[35] Pañcime bhikkhave dāne ānisaṁsā katame pañca
bahuno janassa piyo hoti manāpo santo sappurisā bhajanti
kalyāṇo kittisaddo abbhuggacchati gihidhammā anapagato 5 hoti
1 Ma. sīhāti natthi. 2 Ma. Yu. yaso ca vaḍḍhati. 3 Ma. Yu. nandanaṁ.
4 Ma. Yu. ramanti sagge. 5 Yu. anapeto.
Kāyassa bhedā parammaraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjati ime kho
bhikkhave pañca dāne ānisaṁsāti.
Dadamāno piyo hoti sataṁ dhammaṁ anukkamaṁ
santo naṁ sadā bhajanti saññatā brahmacārayo
te tassa dhammaṁ desenti sabbadukkhāpanūdanaṁ
yaṁ so dhammaṁ idhaññāya parinibbātanāsavoti 1 .

[36] Pañcimāni bhikkhave kāladānāni katamāni pañca āgantukassa
dānaṁ deti gamikassa dānaṁ deti gilānassa dānaṁ deti dubbhikkhe dānaṁ
deti yāni tāni navasassāni navaphalāni tāni paṭhamaṁ sīlavantesu
patiṭṭhāpeti imāni kho bhikkhave pañca kāladānānīti.
Kāle dadanti sappaññā vadaññū vītamaccharā
kālena 2 dinnaṁ ariyesu ujubhūtesu tādisu
vippasannamanā tassa vipulā hoti dakkhiṇā
ye tattha anumodanti 3 veyyāvaccaṁ karonti vā
na tena 4 dakkhiṇā ūnā 5 tepi puññassa bhāgino
tasmā dade appaṭivāṇacitto yattha dinnaṁ mahapphalaṁ
puññāni paralokasmiṁ patiṭṭhā honti pāṇinanti.

[37] Bhojanaṁ bhikkhave dadamāno dāyako paṭiggāhakānaṁ
pañca ṭhānāni deti katamāni pañca āyuṁ deti vaṇṇaṁ deti
sukhaṁ deti balaṁ deti paṭibhāṇaṁ deti āyuṁ kho pana datvā
1 Po. Ma. yu parinibbāti anāsavoti. 2 Po. Yu. kāle. 3 Po. ye ca tattha
pamodanti. 4 Yu. tesaṁ. 5 Po. ... onā.
Āyussa bhāgī hoti dibbassa vā mānusassa vā vaṇṇaṁ datvā
vaṇṇassa bhāgī hoti dibbassa vā mānusassa vā sukhaṁ datvā
sukhassa bhāgī hoti dibbassa vā mānusassa vā balaṁ datvā balassa
bhāgī hoti dibbassa vā mānusassa vā paṭibhāṇaṁ datvā paṭibhāṇassa
bhāgī hoti dibbassa vā mānusassa vā bhojanaṁ bhikkhave dadamāno
dāyako paṭiggāhakānaṁ imāni pañca ṭhānāni detīti.
Āyudo balado dhīro vaṇṇado paṭibhāṇado
sukhassa dātā medhāvī sukhaṁ so adhigacchati
āyuṁ datvā balaṁ vaṇṇaṁ sukhañca paṭibhāṇado 1
dīghāyu yasavā hoti yattha yatthūpapajjatīti.

[38] Pañcime bhikkhave saddhe kulaputte ānisaṁsā katame
pañca ye te bhikkhave loke santo sappurisā te saddhaññeva
paṭhamaṁ anukampantā anukampanti no tathā assaddhaṁ saddhaññeva
paṭhamaṁ upasaṅkamantā upasaṅkamanti no tathā assaddhaṁ saddhasseva 2
paṭhamaṁ paṭiggaṇhantā paṭiggaṇhanti no tathā assaddhassa 3
saddhasseva 3 paṭhamaṁ dhammaṁ desentā desenti no tathā assaddhassa 3
saddho kāyassa bhedā parammaraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjati ime
kho bhikkhave pañca saddhe kulaputte ānisaṁsā seyyathāpi bhikkhave
subhūmiyaṁ catummahāpathe 4 mahānigrodho samantā pakkhīnaṁ paṭissaraṇaṁ hoti
evameva kho bhikkhave saddho kulaputto bahuno janassa paṭissaraṇaṁ hoti
1 Sī. paṭibhānakaṁ Ma. paṭibhāṇakaṁ. 2 Ma. saddhaññeva. 3 Ma. asaddhaṁ.
4 Po. Yu. cātumahāpathe. Ma. catumahā ....
Bhikkhūnaṁ bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ upāsikānanti.
Sākhāpattaphalūpeto khandhimāva mahādumo
mūlavā phalasampanno patiṭṭhā hoti pakkhinaṁ
manorame āyatane sevanti naṁ vihaṅgamā
chāyaṁ chāyatthikā yanti phalatthā phalabhojino
tatheva sīlasampannaṁ saddhaṁ purisapuggalaṁ
nivātavuttiṁ atthaddhaṁ surataṁ 1 sakhilaṁ muduṁ
vītarāgā vītadosā vītamohā anāsavā
puññakkhettāni lokasmiṁ sevanti tādisaṁ naraṁ
te tassa dhammaṁ desenti sabbadukkhāpanūdanaṁ
yaṁ so dhammaṁ idhaññāya parinibbātanāsavoti.

[39] Pañcimāni bhikkhave ṭhānāni sampassantā mātāpitaro
puttaṁ icchanti kule jāyamānaṁ katamāni pañca bhato vā no
bharissati kiccaṁ vā no karissati kulavaṁso ciraṁ ṭhassati dāyajjaṁ
paṭipajjati 2 atha vā pana petānaṁ kālakatānaṁ dakkhiṇaṁ anuppadassati 3
imāni kho bhikkhave pañca ṭhānāni sampassantā mātāpitaro puttaṁ
icchanti kule jāyamānanti.
Pañcaṭṭhānāni sampassaṁ puttaṁ icchanti paṇḍitā
bhato vā no bharissati kiccaṁ vā no karissati
kulavaṁso ciraṁ tiṭṭhe dāyajjaṁ paṭipajjati
1 Ma. Yu. sorataṁ. 2 Ma. Yu. paṭipajjissati. 3 Po. Ma. Yu. anuppadassatīti.
Atha vā pana petānaṁ dakkhiṇaṁnuppadassati
ṭhānānetāni sampassaṁ puttaṁ icchanti paṇḍitā
tasmā santo sappurisā kataññū katavedino
bharanti mātāpitaro pubbe katamanussaraṁ
karonti nesaṁ kiccāni yathātaṁ pubbakārinaṁ
ovādakārī bhataposī kulavaṁsaṁ ahāpayaṁ
saddho sīlena sampanno putto hoti pasaṁsiyoti.

[40] Himavantaṁ bhikkhave pabbatarājaṁ nissāya mahāsālā pañcahi
vaḍḍhīhi vaḍḍhanti katamāhi pañcahi sākhāpattapalāsena vaḍḍhanti
tacena vaḍḍhanti pappaṭikāya vaḍḍhanti pheggunā vaḍḍhanti sārena
vaḍḍhanti himavantaṁ bhikkhave pabbatarājaṁ nissāya mahāsālā imāhi
pañcahi vaḍḍhīhi vaḍḍhanti evameva kho bhikkhave saddhaṁ kulapatiṁ 1
nissāya antojano pañcahi vaḍḍhīhi vaḍḍhati katamāhi pañcahi
saddhāya vaḍḍhati sīlena vaḍḍhati sutena vaḍḍhati cāgena vaḍḍhati
paññāya vaḍḍhati saddhaṁ bhikkhave kulapatiṁ 1 nissāya antojano imāhi
pañcahi vaḍḍhīhi vaḍḍhatīti.
Yathā hi pabbato selo araññasmiṁ brahāvane
taṁ rukkhā upanissāya vaḍḍhantete vanappatī
tatheva sīlasampannaṁ saddhaṁ kulaputtaṁ idha 2
upanissāya vaḍḍhanti puttadārā ca bandhavā
1 Ma. Yu. kulaputtaṁ. 2 Ma. imaṁ.
Amaccā ñātisaṅghā ca ye cassa anujīvino
tyassa sīlavato sīlaṁ cāgaṁ sucaritāni ca
passamānānukubbanti ye bhavanti vicakkhaṇā
idha dhammaṁ caritvāna saggaṁ 1 sugatigāminaṁ
nandino devalokasmiṁ modanti kāmakāminoti.
Sumanavaggo catuttho.
Tassuddānaṁ
sumanā cundi uggaho sīho dānānisaṁsayo 2
kālabhojanasaddhā ca puttasālehi te dasāti.
------------
Muṇḍarājavaggo pañcamo

[41] Athakho anāthapiṇḍiko gahapati yena bhagavā
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.
Ekamantaṁ nisinnaṁ kho anāthapiṇḍikaṁ gahapatiṁ bhagavā etadavoca
pañcime gahapati bhogānaṁ ādiyā katame pañca idha gahapati
ariyasāvako uṭṭhānaviriyādhigatehi bhogehi bāhābalaparicitehi
sedāvakkhittehi dhammikehi dhammaladdhehi attānaṁ sukheti pīṇeti sammā
sukhaṁ pariharati mātāpitaro sukheti pīṇeti sammā sukhaṁ pariharati
puttadāradāsakammakaraporise sukheti pīṇeti sammā sukhaṁ pariharati ayaṁ
paṭhamo bhogānaṁ ādiyo. Puna caparaṁ gahapati ariyasāvako uṭṭhānaviriyādhidhigatehi
1 Ma. Yu. maggaṁ. 2 Ma. dānānisaṁsako. 3 Yu. ṭhānaputtena.
Bhogehi bāhābalaparicitehi sedāvakkhittehi dhammikehi dhammaladdhehi
mittāmacce sukheti pīṇeti sammā sukhaṁ pariharati ayaṁ dutiyo
bhogānaṁ ādiyo. Puna caparaṁ gahapati ariyasāvako uṭṭhānaviriyādhigatehi
bhogehi bāhābalaparicitehi sedāvakkhittehi dhammikehi dhammaladdhehi
yā tā honti āpadā aggito vā udakato vā rājato vā corato
vā appiyato vā dāyādato tathārūpāsu āpadāsu bhogehi pariyodhāya
vattati sotthiṁ attānaṁ karoti ayaṁ tatiyo bhogānaṁ ādiyo.
Puna caparaṁ gahapati ariyasāvako uṭṭhānaviriyādhigatehi bhogehi bāhābalaparicitehi
sedāvakkhittehi dhammikehi dhammaladdhehi pañca balī 1 kattā
hoti ñātibaliṁ atithibaliṁ pubbapetabaliṁ rājabaliṁ devatābaliṁ ayaṁ
catuttho bhogānaṁ ādiyo. Puna caparaṁ gahapati ariyasāvako uṭṭhānaviriyādhigatehi
bhogehi bāhābalaparicitehi sedāvakkhittehi dhammikehi
dhammaladdhehi ye te samaṇabrāhmaṇā madappamādā paṭiviratā khantisoracce
niviṭṭhā ekamattānaṁ damenti ekamattānaṁ samenti ekamattānaṁ
parinibbāpenti tathārūpesu samaṇabrāhmaṇesu uddhaggikaṁ dakkhiṇaṁ patiṭṭhāpeti
sovaggikaṁ sukhavipākaṁ saggasaṁvattanikaṁ ayaṁ pañcamo bhogānaṁ
ādiyo. Ime kho gahapati pañca bhogānaṁ ādiyā tassa ce
gahapati ariyasāvakassa ime pañca bhogānaṁ ādiye ādiyato bhogā
parikkhayaṁ gacchanti tassa evaṁ hoti ye vata bhogānaṁ ādiyā te
1 Ma. baliṁ.
Cāhaṁ ādiyāmi bhogā ca me parikkhayaṁ gacchantīti itissa hoti
avippaṭisāro. Tassa ce gahapati ariyasāvakassa ime pañca bhogānaṁ
ādiye ādiyato bhogā abhivaḍḍhanti tassa evaṁ hoti ye vata
bhogānaṁ ādiyā te cāhaṁ ādiyāmi bhogā ca me abhivaḍḍhantīti
itissa hoti avippaṭisāro 1 ubhayeneva avippaṭisāroti.
Bhuttā bhogā bhatā bhaccā vitiṇṇā āpadāsu me
uddhaggā dakkhiṇā dinnā atho pañca balī katā
upaṭṭhitā sīlavanto saññatā brahmacārayo 2
yadatthaṁ bhogamiccheyya paṇḍito gharamāvasaṁ
so me attho anuppatto kataṁ ananutāpiyaṁ.
Etaṁ anussaraṁ macco ariyadhamme ṭhito naro
idheva naṁ pasaṁsanti pecca sagge pamodatīti 3 .

[42] Sappuriso bhikkhave kule jāyamāno bahuno janassa
atthāya hitāya sukhāya hoti mātāpitūnaṁ 4 atthāya hitāya sukhāya
hoti puttadārassa atthāya hitāya sukhāya hoti dāsakammakaraporisassa
atthāya hitāya sukhāya hoti mittāmaccānaṁ atthāya
hitāya sukhāya hoti samaṇabrāhmaṇānaṁ atthāya hitāya sukhāya hoti
seyyathāpi bhikkhave mahāmegho sabbasassāni sampādento bahuno
janassa atthāya hitāya sukhāya hoti evameva kho bhikkhave sappuriso
1 Ma. Yu. ayaṁ pāṭho na dissati. 2 Yu. brahmacāriyo. 3 Yu. sagge ca modatīti.
4 Ma. Yu. mātāpitunnaṁ.
Kule jāyamāno bahuno janassa atthāya hitāya sukhāya hoti mātāpitūnaṁ
atthāya hitāya sukhāya hoti puttadārassa atthāya hitāya
sukhāya hoti dāsakammakaraporisassa atthāya hitāya sukhāya hoti
mittāmaccānaṁ atthāya hitāya sukhāya hoti samaṇabrāhmaṇānaṁ
atthāya hitāya sukhāya hotīti.
Hito bahunnaṁ paṭipajja bhoge
taṁ devatā rakkhati dhammaguttaṁ
bahussutaṁ sīlavatūpapannaṁ
dhamme ṭhitaṁ na vijahāti 1 kitti.
Dhammaṭṭhaṁ sīlasampannaṁ saccavādiṁ hirīmanaṁ
nekkhaṁ jambonadasseva ko taṁ ninditumarahati
devāpi naṁ pasaṁsanti brahmunāpi pasaṁsitoti.

[43] Athakho anāthapiṇḍiko gahapati yena bhagavā tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.
Ekamantaṁ nisinnaṁ kho anāthapiṇḍikaṁ gahapatiṁ bhagavā etadavoca pañcime
gahapati dhammā iṭṭhā kantā manāpā dullabhā lokasmiṁ katame
pañca āyu gahapati iṭṭho kanto manāpo dullabho lokasmiṁ
vaṇṇo iṭṭho kanto manāpo dullabho lokasmiṁ sukhaṁ iṭṭhaṁ
kantaṁ manāpaṁ dullabhaṁ lokasmiṁ yaso iṭṭho kanto manāpo dullabho
lokasmiṁ saggā iṭṭhā kantā manāpā dullabhā lokasmiṁ.
1 Ma. vijahati.
Ime kho gahapati pañca dhammā iṭṭhā kantā manāpā dullabhā
lokasmiṁ imesaṁ kho gahapati pañcannaṁ dhammānaṁ iṭṭhānaṁ kantānaṁ
manāpānaṁ dullabhānaṁ lokasmiṁ na āyācanahetu vā na 1 patthanahetu 2
vā paṭilābhaṁ vadāmi imesañce 3 gahapati pañcannaṁ dhammānaṁ iṭṭhānaṁ
kantānaṁ manāpānaṁ dullabhānaṁ lokasmiṁ āyācanahetu vā patthanahetu
vā paṭilābho abhavissa ko idha kena hāyetha na kho gahapati
arahati ariyasāvako āyukāmo āyuṁ āyācituṁ vā abhinandituṁ vā
āyussa vāpi hetu 4 āyukāmena gahapati ariyasāvakena āyusaṁvattanikā
paṭipadā paṭipajjitabbā āyusaṁvattanikā hissa paṭipadā paṭipannā
āyupaṭilābhāya saṁvattati so lābhī hoti āyussa dibbassa vā
mānusassa vā na kho gahapati arahati ariyasāvako vaṇṇakāmo
vaṇṇaṁ āyācituṁ vā abhinandituṁ vā vaṇṇassa vāpi hetu vaṇṇakāmena
gahapati ariyasāvakena vaṇṇasaṁvattanikā paṭipadā paṭipajjitabbā
vaṇṇasaṁvattanikā hissa paṭipadā paṭipannā vaṇṇapaṭilābhāya saṁvattati
so lābhī hoti vaṇṇassa dibbassa vā mānusassa vā na kho
gahapati arahati ariyasāvako sukhakāmo sukhaṁ āyācituṁ vā abhinandituṁ
vā sukhassa vāpi hetu sukhakāmena gahapati ariyasāvakena sukhasaṁvattanikā
paṭipadā paṭipajjitabbā sukhasaṁvattanikā hissa paṭipadā paṭipannā
sukhapaṭilābhāya saṁvattati so lābhī hoti sukhassa dibbassa
vā mānusassa vā na kho gahapati arahati ariyasāvako yasakāmo
1 Ma. nasaddo natthi. 2 Ma. Yu. patthanāhetu. ito paraṁ īdisameva.
3 Ma. imesaṁ kho. 4 Po. Yu. hetuṁ. ito paraṁ īdisameva.
Yasaṁ āyācituṁ vā abhinandituṁ vā yasassa vāpi hetu yasakāmena gahapati
ariyasāvakena yasasaṁvattanikā paṭipadā paṭipajjitabbā yasasaṁvattanikā
hissa paṭipadā paṭipannā yasapaṭilābhāya saṁvattati so lābhī hoti
yasassa dibbassa vā mānusassa vā na kho gahapati arahati ariyasāvako
saggakāmo saggaṁ āyācituṁ vā abhinandituṁ vā saggānaṁ vāpi
hetu saggakāmena gahapati ariyasāvakena saggasaṁvattanikā paṭipadā
paṭipajjitabbā saggasaṁvattanikā hissa paṭipadā paṭipannā saggapaṭilābhāya
saṁvattati so lābhī hoti saggānanti.
Āyuṁ vaṇṇaṁ yasaṁ kittiṁ saggaṁ uccākulīnataṁ
ratiyo patthayānena uḷārā aparāparā
appamādaṁ pasaṁsanti puññakiriyāsu paṇḍitā.
Appamatto ubho atthe adhiggaṇhāti paṇḍito
diṭṭhe dhamme ca yo attho yo cattho samparāyiko
atthābhisamayā dhīro paṇḍitoti pavuccatīti.

[44] Ekaṁ samayaṁ bhagavā vesāliyaṁ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṁ.
Athakho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya
yena uggassa gahapatino vesālikassa nivesanaṁ tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
paññatte āsane nisīdi. Athakho uggo gahapati
vesāliko yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ
abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi ekamantaṁ nisinno kho uggo gahapati
Vesāliko bhagavantaṁ etadavoca sammukhā metaṁ bhante bhagavato sutaṁ
sammukhā paṭiggahitaṁ manāpadāyī labhate manāpanti manāpaṁ me
bhante sālapupphakaṁ khādanīyaṁ taṁ me bhagavā paṭiggaṇhātu anukampaṁ
upādāyāti paṭiggahesi bhagavā anukampaṁ upādāya sammukhā
metaṁ bhante bhagavato sutaṁ sammukhā paṭiggahitaṁ manāpadāyī labhate
manāpanti manāpaṁ me bhante sampannavarasūkaramaṁsaṁ 1 taṁ me bhagavā
paṭiggaṇhātu anukampaṁ upādāyāti paṭiggahesi bhagavā anukampaṁ
upādāya sammukhā metaṁ bhante bhagavato sutaṁ sammukhā paṭiggahitaṁ
manāpadāyī labhate manāpanti manāpaṁ me bhante nibbattatelakaṁ
nāliyasākaṁ 2 taṁ me bhagavā paṭiggaṇhātu anukampaṁ upādāyāti
paṭiggahesi bhagavā anukampaṁ upādāya sammukhā metaṁ bhante bhagavato
sutaṁ sammukhā paṭiggahitaṁ manāpadāyī labhate manāpanti manāpo
me bhante sālīnaṁ odano vigatakāḷako 3 anekasūpo anekabyañjano
taṁ me bhagavā paṭiggaṇhātu anukampaṁ upādāyāti paṭiggahesi
bhagavā anukampaṁ upādāya sammukhā metaṁ bhante bhagavato sutaṁ
sammukhā paṭiggahitaṁ manāpadāyī labhate manāpanti manāpāni me
bhante kāsikāni vatthāni tāni me bhagavā paṭiggaṇhātu anukampaṁ
upādāyāti paṭiggahesi bhagavā anukampaṁ upādāya sammukhā
metaṁ bhante bhagavato sutaṁ sammukhā paṭiggahitaṁ manāpadāyī labhate
1 Ma. Yu. sampannakolakaṁ sūkaramaṁsaṁ. 2 Yu. nibbaddhatelakaṁ nāliyāsākaṁ.
3 Ma. vicitakāḷako.
Manāpanti manāpo me bhante pallaṅko goṇakatthato 1 paṭikatthato 2
paṭilikatthato kadalimigapavarapaccattharaṇo sauttaracchado ubhatolohitakūpadhāno
apica bhante mayametaṁ 3 jānāma netaṁ bhagavato kappatīti
idaṁ me bhante candanaphalakaṁ agghati adhikasatasahassaṁ taṁ me bhagavā
paṭiggaṇhātu anukampaṁ upādāyāti paṭiggahesi bhagavā anukampaṁ
upādāya athakho bhagavā uggaṁ gahapatiṁ vesālikaṁ iminā
anumodanīyena anumodi.
Manāpadāyī labhate manāpaṁ
yo ujubhūtesu dadāti chandasā
acchādanaṁ sayanamathannapānaṁ 4
nānappakārāni ca paccayāni
cattañca muttañca anuggahītaṁ
khettūpame arahante viditvā
so duccajaṁ sappuriso cajitvā
manāpadāyī labhate manāpanti.
Athakho bhagavā uggaṁ gahapatiṁ vesālikaṁ iminā anumodanīyena
anumoditvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi athakho uggo gahapati vesāliko
aparena samayena kālamakāsi kālakato ca uggo gahapati vesāliko
aññataraṁ manomayaṁ kāyaṁ upapajji tena kho pana samayena bhagavā
sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme athakho uggo
1 Po. koṇasandato. 2 Ma. ayaṁ pāṭho natthi. 3 Ma. Yu. mayampetaṁ.
4 Ma. sayamannapānaṁ.
Devaputto abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṁ jetavanaṁ
obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ
abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhāsi ekamantaṁ ṭhitaṁ kho uggaṁ devaputtaṁ
bhagavā etadavoca kacci te ugga yathādhippāyoti taggha me
bhagavā yathādhippāyoti athakho bhagavā uggaṁ devaputtaṁ gāthāhi
ajjhabhāsi.
Manāpadāyī labhate manāpaṁ
aggassa dātā labhate punaggaṁ
varassa dātā varalābhī ca hoti
seṭṭhandado seṭṭhamupeti ṭhānaṁ
aggadāyī varadāyī 1 seṭṭhadāyī ca yo naro
dīghāyu yasavā hoti yattha yatthūpapajjatīti.