[180] Ekaṁ samayaṁ bhagavā bhoganagare viharati ānandacetiye.
Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi bhikkhavoti. Bhadanteti te bhikkhū
bhagavato paccassosuṁ. Bhagavā etadavoca. Cattārome bhikkhave
mahāpadese desessāmi taṁ suṇātha sādhukaṁ manasikarotha bhāsissāmīti.
Evaṁ bhanteti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ. Bhagavā etadavoca
katame ca bhikkhave cattāro mahāpadesā idha bhikkhave bhikkhu evaṁ
vadeyya sammukhā metaṁ āvuso bhagavato sutaṁ sammukhā paṭiggahitaṁ
ayaṁ dhammo ayaṁ vinayo idaṁ satthusāsananti tassa bhikkhave bhikkhuno
bhāsitaṁ neva abhinanditabbaṁ nappaṭikkositabbaṁ anabhinanditvā appaṭikkositvā
tāni padabyañjanāni sādhukaṁ uggahetvā sutte otāretabbāni
vinaye sandassetabbāni tāni ce sutte otāriyamānāni
vinaye sandassiyamānāni na ceva sutte otaranti na vinaye
sandissanti niṭṭhamettha gantabbaṁ addhā idaṁ na ceva tassa bhagavato
vacanaṁ arahato sammāsambuddhassa imassa ca bhikkhuno duggahitanti
iti hīdaṁ bhikkhave chaḍḍeyyātha idha pana bhikkhave bhikkhu evaṁ
vadeyya sammukhā metaṁ āvuso bhagavato sutaṁ sammukhā paṭiggahitaṁ
ayaṁ dhammo ayaṁ vinayo idaṁ satthusāsananti tassa bhikkhave bhikkhuno
bhāsitaṁ neva abhinanditabbaṁ nappaṭikkositabbaṁ anabhinanditvā appaṭikkositvā
tāni padabyañjanāni sādhukaṁ uggahetvā sutte otāretabbāni
vinaye sandassetabbāni tāni ce sutte otāriyamānāni
Vinaye sandassiyamānāni sutte ceva otaranti vinaye ca sandissanti
niṭṭhamettha gantabbaṁ addhā idaṁ tassa bhagavato vacanaṁ arahato
sammāsambuddhassa imassa ca bhikkhuno suggahitanti idaṁ bhikkhave
paṭhamaṁ mahāpadesaṁ dhāreyyātha. Idha pana bhikkhave bhikkhu evaṁ vadeyya
amukasmiṁ nāma āvāse saṅgho viharati sathero sapāmokkho tassa me
saṅghassa sammukhā sutaṁ sammukhā paṭiggahitaṁ ayaṁ dhammo ayaṁ vinayo
idaṁ satthusāsananti tassa bhikkhave bhikkhuno bhāsitaṁ neva abhinanditabbaṁ
nappaṭikkositabbaṁ anabhinanditvā appaṭikkositvā tāni padabyañjanāni
sādhukaṁ uggahetvā sutte otāretabbāni vinaye sandassetabbāni
tāni ce sutte otāriyamānāni vinaye sandassiyamānāni na ceva
sutte otaranti na vinaye sandissanti niṭṭhamettha gantabbaṁ addhā
idaṁ na ceva tassa bhagavato vacanaṁ arahato sammāsambuddhassa tassa
ca saṅghassa duggahitanti iti hīdaṁ bhikkhave chaḍḍeyyātha idha pana
bhikkhave bhikkhu evaṁ vadeyya amukasmiṁ nāma āvāse saṅgho viharati
sathero sapāmokkho tassa me saṅghassa sammukhā sutaṁ sammukhā
paṭiggahitaṁ ayaṁ dhammo ayaṁ vinayo idaṁ satthusāsananti tassa
bhikkhave bhikkhuno bhāsitaṁ neva abhinanditabbaṁ nappaṭikkositabbaṁ anabhinanditvā
appaṭikkositvā tāni padabyañjanāni sādhukaṁ uggahetvā
sutte otāretabbāni vinaye sandassetabbāni tāni ce sutte
otāriyamānāni vinaye sandassiyamānāni sutte ceva otaranti vinaye
Ca sandissanti niṭṭhamettha gantabbaṁ addhā idaṁ tassa bhagavato
vacanaṁ arahato sammāsambuddhassa tassa ca saṁghassa suggahitanti
idaṁ bhikkhave dutiyaṁ mahāpadesaṁ dhāreyyātha. Idha pana bhikkhave bhikkhu
evaṁ vadeyya amukasmiṁ nāma āvāse sambahulā therā bhikkhū
viharanti bahussutā āgatāgamā dhammadharā vinayadharā mātikādharā tesaṁ
me therānaṁ sammukhā sutaṁ sammukhā paṭiggahitaṁ ayaṁ dhammo ayaṁ vinayo
idaṁ satthusāsananti tassa bhikkhave bhikkhuno bhāsitaṁ neva abhinanditabbaṁ
nappaṭikkositabbaṁ anabhinanditvā appaṭikkositvā tāni padabyañjanāni
sādhukaṁ uggahetvā sutte otāretabbāni vinaye sandassetabbāni
tāni ce sutte otāriyamānāni vinaye sandassiyamānāni
na ceva sutte otaranti na vinaye sandissanti niṭṭhamettha gantabbaṁ
addhā idaṁ na ceva tassa bhagavato vacanaṁ arahato sammāsambuddhassa
tesañca therānaṁ duggahitanti iti hīdaṁ bhikkhave chaḍḍeyyātha idha
pana bhikkhave bhikkhu evaṁ vadeyya amukasmiṁ nāma āvāse sambahulā
therā bhikkhū viharanti bahussutā āgatāgamā dhammadharā vinayadharā
mātikādharā tesaṁ me therānaṁ sammukhā sutaṁ sammukhā paṭiggahitaṁ ayaṁ
dhammo ayaṁ vinayo idaṁ satthusāsananti tassa bhikkhave bhikkhuno
bhāsitaṁ neva abhinanditabbaṁ nappaṭikkositabbaṁ anabhinanditvā appaṭikkositvā
tāni padabyañjanāni sādhukaṁ uggahetvā sutte otāretabbāni
vinaye sandassetabbāni tāni ce sutte otāriyamānāni
Vinaye sandassiyamānāni sutte ceva otaranti vinaye ca sandissanti
niṭṭhamettha gantabbaṁ addhā idaṁ tassa bhagavato vacanaṁ arahato sammāsambuddhassa
tesañca therānaṁ suggahitanti idaṁ bhikkhave tatiyaṁ mahāpadesaṁ
dhāreyyātha. Idha pana bhikkhave bhikkhu evaṁ vadeyya amukasmiṁ nāma
āvāse eko thero bhikkhu viharati bahussuto āgatāgamo dhammadharo
vinayadharo mātikādharo tassa me therassa sammukhā sutaṁ sammukhā
paṭiggahitaṁ ayaṁ dhammo ayaṁ vinayo idaṁ satthusāsananti tassa
bhikkhave bhikkhuno bhāsitaṁ neva abhinanditabbaṁ nappaṭikkositabbaṁ
anabhinanditvā appaṭikkositvā tāni padabyañjanāni sādhukaṁ uggahetvā
sutte otāretabbāni vinaye sandassetabbāni tāni ce sutte
otāriyamānāni vinaye sandassiyamānāni na ceva sutte otaranti na
vinaye sandissanti niṭṭhamettha gantabbaṁ addhā idaṁ na ceva
tassa bhagavato vacanaṁ arahato sammāsambuddhassa tassa ca therassa
duggahitanti iti hīdaṁ bhikkhave chaḍḍeyyātha idha pana bhikkhave
bhikkhu evaṁ vadeyya amukasmiṁ nāma āvāse eko thero bhikkhu viharati
bahussuto āgatāgamo dhammadharo vinayadharo mātikādharo tassa me
therassa sammukhā sutaṁ sammukhā paṭiggahitaṁ ayaṁ dhammo ayaṁ vinayo
idaṁ satthusāsananti tassa bhikkhave bhikkhuno bhāsitaṁ neva abhinanditabbaṁ
nappaṭikkositabbaṁ anabhinanditvā appaṭikkositvā tāni padabyañjanāni
sādhukaṁ uggahetvā sutte otāretabbāni vinaye sandassetabbāni tāni
ce sutte otāriyamānāni vinaye sandassiyamānāni sutte ceva otaranti
Vinaye ca sandissanti niṭṭhamettha gantabbaṁ addhā idaṁ tassa
bhagavato vacanaṁ arahato sammāsambuddhassa tassa ca therassa
suggahitanti idaṁ bhikkhave catutthaṁ mahāpadesaṁ dhāreyyātha. Ime
kho bhikkhave cattāro mahāpadesāti.
Sañcetaniyavaggo tatiyo.
[1]-
Yodhājīvavaggo catuttho

[181] Catūhi bhikkhave aṅgehi samannāgato yodhājīvo rājāraho
hoti rājabhoggo rañño aṅgantveva saṅkhaṁ gacchati katamehi catūhi
idha bhikkhave yodhājīvo ṭhānakusalo ca hoti dūrepātī ca akkhaṇavedhī
ca mahato ca kāyassa padāletā imehi kho bhikkhave catūhi aṅgehi
samannāgato yodhājīvo rājāraho hoti rājabhoggo rañño aṅgantveva
saṅkhaṁ gacchati. Evameva kho bhikkhave catūhi dhammehi samannāgato
bhikkhu āhuneyyo hoti pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo anuttaraṁ
puññakkhettaṁ lokassa katamehi catūhi idha bhikkhave bhikkhu ṭhānakusalo
ca hoti dūrepātī ca akkhaṇavedhī ca mahato ca kāyassa padāletā.
Kathañca bhikkhave bhikkhu ṭhānakusalo hoti idha bhikkhave bhikkhu sīlavā
hoti .pe. Samādāya sikkhati sikkhāpadesu evaṁ kho bhikkhave bhikkhu
ṭhānakusalo hoti. Kathañca bhikkhave bhikkhu dūrepātī hoti idha
1 Ma. tassuddānaṁ
cetanā vibhatti koṭṭhiko ānando upavāṇapañcamaṁ
āyācanarāhulajambālī nibbānaṁ mahāpadesenāti.
Bhikkhave bhikkhu yaṅkiñci rūpaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ ajjhattaṁ vā
bahiddhā vā oḷārikaṁ vā sukhumaṁ vā hīnaṁ vā paṇītaṁ vā yaṁ dūre
santike vā sabbaṁ rūpaṁ netaṁ mama nesohamasmi na meso
attāti evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya passati yākāci vedanā
... Yākāci saññā ... Yekeci saṅkhārā ... Yaṅkiñci viññāṇaṁ
atītānāgatapaccuppannaṁ ajjhattaṁ vā bahiddhā vā oḷārikaṁ vā sukhumaṁ vā
hīnaṁ vā paṇītaṁ vā yaṁ dūre santike vā sabbaṁ viññāṇaṁ netaṁ
mama nesohamasmi na meso attāti evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya
passati evaṁ kho bhikkhave bhikkhu dūrepātī hoti. Kathañca
bhikkhave bhikkhu akkhaṇavedhī hoti idha bhikkhave bhikkhu idaṁ dukkhanti
yathābhūtaṁ pajānāti .pe. Ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṁ
pajānāti evaṁ kho bhikkhave bhikkhu akkhaṇavedhī hoti. Kathañca
bhikkhave bhikkhu mahato kāyassa padāletā hoti idha bhikkhave bhikkhu
mahantaṁ avijjākkhandhaṁ padāleti evaṁ kho bhikkhave bhakkhu mahato
kāyassa padāletā hoti. Imehi kho bhikkhave catūhi dhammehi samannāgato
bhikkhu āhuneyyo hoti .pe. Anuttaraṁ puññakkhettaṁ
lokassāti.

[182] Catunnaṁ bhikkhave dhammānaṁ natthi koci pāṭibhogo samaṇo
vā brāhmaṇo vā devo vā māro vā brahmā vā koci vā lokasmiṁ
katamesaṁ catunnaṁ jarādhammaṁ mā jirīti 1 natthi koci pāṭibhogo samaṇo
1 Ma. Yu. jīrīti.
Vā brāhmaṇo vā devo vā māro vā brahmā vā koci vā
lokasmiṁ. Byādhidhammaṁ mā byādhiyīti natthi koci pāṭibhogo
samaṇo vā brāhmaṇo vā devo vā māro vā brahmā vā koci
vā lokasmiṁ. Maraṇadhammaṁ mā miyyīti natthi koci pāṭibhogo
samaṇo vā brāhmaṇo vā devo vā māro vā brahmā vā koci
vā lokasmiṁ. Yāni kho pana tāni [1]- pāpakāni kammāni saṁkilesikāni
ponobbhavikāni sadarāni dukkhavipākāni āyatiṁjātijarāmaraṇikāni tesaṁ
vipāko mā nibbattīti natthi koci pāṭibhogo samaṇo vā brāhmaṇo
vā devo vā māro vā brahmā vā koci vā lokasmiṁ. Imesaṁ
kho bhikkhave catunnaṁ dhammānaṁ natthi koci pāṭibhogo samaṇo vā
brāhmaṇo vā devo vā māro vā brahmā vā koci vā lokasminti.

[183] Ekaṁ samayaṁ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe.
Athakho vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto yena bhagavā
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodi sammodanīyaṁ
kathaṁ sārāṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi ekamantaṁ nisinno kho
vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto bhagavantaṁ etadavoca mayaṁ 2 hi
bho gotama evaṁvādī evaṁdiṭṭhī yokoci diṭṭhaṁ bhāsati evaṁ me
diṭṭhanti natthi tato doso yokoci sutaṁ bhāsati evaṁ me sutanti
natthi tato doso yokoci mutaṁ bhāsati evaṁ me mutanti natthi
1 Ma. pubbe attanā katāni. 2 Ma. Yu. ahaṁ.
Tato doso yokoci viññātaṁ bhāsati evaṁ me viññātanti
natthi tato dosoti. Nāhaṁ brāhmaṇa sabbaṁ diṭṭhaṁ bhāsitabbanti
vadāmi na panāhaṁ brāhmaṇa sabbaṁ diṭṭhaṁ na bhāsitabbanti vadāmi
nāhaṁ brāhmaṇa sabbaṁ sutaṁ bhāsitabbanti vadāmi na panāhaṁ
brāhmaṇa sabbaṁ sutaṁ na bhāsitabbanti vadāmi nāhaṁ brāhmaṇa
sabbaṁ mutaṁ bhāsitabbanti vadāmi na panāhaṁ brāhmaṇa sabbaṁ mutaṁ
na bhāsitabbanti vadāmi nāhaṁ brāhmaṇa sabbaṁ viññātaṁ bhāsitabbanti
vadāmi na panāhaṁ brāhmaṇa sabbaṁ viññātaṁ na bhāsitabbanti
vadāmi yaṁ hi brāhmaṇa diṭṭhaṁ bhāsato 1 akusalā dhammā
abhivaḍḍhanti kusalā dhammā parihāyanti evarūpaṁ diṭṭhaṁ na bhāsitabbanti
vadāmi yañca khvassa brāhmaṇa diṭṭhaṁ bhāsato akusalā
dhammā parihāyanti kusalā dhammā abhivaḍḍhanti evarūpaṁ diṭṭhaṁ
bhāsitabbanti vadāmi yaṁ hi brāhmaṇa sutaṁ bhāsato akusalā dhammā
abhivaḍḍhanti kusalā dhammā parihāyanti evarūpaṁ sutaṁ na bhāsitabbanti
vadāmi yañca khvassa brāhmaṇa sutaṁ bhāsato akusalā
dhammā parihāyanti kusalā dhammā abhivaḍḍhanti evarūpaṁ sutaṁ
bhāsitabbanti vadāmi yaṁ hi brāhmaṇa mutaṁ bhāsato akusalā dhammā
abhivaḍḍhanti kusalā dhammā parihāyanti evarūpaṁ mutaṁ na bhāsitabbanti
vadāmi yañca khvassa brāhmaṇa mutaṁ bhāsato akusalā dhammā
parihāyanti kusalā dhammā abhivaḍḍhanti evarūpaṁ mutaṁ bhāsitabbanti
1 Ma. abhāsato. ito paraṁ īdisameva.
Vadāmi yaṁ hi brāhmaṇa viññātaṁ bhāsato akusalā dhammā
abhivaḍḍhanti kusalā dhammā parihāyanti evarūpaṁ viññātaṁ na
bhāsitabbanti vadāmi yañca khvassa brāhmaṇa viññātaṁ bhāsato
akusalā dhammā parihāyanti kusalā dhammā abhivaḍḍhanti evarūpaṁ
viññātaṁ bhāsitabbanti vadāmīti. Athakho vassakāro brāhmaṇo
magadhamahāmatto bhagavato bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā
pakkāmīti.

[184] Athakho jānussoṇī brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodi sammodanīyaṁ kathaṁ
sārāṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi ekamantaṁ nisinno kho
khānussoṇī brāhmaṇo bhagavantaṁ etadavoca mayaṁ 1 hi bho gotama
evaṁvādī evaṁdiṭṭhī natthi yo so maraṇadhammo samāno na bhāyati
na santāsaṁ āpajjati maraṇassāti. Atthi brāhmaṇa maraṇadhammo
samāno bhāyati santāsaṁ āpajjati maraṇassa atthi pana brāhmaṇa
maraṇadhammo samāno na bhāyati na santāsaṁ āpajjati maraṇassa katamo
ca brāhmaṇa maraṇadhammo samāno bhāyati santāsaṁ āpajjati maraṇassa
idha brāhmaṇa ekacco kāmesu avītarāgo hoti avigatacchando
avigatapemo avigatapipāso avigatapariḷāho avigatataṇho tamenaṁ aññataro
gāḷho rogātaṅko phusati tassa aññatarena gāḷhena rogātaṅkena
1 Ma. Yu. ahaṁ.
Phuṭṭhassa evaṁ hoti piyā vata maṁ kāmā jahissanti piye cāhaṁ
kāme jahissāmīti so socati kilamati paridevati urattāḷī kandati 1
sammohaṁ āpajjati ayaṁ kho brāhmaṇa maraṇadhammo samāno bhāyati
santāsaṁ āpajjati maraṇassa. Puna caparaṁ brāhmaṇa idhekacco kāye
avītarāgo hoti avigatacchando avigatapemo avigatapipāso avigatapariḷāho
avigatataṇho tamenaṁ aññataro gāḷho rogātaṅko phusati tassa
aññatarena gāḷhena rogātaṅkena phuṭṭhassa evaṁ hoti piyo vata maṁ
kāyo jahissati piyañcāhaṁ kāyaṁ jahissāmīti so socati kilamati
paridevati urattāḷī kandati sammohaṁ āpajjati ayaṁpi kho brāhmaṇa
maraṇadhammo samāno bhāyati santāsaṁ āpajjati maraṇassa. Puna caparaṁ
brāhmaṇa idhekacco akatakalyāṇo hoti akatakusalo akatabhīruttāṇo
katapāpo kataluddo katakibbiso tamenaṁ aññataro gāḷho rogātaṅko
phusati tassa aññatarena gāḷhena rogātaṅkena phuṭṭhassa evaṁ hoti
akataṁ vata me kalyāṇaṁ akataṁ kusalaṁ akataṁ bhīruttāṇaṁ kataṁ pāpaṁ
kataṁ luddaṁ kataṁ kibbisaṁ yāvatā bho akatakalyāṇānaṁ akatakusalānaṁ
akatabhīruttāṇānaṁ katapāpānaṁ kataluddānaṁ katakibbisānaṁ gati taṁ gatiṁ
pecca gacchāmīti so socati kilamati paridevati urattāḷī kandati
sammohaṁ āpajjati ayaṁpi kho brāhmaṇa maraṇadhammo samāno bhāyati
santāsaṁ āpajjati maraṇassa. Puna caparaṁ brāhmaṇa idhekacco kaṅkhī
hoti vicikicchī aniṭṭhaṁ gato saddhamme tamenaṁ aññataro gāḷho
1 uttāḷiṁ kandatītipi.
Rogātaṅko phusati tassa aññatarena gāḷhena rogātaṅkena phuṭṭhassa
evaṁ hoti kaṅkhī vatamhi vicikicchī aniṭṭhaṁ gato saddhammeti so
socati kilamati paridevati urattāḷī kandati sammohaṁ āpajjati ayaṁpi
kho brāhmaṇa maraṇadhammo samāno bhāyati santāsaṁ āpajjati maraṇassa.
Ime kho brāhmaṇa cattāro maraṇadhammā samānā bhāyanti santāsaṁ
āpajjanti maraṇassa. Katamo ca brāhmaṇa maraṇadhammo samāno na
bhāyati na santāsaṁ āpajjati maraṇassa idha brāhmaṇa ekacco
kāmesu vītarāgo hoti vigatacchando vigatapemo vigatapipāso
vigatapariḷāho vigatataṇho tamenaṁ aññataro gāḷho rogātaṅko phusati
tassa aññatarena gāḷhena rogātaṅkena phuṭṭhassa na evaṁ hoti
piyā vata maṁ kāmā khahissanti piye cāhaṁ kāme jahissāmīti so
na socati na kilamati na paridevati na urattāḷī kandati na sammohaṁ
āpajjati ayaṁ kho brāhmaṇa maraṇadhammo samāno na bhāyati na
santāsaṁ āpajjati maraṇassa. Puna caparaṁ brāhmaṇa idhekacco kāye
vītarāgo hoti vigatacchando vigatapemo vigatapipāso vigatapariḷāho
vigatataṇho tamenaṁ aññataro gāḷho rogātaṅko phusati tassa aññatarena
gāḷhena rogātaṅkena phuṭṭhassa na evaṁ hoti piyo vata maṁ kāyo
jahissati piyañcāhaṁ kāyaṁ jahissāmīti so na socati na kilamati
na paridevati na urattāḷī kandati na sammohaṁ āpajjati ayaṁpi kho
brāhmaṇa maraṇadhammo samāno na bhāyati na santāsaṁ āpajjati maraṇassa.
Puna caparaṁ brāhmaṇa idhekacco akatapāpo hoti akataluddo
akatakibbiso katakalyāṇo katakusalo katabhīruttāṇo tamenaṁ aññataro
gāḷho rogātaṅko phusati tassa aññatarena gāḷhena rogātaṅkena
phuṭṭhassa evaṁ hoti akataṁ vata me pāpaṁ akataṁ luddaṁ akataṁ kibbisaṁ
kataṁ kalyāṇaṁ kataṁ kusalaṁ kataṁ bhīruttāṇaṁ yāvatā bho akatapāpānaṁ
akataluddānaṁ akatakibbisānaṁ katakalyāṇānaṁ katakusalānaṁ katabhīruttāṇānaṁ
gati taṁ gatiṁ pecca gacchāmīti so na socati na kilamati na
paridevati na urattāḷī kandati na sammohaṁ āpajjati ayaṁpi kho
brāhmaṇa maraṇadhammo samāno na bhāyati na santāsaṁ āpajjati maraṇassa.
Puna caparaṁ brāhmaṇa idhekacco akaṅkhī hoti avicikicchī niṭṭhaṁ gato
saddhamme tamenaṁ aññataro gāḷho rogātaṅko phusati tassa
aññatarena gāḷhena rogātaṅkena phuṭṭhassa evaṁ hoti akaṅkhī vatamhi
avicikicchī niṭṭhaṁ gato saddhammeti so na socati na kilamati na
paridevati na urattāḷī kandati na sammohaṁ āpajjati ayaṁpi kho
brāhmaṇa maraṇadhammo samāno na bhāyati na santāsaṁ āpajjati maraṇassa.
Ime kho brāhmaṇa cattāro maraṇadhammā samānā na bhāyanti na
santāsaṁ āpajjanti maraṇassāti. Abhikkantaṁ bho gotama .pe.
Upāsakaṁ maṁ bhavaṁ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gatanti.

[185] Ekaṁ samayaṁ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate.
Tena kho pana samayena sambahulā abhiññātā abhiññātā paribbājakā
Sappiniyā tīre paribbājakārāme paṭivasanti seyyathīdaṁ annabhāro 1
vadharo 2 sakuludāyī ca paribbājako aññe ca abhiññātā abhiññātā
paribbājakā. Athakho bhagavā sāyaṇhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhito
yena sappiniyā tīraṁ paribbājakārāmo tenupasaṅkami. Tena kho pana
samayena tesaṁ aññatitthiyānaṁ paribbājakānaṁ sannisinnānaṁ sannipatitānaṁ
ayamantarākathā udapādi itipi brāhmaṇasaccāni itipi brāhmaṇasaccānīti.
Athakho bhagavā yena te paribbājakā tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi nisajja kho bhagavā te
paribbājake etadavoca kāyanuttha paribbājakā etarahi kathāya
sannisinnā kā ca pana vo antarākathā vippakatāti. Idha bho gotama
amhākaṁ sannisinnānaṁ sannipatitānaṁ ayamantarākathā udapādi itipi
brāhmaṇasaccāni itipi brāhmaṇasaccānīti. Cattārīmāni paribbājakā
brāhmaṇasaccāni mayā sayaṁ abhiññā sacchikatvā paveditāni katamāni
cattāri idha paribbājakā brāhmaṇo evamāha sabbe pāṇā
avajjhāti iti vadaṁ brāhmaṇo saccaṁ āha no musā so tena
na samaṇoti maññati na brāhmaṇoti maññati na seyyohamasmīti
maññati na sadisohamasmīti maññati na hīnohamasmīti maññati apica
yadeva tattha saccaṁ tadabhiññāya pāṇānaṁyeva anudayāya 3 anukampāya
paṭipanno hoti. Puna caparaṁ paribbājakā brāhmaṇo evamāha
1 Yu. antabhāro. 2 Ma. Yu. varadharo. 3 Ma. Yu. anuddayāya.
Sabbe kāmā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammāti idaṁ vadaṁ
brāhmaṇo saccaṁ āha no musā so tena na samaṇoti maññati
na brāhmaṇoti maññati na seyyohamasmīti maññati na sadisohamasmīti
maññati na hīnohamasmīti maññati apica yadeva tattha
saccaṁ tadabhiññāya kāmānaṁyeva nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno
hoti. Puna caparaṁ paribbājakā brāhmaṇo evamāha sabbe bhavā
aniccā dukkhā vipariṇāmadhammāti iti vadaṁ brāhmaṇo saccaṁ
āha no musā so tena na samaṇoti maññati na brāhmaṇoti
maññati na seyyohamasmīti maññati na sadisohamasmīti maññati na
hīnohamasmīti maññati apica yadeva tattha saccaṁ tadabhiññāya
bhavānaṁ yeva nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti. Puna caparaṁ
paribbājakā brāhmaṇo evamāha nāhaṁ kvacini 1 kassaci kiñcanatasmiṁ
na ca mama kvacini 1 katthaci kiñcinatthīti 2 iti vadaṁ brāhmaṇo
saccaṁ āha no musā so tena na samaṇoti maññati na brāhmaṇoti
maññati na seyyohamasmīti maññati na sadisohamasmīti maññati
na hīnohamasmīti maññati apica yadeva tattha saccaṁ tadabhiññāya
ākiñcaññaṁyeva paṭipadaṁ paṭipanno hoti. Imāni kho paribbājakā
cattāri brāhmaṇasaccāni mayā sayaṁ abhiññā sacchikatvā
paveditānīti.
1 Ma. Yu. kvacani. 2 Ma. kiñcanatatthīti. Yu. kiñcanaṁ natthīti.

[186] Athakho aññataro bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi ekamantaṁ
nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṁ etadavoca kena nu kho bhante
loko nīyati kena loko parikassati kassa ca uppannassa vasaṁ
gacchatīti. Sādhu sādhu bhikkhu bhaddako kho te bhikkhu ummaṅgo 1
bhaddakaṁ paṭibhāṇaṁ kalyāṇī paripucchā evaṁ hi tvaṁ bhikkhu pucchasi
kena nu kho bhante loko nīyati kena loko parikassati kassa
ca uppannassa vasaṁ gacchatīti. Evaṁ bhante. Cittena kho
bhikkhu loko nīyati cittena parikassati cittassa uppannassa vasaṁ
gacchatīti. Sādhu bhanteti kho so bhikkhu bhagavato bhāsitaṁ abhinanditvā
anumoditvā bhagavantaṁ uttariṁ pañhaṁ apucchi bahussuto
dhammadharo bahussuto dhammadharoti bhante vuccati kittāvatā nu kho
bhante bahussuto dhammadharo hotīti. Sādhu sādhu bhikkhu bhaddako
kho te bhikkhu ummaṅgo bhaddakaṁ paṭibhāṇaṁ kalyāṇī paripucchā evaṁ
hi tvaṁ bhikkhu pucchasi bahussuto dhammadharo bahussuto dhammadharoti
bhante vuccati kittāvatā nu kho bhante bahussuto dhammadharo
hotīti. Evaṁ bhante. Bahū kho bhikkhu mayā dhammā desitā
suttaṁ geyyaṁ veyyākaraṇaṁ gāthā udānaṁ itivuttakaṁ jātakaṁ abbhutadhammaṁ
vedallaṁ catuppadāya cepi bhikkhu gāthāya atthamaññāya
1 Ma. Yu. ummaggo. ito paraṁ īdisameva.
Dhammamaññāya dhammānudhammapaṭipanno hoti bahussuto dhammadharoti
alaṁ vacanāyāti. Sādhu bhanteti kho so bhikkhu bhagavato bhāsitaṁ
abhinanditvā anumoditvā bhagavantaṁ uttariṁ pañhaṁ apucchi sutavā
nibbedhikapañño sutavā nibbedhikapaññoti bhante vuccati kittāvatā
nu kho bhante sutavā nibbedhikapañño hotīti. Sādhu sādhu bhikkhu
bhaddako kho te bhikkhu ummaṅgo bhaddakaṁ paṭibhāṇaṁ kalyāṇī paripucchā
evaṁ hi tvaṁ bhikkhu pucchasi sutavā nibbedhikapañño sutavā nibbedhikapaññoti
bhante vuccati kittāvatā nu kho bhante sutavā nibbedhikapañño
hotīti. Evaṁ bhante. Idha bhikkhu bhikkhuno idaṁ
dukkhanti sutaṁ hoti paññāya cassa atthaṁ ativijjha passati ayaṁ
dukkhasamudayoti sutaṁ hoti paññāya cassa atthaṁ ativijjha passati
ayaṁ dukkhanirodhoti sutaṁ hoti paññāya cassa atthaṁ ativijjha
passati ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti sutaṁ hoti paññāya
cassa atthaṁ ativijjha passati evaṁ kho bhikkhu sutavā nibbedhikapañño
hotīti. Sādhu bhanteti kho so bhikkhu bhagavato bhāsitaṁ
abhinanditvā anumoditvā bhagavantaṁ uttariṁ pañhaṁ apucchi paṇḍito
mahāpañño paṇḍito mahāpaññoti bhante vuccati kittāvatā
nu kho bhante paṇḍito mahāpañño hotīti. Sādhu sādhu bhikkhu
bhaddako kho te bhikkhu ummaṅgo bhaddakaṁ paṭibhāṇaṁ kalyāṇī paripucchā
evaṁ hi tvaṁ bhikkhu pucchasi paṇḍito mahāpañño paṇḍito
Mahāpaññoti bhante vuccati kittāvatā nu kho bhante paṇḍito
mahāpañño hotīti. Evaṁ bhante. Idha bhikkhu paṇḍito
mahāpañño nevattabyābādhāya ceteti na parabyābādhāya ceteti na
ubhayabyābādhāya ceteti attahitaṁ parahitaṁ ubhayahitaṁ sabbalokahitameva
cintayamāno cinteti evaṁ kho bhikkhu paṇḍito mahāpañño
hotīti.

[187] Ekaṁ samayaṁ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe.
Athakho vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto yena bhagavā
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodi sammodanīyaṁ
kathaṁ sārāṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi ekamantaṁ nisinno kho
vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto bhagavantaṁ etadavoca jāneyya
nu kho bho gotama asappuriso asappurisaṁ asappuriso ayaṁ bhavanti.
Aṭṭhānaṁ kho etaṁ brāhmaṇa anavakāso yaṁ asappuriso asappurisaṁ
jāneyya asappuriso ayaṁ bhavanti. Jāneyya pana bho gotama
asappuriso sappurisaṁ sappuriso ayaṁ bhavanti. Etampi kho brāhmaṇa
aṭṭhānaṁ anavakāso yaṁ asappuriso sappurisaṁ jāneyya sappuriso
ayaṁ bhavanti. Jāneyya nu kho bho gotama sappuriso sappurisaṁ
sappuriso ayaṁ bhavanti. Ṭhānaṁ kho etaṁ brāhmaṇa vijjati yaṁ
sappuriso sappurisaṁ jāneyya sappuriso ayaṁ bhavanti. Jāneyya
pana bho gotama sappuriso asappurisaṁ asappuriso ayaṁ bhavanti.
Etampi kho brāhmaṇa ṭhānaṁ vijjati yaṁ sappuriso asappurisaṁ
jāneyya asappuriso ayaṁ bhavanti. Acchariyaṁ bho gotama abbhutaṁ
bho gotama yāva subhāsitañcidaṁ bhotā gotamena aṭṭhānaṁ kho
etaṁ brāhmaṇa anavakāso yaṁ asappuriso asappurisaṁ jāneyya
asappuriso ayaṁ bhavanti. Etampi kho brāhmaṇa aṭṭhānaṁ anavakāso
yaṁ asappuriso sappurisaṁ jāneyya sappuriso ayaṁ bhavanti ṭhānaṁ
kho etaṁ brāhmaṇa vijjati yaṁ sappuriso sappurisaṁ jāneyya
sappuriso ayaṁ bhavanti etampi kho brāhmaṇa ṭhānaṁ vijjati yaṁ
sappuriso asappurisaṁ jāneyya asappuriso ayaṁ bhavanti. Ekamidaṁ
bho gotama samayaṁ todeyyassa brāhmaṇassa parisati parūpārambhaṁ
vattenti bālo ayaṁ rājā eḷeyyo yo samaṇe rāmaputte
abhippasanno samaṇe ca pana rāmaputte evarūpaṁ paramanipaccakāraṁ
karoti yadidaṁ abhivādanaṁ paccuṭṭhānaṁ añjalikammaṁ sāmīcikammaṁ 1
imepi rañño eḷeyyassa parihārakā bālā yamako moggaṁllo
uggo nāvinākī 2 gandhabbo aggivesso ye samaṇe rāmaputte
abhippasannā samaṇe ca pana rāmaputte evarūpaṁ paramanipaccakāraṁ
karonti yadidaṁ abhivādanaṁ paccuṭṭhānaṁ añjalikammaṁ sāmīcikammanti
tyassudaṁ todeyyo brāhmaṇo iminā nayena neti taṁ kiṁ maññanti
bhonto paṇḍito rājā eḷeyyo karaṇīyādhikaraṇīyesu vacanīyādhivacanīyesu
1 Ma. Yu. sāmīcikammanti. 2 Ma. Yu. nāvindakī.
Vacanīyesu alamatthadasatarehi alamatthadasataroti evaṁ bho paṇḍito
rājā eḷeyyo karaṇīyādhikaraṇīyesu vacanīyādhivacanīyesu alamatthadasatarehi
alamatthadasataroti yasmā [1]- kho bho samaṇo rāmaputto raññā
eḷeyyena paṇḍitena paṇḍitataro karaṇīyādhikaraṇīyesu vacanīyādhivacanīyesu
alamatthadasatarena alamatthadasataro tasmā rājā eḷeyyo samaṇe
rāmaputte abhippasanno samaṇe ca pana rāmaputte evarūpaṁ
paramanipaccakāraṁ karoti yadidaṁ abhivādanaṁ paccuṭṭhānaṁ añjalikammaṁ
sāmīcikammaṁ taṁ kiṁ maññanti bhonto paṇḍitā rañño eḷeyyassa
parihārakā yamako moggallo uggo nāvinākī gandhabbo aggivesso
karaṇīyādhikaraṇīyesu vacanīyādhivacanīyesu alamatthadasatarehi alamatthadasataroti
evaṁ bho paṇḍitā rañño eḷeyyassa parihārakā yamako
moggallo uggo nāvinākī gandhabbo aggivesso karaṇīyādhikaraṇīyesu
vacanīyādhivacanīyesu alamatthadasataroti yasmā kho bho samaṇo
rāmaputto rañño eḷeyyassa parihārakehi paṇḍitehi paṇḍitataro
karaṇīyādhikaraṇīyesu vacanīyādhivacanīyesu alamatthadasatarehi alamatthadasataro
tasmā rañño eḷeyyassa parihārakā samaṇe rāmaputte abhippasannā
samaṇe ca pana rāmaputte evarūpaṁ paramanipaccakāraṁ karonti
yadidaṁ abhivādanaṁ paccuṭṭhānaṁ añjalikammaṁ sāmīcikammanti acchariyaṁ
bho gotama abbhutaṁ bho gotama yāva subhāsitañcidaṁ bhotā
1 Ma. ca.
Gotamena aṭṭhānaṁ kho etaṁ brāhmaṇa anavakāso yaṁ asappuriso
asappurisaṁ jāneyya asappuriso ayaṁ bhavanti. Etampi kho brāhmaṇa
aṭṭhānaṁ anavakāso yaṁ sappuriso sappurisaṁ jāneyya sappuriso
ayaṁ bhavanti ṭhānaṁ kho etaṁ brāhmaṇa vijjati yaṁ sappuriso
sappurisaṁ jāneyya sappuriso ayaṁ bhavanti etaṁ kho brāhmaṇa
ṭhānaṁ vijjati yaṁ sappuriso asappurisaṁ jāneyya asappuriso ayaṁ
bhavanti. Handacadāni mayaṁ bho gotama gacchāma bahukiccā mayaṁ
bahukaraṇīyāti. Yassadāni tvaṁ brāhmaṇa kālaṁ maññasīti. Athakho
vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto bhagavato bhāsitaṁ abhinanditvā
anumoditvā uṭṭhāyāsanā pakkāmīti.

[188] Ekaṁ samayaṁ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate.
Athakho upako maṇḍikāputto yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi ekamantaṁ nisinno
kho upako maṇḍikāputto bhagavantaṁ etadavoca ahaṁ hi bhante
evaṁvādī evaṁdiṭṭhī yokoci parūpārambhaṁ vatteti parūpārambhaṁ
vattento sabbo 1 so na uppādeti anuppādento gārayho
hoti upavajjoti. Parūpārambhaṁ ce upaka vatteti parūpārambhaṁ
vattento na uppādeti anuppādento gārayho hoti upavajjo
tvaṁ kho upaka parūpārambhaṁ vattesi parūpārambhaṁ vattento na
uppādesi anuppādento gārayhosi upavajjoti. Seyyathāpi
1 Yu. sabbaso.
Bhante ummujjamānakaṁyeva mahatā pāsena bandheyya evameva kho
ahaṁ bhante ummujjamānakoyeva bhagavatā mahatā vādapāsena baddhoti.
Idaṁ akusalanti kho upaka mayā paññattaṁ tattha aparimāṇā padā
aparimāṇā byañjanā aparimāṇā tathāgatassa dhammadesanā itipīdaṁ
akusalanti 1 taṁ kho panidaṁ akusalaṁ pahātabbanti kho upaka mayā
paññattaṁ tattha aparimāṇā padā aparimāṇā byañjanā
aparimāṇā tathāgatassa dhammadesanā itipīdaṁ akusalaṁ pahātabbanti
idaṁ kusalanti kho upaka mayā paññattaṁ tattha aparimāṇā padā
aparimāṇā byañjanā aparimāṇā tathāgatassa dhammadesanā itipīdaṁ
kusalanti 2 taṁ kho panidaṁ kusalaṁ bhāvetabbanti kho upaka mayā
paññattaṁ tattha aparimāṇā padā aparimāṇā byañjanā aparimāṇā
tathāgatassa dhammadesanā itipīdaṁ kusalaṁ bhāvetabbanti. Athakho
upako maṇḍikāputto bhagavato bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā
uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā yena rājā
māgadho ajātasattu vedehiputto tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
yāvatako ahosi bhagavatā saddhiṁ kathāsallāpo taṁ sabbaṁ rañño
māgadhassa ajātasattussa vedehiputtassa ārocesi. Evaṁ vutte rājā
māgadho ajātasattu vedehiputto kupito anattamano upakaṁ maṇḍikāputtaṁ
etadavoca yāvadhaṁsīvatāyaṁ loṇakārakadārako yāvamukharo yāvapagabbho
1-2 Yu. itisaddo natthi.
Yatra hi nāma taṁ bhagavantaṁ arahantaṁ sammāsambuddhaṁ
apasādetabbaṁ 1 maññissati apehi tvaṁ upaka vinassa mā taṁ 2
addasanti.

[189] Cattārome bhikkhave sacchikaraṇīyā dhammā katame cattāro
atthi bhikkhave dhammā kāyena sacchikaraṇīyā atthi bhikkhave dhammā
satiyā sacchikaraṇīyā atthi bhikkhave dhammā cakkhunā sacchikaraṇīyā
atthi bhikkhave dhammā paññāya sacchikaraṇīyā katame ca bhikkhave
dhammā kāyena sacchikaraṇīyā aṭṭha mokkhā 3 bhikkhave kāyena
sacchikaraṇīyā katame ca bhikkhave dhammā satiyā sacchikaraṇīyā
pubbenivāso bhikkhave satiyā sacchikaraṇīyo katame ca bhikkhave
dhammā cakkhunā sacchikaraṇīyā sattānaṁ cutupapāto bhikkhave cakkhunā
sacchikaraṇīyo katame ca bhikkhave dhammā paññāya sacchikaraṇīyā
āsavānaṁ khayo bhikkhave paññāya sacchikaraṇīyo ime kho bhikkhave
cattāro sacchikaraṇīyā dhammāti.