[15] Pañcimāni bhikkhave balāni katamāni pañca saddhābalaṁ
viriyabalaṁ satibalaṁ samādhibalaṁ paññābalaṁ kattha ca bhikkhave saddhābalaṁ
daṭṭhabbaṁ catūsu sotāpattiyaṅgesu ettha saddhābalaṁ daṭṭhabbaṁ.
Kattha ca bhikkhave viriyabalaṁ daṭṭhabbaṁ catūsu sammappadhānesu ettha
Viriyabalaṁ daṭṭhabbaṁ kattha ca bhikkhave satibalaṁ daṭṭhabbaṁ catūsu
satipaṭṭhānesu ettha satibalaṁ daṭṭhabbaṁ. Kattha ca bhikkhave samādhibalaṁ
daṭṭhabbaṁ catūsu jhānesu ettha samādhibalaṁ daṭṭhabbaṁ. Kattha ca
bhikkhave paññābalaṁ daṭṭhabbaṁ catūsu ariyasaccesu ettha paññābalaṁ
daṭṭhabbaṁ. Imāni kho bhikkhave pañca balānīti.

[16] Pañcimāni bhikkhave balāni katamāni pañca saddhābalaṁ
viriyabalaṁ satibalaṁ samādhibalaṁ paññābalaṁ. Imāni kho bhikkhave pañca
balāni. Imesaṁ kho bhikkhave pañcannaṁ balānaṁ etaṁ aggaṁ etaṁ
saṅgāhikaṁ etaṁ saṅghātaniyaṁ yadidaṁ paññābalaṁ. Seyyathāpi bhikkhave
kūṭāgārassa etaṁ aggaṁ etaṁ saṅgāhikaṁ etaṁ saṅghātaniyaṁ yadidaṁ kūṭaṁ
evameva kho bhikkhave imesaṁ pañcannaṁ balānaṁ etaṁ aggaṁ etaṁ
saṅgāhikaṁ etaṁ saṅghātaniyaṁ yadidaṁ paññābalanti.

[17] Pañcahi bhikkhave dhammehi samannāgato bhikkhu attahitāya
paṭipanno hoti no parahitāya katamehi pañcahi idha bhikkhave
bhikkhu attanā sīlasampanno hoti no paraṁ sīlasampadāya samādapeti
attanā samādhisampanno hoti no paraṁ samādhisampadāya samādapeti
attanā paññāsampanno hoti no paraṁ paññāsampadāya samādapeti
attanā vimuttisampanno hoti no paraṁ vimuttisampadāya samādapeti
attanā vimuttiñāṇadassanasampanno hoti no paraṁ vimuttiñāṇadassanasampadāya
samādapeti imehi kho bhikkhave pañcahi dhammehi 1
1 Ma. aṅgehi.
Samannāgato bhikkhu attahitāya paṭipanno hoti no parahitāyāti.

[18] Pañcahi bhikkhave dhammehi samannāgato bhikkhu parahitāya
paṭipanno hoti no attahitāya katamehi pañcahi idha bhikkhave
bhikkhu attanā na sīlasampanno hoti paraṁ sīlasampadāya samādapeti
attanā na samādhisampanno hoti paraṁ samādhisampadāya samādapeti
attanā na paññāsampanno hoti paraṁ paññāsampadāya samādapeti
attanā na vimuttisampanno hoti paraṁ vimuttisampadāya samādapeti
attanā na vimuttiñāṇadassanasampanno hoti paraṁ vimuttiñāṇadassanasampadāya
samādapeti imehi kho bhikkhave pañcahi dhammehi
samannāgato bhikkhu parahitāya paṭipanno hoti no attahitāyāti.

[19] Pañcahi bhikkhave dhammehi samannāgato bhikkhu neva
attahitāya paṭipanno hoti no parahitāya katamehi pañcahi idha
bhikkhave bhikkhu attanā na sīlasampanno hoti no paraṁ sīlasampadāya
samādapeti attanā na samādhisampanno hoti no paraṁ samādhisampadāya
samādapeti attanā na paññāsampanno hoti no paraṁ
paññāsampadāya samādapeti attanā na vimuttisampanno hoti no
paraṁ vimuttisampadāya samādapeti attanā na vimuttiñāṇadassanasampanno
hoti no paraṁ vimuttiñāṇadassanasampadāya samādapeti imehi
kho bhikkhave pañcahi dhammehi samannāgato bhikkhu neva attahitāya
paṭipanno hoti no parahitāyāti.

[20] Pañcahi bhikkhave dhammehi samannāgato bhikkhu attahitāya
ca 1 paṭipanno hoti parahitāya ca katamehi pañcahi idha bhikkhave
bhikkhu attanā ca sīlasampanno hoti parañca sīlasampadāya samādapeti
attanā ca samādhisampanno hoti parañca samādhisampadāya samādapeti
attanā ca paññāsampanno hoti parañca paññāsampadāya
samādapeti attanā ca vimuttisampanno hoti parañca vimuttisampadāya
samādapeti attanā ca vimuttiñāṇadassanasampanno hoti parañca
vimuttiñāṇadassanasampadāya samādapeti imehi kho bhikkhave pañcahi
dhammehi samannāgato bhikkhu attahitāya ca paṭipanno hoti parahitāya
cāti.
Balavaggo dutiyo.
Tassuddānaṁ
ananussutakūṭañca saṅkhittaṁ vitthatena 2 ca
daṭṭhabbañca punakūṭaṁ 3 cattāropi 4 hitena cāti.
----------
Pañcaṅgikavaggo tatiyo

[21] So vata bhikkhave bhikkhu agāravo appatisso asabhāgavuttiko
sabrahmacārīsu ābhisamācārikaṁ dhammaṁ paripūressatīti netaṁ ṭhānaṁ
vijjati ābhisamācārikaṁ dhammaṁ aparipūretvā sekhaṁ dhammaṁ paripūressatīti
netaṁ ṭhānaṁ vijjati sekhaṁ dhammaṁ aparipūretvā sīlāni paripūressatīti
1 Po. casaddo natthi. 2 Ma. vitthārena. 3 Ma. sunokuṭaṁ. 4 Ma. Yu. ca.
Netaṁ ṭhānaṁ vijjati sīlāni aparipūretvā sammādiṭṭhiṁ paripūressatīti
netaṁ ṭhānaṁ vijjati sammādiṭṭhiṁ aparipūretvā sammāsamādhiṁ
paripūressatīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati so vata bhikkhave bhikkhu sagāravo
sappatisso sabhāgavuttiko sabrahmacārīsu ābhisamācārikaṁ dhammaṁ
paripūressatīti ṭhānametaṁ vijjati ābhisamācārikaṁ dhammaṁ paripūretvā
sekhaṁ dhammaṁ paripūressatīti ṭhānametaṁ vijjati sekhaṁ dhammaṁ paripūretvā
sīlāni paripūressatīti ṭhānametaṁ vijjati sīlāni paripūretvā
sammādiṭṭhiṁ paripūressatīti ṭhānametaṁ vijjati sammādiṭṭhiṁ paripūretvā
sammāsamādhiṁ paripūressatīti ṭhānametaṁ vijjatīti.

[22] So vata bhikkhave bhikkhu agāravo appatisso asabhāgavuttiko
sabrahmacārīsu ābhisamācārikaṁ dhammaṁ paripūressatīti netaṁ ṭhānaṁ
vijjati ābhisamācārikaṁ dhammaṁ aparipūretvā sekhaṁ dhammaṁ paripūressatīti
netaṁ ṭhānaṁ vijjati sekhaṁ dhammaṁ aparipūretvā sīlakkhandhaṁ paripūressatīti
netaṁ ṭhānaṁ vijjati sīlakkhandhaṁ aparipūretvā samādhikkhandhaṁ paripūressatīti
netaṁ ṭhānaṁ vijjati samādhikkhandhaṁ aparipūretvā paññākkhandhaṁ
paripūressatīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati so vata bhikkhave bhikkhu sagāravo
sappatisso sabhāgavuttiko sabrahmacārīsu ābhisamācārikaṁ dhammaṁ
paripūressatīti ṭhānametaṁ vijjati ābhisamācārikaṁ dhammaṁ paripūretvā sekhaṁ
dhammaṁ paripūressatīti ṭhānametaṁ vijjati sekhaṁ dhammaṁ paripūretvā
sīlakkhandhaṁ paripūressatīti ṭhānametaṁ vijjati sīlakkhandhaṁ paripūretvā
Samādhikkhandhaṁ paripūressatīti ṭhānametaṁ vijjati samādhikkhandhaṁ paripūretvā
paññākkhandhaṁ paripūressatīti ṭhānametaṁ vijjatīti.

[23] Pañcime bhikkhave jātarūpassa upakkilesā yehi upakkilesehi
upakkiliṭṭhaṁ jātarūpaṁ na ceva mudu hoti na kammaniyaṁ na
ca pabhassaraṁ pabhaṅgu ca na ca sammāupeti kammāya katame pañca
ayo lohaṁ tipu sīsaṁ sajjhaṁ ime kho bhikkhave pañca jātarūpassa
upakkilesā yehi upakkilesehi upakkiliṭṭhaṁ jātarūpaṁ na ceva mudu
hoti na ca kammaniyaṁ na ca pabhassaraṁ pabhaṅgu ca na ca sammāupeti
kammāya yato ca kho bhikkhave jātarūpaṁ imehi pañcahi upakkilesehi
vimuttaṁ 1 hoti taṁ hoti jātarūpaṁ mudu ca kammaniyaṁ ca pabhassaraṁ ca
na ca pabhaṅgu sammāupeti kammāya yassa kassaci 2 pilandhanavikatiyā ākaṅkhati
yadi muddikāya yadi kuṇḍalāya yadi gīveyyakena 3 yadi suvaṇṇamālāya
tañcassa atthaṁ anubhoti evameva kho bhikkhave pañcime
cittassa upakkilesā yehi upakkilesehi upakkiliṭṭhaṁ cittaṁ na
ceva mudu hoti na ca kammaniyaṁ na ca pabhassaraṁ pabhaṅgu ca na ca
sammāsamādhiyati āsavānaṁ khayāya katame pañca kāmacchando
byāpādo thīnamiddhaṁ uddhaccakukkuccaṁ vicikicchā ime kho bhikkhave
pañca cittassa upakkilesā yehi upakkilesehi upakkiliṭṭhaṁ cittaṁ
na ceva mudu hoti na ca kammaniyaṁ na ca pabhassaraṁ pabhaṅgu ca na ca
1 Sī. vippamuttaṁ. 2 Ma. sabbattha vāresu yassā yassā ca. Po. yassa yassa ca.
3 Ma. gīveyyakāya.
Sammāsamādhiyati āsavānaṁ khayāya yato ca kho bhikkhave cittaṁ
imehi pañcahi upakkilesehi vimuttaṁ hoti taṁ hoti cittaṁ mudu
ca kammaniyaṁ ca pabhassaraṁ ca na ca pabhaṅgu sammāsamādhiyati āsavānaṁ khayāya
yassa yassa ca abhiññāsacchikaraṇīyassa dhammassa cittaṁ abhininnāmeti
abhiññāsacchikiriyāya tatra tatreva sakkhibhabbataṁ pāpuṇāti sati sati
āyatane so sace ākaṅkhati anekavihitaṁ iddhividhaṁ paccanubhaveyyaṁ
ekopi hutvā bahudhā assaṁ bahudhāpi hutvā eko assaṁ āvibhāvaṁ
tirobhāvaṁ tirokuḍḍaṁ tiropākāraṁ tiropabbataṁ asajjamāno gaccheyyaṁ
seyyathāpi ākāse paṭhaviyāpi ummujjanimujjaṁ kareyyaṁ seyyathāpi
udake udakepi abhijjamāne gaccheyyaṁ seyyathāpi paṭhaviyā ākāsepi
pallaṅkena kameyyaṁ seyyathāpi pakkhī sakuṇo imepi candimasuriye
evaṁmahiddhike evaṁmahānubhāve pāṇinā parāmaseyyaṁ parimajjeyyaṁ
yāva brahmalokāpi kāyena vasaṁ vatteyyanti tatra tatreva sakkhibhabbataṁ
pāpuṇāti sati sati āyatane so sace ākaṅkhati dibbāya
sotadhātuyā visuddhāya atikkantamānusikāya ubho sadde suṇeyyaṁ dibbe
ca mānuse ca ye dūre santike cāti tatra tatreva sakkhibhabbataṁ
pāpuṇāti sati sati āyatane so sace ākaṅkhati parasattānaṁ
parapuggalānaṁ cetasā ceto paricca pajāneyyaṁ sarāgaṁ vā cittaṁ
sarāgaṁ cittanti pajāneyyaṁ vītarāgaṁ vā cittaṁ vītarāgaṁ cittanti
pajāneyyaṁ sadosaṁ vā cittaṁ sadosaṁ cittanti pajāneyyaṁ vītadosaṁ
Vā cittaṁ vītadosaṁ cittanti pajāneyyaṁ samohaṁ vā cittaṁ
samohaṁ cittanti pajāneyyaṁ vītamohaṁ vā cittaṁ vītamohaṁ cittanti
pajāneyyaṁ saṅkhittaṁ vā cittaṁ saṅkhittaṁ cittanti pajāneyyaṁ vikkhittaṁ
vā cittaṁ vikkhittaṁ cittanti pajāneyyaṁ mahaggataṁ vā cittaṁ
mahaggataṁ cittanti pajāneyyaṁ amahaggataṁ vā cittaṁ amahaggataṁ
cittanti pajāneyyaṁ sauttaraṁ vā cittaṁ sauttaraṁ cittanti
pajāneyyaṁ anuttaraṁ vā cittaṁ anuttaraṁ cittanti pajāneyyaṁ
samāhitaṁ vā cittaṁ samāhitaṁ cittanti pajāneyyaṁ asamāhitaṁ vā
cittaṁ asamāhitaṁ cittanti pajāneyyaṁ vimuttaṁ vā cittaṁ vimuttaṁ
cittanti pajāneyyaṁ avimuttaṁ vā cittaṁ avimuttaṁ cittanti
pajāneyyanti tatra tatreva sakkhibhabbataṁ pāpuṇāti sati sati āyatane
so sace ākaṅkhati anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussareyyaṁ seyyathīdaṁ
ekaṁpi jātiṁ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo
pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsaṁpi jātiyo tiṁsaṁpi jātiyo
cattāḷīsaṁpi jātiyo paññāsaṁpi jātiyo jātisataṁpi jātisahassaṁpi
jātisatasahassaṁpi anekepi saṁvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe
anekepi saṁvaṭṭavivaṭṭakappe amutrāsiṁ evaṁnāmo evaṁgotto evaṁvaṇṇo
evamāhāro evaṁsukhadukkhapaṭisaṁvedī evamāyupariyanto so tato
cuto amutra udapādiṁ tatrāpāsiṁ evaṁnāmo evaṁgotto evaṁvaṇṇo
evamāhāro evaṁsukhadukkhapaṭisaṁvedī evamāyupariyanto so
Tato cuto idhūpapannoti iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ
anussareyyanti tatra tatreva sakkhibhabbataṁ pāpuṇāti sati
sati āyatane so sace ākaṅkhati dibbena cakkhunā visuddhena
atikkantamānusakena satte passeyyaṁ cavamāne upapajjamāne hīne
paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte
pajāneyyaṁ ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā
vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṁ upavādakā
micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā te kāyassa bhedā
parammaraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapannā ime vā pana
bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā
manosucaritena samannāgatā ariyānaṁ anupavādakā sammādiṭṭhikā
sammādiṭṭhikammasamādānā te kāyassa bhedā parammaraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ
upapannāti iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena
satte passeyyaṁ cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe
dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajāneyyanti tatra
tatreva sakkhibhabbataṁ pāpuṇāti sati sati āyatane so sace ākaṅkhati
āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva
dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihareyyanti tatra
tatreva sakkhibhabbataṁ pāpuṇāti sati sati āyataneti.

[24] Dussīlassa bhikkhave sīlavipannassa hatūpaniso hoti
sammāsamādhi sammāsamādhimhi asati sammāsamādhivipannassa hatūpanisaṁ
hoti yathābhūtañāṇadassanaṁ yathābhūtañāṇadassane asati yathābhūtañāṇadassana-
vipannassa hatūpaniso hoti nibbidāvirāgo nibbidāvirāge
asati nibbidāvirāgavipannassa hatūpanisaṁ hoti vimuttiñāṇadassanaṁ
seyyathāpi bhikkhave rukkho sākhāpalāsavipanno tassa pappaṭikāpi na
pāripūriṁ gacchati tacopi na pāripūriṁ gacchati pheggupi na pāripūriṁ
gacchati sāropi na pāripūriṁ gacchati evameva kho bhikkhave
dussīlassa sīlavipannassa hatūpaniso hoti sammāsamādhi sammāsamādhimhi
asati sammāsamādhivipannassa hatūpanisaṁ hoti yathābhūtañāṇadassanaṁ
yathābhūtañāṇadassane asati yathābhūtañāṇadassanavipannassa hatūpaniso hoti
nibbidāvirāgo nibbidāvirāge asati nibbidāvirāgavipannassa hatūpanisaṁ
hoti vimuttiñāṇadassanaṁ sīlavato bhikkhave sīlasampannassa upanissayasampanno
hoti sammāsamādhi sammāsamādhimhi sati sammāsamādhisampannassa
upanissayasampannaṁ hoti yathābhūtañāṇadassanaṁ yathābhūtañāṇadassane
sati yathābhūtañāṇadassanasampannassa upanissayasampanno
hoti nibbidāvirāgo nibbidāvirāge sati nibbidāvirāgasampannassa
upanissayasampannaṁ hoti vimuttiñāṇadassanaṁ seyyathāpi bhikkhave rukkho
sākhāpalāsasampanno tassa pappaṭikāpi pāripūriṁ gacchati tacopi
pāripūriṁ gacchati pheggupi pāripūriṁ gacchati sāropi pāripūriṁ gacchati
Evameva kho bhikkhave sīlavato sīlasampannassa upanissayasampanno hoti
sammāsamādhi sammāsamādhimhi sati sammāsamādhisampannassa
upanissayasampannaṁ hoti yathābhūtañāṇadassanaṁ yathābhūtañāṇadassane sati
yathābhūtañāṇadassanasampannassa upanissayasampanno hoti nibbidāvirāgo
nibbidāvirāge sati nibbidāvirāgasampannassa upanissayasampannaṁ hoti
vimuttiñāṇadassananti.