[190] Ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati pubbārāme
migāramātupāsāde. Tena kho pana samayena bhagavā tadahuposathe bhikkhusaṅgha-
parivuto nisinno hoti. Athakho bhagavā tuṇhībhūtaṁ tuṇhībhūtaṁ bhikkhusaṅghaṁ
anuviloketvā bhikkhū āmantesi appalāpāyaṁ bhikkhave parisā
nippalāpāyaṁ bhikkhave parisā suddhā sāre patiṭṭhitā tathārūpo
1 Ma. Yu. āsādetabbaṁ. 2 Yu. tvaṁ. 3 Ma. Yu. vimokkhā.
Ayaṁ bhikkhave bhikkhusaṅgho tathārūpāyaṁ bhikkhave parisā yathārūpā
parisā dullabhā dassanāyapi lokasmiṁ tathārūpo ayaṁ bhikkhave bhikkhusaṅgho
tathārūpāyaṁ bhikkhave parisā yathārūpā parisā āhuneyyā pāhuneyyā
dakkhiṇeyyā añjalikaraṇīyā anuttaraṁ puññakkhettaṁ lokassa tathārūpo
ayaṁ bhikkhave bhikkhusaṅgho tathārūpāyaṁ bhikkhave parisā yathārūpāya
parisāya appampi dinnaṁ bahuṁ hoti bahuṁ dinnaṁ bahutaraṁ tathārūpo
ayaṁ bhikkhave bhikkhusaṅgho tathārūpāyaṁ bhikkhave parisā yathārūpaṁ parisaṁ
alaṁ yojanagaṇanānipi dassanāya gantuṁ api puṭaṁsenāpi 1 tathārūpo
ayaṁ bhikkhave bhikkhusaṅgho santi bhikkhave bhikkhū imasmiṁ bhikkhusaṅghe
devappattā viharanti santi bhikkhave bhikkhū imasmiṁ bhikkhusaṅghe
brahmappattā viharanti santi bhikkhave bhikkhū imasmiṁ bhikkhusaṅghe
āneñjappattā viharanti santi bhikkhave bhikkhū imasmiṁ bhikkhusaṅghe
ariyappattā viharanti. Kathañca bhikkhave bhikkhu devappatto hoti
idha bhikkhave bhikkhu vivicceva kāmehi .pe. Paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja
viharati vitakkavicāranaṁ vūpasamā .pe. Dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja
viharati pītiyā ca virāgā .pe. Tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja
viharati sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā .pe. Catutthaṁ
jhānaṁ upasampajja viharati evaṁ kho bhikkhave bhikkhu devappatto
hoti. Kathañca bhikkhave bhikkhu brahmappatto hoti idha
bhikkhave bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati
1 Ma. paṭosenāpi.
Tathā dutiyaṁ tathā tatiyaṁ tathā catutthaṁ iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi
sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ mettāsahagatena cetasā vipulena
mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjhena pharitvā viharati
karuṇāsahagatena cetasā ... Muditāsahagatena cetasā ... Upekkhāsahagatena
cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati tathā dutiyaṁ tathā tatiyaṁ tathā
catutthaṁ iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ
upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena
abyāpajjhena pharitvā viharati evaṁ kho bhikkhave bhikkhu brahmappatto
hoti. Kathañca bhikkhave bhikkhu āneñjappatto hoti idha bhikkhave
bhikkhu sabbaso rūpasaññānaṁ samatikkamā paṭighasaññānaṁ atthaṅgamā
nānattasaññānaṁ amanasikārā ananto ākāsoti ākāsānañcāyatanaṁ
upasampajja viharati sabbaso ākāsānañcāyatanaṁ samatikkamma anantaṁ
viññāṇanti viññāṇañcāyatanaṁ upasampajja viharati sabbaso
viññāṇañcāyatanaṁ samatikkamma natthi kiñcīti ākiñcaññāyatanaṁ
upasampajja viharati sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma
nevasaññānāsaññāyatanaṁ upasampajja viharati evaṁ kho bhikkhave bhikkhu
āneñjappatto hoti. Kathañca bhikkhave bhikkhu ariyappatto hoti
idha bhikkhave bhikkhu idaṁ dukkhanti yathābhūtaṁ pajānāti .pe. Ayaṁ
dukkhanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṁ pajānāti evaṁ kho bhikkhave
bhikkhu ariyappatto hotīti.
Yodhājīvavaggo catuttho.
[1]-
----------------
Mahāvaggo pañcamo

[191] Sotānugatānaṁ bhikkhave dhammānaṁ vacasā paricitānaṁ
manasānupekkhitānaṁ diṭṭhiyā suppaṭividdhānaṁ cattāro ānisaṁsā pāṭikaṅkhā
katame cattāro idha bhikkhave bhikkhu dhammaṁ pariyāpuṇāti suttaṁ geyyaṁ
veyyākaraṇaṁ gāthaṁ udānaṁ itivuttakaṁ jātakaṁ abbhutadhammaṁ vedallaṁ
tassa te dhammā sotānugatā honti vacasā paricitā manasānupekkhitā
diṭṭhiyā suppaṭividdhā so muṭṭhassati kālaṁ kurumāno aññataraṁ
devanikāyaṁ upapajjati tassa tattha sukhino dhammapadāpilapanti
dandho bhikkhave satuppādo atha so sato khippaṁyeva visesagāmī
hoti sotānugatānaṁ bhikkhave dhammānaṁ vacasā paricitānaṁ manasānupekkhitānaṁ
diṭṭhiyā suppaṭividdhānaṁ ayaṁ paṭhamo ānisaṁso pāṭikaṅkho.
Puna caparaṁ bhikkhave bhikkhu dhammaṁ pariyāpuṇāti suttaṁ geyyaṁ veyyākaraṇaṁ
gāthaṁ udānaṁ itivuttakaṁ jātakaṁ abbhutadhammaṁ vedallaṁ tassa
te dhammā sotānugatā honti vacasā paricitā manasānupekkhitā diṭṭhiyā
suppaṭividdhā so muṭṭhassati kālaṁ kurumāno aññataraṁ devanikāyaṁ
upapajjati tassa tattha naheva kho sukhino dhammapadāpilapanti
1 Ma. tassuddānaṁ
yodhā pāṭibhogasutaṁ abhayaṁ samaṇsaccena pañcamaṁ
ummaggavassakāro upako sacchikiriyā ca ūposathoti.
Apica kho iddhimā cetovasippatto devaparisāya dhammaṁ deseti tassa
evaṁ hoti ayaṁ vā so dhammavinayo yatthāhaṁ pubbe brahmacariyaṁ
acarinti dandho bhikkhave satuppādo atha so sato khippaṁyeva
visesagāmī hoti seyyathāpi bhikkhave puriso kusalo bherisaddassa
so addhānamaggapaṭipanno bherisaddaṁ suṇeyya tassa naheva kho
assa kaṅkhā vā vimati vā bherisaddo nu kho na nu kho
bherisaddoti athakho bherisaddotveva niṭṭhaṁ gaccheyya evameva kho
bhikkhave bhikkhu dhammaṁ pariyāpuṇāti .pe. Khippaṁyeva visesagāmī hoti
sotānugatānaṁ bhikkhave dhammānaṁ vacasā paricitānaṁ manasānupekkhitānaṁ
diṭṭhiyā suppaṭividdhānaṁ ayaṁ dutiyo ānisaṁso pāṭikaṅkho. Puna caparaṁ
bhikkhave bhikkhu dhammaṁ pariyāpuṇāti suttaṁ geyyaṁ veyyākaraṇaṁ gāthaṁ
udānaṁ itivuttakaṁ jātakaṁ abbhutadhammaṁ vedallaṁ tassa te dhammā
sotānugatā honti vacasā paricitā manasānupekkhitā diṭṭhiyā
suppaṭividdhā so muṭṭhassati kālaṁ kurumāno aññataraṁ devanikāyaṁ
upapajjati tassa tattha naheva kho sukhino dhammapadāpilapanti napi
bhikkhu iddhimā cetovasippatto devaparisāya dhammaṁ deseti apica
kho devaputto devaparisāya dhammaṁ deseti tassa evaṁ hoti ayaṁ
vā so dhammavinayo yatthāhaṁ pubbe brahmacariyaṁ acarinti dandho
bhikkhave satuppādo atha so sato khippaṁyeva visesagāmī hoti
seyyathāpi bhikkhave puriso kusalo saṅkhasaddassa so addhānamaggapaṭipanno
saṅkhasaddaṁ suṇeyya tassa naheva kho assa kaṅkhā vā
Vimati vā saṅkhasaddo nu kho na nu kho saṅkhasaddoti athakho
saṅkhasaddotveva niṭṭhaṁ gaccheyya evameva kho bhikkhave bhikkhu dhammaṁ
pariyāpuṇāti .pe. Khippaṁyeva visesagāmī hoti sotānugatānaṁ
bhikkhave dhammānaṁ vacasā paricitānaṁ manasānupekkhitānaṁ diṭṭhiyā suppaṭividdhānaṁ
ayaṁ tatiyo ānisaṁso pāṭikaṅkho. Puna caparaṁ bhikkhave bhikkhu
dhammaṁ pariyāpuṇāti suttaṁ geyyaṁ veyyākaraṇaṁ gāthaṁ udānaṁ
itivuttakaṁ jātakaṁ abbhutadhammaṁ vedallaṁ tassa te dhammā sotānugatā
honti vacasā paricitā manasānupekkhitā diṭṭhiyā suppaṭividdhā so
muṭṭhassati kālaṁ kurumāno aññataraṁ devanikāyaṁ upapajjati tassa
tattha naheva kho sukhino dhammapadāpīlapanti napi bhikkhu iddhimā
cetovasippatto devaparisāya dhammaṁ deseti napi devaputto devaparisāya
dhammaṁ deseti apica kho opapātiko opapātikaṁ sāreti sarasi
tvaṁ mārisa yattha mayaṁ pubbe brahmacariyaṁ acarimhāti so
evamāha sarāmi mārisa sarāmi mārisāti dandho bhikkhave
satuppādo atha so sato khippaṁyeva visesagāmī hoti seyyathāpi
bhikkhave dve sahāyakā sahapaṁsukīḷakā 1 te kadāci karahaci katthaci 2
aññamaññaṁ samāgaccheyyuṁ tamenaṁ 3 sahāyako sahāyakaṁ evaṁ vadeyya
idampi samma sarasīti so evaṁ vadeyya sarāmi samma sarāmi
sammāti evameva kho bhikkhave bhikkhu dhammaṁ pariyāpuṇāti .pe.
1 Ma. sahaṁpasukīḷikā. yu ... kīḷitā. 2 Ma. Yu. ayaṁ pāṭho natthi. 3 Ma. añño pana.
Khippaṁyeva visesagāmī hoti sotānugatānaṁ bhikkhave dhammānaṁ vacasā
paricitānaṁ manasānupekkhitānaṁ diṭṭhiyā suppaṭividdhānaṁ ayaṁ catuttho
ānisaṁso pāṭikaṅkho. Sotānugatānaṁ bhikkhave dhammānaṁ vacasā paricitānaṁ
manasānupekkhitānaṁ diṭṭhiyā suppaṭividdhānaṁ ime cattāro ānisaṁsā
pāṭikaṅkhāti.

[192] Cattārīmāni bhikkhave ṭhānāni catūhi ṭhānehi veditabbāni
katamāni cattāri saṁvāsena bhikkhave sīlaṁ veditabbaṁ tañca kho
dīghena addhunā na ittaraṁ manasikarotā no amanasikārā paññavatā
no duppaññena saṁvohārena bhikkhave soceyyaṁ veditabbaṁ tañca
kho dīghena addhunā na ittaraṁ manasikarotā no amanasikārā
paññavatā no duppaññena āpadāsu bhikkhave thāmo veditabbo
so ca kho dīghena addhunā na ittaraṁ manasikarotā no amanasikārā
paññavatā no duppaññena sākacchāya bhikkhave paññā veditabbā
sā ca kho dīghena addhunā na ittaraṁ manasikarotā no amanasikārā
paññavatā no duppaññena. Saṁvāsena bhikkhave sīlaṁ veditabbaṁ
tañca kho dīghena addhunā na ittaraṁ manasikarotā no amanasikārā
paññavatā no duppaññenāti iti kho panetaṁ vuttaṁ kiñcetaṁ
paṭicca vuttaṁ idha bhikkhave puggalo puggalena saddhiṁ saṁvasamāno
evaṁ jānāti dīgharattaṁ kho ayamāyasmā khaṇḍakārī chiddakārī sabalakārī
kammāsakārī na satatakārī 1 na satatavuttī sīlesu dussīlo ayamāyasmā
1 Ma. Yu. na santatakārī na santatavutti. ito paraṁ īdisameva.
Nāyamāyasmā sīlavāti idha pana bhikkhave puggalo puggalena saddhiṁ
saṁvasamāno evaṁ jānāti dīgharattaṁ kho ayamāyasmā akhaṇḍakārī
acchiddakārī asabalakārī akammāsakārī satatakārī satatavuttī sīlesu sīlavā
ayamāyasmā nāyamāyasmā dussīloti saṁvāsena bhikkhave sīlaṁ veditabbaṁ
tañca kho dīghena addhunā na ittaraṁ manasikarotā no amanasikārā
paññavatā no duppaññenāti iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca
vuttaṁ. Saṁvohārena bhikkhave soceyyaṁ veditabbaṁ tañca kho dīghena
addhunā na ittaraṁ manasikarotā no amanasikārā paññavatā
no duppaññenāti iti kho panetaṁ vuttaṁ kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ
idha bhikkhave puggalo puggalena saddhiṁ saṁvoharamāno evaṁ jānāti
aññathā kho ayamāyasmā ekena eko voharati aññathā dvīhi
aññathā tīhi aññathā sambahulehi vokkamati ayamāyasmā
purimavohārā pacchimavohāraṁ aparisuddhavohāro ayamāyasmā
nāyamāyasmā parisuddhavohāroti idha pana bhikkhave puggalo puggalena
saddhiṁ saṁvoharamāno evaṁ jānāti yathā 1 kho ayamāyasmā ekena
eko voharati tathā dvīhi tathā tīhi tathā sambahulehi
nāyamāyasmā vokkamati purimavohārā pacchimavohāraṁ parisuddhavohāro
ayamāyasmā nāyamāyasmā aparisuddhavohāroti saṁvohārena bhikkhave
soceyyaṁ veditabbaṁ tañca kho dīghena addhunā na ittaraṁ manasikarotā
no amanasikārā paññavatā no duppaññenāti iti yantaṁ
1 Ma. Yu. yatheva.
Vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ. Āpadāsu bhikkhave thāmo
veditabbo so ca kho dīghena addhunā na ittaraṁ manasikarotā
no amanasikārā paññavatā no duppaññenāti iti kho panetaṁ
vuttaṁ kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ idha bhikkhave ekacco ñātibyasanena
vā phuṭṭho samāno bhogabyasanena vā phuṭṭho samāno rogabyasanena
vā phuṭṭho samāno na iti paṭisañcikkhati tathābhūto kho ayaṁ
lokasannivāso tathābhūto attabhāvapaṭilābho yathābhūte lokasannivāse
yathābhūte attabhāvapaṭilābhe aṭṭha lokadhammā lokaṁ anuparivattanti
loko ca aṭṭha lokadhamme anuparivattati lābho ca alābho ca
yaso ca ayaso ca nindā ca pasaṁsā ca sukhañca dukkhañcāti
so ñātibyasanena vā phuṭṭho samāno bhogabyasanena vā phuṭṭho
samāno rogabyasanena vā phuṭṭho samāno socati kilamati paridevati
urattāḷī kandati sammohaṁ āpajjati idha pana bhikkhave ekacco
ñātibyasanena vā phuṭṭho samāno bhogabyasanena vā phuṭṭho samāno
rogabyasanena vā phuṭṭho samāno iti paṭisañcikkhati tathābhūto kho
ayaṁ lokasannivāso tathābhūto attabhāvapaṭilābho yathābhūte
lokasannivāse yathābhūte attabhāvapaṭilābhe aṭṭha lokadhammā lokaṁ
anuparivattanti loko ca aṭṭha lokadhamme anuparivattati lābho ca
alābho ca yaso ca ayaso ca nindā ca pasaṁsā ca sukhañca
dukkhañcāti so ñātibyasanena vā phuṭṭho samāno bhogabyasanena
Vā phuṭṭho samāno rogabyasanena vā phuṭṭho samāno na socati na
kilamati na paridevati na urattāḷī kandati na sammohaṁ āpajjati
āpadāsu bhikkhave thāmo veditabbo so ca kho dīghena addhunā
na ittaraṁ manasikarotā no amanasikārā paññavatā no duppaññenāti
iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ. Sākacchāya
bhikkhave paññā veditabbā sā ca kho dīghena addhunā na ittaraṁ
manasikarotā no amanasikārā paññavatā no duppaññenāti iti
kho panetaṁ vuttaṁ kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ idha bhikkhave puggalo
puggalena saddhiṁ sākacchāyamāno evaṁ jānāti yathā kho imassa
āyasmato ummaṅgo yathā ca abhinīhāro yathā ca pañhasamudācāro
duppañño ayamāyasmā nāyamāyasmā paññavā taṁ kissa hetu
tathā hi ayamāyasmā na ceva gambhīraṁ atthapadaṁ udāharati santaṁ
paṇītaṁ atakkāvacaraṁ nipuṇaṁ paṇḍitavedanīyaṁ yañca ayamāyasmā dhammaṁ
bhāsati tassa ca na paṭibalo saṅkhittena vā vitthārena vā atthaṁ
ācikkhituṁ desetuṁ paññāpetuṁ paṭṭhapetuṁ vivarituṁ vibhajituṁ uttānīkātuṁ
duppañño ayamāyasmā nāyamāyasmā paññavāti seyyathāpi
bhikkhave cakkhumā puriso udakarahadassa tīre ṭhito passeyya parittaṁ
macchaṁ ummujjamānaṁ tassa evamassa yathā kho imassa macchassa
ummaṅgo yathā ca ūmighāto yathā ca vegāyitattaṁ paritto
Ayaṁ maccho nāyaṁ maccho mahantoti evameva kho bhikkhave puggalo
puggalena saddhiṁ sākacchāyamāno evaṁ jānāti yathā kho imassa
āyasmato ummaṅgo .pe. Duppañño ayamāyasmā nāyamāyasmā
paññavāti idha pana bhikkhave puggalo puggalena saddhiṁ
sākacchāyamāno evaṁ jānāti yathā kho imassa āyasmato ummaṅgo
yathā ca abhinīhāro yathā ca pañhasamudācāro paññavā
ayamāyasmā nāyamāyasmā duppañño taṁ kissa hetu tathā hi
ayamāyasmā gambhīrañceva atthapadaṁ udāharati santaṁ paṇītaṁ
atakkāvacaraṁ nipuṇaṁ paṇḍitavedanīyaṁ yañca ayamāyasmā dhammaṁ bhāsati
tassa ca paṭibalo saṅkhittena vā vitthārena vā atthaṁ ācikkhituṁ
desetuṁ paññāpetuṁ paṭṭhapetuṁ vivarituṁ vibhajituṁ uttānīkātuṁ paññavā
ayamāyasmā nāyamāyasmā duppaññoti seyyathāpi bhikkhave cakkhumā
puriso udakarahadassa tīre ṭhito passeyya mahantaṁ macchaṁ ummujjamānaṁ
tassa evamassa yathā kho imassa macchassa ummaṅgo yathā ca
ūmighāto yathā ca vegāyitattaṁ mahanto ayaṁ maccho nāya
maccho parittoti evameva kho bhikkhave puggalo puggalena saddhiṁ
sākacchāyamāno evaṁ jānāti yathā kho imassa āyasmato ummaṅgo
.pe. Paññavā ayamāyasmā nāyamāyasmā duppaññoti
sākacchāya bhikkhave paññā veditabbā sā ca kho dīghena addhunā
na ittaraṁ manasikarotā no amanasikārā paññavatā no duppaññenāti
Iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ. Imāni kho
bhikkhave cattāri ṭhānāni imehi catūhi ṭhānehi veditabbānīti.

[193] Ekaṁ samayaṁ bhagavā vesāliyaṁ viharati mahāvane
kūṭāgārasālāyaṁ. Athakho bhaddiyo licchavi yena bhagavā tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi ekamantaṁ
nisinno kho bhaddiyo licchavi bhagavantaṁ etadavoca sutaṁ metaṁ bhante
māyāvī samaṇo gotamo āvaṭṭanimāyaṁ jānāti yāya aññatitthiyānaṁ
sāvake āvaṭṭetīti ye te bhante evamāhaṁsu māyāvī samaṇo
gotamo āvaṭṭanimāyaṁ jānāti yāya aññatitthiyānaṁ sāvake
āvaṭṭetīti kacci te bhante bhagavato vuttavādino na ca bhagavantaṁ
abhūtena abbhācikkhanti dhammassa cānudhammaṁ byākaronti na ca
koci sahadhammiko vādānupāto gārayhaṁ ṭhānaṁ āgacchati anabbhakkhātukāmā
hi mayaṁ bhante bhagavantanti. Etha tumhe bhaddiya mā
anussavena mā paramparāya mā itikirāya mā piṭakasampadānena mā
takkahetu mā nayahetu mā ākāraparivitakkena mā diṭṭhinijjhānakkhantiyā
mā bhabbarūpatāya mā samaṇo no garūti yadā tumhe bhaddiya
attanāva jāneyyātha ime dhammā akusalā ime dhammā sāvajjā
ime dhammā viññugarahitā ime dhammā samattā samādinnā
ahitāya dukkhāya saṁvattantīti atha tumhe bhaddiya pajaheyyātha taṁ
kiṁ maññatha bhaddiya lobho purisassa ajjhattaṁ uppajjamāno uppajjati
Hitāya vā ahitāya vāti. Ahitāya bhante. Luddho
panāyaṁ bhaddiya purisapuggalo lobhena abhibhūto pariyādiṇṇacitto pāṇaṁpi
hanati adinnaṁpi ādiyati paradāraṁpi gacchati musāpi bhaṇati paraṁpi
tathattāya samādapeti yaṁsa hoti dīgharattaṁ ahitāya dukkhāyāti.
Evaṁ bhante. Taṁ kiṁ maññatha bhaddiya doso ... Moho ... Sārambho
purisassa ajjhattaṁ uppajjamāno uppajjati hitāya vā ahitāya vāti.
Ahitāya bhante. Sārambho panāyaṁ bhaddiya purisapuggalo sārambhena
abhibhūto pariyādiṇṇacitto pāṇaṁpi hanati adinnaṁpi ādiyati paradāraṁpi
gacchati musāpi bhaṇati paraṁpi tathattāya samādapeti yaṁsa hoti
dīgharattaṁ ahitāya dukkhāyāti. Evaṁ bhante. Taṁ kiṁ maññatha
bhaddiya ime dhammā kusalā vā akusalā vāti. Akusalā bhante.
Sāvajjā vā anavajjā vāti. Sāvajjā bhante. Viññugarahitā
vā viññupasatthā vāti. Viññugarahitā bhante. Samattā samādinnā
ahitāya dukkhāya saṁvattanti no vā kathaṁ vā ettha hotīti.
Samattā bhante samādinnā ahitāya dukkhāya saṁvattanti evaṁ no
ettha hotīti. Iti kho bhaddiya yaṁ taṁ avocumha etha tumhe
bhaddiya mā anussavena mā paramparāya mā itikirāya mā piṭakasampadānena
mā takkahetu mā nayahetu mā ākāraparivitakkena mā
diṭṭhinijjhānakkhantiyā mā bhabbarūpatāya mā samaṇo no garūti yadā
tumhe bhaddiya attanāva jāneyyātha ime dhammā akusalā ime
Dhammā sāvajjā ime dhammā viññugarahitā ime dhammā samattā
samādinnā ahitāya dukkhāya saṁvattantīti atha tumhe bhaddiya
pajaheyyāthāti iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ etha
tumhe bhaddiya mā anussavena mā paramparāya mā itikirāya mā
piṭakasampadānena mā takkahetu mā nayahetu mā ākāraparivitakkena
mā diṭṭhinijjhānakkhantiyā mā bhabbarūpatāya mā samaṇo no garūti
yadā tumhe bhaddiya attanāva jāneyyātha ime dhammā kusalā
ime dhammā anavajjā ime dhammā viññupasatthā ime dhammā
samattā samādinnā hitāya sukhāya saṁvattantīti atha tumhe bhaddiya
upasampajja vihareyyātha taṁ kiṁ maññatha bhaddiya alobho purisassa
ajjhattaṁ uppajjamāno uppajjati hitāya vā ahitāya vāti. Hitāya
bhante. Aluddho panāyaṁ bhaddiya purisapuggalo lobhena anabhibhūto
apariyādiṇṇacitto neva pāṇaṁ hanati na adinnaṁ ādiyati na paradāraṁ
gacchati na musā bhaṇati paraṁpi tathattāya [1]- samādapeti yaṁsa hoti
dīgharattaṁ hitāya sukhāyāti. Evaṁ bhante. Taṁ kiṁ maññatha bhaddiya
adoso ... Amoho ... Asārambho purisassa ajjhattaṁ uppajjamāno
uppajjati hitāya vā ahitāya vāti. Hitāya bhante. Asārambho
panāyaṁ bhaddiya purisapuggalo sārambhena anabhibhūto apariyādiṇṇacitto
neva pāṇaṁ hanati na adinnaṁ ādiyati na paradāraṁ gacchati na musā
1 Ma. Yu. nasaddo atthi.
Bhaṇati paraṁpi tathattāya [1]- samādapeti yaṁsa hoti dīgharattaṁ hitāya
sukhāya saṁvattatīti. Evaṁ bhante. Taṁ kiṁ maññatha bhaddiya ime
dhammā kusalā vā akusalā vāti. Kusalā bhante. Sāvajjā vā
anavajjā vā. Anavajjā bhante. Viññugarahitā vā viññupasatthā
vāti. Viññupasatthā bhante. Samattā samādinnā hitāya sukhāya
saṁvattanti no vā kathaṁ vā ettha hotīti. Samattā bhante
samādinnā hitāya sukhāya saṁvattanti evaṁ no ettha hotīti.
Iti kho bhaddiya yaṁ taṁ avocumha etha tumhe bhaddiya mā anussavena
mā paramparāya mā itikirāya mā piṭakasampadānena mā takkahetu
mā nayahetu mā ākāraparivitakkena mā diṭṭhinijjhānakkhantiyā mā
bhabbarūpatāya mā samaṇo no garūti yadā tumhe bhaddiya attanāva
jāneyyātha ime dhammā kusalā ime dhammā anavajjā ime
dhammā viññupasatthā ime dhammā samattā samādinnā hitāya
sukhāya saṁvattantīti atha tumhe bhaddiya upasampajja vihareyyāthāti
iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ ye kho te bhaddiya
loke santo sappurisā te sāvakaṁ evaṁ samādapenti ehi tvaṁ
ambho purisa lobhaṁ vineyya vineyya 2 viharāhi lobhaṁ vineyya vineyya 3
viharanto na lobhajaṁ kammaṁ karissasi kāyena vācāya manasā dosaṁ
vineyya vineyya viharāhi dosaṁ vineyya vineyya viharanto na dosajaṁ
1 Ma. Yu. nasaddo atthi. 2-3 Ma. Yu. ayaṁ pāṭho natthi. ito paraṁ īdisameva.
Kammaṁ karissasi kāyena vācāya manasā mohaṁ vineyya vineyya
viharāhi mohaṁ vineyya vineyya viharanto na mohajaṁ kammaṁ karissasi
kāyena vācāya manasā sārambhaṁ vineyya vineyya viharāhi sārambhaṁ
vineyya vineyya viharanto na sārambhajaṁ kammaṁ karissasi kāyena vācāya
manasāti. Evaṁ vutte bhaddiyo licchavi bhagavantaṁ etadavoca abhikkantaṁ
bhante .pe. Upāsakaṁ maṁ bhante bhagavā dhāretu ajjatagge
pāṇupetaṁ saraṇaṁ gatanti. Apinu tāhaṁ bhaddiya evaṁ avacaṁ ehi me
tvaṁ bhaddiya sāvako hohi ahaṁ te satthā bhavissāmīti. No hetaṁ
bhante. Evaṁvādiṁ kho maṁ bhaddiya evamakkhāyiṁ eke samaṇabrāhmaṇā
asatā tucchā musā abhūtena abbhācikkhanti māyāvī samaṇo gotamo
āvaṭṭanimāyaṁ jānāti yāya aññatitthiyānaṁ sāvake āvaṭṭetīti.
Bhaddikā bhante āvaṭṭanimāyā kalyāṇī bhante āvaṭṭanimāyā
piyā me bhante ñātisālohitā imāya āvaṭṭaniyā āvaṭṭeyyuṁ
piyānaṁ me assa ñātisālohitānaṁ dīgharattaṁ hitāya sukhāya sabbe
cepi bhante khattiyā imāya āvaṭṭaniyā āvaṭṭeyyuṁ sabbesampissa
khattiyānaṁ dīgharattaṁ hitāya sukhāya sabbe cepi bhante brāhmaṇā
... Vessā ... Suddā imāya āvaṭṭaniyā āvaṭṭeyyuṁ sabbesampissa
suddānaṁ dīgharattaṁ hitāya sukhāyāti. Evametaṁ bhaddiya evametaṁ
bhaddiya sabbe cepi bhaddiya khattiyā āvaṭṭeyyuṁ akusaladhammappahānāya
kusaladhammupasampadāya sabbesampissa khattiyānaṁ dīgharattaṁ hitāya sukhāya
Sabbe cepi bhaddiya brāhmaṇā ... Vessā ... Suddā āvaṭṭeyyuṁ
akusaladhammappahānāya kusaladhammupasampadāya sabbesampissa suddānaṁ
dīgharattaṁ hitāya sukhāya sadevako cepi bhaddiya loko samārako
sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇi pajā sadevamanussā āvaṭṭeyyuṁ
akusaladhammappahānāya kusaladhammupasampadāya sadevakassa lokassa samārakassa
sabrahmakassa sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya dīgharattaṁ
hitāya sukhāya ime cepi bhaddiya mahāsālā imāya āvaṭṭaniyā
āvaṭṭeyyuṁ akusaladhammappahānāya kusaladhammupasampadāya imesampissa
mahāsālānaṁ dīgharattaṁ hitāya sukhāya sace ceteyyuṁ ko pana
vādo manussabhūtassāti

[194] Ekaṁ samayaṁ āyasmā ānando koḷiyesu viharati sāpugaṁ 1
nāma koḷiyānaṁ nigamo. Athakho sambahulā sāpugiyā koḷiyaputtā
yenāyasmā ānando tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā āyasmantaṁ
ānandaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinne kho [2]-
sāpugiye koḷiyaputte āyasmā ānando etadavoca cattārīmāni
byagghapajjā pārisuddhipadhāniyaṅgāni tena bhagavatā jānatā passatā
arahatā sammāsambuddhena sammadakkhātāni sattānaṁ visuddhiyā sokaparidevānaṁ
samatikkamāya dukkhadomanassānaṁ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya
nibbānassa sacchikiriyāya katamāni cattāri sīlapārisuddhipadhāniyaṅgaṁ
1 Ma. sāmagaṁ. 2 Ma. Yu. te.
Cittapārisuddhipadhāniyaṅgaṁ diṭṭhipārisuddhipadhāniyaṅgaṁ vimuttipārisuddhi-
padhāniyaṅgaṁ. Katamañca byagghapajjā sīlapārisuddhipadhāniyaṅgaṁ idha byagghapajjā
bhikkhu sīlavā hoti .pe. Samādāya sikkhati sikkhāpadesu ayaṁ vuccati
byagghapajjā sīlapārisuddhi iti evarūpaṁ sīlapārisuddhiṁ aparipūraṁ vā
paripūressāmi paripūraṁ vā tattha tattha paññāya anuggahessāmīti yo
tattha chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivāṇī ca sati
ca sampajaññañca idaṁ vuccati byagghapajjā sīlapārisuddhipadhāniyaṅgaṁ.
Katamañca byagghapajjā cittapārisuddhipadhāniyaṅgaṁ idha byagghapajjā
bhikkhu vivicceva kāmehi .pe. Catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati
ayaṁ vuccati byagghapajjā cittapārisuddhi iti evarūpaṁ cittapārisuddhiṁ
aparipūraṁ vā paripūressāmi paripūraṁ vā tattha tattha paññāya anuggahessāmīti
yo tattha chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca
appaṭivāṇī ca sati ca sampajaññañca idaṁ vuccati byagghapajjā
cittapārisuddhipadhāniyaṅgaṁ. Katamañca byagghapajjā diṭṭhipārisuddhipadhāniyaṅgaṁ
idha byagghapajjā bhikkhu idaṁ dukkhanti yathābhūtaṁ pajānāti .pe.
Ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṁ pajānāti ayaṁ vuccati
byagghapajjā diṭṭhipārisuddhi iti evarūpaṁ diṭṭhipārisuddhiṁ aparipūraṁ
vā paripūressāmi paripūraṁ vā tattha tattha paññāya anuggahessāmīti
yo tattha chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivāṇī
ca sati ca sampajaññañca idaṁ vuccati byagghapajjā diṭṭhipārisuddhipadhāniyaṅgaṁ.
Katamañca byagghapajjā vimuttipārisuddhipadhāniyaṅgaṁ
sa kho so byagghapajjā ariyasāvako iminā ca sīlapārisuddhipadhāniyaṅgena
samannāgato iminā ca cittapārisuddhipadhāniyaṅgena samannāgato iminā
ca diṭṭhipārisuddhipadhāniyaṅgena samannāgato rajanīyesu dhammesu cittaṁ
virājeti vimocanīyesu dhammesu cittaṁ vimoceti so rajanīyesu dhammesu
cittaṁ virājetvā vimocanīyesu dhammesu cittaṁ vimocetvā sammāvimuttiṁ
phusati ayaṁ vuccati byagghapajjā vimuttipārisuddhi iti evarūpaṁ
vimuttipārisuddhiṁ aparipūraṁ vā paripūressāmi paripūraṁ vā tattha tattha
paññāya anuggahessāmīti yo tattha chando ca vāyāmo ca ussāho
ca ussoḷhī ca appaṭivāṇī ca sati ca sampajaññañca idaṁ
vuccati byagghapajjā vimuttipārisuddhipadhāniyaṅgaṁ. Imāni kho byagghapajjā
cattāri pārisuddhipadhāniyaṅgāni tena bhagavatā jānatā passatā
arahatā sammāsambuddhena sammadakkhātāni sattānaṁ visuddhiyā sokaparidevānaṁ
samatikkamāya dukkhadomanassānaṁ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya
nibbānassa sacchikiriyāyāti.

[195] Ekaṁ samayaṁ bhagavā sakkesu viharati kapilavatthusmiṁ
nigrodhārāme. Athakho vappo sakko nigaṇṭhasāvako yenāyasmā
mahāmoggallāno tenupasaṅkami upasaṅkamitvā āyasmantaṁ mahāmoggallānaṁ
abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho
vappaṁ sakkaṁ nigaṇṭhasāvakaṁ āyasmā mahāmoggallāno etadavoca
Idhassa vappa kāyena saṁvuto vācāya saṁvuto manasā saṁvuto avijjāvirāgā
vijjuppādā passasi no tvaṁ vappa taṇṭhānaṁ yatonidānaṁ purisaṁ
dukkhavedaniyā āsavā assaveyyuṁ abhisamparāyanti. Passāmahaṁ bhante
taṇṭhānaṁ idhassa bhante pubbe pāpakammaṁ kataṁ avipakkavipākaṁ
tatonidānaṁ purisaṁ dukkhavedaniyā āsavā assaveyyuṁ abhisamparāyanti.
Ayameva kho panāyasmato mahāmoggallānassa vappena sakkena
nigaṇṭhasāvakena saddhiṁ kathā vippakatā hoti. Athakho bhagavā sāyaṇhasamayaṁ
paṭisallānā vuṭṭhito yenupaṭṭhānasālā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
paññatte āsane nisīdi nisajja kho bhagavā āyasmantaṁ
mahāmoggallānaṁ etadavoca kāyanuttha moggallāna etarahi kathāya
sannisinnā kā ca pana vo antarā kathā vippakatāti. Idhāhaṁ
bhante vappaṁ sakkaṁ nigaṇṭhasāvakaṁ etadavocaṁ idhassa vappa kāyena
saṁvuto vācāya saṁvuto manasā saṁvuto avijjāvirāgā vijjuppādā
passasi no tvaṁ vappa taṇṭhānaṁ yatonidānaṁ purisaṁ dukkhavedaniyā
āsavā assaveyyuṁ abhisamparāyanti evaṁ vutte bhante vappo sakko
nigaṇṭhasāvako maṁ etadavoca passāmahaṁ bhante taṇṭhānaṁ idhassa
bhante pubbe pāpakammaṁ kataṁ avipakkavipākaṁ tatonidānaṁ purisaṁ
dukkhavedaniyā āsavā assaveyyuṁ abhisamparāyanti ayaṁ kho no
bhante vappena sakkena nigaṇṭhasāvakena saddhiṁ kathā vippakatā atha
bhagavā anuppattoti. Athakho bhagavā vappaṁ sakkaṁ nigaṇṭhasāvakaṁ
Etadavoca sace kho me tvaṁ vappa anuññeyyaṁ ceva anujāneyyāsi
paṭikkositabbañca paṭikkoseyyāsi yassa ca me bhāsitassa atthaṁ
na jāneyyāsi mameva tatthuttariṁ paṭipuccheyyāsi idaṁ bhante kathaṁ
imassa ko atthoti siyā no ettha kathāsallāpoti. Anuññeyyañcevāhaṁ
bhante bhagavato anujānissāmi paṭikkositabbañca paṭikkosissāmi
yassa cāhaṁ bhagavato bhāsitassa atthaṁ na jānissāmi
bhagavantaṁyevetthuttariṁ paṭipucchissāmi idaṁ bhante kathaṁ imassa
ko atthoti hotu no ettha kathāsallāpoti. Taṁ kiṁ maññasi
vappa ye kāyasamārambhapaccayā uppajjanti āsavā vighātapariḷāhā
kāyasamārambhā paṭiviratassa evaṁsa te āsavā vighātapariḷāhā na
honti so navañca kammaṁ na karoti purāṇañca kammaṁ phussa phussa
byantīkaroti sandiṭṭhikā nijjarā akālikā ehipassikā opanayikā
paccattaṁ veditabbā viññūhi passasi no tvaṁ vappa taṇṭhānaṁ
yatonidānaṁ purisaṁ dukkhavedaniyā āsavā assaveyyuṁ abhisamparāyanti.
No hetaṁ bhante. Taṁ kiṁ maññasi vappa ye vacīsamārambhapaccayā
uppajjanti āsavā vighātapariḷāhā vacīsamārambhā paṭiviratassa evaṁsa
te āsavā vighātapariḷāhā na honti so navañca kammaṁ na karoti
purāṇañca kammaṁ phussa phussa byantīkaroti sandiṭṭhikā nijjarā
akālikā ehipassikā opanayikā paccattaṁ veditabbā viññūhi passasi
no tvaṁ vappa taṇṭhānaṁ yatonidānaṁ purisaṁ dukkhavedaniyā āsavā
Assaveyyuṁ abhisamparāyanti. No hetaṁ bhante. Taṁ kiṁ maññasi
vappa ye manosamārambhapaccayā uppajjanti āsavā vighātapariḷāhā
manosamārambhā paṭiviratassa evaṁsa te āsavā vighātapariḷāhā na
honti so navañca kammaṁ na karoti purāṇañca kammaṁ phussa phussa
byantīkaroti sandiṭṭhikā nijjarā akālikā ehipassikā opanayikā
paccattaṁ veditabbā viññūhi passasi no tvaṁ vappa taṇṭhānaṁ
yatonidānaṁ purisaṁ dukkhavedaniyā āsavā assaveyyuṁ abhisamparāyanti.
No hetaṁ bhante. Taṁ kiṁ maññasi vappa ye avijjāpaccayā uppajjanti
āsavā vighātapariḷāhā avijjāvirāgā vijjuppādā evaṁsa te
āsavā vighātapariḷāhā na honti so navañca kammaṁ na karoti
purāṇañca kammaṁ phussa phussa byantīkaroti sandiṭṭhikā nijjarā
akālikā ehipassikā opanayikā paccattaṁ veditabbā viññūhi passasi
no tvaṁ vappa taṇṭhānaṁ yatonidānaṁ purisaṁ dukkhavedaniyā āsavā
assaveyyuṁ abhisamparāyanti. No hetaṁ bhante. Evaṁ sammāvimuttacittassa
kho vappa bhikkhuno cha satatavihārā adhigatā honti so
cakkhunā rūpaṁ disvā neva sumano hoti na dummano upekkhako
viharati sato sampajāno sotena saddaṁ sutvā ... Ghānena gandhaṁ
ghāyitvā ... Jivhāya rasaṁ sāyitvā ... Kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā ...
Manasā dhammaṁ viññāya neva sumano hoti na dummano upekkhako
viharati suto sampajāno so kāyapariyantikaṁ vedanaṁ vediyamāno
Kāyapariyantikaṁ vedanaṁ vediyāmīti pajānāti jīvitapariyantikaṁ vedanaṁ
vediyamāno jīvitapariyantikaṁ vedanaṁ vediyāmīti pajānāti kāyassa
bhedā uddhaṁ jīvitapariyādānā idheva sabbavedayitāni anabhinanditāni
sītī bhavissantīti pajānāti seyyathāpi vappa thūṇaṁ paṭicca chāyā
paññāyati atha puriso āgaccheyya kuddālapiṭakaṁ ādāya so
taṁ thūṇaṁ mūle chindeyya mūle chetvā palikhaṇeyya palikhaṇitvā
mūlāni uddhareyya antamaso usīranāḷimattānipi so taṁ thūṇaṁ
khaṇḍākhaṇḍikaṁ chindeyya khaṇḍākhaṇḍikaṁ chetvā phāleyya phāletvā
sakalikaṁ kareyya sakalikaṁ karitvā vātātape visoseyya vātātape
visosetvā agginā daheyya agginā dahitvā masiṁ kareyya masiṁ
karitvā mahāvāte vā ophuneyya nadiyā vā sīghasotāya pavāheyya
evaṁ hissa vappa yā thūṇaṁ paṭicca chāyā sā ucchinnamūlā
tālāvatthukatā anabhāvaṁkatā āyatiṁanuppādadhammā evameva kho vappa
evaṁsammāvimuttacittassa bhikkhuno cha satatavihārā adhigatā honti so
cakkhunā rūpaṁ disvā neva sumano hoti na dummano upekkhako viharati
sato sampajāno sotena saddaṁ sutvā ... Ghānena gandhaṁ ghāyitvā ...
Jivhāya rasaṁ sāyitvā ... Kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā ... Manasā dhammaṁ
viññāya neva sumano hoti na dummano upekkhako viharati sato sampajāno
so kāyapariyantikaṁ vedanaṁ vediyamāno kāyapariyantikaṁ vedanaṁ vediyāmīti
pajānāti jīvitapariyantikaṁ vedanaṁ vediyamāno jīvitapariyantikaṁ vedanaṁ
Vediyāmīti pajānāti kāyassa bhedā uddhaṁ jīvitapariyādānā idheva
sabbavedayitāni anabhinanditāni sītī bhavissantīti pajānātīti. Evaṁ
vutte vappo sakko nigaṇṭhasāvako bhagavantaṁ etadavoca seyyathāpi
bhante puriso udayatthiko assapaṇiyaṁ poseyya so udayañceva
nādhigaccheyya uttariñca kilamathassa vighātassa bhāgī assa evameva
kho ahaṁ bhante udayatthiko bāle nigaṇṭhe payirupāsiṁ sohaṁ
udayañceva nādhigacchiṁ uttariñca kilamathassa vighātassa bhāgī ahosiṁ
esāhaṁ bhante ajjatagge yo me bālesu nigaṇṭhesu pasādo taṁ
mahāvāte vā ophunāmi nadiyā vā sīghasotāya pavāhemi abhikkantaṁ
bhante abhikkantaṁ bhante seyyathāpi bhante nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya
paṭicchannaṁ vā vivareyya mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya
andhakāre vā telappajjotaṁ dhāreyya cakkhumanto rūpāni dakkhantīti
evamevaṁ bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito esāhaṁ bhagavantaṁ
saraṇaṁ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṁghañca upāsakaṁ maṁ bhante bhagavā
dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gatanti.

[196] Ekaṁ samayaṁ bhagavā vesāliyaṁ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṁ.
Athakho sāḷho ca licchavi abhayo ca licchavi yena bhagavā
tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu
ekamantaṁ nisinno kho sāḷho licchavi bhagavantaṁ etadavoca santi
bhante eke samaṇabrāhmaṇā dvayena oghassa nittharaṇaṁ
Paññāpenti sīlavisuddhihetu ca tapojigucchāhetu ca idha bhante bhagavā
kimāhāti. Sīlavisuddhiṁ kho ahaṁ sāḷha aññataraṁ sāmaññaṅganti
vadāmi ye te sāḷha samaṇabrāhmaṇā tapojigucchavādā tapojigucchasārā
tapojigucchāllīnā viharanti abhabbā te oghassa nittharaṇāya
yepi te sāḷha samaṇabrāhmaṇā aparisuddhakāyasamācārā
aparisuddhavacīsamācārā aparisuddhamanosamācārā aparisuddhājīvā abhabbā te
ñāṇadassanāya anuttarāya sambodhāya seyyathāpi sāḷha puriso nadiṁ
taritukāmo tiṇhaṁ kuṭhāriṁ ādāya vanaṁ paviseyya so tattha passeyya
mahatiṁ sālalaṭṭhiṁ ujuṁ navaṁ akukkuccakajātaṁ tamenaṁ mūle chindeyya mūle
chetvā agge chindeyya agge chetvā sākhāpalāsaṁ suvisodhitaṁ visodheyya
sākhāpalāsaṁ suvisodhitaṁ visodhetvā kuṭhārīhi taccheyya kuṭhārīhi tacchetvā
vāsīhi taccheyya vāsīhi tacchetvā lekhaṇiyā likheyya lekhaṇiyā
likhitvā pāsāṇaguḷena dhopeyya 1 pāsāṇaguḷena dhopetvā 2 nadiṁ
patāreyya taṁ kiṁ maññasi sāḷha bhabbo nu kho so puriso nadiṁ
taritunti. No hetaṁ bhante. Taṁ kissa hetu. Amu hi bhante
sālalaṭṭhi bahiddhā suparikammakatā anto avisuddhā tassetaṁ pāṭikaṅkhaṁ
sālalaṭṭhi saṁsīdissati puriso anayabyasanaṁ āpajjissatīti. Evameva
kho sāḷha ye te samaṇabrāhmaṇā tapojigucchavādā tapojigucchasārā
tapojigucchāllīnā viharanti abhabbā te oghassa nittharaṇāya yepi
te sāḷha samaṇabrāhmaṇā aparisuddhakāyasamācārā aparisuddhavacīsamācārā
1 Ma. dhoveyya. 2 Ma. dhovetvā.
Aparisuddhamanosamācārā aparisuddhājīvā abhabbā te ñāṇadassanāya
anuttarāya sambodhāya ye ca kho te sāḷha samaṇabrāhmaṇā na
tapojigucchavādā na tapojigucchasārā na tapojigucchāllīnā viharanti bhabbā
te oghassa nittharaṇāya yepi te sāḷha samaṇabrāhmaṇā parisuddhakāyasamācārā
parisuddhavacīsamācārā parisuddhamanosamācārā parisuddhājīvā
bhabbā te ñāṇadassanāya anuttarāya sambodhāya seyyathāpi sāḷha
puriso nadiṁ taritukāmo tiṇhaṁ kuṭhāriṁ ādāya vanaṁ paviseyya so
tattha passeyya mahatiṁ sālalaṭṭhiṁ ujuṁ navaṁ akukkuccakajātaṁ tamenaṁ
mūle chindeyya mūle chetvā agge chindeyya agge chetvā
sākhāpalāsaṁ suvisodhitaṁ visodheyya sākhāpalāsaṁ suvisodhitaṁ visodhetvā
kuṭhārīhi taccheyya kuṭhārīhi tacchetvā vāsīhi taccheyya vāsīhi
tacchetvā nikhādanaṁ ādāya anto suvisodhitaṁ visodheyya anto
suvisodhitaṁ visodhetvā lekhaṇiyā likheyya lekhaṇiyā likhitvā pāsāṇaguḷena
dhopeyya pāsāṇaguḷena dhopetvā nāvaṁ kareyya nāvaṁ katvā
jiyārittaṁ 1 bandheyya jiyārittaṁ 2 bandhitvā nadiṁ patāreyya taṁ kiṁ
maññasi sāḷha bhabbo nu kho so puriso nadiṁ taritunti. Evaṁ
bhante. Taṁ kissa hetu. Amu hi bhante sālalaṭṭhi bahiddhā suparikammakatā
anto suvisuddhā nāvā katā jiyārittaṁ 3 baddhā tassetaṁ pāṭikaṅkhaṁ
nāvā na saṁsīdissati puriso sotthinā pāraṁ gamissatīti. Evameva
1-2-3 Ma. Yu. phiyārittaṁ.
Kho sāḷha ye te samaṇabrāhmaṇā na tapojigucchavādā na tapojigucchasārā
na tapojigucchāllīnā viharanti bhabbā te oghassa nittharaṇāya
yepi te sāḷha samaṇabrāhmaṇā parisuddhakāyasamācārā parisuddhavacīsamācārā
parisuddhamanosamācārā parisuddhājīvā bhabbā te ñāṇadassanāya
anuttarāya sambodhāya. Seyyathāpi sāḷha yodhājīvo bahūni cepi
kaṇḍacittakāni jānāti athakho so tīhi ṭhānehi rājāraho hoti
rājabhoggo rañño aṅgantveva saṅkhaṁ gacchati katamehi tīhi durepātī 1
ca akkhaṇavedhī ca mahato ca kāyassa padāletā seyyathāpi sāḷha
yodhājīvo durepātī 1 evameva kho sāḷha ariyasāvako sammāsamādhi
hoti sammāsamādhi sāḷha ariyasāvako yaṅkiñci rūpaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ
ajjhattaṁ vā bahiddhā vā oḷārikaṁ vā sukhumaṁ vā hīnaṁ
vā paṇītaṁ vā yaṁ dūre santike vā sabbaṁ rūpaṁ netaṁ mama
nesohamasmi na meso attāti evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya
passati yākāci vedanā ... Yākāci saññā ... Yekeci saṅkhārā ...
Yaṅkiñci viññāṇaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ ajjhattaṁ vā bahiddhā vā
oḷārikaṁ vā sukhumaṁ vā hīnaṁ vā paṇītaṁ vā yaṁ dūre santike vā
sabbaṁ viññāṇaṁ netaṁ mama nesohamasmi na meso attāti
evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya passati seyyathāpi sāḷha yodhājīvo
akkhaṇavedhī evameva kho sāḷha ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti
1 Ma. Yu. dūrepātī.
Sammādiṭṭhi sāḷha ariyasāvako idaṁ dukkhanti yathābhūtaṁ pajānāti
.pe. Ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṁ pajānāti seyyathāpi
sāḷha yodhājīvo mahato kāyassa padāletā evameva kho sāḷha
ariyasāvako sammāvimutti hoti sammāvimutti sāḷha ariyasāvako
mahantaṁ avijjākkhandhaṁ padāletīti.

[197] Ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane
anāthapiṇḍikassa ārāme. Athakho mallikā devī yena bhagavā
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi
ekamantaṁ nisinnā kho mallikā devī bhagavantaṁ etadavoca ko nu kho
bhante hetu ko paccayo yena midhekacco mātugāmo dubbaṇṇo ca 1
hoti dūrūpo supāpiko dassanāya daliddo ca hoti appassako
appabhogo appesakkho ca ko pana bhante hetu ko paccayo
yena midhekacco mātugāmo dubbaṇṇo ca hoti dūrūpo supāpiko
dassanāya aḍḍho ca hoti mahaddhano mahābhogo mahesakkho ca
ko nu kho bhante hetu ko paccayo yena midhekacco mātugāmo
abhirūpo ca hoti dassanīyo pāsādiko paramāya vaṇṇapokkharatāya
samannāgato daliddo ca hoti appassako appabhogo appesakkho
ca ko pana bhante hetu ko paccayo yena midhekacco mātugāmo
abhirūpo ca hoti dassanīyo pāsādiko paramāya vaṇṇapokkharatāya
samannāgato aḍḍho ca hoti mahaddhano mahābhogo mahesakkho cāti.
1 Ma. dubbaṇṇā ca hoti durūpā supāpikā .... itoparaṁ idisaṁ ītthīliṅgaṁ hoti.
Idha mallike ekacco mātugāmo kodhano hoti upāyāsabahulo appampi
vutto samāno abhisajjati kuppati byāpajjati patitthīyati kopañca
dosañca appaccayañca pātukaroti so na dātā hoti samaṇassa
vā brāhmaṇassa vā annaṁ pānaṁ vatthaṁ yānaṁ mālāgandhavilepanaṁ
seyyāvasathapadīpeyyaṁ issāmanako kho pana hoti paralābhasakkāragarukāra-
mānanavandanapūjanāsu issati upadussati issaṁ bandhati so ce tato
cuto itthattaṁ āgacchati so yattha yattha paccājāyati dubbaṇṇo
ca hoti dūrūpo supāpiko dassanāya daliddo ca hoti appassako
appabhogo appesakkho ca. Idha pana mallike ekacco mātugāmo kodhano
hoti upāyāsabahulo appampi vutto samāno abhisajjati kuppati byāpajjati
patitthīyati kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti so dātā
hoti samaṇassa vā brāhmaṇassa vā annaṁ pānaṁ vatthaṁ yānaṁ
mālāgandhavilepanaṁ seyyāvasathapadīpeyyaṁ anissāmanako kho pana hoti
paralābhasakkāragarukāramānanavandanapūjanāsu na issati na upadussati na
issaṁ bandhati so ce tato cuto itthattaṁ āgacchati so yattha
yattha paccājāyati dubbaṇṇo ca hoti dūrūpo supāpiko dassanāya
aḍḍho ca hoti mahaddhano mahābhogo mahesakkho ca. Idha pana
mallike ekacco mātugāmo akkodhano hoti anupāyāsabahulo bahumpi
vutto samāno nābhisajjati na kuppati na byāpajjati na patitthīyati
na kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti so na dātā hoti
Samaṇassa vā brāhmaṇassa vā annaṁ pānaṁ vatthaṁ yānaṁ mālāgandhavilepanaṁ
seyyāvasathapadīpeyyaṁ issāmanako kho pana hoti paralābhasakkāra-
garukāramānanavandanapūjanāsu issati upadussati issaṁ bandhati so
ce tato cuto itthattaṁ āgacchati so yattha yattha paccājāyati
abhirūpo ca hoti dassanīyo pāsādiko paramāya vaṇṇapokkharatāya
samannāgato daliddo ca hoti appassako appabhogo appesakkho
ca. Idha pana mallike ekacco mātugāmo akkodhano hoti anupāyāsabahulo
bahumpi vutto samāno nābhisajjati na kuppati na byāpajjati
na patitthīyati na kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti
so dātā hoti samaṇassa vā brāhmaṇassa vā annaṁ pānaṁ vatthaṁ yānaṁ
mālāgandhavilepanaṁ seyyāvasathapadīpeyyaṁ anissāmanako kho pana hoti
paralābhasakkāragarukāramānanavandanapūjanāsu na issati na upadussati na
issaṁ bandhati so ce tato cuto itthattaṁ āgacchati so yattha
yattha paccājāyati abhirūpo ca hoti dassanīyo pāsādiko paramāya
vaṇṇapokkharatāya samannāgato aḍḍho ca hoti mahaddhano mahābhogo
mahesakkho ca. Ayaṁ kho mallike hetu ayaṁ paccayo yena midhekacco
mātugāmo dubbaṇṇo ca hoti dūrūpo supāpiko dassanāya
daliddo ca hoti appassako appabhogo appesakkho ca ayaṁ pana
mallike hetu ayaṁ paccayo yena midhekacco mātugāmo dubbaṇṇo ca
hoti dūrūpo supāpiko dassanāya aḍḍho ca hoti mahaddhano
Mahābhogo mahesakkho ca ayaṁ kho mallike hetu ayaṁ paccayo
yena midhekacco mātugāmo abhirūpo ca hoti dassanīyo pāsādiko
paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato daliddo ca hoti appassako
appabhogo appesakkho ca ayaṁ pana mallike hetu ayaṁ paccayo
yena midhekacco mātugāmo abhirūpo ca hoti dassanīyo pāsādiko
paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato aḍḍho ca hoti mahaddhano
mahābhogo mahesakkho cāti. Evaṁ vutte mallikā devī bhagavantaṁ
etadavoca sā 1 nūnāhaṁ bhante aññāya 2 jātiyā kodhanā ahosiṁ
upāyāsabahulā appampi vuttā samānā abhisajjiṁ kuppiṁ byāpajjiṁ
patitthīyiṁ kopañca dosañca appaccayañca pātvākāsiṁ sāhaṁ bhante
etarahi dubbaṇṇā dūrūpā supāpikā dassanāya sā 3 nūnāhaṁ bhante
aññāya 4 jātiyā adāsiṁ samaṇassa vā brāhmaṇassa vā annaṁ pānaṁ
vatthaṁ yānaṁ mālāgandhavilepanaṁ seyyāvasathapadīpeyyaṁ sāhaṁ bhante
etarahi aḍḍhā mahaddhanā mahābhogā sā 5 nūnāhaṁ bhante aññāya 6
jātiyā anissāmanakā 7 ahosiṁ paralābhasakkāragarukāramānanavandanapūjanāsu
na issiṁ na upadussiṁ na issaṁ bandhiṁ sāhaṁ bhante etarahi
mahesakkhā santi kho pana bhante imasmiṁ rājakule khattiyakaññāpi
brāhmaṇakaññāpi gahapatikaññāpi tāsāhaṁ issarādhipaccaṁ kāremi
esāhaṁ bhante ajjatagge akkodhanā bhavissāmi anupāyāsabahulā bahumpi
1-3-5 Ma. Yu. yannūnāhaṁ. 2-4-6 Ma. Yu. aññaṁ jātiṁ. 7 Ma. Yu. anissāmanikā.
Vuttā samānā nābhisajjissāmi na kuppissāmi na byāpajjissāmi na
patitthīyissāmi na kopañca dosañca appaccayañca pātukarissāmi
dassāmi samaṇassa brāhmaṇassa annaṁ pānaṁ vatthaṁ yānaṁ mālāgandhavilepanaṁ
seyyāvasathapadīpeyyaṁ anissāmanakā bhavissāmi paralābhasakkāra-
garukāramānanavandanapūjanāsu na ississāmi na upadussissāmi
na issaṁ bandhissāmi abhikkantaṁ bhante .pe. Upāsikaṁ maṁ
bhante bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gatanti.

[198] Cattārome bhikkhave puggalā santo saṁvijjamānā lokasmiṁ
katame cattāro idha bhikkhave ekacco puggalo attantapo hoti
attaparitāpanānuyogamanuyutto idha pana bhikkhave ekacco puggalo
parantapo hoti paraparitāpanānuyogamanuyutto idha pana bhikkhave ekacco
puggalo attantapo ca hoti attaparitāpanānuyogamanuyutto parantapo
ca paraparitāpanānuyogamanuyutto idha pana bhikkhave ekacco puggalo
neva attantapo hoti na attaparitāpanānuyogamanuyutto na parantapo
na paraparitāpanānuyogamanuyutto so ca 1 anattantapo aparantapo
diṭṭheva dhamme nicchāto nibbuto sītibhūto sukhapaṭisaṁvedī brahmabhūtena
attanā viharati. Kathañca bhikkhave puggalo attantapo hoti
attaparitāpanānuyogamanuyutto idha bhikkhave ekacco puggalo
acelako hoti muttācāro hatthāvalekhano 2 naehibhadantiko natiṭṭhabhadantiko
1 Ma. neva attantapo. 2 Ma. Yu. hatthāpalekhano.
Nābhihaṭaṁ na uddissakataṁ na nimantanaṁ sādiyati so
na kumbhimukhā paṭiggaṇhāti na kaḷopimukhā paṭiggaṇhāti na eḷakamantaraṁ
na daṇḍamantaraṁ na musalamantaraṁ na dvinnaṁ bhuñjamānānaṁ na
gabbhiniyā na pāyamānāya na purisantaragatāya na saṅkittīsu na yattha
sā upaṭṭhito hoti na yattha makkhikā saṇḍasaṇḍacārinī na macchaṁ
na maṁsaṁ na suraṁ na merayaṁ na thūsodakaṁ pivati so ekāgāriko vā
hoti ekālopiko dvāgāriko vā hoti dvālopiko sattāgāriko
vā hoti sattālopiko ekissāpi dattiyā yāpeti dvīhipi dattīhi
yāpeti sattahipi dattīhi yāpeti ekāhikampi āhāraṁ āhāreti
dvīhikampi āhāraṁ āhāreti sattāhikampi āhāraṁ āhāreti iti
evarūpaṁ aḍḍhamāsikampi pariyāyabhattabhojanānuyogamanuyutto viharati so
sākabhakkhopi hoti sāmākabhakkhopi hoti nivārabhakkhopi hoti daddulabhakkhopi
hoti haṭabhakkhopi hoti kaṇabhakkhopi hoti ācāmabhakkhopi
hoti piññākabhakkhopi hoti tiṇabhakkhopi hoti gomayabhakkhopi
hoti vanamūlaphalāhāro yāpeti pavattaphalabhojī so sāṇānipi dhāreti
masānānipi dhāreti chavadussānipi dhāreti paṁsukūlānipi dhāreti
tirīṭakānipi dhāreti ajinaṁpi dhāreti ajinakkhipaṁpi dhāreti kusacīraṁpi
dhāreti vākacīraṁpi dhāreti phalakacīraṁpi dhāreti kesakambalaṁpi dhāreti
vālakambalaṁpi dhāreti ulūkapakkhaṁpi dhāreti kesamassulocakopi hoti
kesamassulocanānuyogamanuyutto ubbhaṭṭhakopi hoti āsanapaṭikkhitto
Ukkuṭikopi hoti ukkuṭikappadhānamanuyutto kaṇṭakāpassayikopi hoti
kaṇṭakāpassaye seyyaṁ kappeti sāyatatiyakampi udakorohaṇānuyogamanuyutto
viharati iti evarūpaṁ anekavihitaṁ kāyassa ātāpanaparitāpanā-
nuyogamanuyutto viharati evaṁ kho bhikkhave puggalo attantapo
hoti attaparitāpanānuyogamanuyutto. Kathañca bhikkhave puggalo
parantapo hoti paraparitāpanānuyogamanuyutto idha bhikkhave ekacco
puggalo orabbhiko hoti sūkariko sākuṇiko 1 māgaviko luddo macchaghātako
coro coraghātako [2]- bandhanāgāriko ye vā panaññepi keci
kurūrakammantā evaṁ kho bhikkhave puggalo parantapo hoti paraparitāpanā-
nuyogamanuyutto. Kathañca bhikkhave puggalo attantapo ca hoti
attaparitāpanānuyogamanuyutto parantapo ca paraparitāpanānuyogamanuyutto
idha bhikkhave ekacco puggalo rājā vā hoti khattiyo muddhābhisitto
brāhmaṇo vā [3]- mahāsālo so puratthimena nagarassa navaṁ santhāgāraṁ
kārāpetvā kesamassuṁ ohāretvā kharājinaṁ nivāsetvā sappitelena
kāyaṁ abbhañjitvā migavisāṇena piṭṭhiṁ kaṇḍuvamāno [4]- santhāgāraṁ
pavisati saddhiṁ mahesiyā brāhmaṇena ca purohitena so tattha
anantarahitāya bhūmiyā haritupalittāya seyyaṁ kappeti ekissā
gāviyā sarūpavacchāya yaṁ ekasmiṁ thane khīraṁ hoti tena rājā yāpeti
yaṁ dutiyasmiṁ thane khīraṁ hoti tena mahesī yāpeti yaṁ tatiyasmiṁ
thane khīraṁ hoti tena brāhmaṇo purohito yāpeti yaṁ catutthasmiṁ
1 Yu. sākuṇaṭiko. 2 Ma. goghātako. 3 Ma. hoti. 4 Ma. navaṁ.
Thane khīraṁ hoti tena aggiṁ juhati avaseseva vacchako yāpeti
so evamāha ettakā usabhā haññantu yaññatthāya ettakā
vacchatarā haññantu yaññatthāya ettakā vacchatariyo haññantu
yaññatthāya ettakā ajā haññantu yaññatthāya ettakā
urabbhā haññantu yaññatthāya ettakā rukkhā chijjantu yūpatthāya
ettakā dabbā luyantu barihisatthāyāti ye pissa te honti
dāsāti vā pessāti vā kammakarāti vā tepi daṇḍatajjitā
bhayatajjitā assumukhā rudamānā parikammāni karonti evaṁ kho bhikkhave
puggalo attantapo ca hoti attaparitāpanānuyogamanuyutto parantapo
ca paraparitāpanānuyogamanuyutto. Kathañca bhikkhave puggalo neva
attantapo hoti na attaparitāpanānuyogamanuyutto na parantapo na
paraparitāpanānuyogamanuyutto so ca anattantapo aparantapo diṭṭheva
dhamme nicchāto nibbuto sītibhūto sukhapaṭisaṁvedī brahmabhūtena attanā
viharati idha bhikkhave tathāgato loke uppajjati arahaṁ sammāsambuddho
vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā
devamanussānaṁ buddho bhagavā so imaṁ lokaṁ sadevakaṁ samārakaṁ
sabrahmakaṁ sassamaṇabrāhmaṇiṁ pajaṁ sadevamanussaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā
pavedeti so dhammaṁ deseti ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ
pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ
pakāseti taṁ dhammaṁ suṇāti gahapati vā gahapatiputto vā aññatarasmiṁ
Vā kule paccājāto so taṁ dhammaṁ sutvā tathāgate saddhaṁ
paṭilabhati so tena saddhāpaṭilābhena samannāgato iti paṭisañcikkhati
sambādho gharāvāso rajāpatho abbhokāso pabbajjā nayidaṁ
sukaraṁ agāraṁ ajjhāvasatā ekantaparipuṇṇaṁ ekantaparisuddhaṁ saṅkhalikhitaṁ
brahmacariyaṁ carituṁ yannūnāhaṁ kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni
vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajeyyanti so
aparena samayena appaṁ vā bhogakkhandhaṁ pahāya mahantaṁ vā bhogakkhandhaṁ
pahāya appaṁ vā ñātiparivaṭṭaṁ pahāya mahantaṁ vā ñātiparivaṭṭaṁ
pahāya kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā
agārasmā anagāriyaṁ pabbajati so evaṁ pabbajito samāno bhikkhūnaṁ
sikkhāsājīvasamāpanno pāṇātipātaṁ pahāya pāṇātipātā paṭivirato
hoti nihitadaṇḍo nihitasattho lajjī dayāpanno sabbapāṇabhūtahitānukampī
viharati adinnādānaṁ pahāya adinnādānā paṭivirato hoti dinnādāyī
dinnapāṭikaṅkhī athenena sucibhūtena attanā viharati abrahmacariyaṁ
pahāya brahmacārī hoti ārācārī virato methunā gāmadhammā musāvādaṁ
pahāya musāvādā paṭivirato hoti saccavādī saccasandho theto
paccayiko avisaṁvādako lokassa pisuṇaṁ vācaṁ pahāya pisuṇāya
vācāya paṭivirato hoti ito sutvā na amutra akkhātā imesaṁ
bhedāya amutra vā sutvā na imesaṁ akkhātā amūsaṁ bhedāya iti
bhinnānaṁ vā sandhātā sahitānaṁ vā anuppadātā samaggārāmo samaggarato
Samagganandī samaggakaraṇiṁ vācaṁ bhāsitā hoti pharusaṁ vācaṁ
pahāya pharusāya vācāya paṭivirato hoti yā sā vācā nelā
kaṇṇasukhā pemaniyā hadayaṅgamā porī bahujanakantā bahujanamanāpā
tathārūpiṁ vācaṁ bhāsitā hoti samphappalāpaṁ pahāya samphappalāpā
paṭivirato hoti kālavādī bhūtavādī atthavādī dhammavādī vinayavādī
nidhānavatiṁ vācaṁ bhāsitā kālena sāpadesaṁ pariyantavatiṁ atthasañhitaṁ
so bījagāmabhūtagāmasamārambhā paṭivirato hoti ekabhattiko hoti
rattūparato virato vikālabhojanā naccagītavāditavisūkadassanā paṭivirato
hoti mālāgandhavilepanadhāraṇamaṇḍanavibhūsanaṭṭhānā paṭivirato hoti
uccāsayanamahāsayanā paṭivirato hoti jātarūparajatapaṭiggahaṇā paṭivirato
hoti āmakadhaññapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti āmakamaṁsapaṭiggahaṇā
paṭivirato hoti itthīkumārikāpaṭiggahaṇā paṭivirato hoti
dāsīdāsapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti ajeḷakapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti
kukkuṭasūkarapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti hatthigavāssavaḷavapaṭiggahaṇā
paṭivirato hoti khettavatthupaṭiggahaṇā paṭivirato hoti dūteyyapahīnagamanānuyogā
paṭivirato hoti kayavikkayā paṭivirato hoti tulākūṭakaṁsakūṭamānakūṭā
paṭivirato hoti ukkoṭanavañcananikatisāviyogā paṭivirato hoti
chedanavadhabandhaparāmosāalopasahasākārā paṭivirato hoti so santuṭṭho hoti
kāyaparihārakena 1 cīvarena kucchiparihārakena 2 piṇḍapātena yena yeneva
1 Ma. Yu. kāyaparihārikena. 2 Ma. Yu. kucchiparihārikena.
Pakkamati samādāyeva pakkamati seyyathāpi nāma pakkhī sakuṇo
yena yeneva ḍeti sapattabhārova ḍeti evameva bhikkhu santuṭṭho
hoti kāyaparihārakena cīvarena kucchiparihārakena piṇḍapātena yena yeneva
pakkamati samādāyeva pakkamati so iminā ariyena sīlakkhandhena
samannāgato ajjhattaṁ anavajjasukhaṁ paṭisaṁvedeti so cakkhunā rūpaṁ
disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī yatvādhikaraṇamenaṁ
cakkhundriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā
dhammā anvāssaveyyuṁ tassa saṁvarāya paṭipajjati rakkhati cakkhundriyaṁ
cakkhundriye saṁvaraṁ āpajjati sotena saddaṁ sutvā ... Ghānena gandhaṁ
ghāyitvā ... Jivhāya rasaṁ sāyitvā ... Kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā ...
Manasā dhammaṁ viññāya na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī
yatvādhikaraṇamenaṁ manindriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā
akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ tassa saṁvarāya paṭipajjati rakkhati
manindriyaṁ manindriye saṁvaraṁ āpajjati so iminā ariyena indriyasaṁvarena
samannāgato ajjhattaṁ abyāsekasukhaṁ paṭisaṁvedeti so
abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti ālokite vilokite
sampajānakārī hoti sammiñjite pasārite sampajānakārī hoti
saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī hoti asite pīte khāyite
sāyite sampajānakārī hoti uccārapassāvakamme sampajānakārī hoti
gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī
Hoti so iminā ca ariyena sīlakkhandhena samannāgato iminā ca
ariyena indriyasaṁvarena samannāgato iminā ca ariyena satisampajaññena
samannāgato vivittaṁ senāsanaṁ bhajati araññaṁ rukkhamūlaṁ pabbataṁ kandaraṁ
giriguhaṁ susānaṁ vanapatthaṁ abbhokāsaṁ palālapuñjaṁ so pacchābhattaṁ
piṇḍapātapaṭikkanto nisīdati pallaṅkaṁ ābhujitvā ujuṁ kāyaṁ paṇidhāya
parimukhaṁ satiṁ upaṭṭhapetvā so abhijjhaṁ loke pahāya vigatābhijjhena
cetasā viharati abhijjhāya cittaṁ parisodheti byāpādapadosaṁ pahāya
abyāpannacitto viharati sabbapāṇabhūtahitānukampī byāpādapadosā cittaṁ
parisodheti thīnamiddhaṁ pahāya vigatathīnamiddho viharati ālokasaññī
sato sampajāno thīnamiddhā cittaṁ parisodheti uddhaccakukkuccaṁ pahāya
anuddhato viharati ajjhattaṁ vūpasantacitto uddhaccakukkuccā cittaṁ
parisodheti vicikicchaṁ pahāya tiṇṇavicikiccho viharati akathaṁkathī kusalesu
dhammesu vicikicchāya cittaṁ parisodheti so ime pañca nīvaraṇe
pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe vivicceva kāmehi
.pe. Catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati so evaṁ samāhite citte
parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatupakkilese mudubhūte kammaniye
ṭhite āneñjappatte pubbenivāsānussatiñāṇāya cittaṁ abhininnāmeti
so anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati seyyathīdaṁ ekaṁpi
jātiṁ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi
jātiyo dasapi jātiyo vīsaṁpi jātiyo tiṁsaṁpi jātiyo cattāḷīsaṁpi
Jātiyo paññāsaṁpi jātiyo jātisataṁpi jātisahassaṁpi jātisatasahassaṁpi
anekepi saṁvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṁvaṭṭavivaṭṭakappe
amutrāsiṁ evaṁnāmo evaṁgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro
evaṁsukhadukkhapaṭisaṁvedī evamāyupariyanto so tato cuto amutra
udapādiṁ tatrāpāsiṁ evaṁnāmo evaṁgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro
evaṁsukhadukkhapaṭisaṁvedī evamāyupariyanto so tato cuto idhūpapannoti
iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati so evaṁ
samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatupakkilese
mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte sattānaṁ cutūpapātañāṇāya
cittaṁ abhininnāmeti so dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena
satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe
dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti ime
vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannā
gatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṁ upavādakā micchādiṭṭhikā
micchādiṭṭhikammasamādānā te kāyassa bhedā parammaraṇā apāyaṁ duggatiṁ
vinipātaṁ nirayaṁ upapannā ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena
samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā
ariyānaṁ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā
te kāyassa bhedā parammaraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapannāti iti
dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne
Upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate
yathākammūpage satte pajānāti so evaṁ samāhite citte parisuddhe
pariyodāte anaṅgaṇe vigatupakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite
āneñjappatte āsavānaṁ khayañāṇāya cittaṁ abhininnāmeti so idaṁ
dukkhanti yathābhūtaṁ pajānāti ayaṁ dukkhasamudayoti yathābhūtaṁ pajānāti
ayaṁ dukkhanirodhoti yathābhūtaṁ pajānāti ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti
yathābhūtaṁ pajānāti ime āsavāti yathābhūtaṁ pajānāti ayaṁ āsavasamudayoti
yathābhūtaṁ pajānāti ayaṁ āsavanirodhoti yathābhūtaṁ pajānāti
ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṁ pajānāti tassa evaṁ
jānato evaṁ passato kāmāsavāpi cittaṁ vimuccati bhavāsavāpi cittaṁ
vimuccati avijjāsavāpi cittaṁ vimuccati vimuttasmiṁ vimuttamiti
ñāṇaṁ hoti khīṇā jāti vusitaṁ brahmacariyaṁ kataṁ karaṇīyaṁ
nāparaṁ itthattāyāti pajānāti evaṁ kho bhikkhave puggalo neva
attantapo hoti na attaparitāpanānuyogamanuyutto na parantapo na
paraparitāpanānuyogamanuyutto so ca anattantapo aparantapo diṭṭheva
dhamme nicchāto nibbuto sītibhūto sukhapaṭisaṁvedī brahmabhūtena attanā
viharati. Ime kho bhikkhave cattāro puggalā santo saṁvijjamānā
lokasminti.

[199] [1]- Taṇhaṁ vo bhikkhave desessāmi jāliniṁ saṁsaritaṁ 2 visaṭaṁ
visattikaṁ yāya ayaṁ loko uddhasto pariyonaddho tantākulakajāto
1 Ma. bhagavā etadavoca. 2 Ma. Yu. saritaṁ.
Gulāguṇṭhikajāto muñjapabbajabhūto apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ saṁsāraṁ
nātivattati taṁ suṇātha sādhukaṁ manasikarotha bhāsissāmīti. Evaṁ
bhanteti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ. Bhagavā etadavoca
katamā ca sā bhikkhave taṇhā jālinī saṁsaritā visaṭā visattikā
yāya ayaṁ loko uddhasto pariyonaddho tantākulakajāto gulāguṇṭhikajāto
muñjapabbajabhūto apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ saṁsāraṁ nātivattati.
Aṭṭhārasa kho panimāni bhikkhave taṇhāvicaritāni ajjhattikassupādāya
aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni bāhirassupādāya katamāni tāni
aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni ajjhattikassupādāya asmīti bhikkhave sati
itthasmīti hoti evasmīti hoti aññathāsmīti hoti asasmīti
hoti satasmīti hoti santi hoti itthaṁ santi hoti evaṁ
santi hoti aññathā santi hoti api 1 santi hoti api itthaṁ
santi hoti api evaṁ santi hoti api aññathā santi hoti
bhavissanti hoti itthaṁ bhavissanti hoti evaṁ bhavissanti hoti
aññathā bhavissanti hoti imāni aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni
ajjhattikassupādāya. Katamāni aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni bāhirassupādāya
iminā asmīti bhikkhave sati iminā itthasmīti hoti
iminā evasmīti hoti iminā aññathāsmīti hoti iminā
asasmīti hoti iminā satasmīti hoti iminā santi hoti
1 Ma. apihaṁ. Yu. apiha. ito paraṁ īdisameva.
Iminā itthaṁ santi hoti iminā evaṁ santi hoti iminā
aññathā santi hoti iminā api santi hoti iminā api itthaṁ
santi hoti iminā api evaṁ santi hoti iminā api
aññathā santi hoti iminā bhavissanti hoti iminā itthaṁ bhavissanti
hoti iminā evaṁ bhavissanti hoti iminā aññathā bhavissanti
hoti iminā aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni bāhirassupādāya. Iti
aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni ajjhattikassupādāya aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni
bāhirassupādāya iminā vuccanti bhikkhave chattiṁsa taṇhāvicaritāni
iti evarūpāni atītāni chattiṁsa taṇhāvicaritāni anāgatāni
chattiṁsa taṇhāvicaritāni paccuppannāni chattiṁsa taṇhāvicaritāni
[1]- Aṭṭhataṇhāvicaritasataṁ 2 hoti. Ayaṁ kho sā bhikkhave taṇhā jālinī
saṁsaritā 3 visaṭā visattikā yāya ayaṁ loko uddhasto pariyonaddho
tantākulakajāto gulāguṇṭhikajāto muñjapabbajabhūto apāyaṁ duggatiṁ
vinipātaṁ saṁsāraṁ nātivattatīti.