[45] Pañcime bhikkhave puññābhisandā kusalābhisandā
sukhassāhārā sovaggikā 2 sukhavipākā saggasaṁvattanikā 3 iṭṭhāya kantāya
manāpāya hitāya sukhāya saṁvattanti katame pañca yassa bhikkhave
bhikkhu cīvaraṁ paribhuñjamāno appamāṇaṁ cetosamādhiṁ upasampajja viharati
appamāṇo tassa puññābhisando kusalābhisando sukhassāhāro sovaggiko
sukhavipāko saggasaṁvattaniko iṭṭhāya kantāya manāpāya hitāya
sukhāya saṁvattati yassa bhikkhave bhikkhu piṇḍapātaṁ paribhuñjamāno
... Yassa bhikkhave bhikkhu vihāraṁ paribhuñjamāno ... Yassa bhikkhave bhikkhu
1 Po. so aggadāyī .... Ma. yo aggadāyī .... 2 Po. sovatthikā. sabbattha
vāresu eseva nayo. 3 Po. sukhasaṁvattanikā.
Mañcapīṭhaṁ paribhuñjamāno ... Yassa bhikkhave bhikkhu gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ
paribhuñjamāno appamāṇaṁ cetosamādhiṁ upasampajja viharati
appamāṇo tassa puññābhisando kusalābhisando sukhassāhāro
sovaggiko sukhavipāko saggasaṁvattaniko iṭṭhāya kantāya manāpāya hitāya
sukhāya saṁvattati ime kho bhikkhave pañca puññābhisandā kusalābhisandā
sukhassāhārā sovaggikā sukhavipākā saggasaṁvattanikā iṭṭhāya
kantāya manāpāya hitāya sukhāya saṁvattanti imehi ca pana bhikkhave
pañcahi puññābhisandehi kusalābhisandehi samannāgatassa ariyasāvakassa
na sukaraṁ puññassa pamāṇaṁ gahetuṁ 1 ettako puññābhisando kusalābhisando
sukhassāhāro sovaggiko sukhavipāko saggasaṁvattaniko iṭṭhāya
kantāya manāpāya hitāya sukhāya saṁvattatīti athakho asaṅkheyyo
appameyyo mahāpuññakkhandhotveva saṅkhaṁ gacchati seyyathāpi bhikkhave
mahāsamudde na sukaraṁ udakassa pamāṇaṁ gahetuṁ ettakāni
udakāḷhakānīti vā 2 ettakāni udakāḷhakasatānīti vā ettakāni
udakāḷhakasahassānīti vā ettakāni udakāḷhakasatasahassānīti vā athakho
asaṅkheyyo appameyyo mahāudakakkhandhotveva saṅkhaṁ gacchati evameva
kho bhikkhave imehi pañcahi puññābhisandehi kusalābhisandehi
samannāgatassa ariyasāvakassa na sukaraṁ puññassa pamāṇaṁ gahetuṁ ettako
puññābhisando kusalābhisando sukhassāhāro sovaggiko sukhavipāko
1 Po. gaṇetuṁ. 2 Yu. udakāḷhāni. Ma. vāsaddo na dissati.
Iṭṭhāya kantāya manāpāya hitāya sukhāya saṁvattatīti athakho saggasaṁvattaniko
asaṅkheyyo appameyyo mahāpuññakkhandhotveva saṅkhaṁ gacchatīti.
Mahodadhiṁ aparimitaṁ mahāsaraṁ
bahubheravaṁ ratanagaṇānamālayaṁ
najjo yathā macchagaṇasaṅghasevitā 1
puthū savantī 2 upayanti sāgaraṁ
evaṁ naraṁ annadapānavatthadaṁ 3
seyyānisajjattharaṇassa dāyakaṁ
puññassa dhārā upayanti paṇḍitaṁ
najjo yathā vārivahāva sāgaranti.

[46] Pañcimā bhikkhave sampadā katamā pañca saddhāsampadā
sīlasampadā sutasampadā cāgasampadā paññāsampadā imā
kho bhikkhave pañca sampadāti.

[47] Pañcimāni bhikkhave dhanāni katamāni pañca saddhādhanaṁ
sīladhanaṁ sutadhanaṁ cāgadhanaṁ paññādhanaṁ katamañca bhikkhave saddhādhanaṁ
idha bhikkhave ariyasāvako saddho hoti saddahati tathāgatassa bodhiṁ
itipi so bhagavā .pe. Satthā devamanussānaṁ buddho bhagavāti idaṁ
vuccati bhikkhave saddhādhanaṁ. Katamañca bhikkhave sīladhanaṁ idha bhikkhave
ariyasāvako pāṇātipātā paṭivirato hoti .pe. Surāmerayamajjapamādaṭṭhānā
1 Po. Ma. naragaṇasaṅghasevitā. 2 Po. Yu. savanti. 3 Po. annapānavatthaṁ.
Pamādaṭṭhānā paṭivirato hoti idaṁ vuccati bhikkhave sīladhanaṁ.
Katamañca bhikkhave sutadhanaṁ idha bhikkhave ariyasāvako bahussuto
hoti .pe. Diṭṭhiyā suppaṭividdhā 1 idaṁ vuccati bhikkhave sutadhanaṁ.
Katamañca bhikkhave cāgadhanaṁ idha bhikkhave ariyasāvako vigatamalamaccherena
cetasā agāraṁ ajjhāvasati muttacāgo payattapāṇi 2 vossaggarato
yācayogo dānasaṁvibhāgarato idaṁ vuccati bhikkhave cāgadhanaṁ.
Katamañca bhikkhave paññādhanaṁ idha bhikkhave ariyasāvako paññavā
hoti udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya
sammādukkhakkhayagāminiyā idaṁ vuccati bhikkhave paññādhanaṁ. Imāni
kho bhikkhave pañca dhanānīti.
Yassa saddhā tathāgate acalā supatiṭṭhitā
sīlañca yassa kalyāṇaṁ ariyakantaṁ pasaṁsitaṁ
saṅghe pasādo yassatthi uju bhūtañca dassanaṁ
adaḷiddoti taṁ āhu amoghaṁ tassa jīvitaṁ
tasmā saddhañca sīlañca pasādaṁ dhammadassanaṁ
anuyuñjetha medhāvī saraṁ buddhānasāsananti.

[48] Pañcimāni bhikkhave alabbhanīyāni ṭhānāni samaṇena vā
brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā
lokasmiṁ katamāni pañca jarādhammaṁ mā jirīti 3 alabbhanīyaṁ ṭhānaṁ
1 Ma. Yu. suppaṭividdho. 2 Ma. Yu. payatapāṇi. Ma. Yu. sabbatthavāresu jīrīti.
Samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā
kenaci vā lokasmiṁ byādhidhammaṁ mā byādhiyīti ... Maraṇadhammaṁ mā
miyyīti ... Khayadhammaṁ mā khiyīti ... Nassanadhammaṁ mā nassīti
alabbhanīyaṁ ṭhānaṁ samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā
brahmunā vā kenaci vā lokasmiṁ assutavato bhikkhave puthujjanassa
jarādhammaṁ jīrati so jarādhamme jiṇṇe na iti paṭisañcikkhati na kho
mayhevekassa jarādhammaṁ jīrati athakho yāvatā sattānaṁ āgati gati
cuti upapatti sabbesaṁ sattānaṁ jarādhammaṁ jīrati ahañceva kho pana
jarādhamme jiṇṇe soceyyaṁ kilameyyaṁ parideveyyaṁ urattāḷī 1 kandeyyaṁ
sammohaṁ āpajjeyyaṁ bhattampi me 2 nacchādeyya kāyepi dubbaṇṇiyaṁ
okkameyya kammantāpi nappavatteyyuṁ amittāpi attamanā
assu mittāpi dummanā assūti so jarādhamme jiṇṇe socati
kilamati paridevati urattāḷī kandati sammohaṁ āpajjati ayaṁ vuccati
bhikkhave assutavā puthujjano viddho savisena sokasallena attānaññeva
paritāpeti. Puna caparaṁ bhikkhave assutavato puthujjanassa byādhidhammaṁ
byādhiyati ... Maraṇadhammaṁ miyyati ... Khayadhammaṁ khiyati ... Nassanadhammaṁ
nassati so nassanadhamme naṭṭhe na iti paṭisañcikkhati na kho
mayhevekassa nassanadhammaṁ nassati athakho yāvatā sattānaṁ āgati
gati cuti upapatti sabbesaṁ sattānaṁ nassanadhammaṁ nassati ahañceva
kho pana nassanadhamme naṭṭhe soceyyaṁ kilameyyaṁ parideveyyaṁ urattāḷī
1 Ma. sabbatthavāresu urattāḷiṁ. 2 Po. maṁ.
Kandeyyaṁ sammohaṁ āpajjeyyaṁ bhattampi me nacchādeyya kāyepi
dubbaṇṇiyaṁ okkameyya kammantāpi nappavatteyyuṁ amittāpi
attamanā assu mittāpi dummanā assūti so nassanadhamme naṭṭhe
socati kilamati paridevati urattāḷī kandati sammohaṁ āpajjati ayaṁ
vuccati bhikkhave assutavā puthujjano viddho savisena sokasallena
attānaññeva paritāpeti. Sutavato ca kho bhikkhave ariyasāvakassa
jarādhammaṁ jīrati so jarādhamme jiṇṇe iti paṭisañcikkhati na kho
mayhevekassa jarādhammaṁ jīrati athakho yāvatā sattānaṁ āgati gati
cuti upapatti sabbesaṁ sattānaṁ jarādhammaṁ jīrati. Ahañceva kho
pana jarādhamme jiṇṇe soceyyaṁ kilameyyaṁ parideveyyaṁ urattāḷī
kandeyyaṁ sammohaṁ āpajjeyyaṁ bhattampi me nacchādeyya kāyepi
dubbaṇṇiyaṁ okkameyya kammantāpi nappavatteyyuṁ amittāpi
attamanā assu mittāpi dummanā assūti so jarādhamme jiṇṇe
na socati na kilamati na paridevati na urattāḷī kandati na sammohaṁ
āpajjati ayaṁ vuccati bhikkhave sutavā ariyasāvako abbuhi savisaṁ
sokasallaṁ yena viddho assutavā puthujjano attānaññeva paritāpeti
asoko visallo ariyasāvako attānaññeva parinibbāpeti. Puna caparaṁ
bhikkhave sutavato ariyasāvakassa byādhidhammaṁ byādhiyati ... Maraṇadhammaṁ
miyyati ... Khayadhammaṁ khiyati ... Nassanadhammaṁ nassati so nasasanadhamme
Naṭṭhe iti paṭisañcikkhati na kho mayhevekassa nassanadhammaṁ
nassati athakho yāvatā sattānaṁ āgati gati cuti upapatti
sabbesaṁ sattānaṁ nassanadhammaṁ nassati ahañceva kho pana nassanadhamme
naṭṭhe soceyyaṁ kilameyyaṁ parideveyyaṁ urattāḷī kandeyyaṁ
sammohaṁ āpajjeyyaṁ bhattampi me nacchādeyya kāyepi dubbaṇṇiyaṁ
okkameyya kammantāpi nappavatteyyuṁ amittāpi attamanā assu
mittāpi dummanā assūti so nassanadhamme naṭṭhe na socati na
kilamati na paridevati na urattāḷī kandati na sammohaṁ āpajjati
ayaṁ vuccati bhikkhave sutavā ariyasāvako abbuhi savisaṁ sokasallaṁ
yena viddho assutavā puthujjano attānaññeva paritāpeti asoko
visallo ariyasāvako attānaññeva parinibbāpeti. Imāni kho bhikkhave
pañca alabbhanīyāni ṭhānāni samaṇena vā brāhmaṇena vā devena
vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasminti.
Na socanāya na 1 paridevanāya
attho idha labbhati 2 api appakopi
socantamenaṁ dukkhitaṁ viditvā
paccatthikā attamanā bhavanti
yato ca kho paṇḍito āpadāsu
na vedhati atthavinicchayaññū
1 Po. Ma. nasaddo natthi. 2 Ma. Yu. labbhā.
Paccatthikāssa dukkhitā
bhavanti disvā mukhaṁ avikāraṁ 1 purāṇaṁ
jappena mantena subhāsitena
anuppadānena paveṇiyā vā
yathā yathā yattha labhetha atthaṁ
tathā tathā tattha parakkameyya
sace pajāneyya 2 alabbhaneyyo
mayā vā aññena vā esa attho
asocamāno adhivāsayeyya
kammaṁ daḷhaṁ kinti karomidānīti.

[49] Ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa
ārāme. Athakho rājā pasenadi kosalo yena bhagavā
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi
tena kho pana samayena mallikā devī kālakatā hoti athakho
aññataro puriso yena rājā pasenadi kosalo tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā rañño pasenadissa kosalassa upakaṇṇake ārocesi
mallikā deva 3 devī kālakatāti evaṁ vutte rājā pasenadi kosalo
dukkhī dummano pattakkhandho adhomukho pajjhāyanto appaṭibhāṇo nisīdi
athakho bhagavā rājānaṁ pasenadiṁ kosalaṁ dukkhiṁ dummanaṁ pattakkhandhaṁ adhomukhaṁ
1 Po. adhikāraṁ. 2 Po. Yu. saceva jāneyya. 3 Ma. devī deva.
Pajjhāyantaṁ appaṭibhāṇaṁ viditvā rājānaṁ pasenadiṁ kosalaṁ etadavoca
pañcimāni mahārāja alabbhanīyāni ṭhānāni samaṇena vā brāhmaṇena
vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṁ katamāni
pañca jarādhammaṁ mā jirīti alabbhanīyaṁ ṭhānaṁ .pe. Na socanāya
na paridevanāya .pe. Kammaṁ daḷhaṁ kinti karomidānīti.

[50] Ekaṁ samayaṁ āyasmā nārado pātaliputte viharati
kukkuṭārāme. Tena kho pana samayena muṇḍassa 1 rañño bhaddā devī
kālakatā hoti piyā manāpā so bhaddāya deviyā kālakatāya
piyāya manāpāya neva nhāyati na vilimpati na bhattaṁ bhuñjati na
kammantaṁ payojeti rattindivaṁ bhaddāya deviyā sarīre ajjhomucchito
athakho muṇḍo rājā piyakaṁ sokārakkhaṁ 2 āmantesi tenahi samma
piyaka bhaddāya deviyā sarīraṁ ayasāya 3 teladoṇiyā pakkhipitvā aññissā
ayasāya doṇiyā paṭikujjatha yathā mayaṁ bhaddāya deviyā sarīraṁ cirataraṁ
passeyyāmāti evaṁ devāti kho piyako sokārakkho muṇḍassa
rañño paṭissutvā 4 bhaddāya deviyā sarīraṁ ayasāya teladoṇiyā pakkhipitvā
aññissā ayasāya doṇiyā paṭikujji athakho piyakassa sokārakkhassa
etadahosi imassa kho muṇḍassa rañño bhaddā devī
kālakatā piyā manāpā so bhaddāya deviyā kālakatāya piyāya
manāpāya neva nhāyati na vilimpati na bhattaṁ bhuñjati na kammantaṁ
1 Po. muṇḍakassa. 2 Ma. Yu. kosārakkhaṁ. 3 Po. Ma. Yu. āyasāya.
4 paṭisuṇitvātipi dissati.
Payojeti rattindivaṁ bhaddāya deviyā sarīre ajjhomuñcito kaṁ 1 nu
kho muṇḍo rājā samaṇaṁ vā brāhmaṇaṁ vā payirupāseyya yassa
dhammaṁ sutvā sokasallaṁ pajaheyyāti. Athakho piyakassa sokārakkhassa
etadahosi ayaṁ kho āyasmā nārado pātaliputte viharati
kukkuṭārāme taṁ kho panāyasmantaṁ nāradaṁ evaṁ kalyāṇo kittisaddo
abbhuggato paṇḍito byatto 2 medhāvī bahussuto cittakathī
kalyāṇapaṭibhāṇo vuḍḍho ceva arahā ca yannūna muṇḍo rājā
āyasmantaṁ nāradaṁ payirupāseyya appeva nāma muṇḍo rājā āyasmato
nāradassa dhammaṁ sutvā sokasallaṁ pajaheyyāti athakho piyako
sokārakkho yena muṇḍo rājā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā muṇḍaṁ
rājānaṁ etadavoca ayaṁ kho deva āyasmā nārado pātaliputte
viharati kukkuṭārāme taṁ kho panāyasmantaṁ nāradaṁ evaṁ kalyāṇo
kittisaddo abbhuggato paṇḍito byatto medhāvī bahussuto
cittakathī kalyāṇapaṭibhāṇo vuḍḍho ceva arahā ca yadi pana devo
āyasmantaṁ nāradaṁ payirupāseyya appeva nāma devo āyasmato
nāradassa dhammaṁ sutvā sokasallaṁ pajaheyyāti. Tenahi samma piyaka
āyasmantaṁ nāradaṁ paṭivedehi kathañhi nāma mādiso samaṇaṁ vā
brāhmaṇaṁ vā vijite vasantaṁ pubbe appaṭisaṁviditaṁ 3 upasaṅkamitabbaṁ
1 Yu. kiṁ. 2 Po. Ma. viyatto. Yu. vyatto. 3 Ma. Yu. appaṭisaṁvidito.
Maññeyyāti evaṁ devāti kho piyako sokārakkho muṇḍassa rañño
paṭissutvā yenāyasmā nārado tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
āyasmantaṁ nāradaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi ekamantaṁ nisinno
kho piyako sokārakkho āyasmantaṁ nāradaṁ etadavoca imassa bhante
muṇḍassa rañño bhaddā devī kālakatā piyā manāpā so bhaddāya
deviyā kālakatāya piyāya manāpāya neva nhāyati na vilimpati na
bhattaṁ bhuñjati na kammantaṁ payojeti rattindivaṁ bhaddāya deviyā sarīre
ajjhomuñcito sādhu bhante āyasmā nārado muṇḍassa rañño
tathā dhammaṁ desetu yathā muṇḍo rājā āyasmato nāradassa
dhammaṁ sutvā sokasallaṁ pajaheyyāti yassadāni piyaka muṇḍo rājā
kālaṁ maññatīti athakho piyako sokārakkho uṭṭhāyāsanā āyasmantaṁ
nāradaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā yena muṇḍo rājā
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā muṇḍaṁ rājānaṁ etadavoca katāvakāso
kho deva āyasmatā nāradena yassadāni devo kālaṁ maññatīti
tenahi samma piyaka bhadrāni 1 bhadrāni 1 yānāni yojāpehīti evaṁ
devāti kho piyako sokārakkho muṇḍassa rañño paṭissutvā
bhadrāni bhadrāni yānāni yojāpetvā muṇḍaṁ rājānaṁ etadavoca
yuttāni kho te deva bhadrāni bhadrāni yānāni. Yassadāni devo
1 Yu. bhaddāni. ito paraṁ īdisameva.
Kālaṁ maññatīti athakho muṇḍo rājā bhadrāni 1 bhadrāni yānāni 2
abhirūhitvā bhadrehi bhadrehi yānehi yena kukkuṭārāmo tena pāyāsi
mahaccarājānubhāvena āyasmantaṁ nāradaṁ dassanāya yāvatikā yānassa
bhūmi yānena gantvā yānā paccorohitvā pattikova ārāmaṁ pāvisi.
Athakho muṇḍo rājā yena āyasmā nārado tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā āyasmantaṁ nāradaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi
ekamantaṁ nisinnaṁ kho muṇḍaṁ rājānaṁ āyasmā nārado etadavoca
pañcimāni mahārāja alabbhanīyāni ṭhānāni samaṇena vā brāhmaṇena vā
devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṁ katamāni
pañca jarādhammaṁ mā jirīti alabbhanīyaṁ ṭhānaṁ samaṇena vā brāhmaṇena
vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṁ
byādhidhammaṁ mā byādhiyīti ... Maraṇadhammaṁ mā miyyīti ... Khayadhammaṁ mā
khiyīti ... Nassanadhammaṁ mā nassīti alabbhanīyaṁ ṭhānaṁ samaṇena vā
brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṁ
assutavato mahārāja puthujjanassa jarādhammaṁ jīrati so jarādhamme
jiṇṇe na iti paṭisañcikkhati na kho mayhevekassa jarādhammaṁ jīrati
athakho yāvatā sattānaṁ āgati gati cuti upapatti sabbesaṁ sattānaṁ
jarādhammaṁ jīrati ahañceva kho pana jarādhamme jiṇṇe soceyyaṁ
kilameyyaṁ parideveyyaṁ urattāḷī kandeyyaṁ sammohaṁ āpajjeyyaṁ bhattampi
1 Ma. bhadraṁ bhadraṁ. Yu. bhaddaṁ bhaddaṁ. 2 Ma. Yu. yānaṁ.
Me nacchādeyya kāyepi dubbaṇṇiyaṁ okkameyya kammantāpi
nappavatteyyuṁ amittāpi attamanā assu mittāpi dummanā assūti
so jarādhamme jiṇṇe socati kilamati paridevati urattāḷī kandati
sammohaṁ āpajjati ayaṁ vuccati mahārāja assutavā puthujjano viddho
savisena sokasallena attānaññeva paritāpeti. Puna caparaṁ mahārāja
assutavato puthujjanassa byādhidhammaṁ byādhiyati ... Maraṇadhammaṁ miyyati
... Khayadhammaṁ khiyati ... Nassanadhammaṁ nassati so nassanadhamme naṭṭhe
na iti paṭisañcikkhati na kho mayhevekassa nassanadhammaṁ nassati
athakho yāvatā sattānaṁ āgati gati cuti upapatti sabbesaṁ sattānaṁ
nassanadhammaṁ nassati ahañceva kho pana nassanadhamme naṭṭhe soceyyaṁ
kilameyyaṁ parideveyyaṁ urattāḷī kandeyyaṁ sammohaṁ āpajjeyyaṁ
bhattampi me nacchādeyya kāyepi dubbaṇṇiyaṁ okkameyya
kammantāpi nappavatteyyuṁ amittāpi attamanā assu mittāpi dummanā
assūti so nassanadhamme naṭṭhe socati kilamati paridevati urattāḷī
kandati sammohaṁ āpajjati ayaṁ vuccati mahārāja assutavā puthujjano
viddho savisena sokasallena attānaññeva paritāpeti. Sutavato ca
kho mahārāja ariyasāvakassa jarādhammaṁ jīrati so jarādhamme jiṇṇe
iti paṭisañcikkhati na kho mayhevekassa jarādhammaṁ jīrati athakho
yāvatā sattānaṁ āgati gati cuti upapatti sabbesaṁ sattānaṁ
jarādhammaṁ jīrati ahañceva kho pana jarādhamme jiṇṇe soceyyaṁ
Kilameyyaṁ parideveyyaṁ urattāḷī kandeyyaṁ sammohaṁ āpajjeyyaṁ bhattampi
me nacchādeyya kāyepi dubbaṇṇiyaṁ okkameyya kammantāpi
nappavatteyyuṁ amittāpi attamanā assu mittāpi dummanā assūti
so jarādhamme jiṇṇe na socati na kilamati na paridevati na
urattāḷī kandati na sammohaṁ āpajjati ayaṁ vuccati mahārāja sutavā
ariyasāvako abbuhi savisaṁ sokasallaṁ yena viddho assutavā puthujjano
attānaññeva paritāpeti asoko visallo ariyasāvako attānaññeva
parinibbāpeti 1 . Puna caparaṁ mahārāja sutavato ariyasāvakassa
byādhidhammaṁ byādhiyati ... Maraṇadhammaṁ miyyati ... Khayadhammaṁ khiyati
... Nassanadhammaṁ nassati so nassanadhamme naṭṭhe iti paṭisañcikkhati
na kho mayhevekassa nassanadhammaṁ nassati athakho yāvatā sattānaṁ
āgati gati cuti upapatti sabbesaṁ sattānaṁ nassanadhammaṁ nassati
ahañceva kho pana nassanadhamme naṭṭhe soceyyaṁ kilameyyaṁ parideveyyaṁ
urattāḷī kandeyyaṁ sammohaṁ āpajjeyyaṁ bhattampi me nacchādeyya
kāyepi dubbaṇṇiyaṁ okkameyya kammantāpi nappavatteyyuṁ
amittāpi attamanā assu mittāpi dummanā assūti so nassanadhamme
naṭṭhe na socati na kilamati na paridevati na urattāḷī kandati na
sammohaṁ āpajjati ayaṁ vuccati mahārāja sutavā ariyasāvako abbuhi
savisaṁ sokasallaṁ yena viddho assutavā puthujjano attānaññeva
paritāpeti asoko visallo ariyasāvako attānaññeva parinibbāpeti.
1 Po. parinibbāyati.
Imāni kho mahārāja pañca alabbhanīyāni ṭhānāni
samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā
kenaci vā lokasminti.
Na socanāya na paridevanāya
attho idha labbhati api appakopi
socantamenaṁ dukkhitaṁ viditvā
paccatthikā attamanā bhavanti
yato ca kho paṇḍito āpadāsu
na vedhati atthavinicchayaññū
paccatthikāssa dukkhitā bhavanti
disvā mukhaṁ avikāraṁ purāṇaṁ
jappena mantena subhāsitena
anuppadānena paveṇiyā vā
yathā yathā yattha labhetha atthaṁ
tathā tathā tattha parakkameyya
sace pajāneyya alabbhaneyyo
mayā vā aññena vā esa attho
asocamāno adhivāsayeyya
kammaṁ daḷhaṁ kinti karomidānīti.
Evaṁ vutte muṇḍo rājā āyasmantaṁ nāradaṁ etadavoca konāmo 1
ayaṁ bhante dhammapariyāyoti. Sokasallaharaṇo 2 nāma ayaṁ mahārāja
dhammapariyāyoti. Taggha bhante sokasallaharaṇo 2 taggha 3 bhante 3
sokasallaharaṇo 3 imaṁ hi me bhante dhammapariyāyaṁ sutvā sokasallaṁ
pahīnanti. Athakho muṇḍo rājā piyakaṁ sokārakkhaṁ āmantesi tenahi
samma piyaka bhaddāya deviyā sarīraṁ jhāpetha thūpañcassā karotha.
Ajjataggedāni mayaṁ nhāyissāma ceva vilimpissāma bhattaṁ bhuñjissāma
kammante ca payojessāmāti 4 .
Muṇḍarājavaggo pañcamo.
Tassuddānaṁ
ādiyo sappuriso ca 5 iṭṭhā manāpadāyibhisandaṁ 6
sampadā ca dhanaṁ ṭhānaṁ kosalo nāradena cāti.
Paṭhamo paṇṇāsako niṭṭhito 7 .
-----------
1 Yu. ko nu kho. 2 Po. sokasallamāraṇo. 3 Ma. idaṁ padattayaṁ na dissati.
4 Po. payojissāmāti. 5 Ma. casaddo natthi. 6 Ma. Yu. manāpadāyībhisandaṁ.
7 Ma. samatto.
Dutiyapaṇṇāsako
nīvaraṇavaggo paṭhamo

[51] Ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane
anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi
bhikkhavoti. Bhadanteti te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ. Bhagavā etadavoca
pañcime bhikkhave āvaraṇā nīvaraṇā cetaso ajjhārūhā paññāya
dubbalīkaraṇā katame pañca kāmacchando bhikkhave āvaraṇo nīvaraṇo
cetaso ajjhārūho paññāya dubbalīkaraṇo byāpādo 1 bhikkhave
āvaraṇo nīvaraṇo cetaso ajjhārūho paññāya dubbalīkaraṇo
thīnamiddhaṁ 2 bhikkhave āvaraṇaṁ nīvaraṇaṁ cetaso ajjhārūhaṁ paññāya
dubbalīkaraṇaṁ uddhaccakukkuccaṁ bhikkhave āvaraṇaṁ nīvaraṇaṁ cetaso ajjhārūhaṁ
paññāya dubbalīkaraṇaṁ vicikicchā bhikkhave āvaraṇā nīvaraṇā cetaso
ajjhārūhā paññāya dubbalīkaraṇā. Ime kho bhikkhave pañca āvaraṇā
nīvaraṇā cetaso ajjhārūhā paññāya dubbalīkaraṇā so vata bhikkhave
bhikkhu ime pañca āvaraṇe nīvaraṇe cetaso ajjhārūhe paññāya
dubbalīkaraṇe appahāya abalāya paññāya dubbalāya attatthaṁ vā ñassati
paratthaṁ vā ñassati ubhayatthaṁ vā ñassati uttariṁ vā manussadhammā
alamariyañāṇadassanavisesaṁ sacchikarissatīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati seyyathāpi
bhikkhave nadī pabbateyyā dūraṅgamā sīghasotā hārahārinī tassā
1 Yu. vyāpādo. 2 Ma. sabbattha vāresu thinamiddhaṁ.
Puriso ubhato naṅgalamukhāni vivareyya evaṁ hi so bhikkhave majjhe
nadiyā soto vikkhitto visaṭo byādinno neva 1 dūraṅgamo assa na
sīghasoto na hārahārī 2 evameva kho bhikkhave so vata bhikkhu ime
pañca āvaraṇe nīvaraṇe cetaso ajjhārūhe paññāya dubbalīkaraṇe
appahāya abalāya paññāya dubbalāya attatthaṁ vā ñassati paratthaṁ
vā ñassati ubhayatthaṁ vā ñassati uttariṁ vā manussadhammā
alamariyañāṇadassanavisesaṁ sacchikarissatīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati so vata
bhikkhave bhikkhu ime pañca āvaraṇe nīvaraṇe cetaso ajjhārūhe paññāya
dubbalīkaraṇe pahāya balavatiyā paññāya attatthaṁ vā ñassati paratthaṁ
vā ñassati ubhayatthaṁ vā ñassati uttariṁ vā manussadhammā
alamariyañāṇadassanavisesaṁ sacchikarissatīti ṭhānametaṁ vijjati seyyathāpi bhikkhave
nadī pabbateyyā dūraṅgamā sīghasotā hārahārinī tassā puriso
ubhato naṅgalamukhāni pidaheyya evaṁ hi so bhikkhave majjhe nadiyā
soto avikkhitto avisaṭo abyādinno dūraṅgamo ceva assa
sīghasoto ca hārahārī 2 ca evameva kho bhikkhave so vata bhikkhu ime
pañca āvaraṇe nīvaraṇe cetaso ajjhārūhe paññāya dubbalīkaraṇe
pahāya balavatiyā paññāya attatthaṁ vā ñassati paratthaṁ vā ñassati
ubhayatthaṁ vā ñassati uttariṁ vā manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṁ
sacchikarissatīti ṭhānametaṁ vijjatīti.
1 Po. Yu. na ceva. 2 Ma. hārahārinī.

[52] Akusalarāsīti bhikkhave vadamāno pañca nīvaraṇe sammā
vadamāno vadeyya kevalocāyaṁ 1 bhikkhave akusalarāsi yadidaṁ pañca
nīvaraṇā katame pañca kāmacchandanīvaraṇaṁ byāpādanīvaraṇaṁ
thīnamiddhanīvaraṇaṁ uddhaccakukkuccanīvaraṇaṁ vicikicchānīvaraṇaṁ akusalarāsīti
bhikkhave vadamāno ime pañca nīvaraṇe sammā vadamāno vadeyya
kevalocāyaṁ 1 bhikkhave akusalarāsi yadidaṁ ime 2 pañca nīvaraṇāti.

[53] Pañcimāni bhikkhave padhāniyaṅgāni katamāni pañca idha
bhikkhave bhikkhu saddho hoti saddahati tathāgatassa bodhiṁ itipi
so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū
anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavāti
appābādho hoti appātaṅko samavepākiniyā gahaṇiyā samannāgato
nātisītāya nāccuṇhāya majjhimāya padhānakkhamāya asaṭho hoti amāyāvī
yathābhūtaṁ attānaṁ āvikattā satthari vā viññūsu vā sabrahmacārīsu
āraddhaviriyo viharati akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya kusalānaṁ dhammānaṁ
upasampadāya thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu
paññavā hoti udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya
nibbedhikāya sammādukkhakkhayagāniyā. Imāni kho bhikkhave pañca
padhāniyaṅgānīti.
1 Ma. Yu. kevalohāyaṁ. 2 Ma. ayaṁ pāṭho na dissati.

[54] Pañcime bhikkhave asamayā padhānāya katame pañca
idha bhikkhave bhikkhu jiṇṇo hoti jarāyābhibhūto ayaṁ bhikkhave paṭhamo
asamayo padhānāya. Puna caparaṁ bhikkhave bhikkhu byādhito hoti
byādhinābhibhūto ayaṁ bhikkhave dutiyo asamayo padhānāya. Puna caparaṁ
bhikkhave dubbhikkhaṁ hoti dussassaṁ dullabhapiṇḍaṁ na sukaraṁ uñchena
paggahena yāpetuṁ ayaṁ bhikkhave tatiyo asamayo padhānāya. Puna caparaṁ
bhikkhave bhayaṁ hoti aṭṭavīsaṅkopo 1 cakkasamārūḷhā [2]- jānapadā
pariyāyanti ayaṁ bhikkhave catuttho asamayo padhānāya. Puna caparaṁ
bhikkhave saṅgho bhinno hoti saṅghe kho pana bhikkhave bhinne aññamaññaṁ
akkosā ca honti aññamaññaṁ paribhāsā ca honti aññamaññaṁ
parikkhepā ca honti aññamaññaṁ pariccajā 3 ca honti tattha
appasannā ceva nappasīdanti pasannānañca ekaccānaṁ aññathattaṁ
hoti ayaṁ bhikkhave pañcamo asamayo padhānāya. Ime kho bhikkhave
pañca asamayā padhānāya 4 . Pañcime bhikkhave samayā padhānāya katame
pañca idha bhikkhave bhikkhu daharo hoti yuvā susū 5 kāḷakeso bhadrena
yobbanena samannāgato paṭhamena vayasā ayaṁ bhikkhave paṭhamo samayo
padhānāya. Puna caparaṁ bhikkhave bhikkhu appābādho hoti appātaṅko
samavepākiniyā gahaṇiyā samannāgato nātisītāya nāccuṇhāya
1 Yu. aṭṭavīsaṅkhepo. 2 Po. etthantare parikhepāti dissati.
3 Po. Yu. pariccajanā. 4 Po. Ma. padhānāyāti. 5 Ma. Yu. susu.
Majjhimāya padhānakkhamāya ayaṁ bhikkhave dutiyo samayo padhānāya. Puna
caparaṁ bhikkhave subhikkhaṁ hoti susassaṁ sulabhapiṇḍaṁ sukaraṁ uñchena
paggahena yāpetuṁ ayaṁ bhikkhave tatiyo samayo padhānāya. Puna caparaṁ
bhikkhave manussā samaggā sammodamānā avivadamānā khīrodakībhūtā
aññamaññaṁ piyacakkhūhi sampassantā viharanti ayaṁ bhikkhave catuttho
samayo padhānāya. Puna caparaṁ bhikkhave saṅgho samaggo sammodamāno
avivadamāno ekuddeso phāsu viharati saṅghe kho pana bhikkhave samagge
na ceva aññamaññaṁ akkosā honti na ca aññamaññaṁ paribhāsā
honti na ca aññamaññaṁ parikkhepā honti na ca aññamaññaṁ
pariccajā 1 honti tattha appasannā ceva pasīdanti pasannānañca
bhiyyobhāvo hoti ayaṁ bhikkhave pañcamo samayo padhānāya. Ime
kho bhikkhave pañca samayā padhānāyāti.