṁ sā dharati 2 athakho sā gacchate ca 3 vattate ca 3 sandate ca 3
evameva kho brāhmaṇa nadīpabbateyyūpamaṁ jīvitaṁ manussānaṁ parittaṁ
lahukaṁ ... Natthi jātassa amaraṇaṁ seyyathāpi brāhmaṇa balavā
1 Ma. mantāyaṁ. evamuparipi. 2 Sī. tharati. Ma. āvattati. 3 Ma. va.
Puriso jivhagge kheḷapiṇḍaṁ saññūhitvā appakasireneva vameyya
evameva kho brāhmaṇa kheḷapiṇḍūpamaṁ jīvitaṁ manussānaṁ parittaṁ lahukaṁ ...
Natthi jātassa amaraṇaṁ seyyathāpi brāhmaṇa divasasantatte ayokaṭāhe
maṁsapesī 1 pakkhittā khippaṁyeva paṭivigacchati na ciraṭṭhitikā hoti
evameva kho brāhmaṇa maṁsapesūpamaṁ manussānaṁ jīvitaṁ parittaṁ lahukaṁ ...
Natthi jātassa amaraṇaṁ seyyathāpi brāhmaṇa gāvī vajjhā āghātanaṁ nīyamānā
yaññadeva 2 pādaṁ uddharati santike 3 [4]- vadhassa santike maraṇassa
evameva kho brāhmaṇa gāvīvajjhūpamaṁ 5 jīvitaṁ manussānaṁ parittaṁ lahukaṁ bahudukkhaṁ
bahūpāyāsaṁ mantāya phoṭṭhabbaṁ kattabbaṁ kusalaṁ caritabbaṁ
brahmacariyaṁ natthi jātassa amaraṇanti. Tena kho pana bhikkhave samayena
manussānaṁ saṭṭhivassasahassāni āyuppamāṇaṁ ahosi pañcavassasatikā
kumārikā alaṁpateyyā ahosi tena kho pana bhikkhave samayena manussānaṁ
chaḷevābādhā ahesuṁ sītaṁ uṇhaṁ jigacchā pipāsā uccāro passāvo
so hi nāma bhikkhave arako satthā evaṁdīghāyukesu manussesu evaṁciraṭṭhitikesu
evaṁappābādhesu sāvakānaṁ evaṁ dhammaṁ desessati appakaṁ
brāhmaṇa jīvitaṁ manussānaṁ parittaṁ lahukaṁ bahudukkhaṁ bahūpāyāsaṁ mantāya
phoṭṭhabbaṁ kattabbaṁ kusalaṁ caritabbaṁ brahmacariyaṁ natthi jātassa
amaraṇanti etarahi [6]- bhikkhave sammā vadamāno vadeyya appakaṁ jīvitaṁ
manussānaṁ parittaṁ lahukaṁ bahudukkhaṁ bahūpāyāsaṁ mantāya phoṭṭhabbaṁ
kattabbaṁ kusalaṁ caritabbaṁ brahmacariyaṁ natthi jātassa amaraṇanti etarahi
1 Ma. maṁsapesi. 2 Ma. yaṁ yadeva. 3 Ma. santikeva. 4 Ma. hoti.
5 Ma. govajjhūpamaṁ. 6 Ma. taṁ.
Bhikkhave yo ciraṁ jīvati so vassasataṁ appaṁ vā bhiyyo vā vassasataṁ
kho pana bhikkhave jīvanto tīṇiyeva utusatāni jīvati utusataṁ
hemantānaṁ utusataṁ gimhānaṁ utusataṁ vassānaṁ tīṇi kho pana
bhikkhave utusatāni jīvanto dvādasayeva māsasatāni jīvati cattāri
māsasatāni hemantānaṁ cattāri māsasatāni gimhānaṁ cattāri māsasatāni
vassānaṁ dvādasa kho pana bhikkhave māsasatāni jīvanto
catuvīsatiṁyeva aḍḍhamāsasatāni jīvati aṭṭhaḍḍhamāsasatāni hemantānaṁ
aṭṭhaḍḍhamāsasatāni gimhānaṁ aṭṭhaḍḍhamāsasatāni vassānaṁ catuvīsatiṁ
kho pana bhikkhave aḍḍhamāsasatāni jīvanto chattiṁsaṁyeva rattisahassāni
jīvati dvādasa rattisahassāni hemantānaṁ dvādasa rattisahassāni
gimhānaṁ dvādasa rattisahassāni vassānaṁ chattiṁsaṁ kho pana bhikkhave
rattisahassāni jīvanto dvesattatiññeva 1 bhattasahassāni bhuñjati catuvīsatiṁ
bhattasahassāni hemantānaṁ catuvīsatiṁ bhattasahassāni gimhānaṁ
catuvīsatiṁ bhattasahassāni vassānaṁ saddhiṁ mātuthaññāya saddhiṁ
bhattantarāyena tatrīme bhattantarāyā kupitopi 2 bhattaṁ na bhuñjati
dukkhitopi bhattaṁ na bhuñjati byādhitopi bhattaṁ na bhuñjati
uposathikopi bhattaṁ na bhuñjati alābhakenapi bhattaṁ na bhuñjati iti
kho bhikkhave mayā vassasatāyukassa manussassa āyupi saṅkhāto āyuppamāṇampi
saṅkhātaṁ utūpi saṅkhātā saṁvaccharāpi saṅkhātā māsāpi saṅkhātā
aḍḍhamāsāpi saṅkhātā rattīpi saṅkhātā divāpi saṅkhātā bhattāpi saṅkhātā
1 Ma. dvesattatiyeva. 2 Ma. kapimidudhopi.
Bhattantarāyāpi saṅkhātā yaṁ bhikkhave satthārā karaṇīyaṁ sāvakānaṁ
hitesinā anukampakena anukampaṁ upādāya kataṁ vo taṁ mayā etāni
bhikkhave rukkhamūlāni etāni suññāgārāni jhāyatha bhikkhave mā pamādattha
mā pacchā vippaṭisārino ahuvattha ayaṁ vo amhākaṁ anusāsanīti.
Mahāvaggo dutiyo.
Tassuddānaṁ
hiripurisaṁ nāgaraṁ upamā 1 dhammaññū pārichattakaṁ
sakkaccaṁ bhāvanaṁ 2 aggi sunettārakenānusāsanīti 3 .
------------
Vinayavaggo tatiyo

[72] Sattahi bhikkhave dhammehi samannāgato bhikkhu vinayadharo
hoti. Katamehi sattahi āpattiṁ jānāti anāpattiṁ jānāti
lahukaṁ āpattiṁ jānāti garukaṁ āpattiṁ jānāti sīlavā hoti
pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu
bhayadassāvī samādāya sikkhati sikkhāpadesu catunnaṁ jhānānaṁ
ābhicetasikānaṁ diṭṭhadhammasukhavihārānaṁ nikāmalābhī hoti akicchalābhī
akasiralābhī āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva
dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati. Imehi kho
bhikkhave sattahi dhammehi samannāgato bhikkhu vinayadharo hotīti.