[510] 71 Ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati pubbārāme
migāramātupāsāde. Athakho visākhā migāramātā tadahuposathe yena
bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ
nisīdi ekamantaṁ nisinnaṁ kho visākhaṁ migāramātaraṁ bhagavā etadavoca
handa kuto nu tvaṁ visākhe āgacchasi divā divassāti. Uposathāhaṁ
bhante ajja upavasāmīti. Tayome 1 visākhe uposathā katame tayo
gopālakūposatho nigaṇṭhūposatho ariyūposatho. Kathañca visākhe
gopālakūposatho hoti seyyathāpi visākhe gopālako sāyaṇhasamaye
sāmikānaṁ gāvo niyyādetvā iti paṭisañcikkhati ajja kho gāvo
amusmiñca amusmiñca padese cariṁsu amusmiñca amusmiñca padese
pāniyāni piviṁsu 2 svedāni gāvo amusmiñca amusmiñca padese
carissanti amusmiñca amusmiñca padese pāniyāni pivissantīti
1 Po. Ma. Yu. tayo kho me. 2 Yu. apaṁsu.
Evameva kho visākhe idhekacco uposathiko iti paṭisañcikkhati ahaṁ
khvajja idañcidañca khādanīyaṁ khādiṁ idañcidañca bhojanīyaṁ bhuñjiṁ
svedānāhaṁ idañcidañca khādanīyaṁ khādissāmi idañcidañca bhojanīyaṁ
bhuñjissāmīti so tena lobhena 1 abhijjhāsahagatena cetasā divasaṁ
atināmeti evaṁ kho visākhe gopālakūposatho hoti evaṁ upavuttho
kho visākhe gopālakūposatho na mahapphalo hoti na mahānisaṁso
na mahājutiko na mahāvipphāro. Kathañca visākhe nigaṇṭhūposatho hoti
atthi visākhe nigaṇṭhā nāma samaṇajātikā te sāvakaṁ evaṁ
samādapenti ehi tvaṁ ambho purisa ye puratthimāya disāya pāṇā
paraṁyojanasataṁ tesu daṇḍaṁ nikkhipāhi ye pacchimāya disāya pāṇā
paraṁyojanasataṁ tesu daṇḍaṁ nikkhipāhi ye uttarāya disāya pāṇā
paraṁyojanasataṁ tesu daṇḍaṁ nikkhipāhi ye dakkhiṇāya disāya pāṇā
paraṁyojanasataṁ tesu daṇḍaṁ nikkhipāhīti iti ekaccānaṁ pāṇānaṁ
anuddayāya anukampāya samādapenti ekaccānaṁ pāṇānaṁ nānuddayāya
nānukampāya samādapenti te tadahuposathe sāvakaṁ evaṁ samādapenti
ehi tvaṁ ambho purisa sabbacelāni nikkhipitvā evaṁ vadehi nāhaṁ
kvacini 2 kassaci kiñcanaṁ 3 tasmiṁ na ca mama kvacini kismiñci 4
kiñcanatthīti 5 jānanti kho panassa mātāpitaro ayaṁ amhākaṁ puttoti sopi
jānāti ime mayhaṁ mātāpitaroti jānāti kho panassa
1 Po. Ma. ayaṁ pāṭho natthi. 2 Ma. kvacani. Yu. kuvaci. 3 Ma. kiñcanatasmiṁ.
4 Ma. kvacani katthaci kiñcanatatthīti. 5 Yu. mama kvaci kassaci kiñcanaṁ natthīti.
Puttadāro ayaṁ mayhaṁ bhattāti sopi jānāti ayaṁ mayhaṁ puttadāroti
jānanti kho panassa dāsakammakaraporisā ayaṁ amhākaṁ
ayyoti sopi jānāti ime mayhaṁ dāsakammakaraporisāti iti
yasmiṁ samaye sacce 1 samādapetabbā musāvāde tasmiṁ samaye samādapeti 2
idamassa musāvādasmiṁ vadāmi so tassā rattiyā accayena te
bhoge adinnaṁyeva paribhuñjati idamassa adinnādānasmiṁ vadāmi evaṁ
kho visākhe nigaṇṭhūposatho hoti evaṁ upavuttho kho visākhe
nigaṇṭhūposatho na mahapphalo hoti na mahānisaṁso na mahājutiko na
mahāvipphāro. Kathañca visākhe ariyūposatho hoti upakkiliṭṭhassa
visākhe cittassa upakkamena pariyodapanā hoti kathañca visākhe
upakkiliṭṭhassa cittassa upakkamena pariyodapanā hoti idha visākhe
ariyasāvako tathāgataṁ anussarati itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho
vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi
satthā devamanussānaṁ buddho bhagavāti tassa tathāgataṁ anussarato
cittaṁ pasīdati pāmujjaṁ uppajjati ye cittassa upakkilesā te
pahīyanti seyyathāpi visākhe upakkiliṭṭhassa sīsassa upakkamena
pariyodapanā hoti kathañca visākhe upakkiliṭṭhassa sīsassa
upakkamena pariyodapanā hoti kakkañca paṭicca mattikañca paṭicca
udakañca paṭicca purisassa ca tajjaṁ vāyāmaṁ paṭicca evaṁ kho
visākhe upakkiliṭṭhassa sīsassa upakkamena pariyodapanā hoti evameva
1 Yu. sabbe. 2 Ma. Yu. samādapenti.
Kho visākhe upakkiliṭṭhassa cittassa upakkamena pariyodapanā hoti
kathañca visākhe upakkiliṭṭhassa cittassa upakkamena pariyodapanā
hoti idha visākhe ariyasāvako tathāgataṁ anussarati itipi so
bhagavā .pe. Buddho bhagavāti tassa tathāgataṁ anussarato cittaṁ
pasīdati pāmujjaṁ 1 uppajjati ye cittassa upakkilesā te
pahīyanti ayaṁ vuccati visākhe ariyasāvako brahmūposathaṁ upavasati
brahmunā saddhiṁ saṁvasati brahmañcassa ārabbha cittaṁ pasīdati
pāmujjaṁ uppajjati 1 ye cittassa upakkilesā te pahīyanti evaṁ
kho visākhe upakkiliṭṭhassa cittassa upakkamena pariyodapanā hoti.
Upakkiliṭṭhassa visākhe cittassa upakkamena pariyodapanā hoti
kathañca visākhe upakkiliṭṭhassa cittassa upakkamena pariyodapanā hoti
idha visākhe ariyasāvako dhammaṁ anussarati svākkhāto bhagavatā dhammo
sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko opanayiko 2 paccattaṁ veditabbo
viññūhīti tassa dhammaṁ anussarato cittaṁ pasīdati pāmujjaṁ
uppajjati ye cittassa upakkilesā te pahīyanti seyyathāpi
visākhe upakkiliṭṭhassa kāyassa upakkamena pariyodapanā hoti kathañca
visākhe upakkiliṭṭhassa kāyassa upakkamena pariyodapanā hoti
sottiñca paṭicca cuṇṇañca paṭicca udakañca paṭicca purisassa ca
tajjaṁ vāyāmaṁ paṭicca evaṁ kho visākhe upakkiliṭṭhassa kāyassa
upakkamena pariyodapanā hoti evameva kho visākhe upakkiliṭṭhassa
1 Po. Ma. pāmojjaṁ. ito paraṁ īdisameva. 2 Ma. opaneyyiko.
Cittassa upakkamena pariyodapanā hoti kathañca visākhe upakkiliṭṭhassa
cittassa upakkamena pariyodapanā hoti idha visākhe ariyasāvako
dhammaṁ anussarati svākkhāto bhagavatā dhammo .pe. Veditabbo viññūhīti
tassa dhammaṁ anussarato cittaṁ pasīdati pāmujjaṁ uppajjati ye
cittassa upakkilesā te pahīyanti ayaṁ vuccati visākhe ariyasāvako
dhammūposathaṁ upavasati dhammena saddhiṁ saṁvasati dhammañcassa ārabbha
cittaṁ pasīdati pāmujjaṁ uppajjati ye cittassa upakkilesā te
pahīyanti evaṁ kho visākhe upakkiliṭṭhassa cittassa upakkamena
pariyodapanā hoti. Upakkiliṭṭhassa visākhe cittassa upakkamena
pariyodapanā hoti kathañca visākhe upakkiliṭṭhassa cittassa
upakkamena pariyodapanā hoti idha visākhe ariyasāvako saṅghaṁ anussarati
supaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho ujupaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho
ñāyapaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho sāmīcipaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho
yadidaṁ cattāri purisayugāni aṭṭha purisapuggalā esa
bhagavato sāvakasaṅgho āhuneyyo pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo
anuttaraṁ puññakkhettaṁ lokassāti tassa saṅghaṁ anussarato
cittaṁ pasīdati pāmujjaṁ uppajjati ye cittassa upakkilesā te
pahīyanti seyyathāpi visākhe upakkiliṭṭhassa vatthassa upakkamena
pariyodapanā hoti kathañca visākhe upakkiliṭṭhassa vatthassa
upakkamena pariyodapanā hoti ūsañca 1 paṭicca khārañca paṭicca
1 Po. osañca. Ma. usamañca.
Gomayañca paṭicca udakañca paṭicca purisassa ca tajjaṁ vāyāmaṁ
paṭicca evaṁ kho visākhe upakkiliṭṭhassa vatthassa upakkamena
pariyodapanā hoti evameva kho visākhe upakkiliṭṭhassa cittassa
upakkamena pariyodapanā hoti kathañca visākhe upakkiliṭṭhassa
cittassa upakkamena pariyodapanā hoti idha visākhe ariyasāvako
saṅghaṁ anussarati supaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho ... Anuttaraṁ puññakkhettaṁ
lokassāti tassa saṅghaṁ anussarato cittaṁ pasīdati pāmujjaṁ
uppajjati ye cittassa upakkilesā te pahīyanti ayaṁ vuccati
visākhe ariyasāvako saṅghūposathaṁ upavasati saṅghena saddhiṁ saṁvasati saṅghañcassa
ārabbha cittaṁ pasīdati pāmujjaṁ uppajjati ye cittassa upakkilesā
te pahīyanti evaṁ kho visākhe upakkiliṭṭhassa cittassa upakkamena
pariyodapanā hoti. Upakkiliṭṭhassa visākhe cittassa upakkamena
pariyodapanā hoti kathañca visākhe upakkiliṭṭhassa cittassa
upakkamena pariyodapanā hoti idha visākhe ariyasāvako attano
sīlāni anussarati akhaṇḍāni acchiddāni asabalāni akammāsāni
bhujissāni viññuppasatthāni aparāmatthāni samādhisaṁvattanikāni tassa
sīlaṁ anussarato cittaṁ pasīdati pāmujjaṁ uppajjati ye cittassa
upakkilesā te pahīyanti seyyathāpi visākhe upakkiliṭṭhassa
ādāsassa upakkamena pariyodapanā hoti kathañca visākhe upakkiliṭṭhassa
ādāsassa upakkamena pariyodapanā hoti telañca
Paṭicca chārikañca paṭicca vālaṇḍukañca paṭicca purisassa ca tajjaṁ
vāyāmaṁ paṭicca evaṁ kho visākhe upakkiliṭṭhassa ādāsassa
upakkamena pariyodapanā hoti evameva kho visākhe upakkiliṭṭhassa
cittassa upakkamena pariyodapanā hoti kathañca visākhe upakkiliṭṭhassa
cittassa upakkamena pariyodapanā hoti idha visākhe ariyasāvako
attano sīlāni anussarati akhaṇḍāni acchiddāni ... Samādhisaṁvattanikāni
tassa sīlaṁ anussarato cittaṁ pasīdati pāmujjaṁ uppajjati ye
cittassa upakkilesā te pahīyanti ayaṁ vuccati visākhe ariyasāvako
sīlūposathaṁ upavasati sīlena saddhiṁ saṁvasati sīlañcassa ārabbha cittaṁ
pasīdati pāmujjaṁ uppajjati ye cittassa upakkilesā te pahīyanti
evaṁ kho visākhe upakkiliṭṭhassa cittassa upakkamena pariyodapanā
hoti. Upakkiliṭṭhassa visākhe cittassa upakkamena pariyodapanā hoti
kathañca visākhe upakkiliṭṭhassa cittassa upakkamena pariyodapanā
hoti idha visākhe ariyasāvako devatā anussarati santi devā
cātummahārājikā santi devā tāvatiṁsā santi devā
yāmā santi devā tusitā santi devā nimmānaratino santi
devā paranimmitavasavattino santi devā brahmakāyikā santi devā
taduttari 1 yathārūpāya saddhāya samannāgatā tā devatā ito cutā
tatthūpapannā mayhaṁpi tathārūpā saddhā saṁvijjati yathārūpena sīlena
samannāgatā tā devatā ito cutā tatthūpapannā mayhaṁpi tathārūpaṁ
1 Ma. tatuttari. Yu. tatuttariṁ.
Sīlaṁ saṁvijjati yathārūpena sutena samannāgatā tā devatā ito
cutā tatthūpapannā mayhaṁpi tathārūpaṁ sutaṁ saṁvijjati yathārūpena cāgena
samannāgatā tā devatā ito cutā tatthūpapannā mayhaṁpi tathārūpo
cāgo saṁvijjati yathārūpāya paññāya samannāgatā tā devatā
ito cutā tatthūpapannā mayhaṁpi tathārūpā paññā saṁvijjatīti
tassa attano ca tāsañca devatānaṁ saddhañca sīlañca sutañca cāgañca
paññañca anussarato cittaṁ pasīdati pāmujjaṁ uppajjati ye
cittassa upakkilesā te pahīyanti seyyathāpi visākhe upakkiliṭṭhassa
jātarūpassa upakkamena pariyodapanā hoti kathañca visākhe upakkiliṭṭhassa
jātarūpassa upakkamena pariyodapanā hoti ukkañca
paṭicca loṇañca paṭicca geruñca paṭicca nāḷisaṇḍāsañca paṭicca
purisassa ca tajjaṁ vāyāmaṁ paṭicca evaṁ kho visākhe upakkiliṭṭhassa
jātarūpassa upakkamena pariyodapanā hoti evameva kho visākhe
upakkiliṭṭhassa cittassa upakkamena pariyodapanā hoti kathañca
visākhe upakkiliṭṭhassa cittassa upakkamena pariyodapanā hoti idha
visākhe ariyasāvako devatā anussarati santi devā cātummahārājikā
santi devā tāvatiṁsā .pe. Santi devā brahmakāyikā santi
devā taduttari yathārūpāya saddhāya samannāgatā tā devatā ito
cutā tatthūpapannā mayhaṁpi tathārūpā saddhā saṁvijjati yathārūpena
sīlena ... Sutena ... Cāgena ... Paññāya samannāgatā tā devatā ito
Cutā tatthūpapannā mayhaṁpi tathārūpā paññā saṁvijjatīti tassa
attano ca tāsañca devatānaṁ saddhañca sīlañca sutañca cāgañca
paññañca anussarato cittaṁ pasīdati pāmujjaṁ uppajjati ye
cittassa upakkilesā te pahīyanti ayaṁ vuccati visākhe ariyasāvako
devatūposathaṁ upavasati devatāhi saddhiṁ saṁvasati devatā cassa ārabbha
cittaṁ pasīdati pāmujjaṁ uppajjati ye cittassa upakkilesā te
pahīyanti evaṁ kho visākhe upakkiliṭṭhassa cittassa upakkamena
pariyodapanā hoti. Sa kho so visākhe ariyasāvako iti paṭisañcikkhati
yāvajīvaṁ arahanto pāṇātipātaṁ pahāya pāṇātipātā paṭiviratā
nihitadaṇḍā nihitasatthā lajjī dayāpannā sabbapāṇabhūtahitānukampī
viharanti ahampajja imañca rattiṁ imañca divasaṁ pāṇātipātaṁ
pahāya pāṇātipātā paṭivirato nihitadaṇḍo nihitasattho lajjī
dayāpanno sabbapāṇabhūtahitānukampī viharāmi imināpi aṅgena arahataṁ
anukaromi uposatho ca me upavuttho bhavissati. Yāvajīvaṁ arahanto
adinnādānaṁ pahāya adinnādānā paṭiviratā dinnādāyī dinnapāṭikaṅkhī
athenena sucibhūtena attanā viharanti ahampajja imañca rattiṁ
imañca divasaṁ adinnādānaṁ pahāya adinnādānā paṭivirato dinnādāyī
dinnapāṭikaṅkhī athenena sucibhūtena attanā viharāmi imināpi aṅgena
arahataṁ anukaromi uposatho ca me upavuttho bhavissati. Yājīvaṁ arahanto
abrahmacariyaṁ pahāya brahmacārī ārācārī 1 viratā methunā gāmadhammā
1 Yu. anācārī.
Ahampajja imañca rattiṁ imañca divasaṁ abrahmacariyaṁ pahāya brahmacārī
ārācārī virato methunā gāmadhammā imināpi aṅgena arahataṁ anukaromi
uposatho ca me upavuttho bhavissati. Yāvajīvaṁ arahanto musāvādaṁ
pahāya musāvādā paṭiviratā saccavādī saccasandhā thetā paccayikā
avisaṁvādakā lokassa ahampajja imañca rattiṁ imañca divasaṁ musāvādaṁ
pahāya musāvādā paṭivirato saccavādī saccasandho theto paccayiko
avisaṁvādako lokassa imināpi aṅgena arahataṁ anukaromi uposatho
ca me upavuttho bhavissati. Yāvajīvaṁ arahanto surāmerayamajjapamādaṭṭhānaṁ
pahāya surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭiviratā ahampajja imañca rattiṁ
imañca divasaṁ surāmerayamajjapamādaṭṭhānaṁ pahāya surāmerayamajjapamādaṭṭhānā
paṭivirato imināpi aṅgena arahataṁ anukaromi uposatho ca me
upavuttho bhavissati. Yāvajīvaṁ arahanto ekabhattikā rattūparatā viratā
vikālabhojanā ahampajja imañca rattiṁ imañca divasaṁ ekabhattiko
rattūparato virato vikālabhojanā imināpi aṅgena arahataṁ anukaromi
uposatho ca me upavuttho bhavissati. Yāvajīvaṁ arahanto
naccagītavāditavisūkadassanā mālāgandhavilepanadhāraṇamaṇḍanavibhūsanaṭṭhānā
paṭiviratā ahampajja imañca rattiṁ imañca divasaṁ naccagītavāditavisūkadassanā
mālāgandhavilepanadhāraṇamaṇḍanavibhūsanaṭṭhānā paṭivirato imināpi aṅgena
arahataṁ anukaromi uposatho ca me upavuttho bhavissati. Yāvajīvaṁ
arahanto uccāsayanamahāsayanaṁ pahāya uccāsayanamahāsayanā paṭiviratā
Nīcaseyyaṁ kappenti mañcake vā tiṇasanthārake vā ahampajja
imañca rattiṁ imañca divasaṁ uccāsayanamahāsayanaṁ pahāya uccāsayanamahāsayanā
paṭivirato nīcaseyyaṁ kappemi mañcake vā tiṇasanthārake vā
imināpi aṅgena arahataṁ anukaromi uposatho ca me upavuttho
bhavissatīti. Evaṁ kho visākhe ariyūposatho hoti evaṁ upavuttho
kho visākhe ariyūposatho mahapphalo hoti mahānisaṁso mahājutiko
mahāvipphāro kīvamahapphalo hoti kīvamahānisaṁso kīvamahājutiko
kīvamahāvipphāro seyyathāpi visākhe yo imesaṁ soḷasannaṁ mahājanapadānaṁ
pahūtasattaratanānaṁ 1 issariyādhipaccaṁ 2 rajjaṁ kāreyya seyyathīdaṁ aṅgānaṁ
magadhānaṁ kāsīnaṁ kosalānaṁ vajjīnaṁ mallānaṁ cetīnaṁ vaṁsānaṁ kurūnaṁ pañcālānaṁ
macchānaṁ surasenānaṁ assakānaṁ avantīnaṁ gandhārānaṁ kambojānaṁ
aṭṭhaṅgasamannāgatassa uposathassa etaṁ 3 kalaṁ nāgghati soḷasiṁ taṁ kissa
hetu kapaṇaṁ visākhe mānusakaṁ rajjaṁ dibbaṁ sukhaṁ upanidhāya yāni
visākhe mānusakāni paññāsa vassāni cātummahārājikānaṁ devānaṁ
eso eko rattindivo tāya rattiyā tiṁsarattiyo māso tena
māsena dvādasamāsiyo saṁvaccharo tena saṁvaccharena dibbāni pañca
vassasatāni cātummahārājikānaṁ devānaṁ āyuppamāṇaṁ ṭhānaṁ kho panetaṁ
visākhe vijjati yaṁ idhekacco itthī vā puriso vā aṭṭhaṅgasamannāgataṁ
uposathaṁ upavasitvā kāyassa bhedā parammaraṇā cātummahārājikānaṁ
1 Yu. pahūtamahāsattaratanānaṁ. 2 Yu. issarādhipaccaṁ. 3 Yu. ekaṁ kalaṁ.
Devānaṁ sahabyataṁ upapajjeyya idaṁ kho panetaṁ visākhe sandhāya
bhāsitaṁ kapaṇaṁ mānusakaṁ rajjaṁ dibbaṁ sukhaṁ upanidhāya. Yaṁ visākhe
mānusakaṁ vassasataṁ tāvatiṁsānaṁ devānaṁ eso eko rattindivo tāya
rattiyā tiṁsarattiyo māso tena māsena dvādasamāsiyo saṁvaccharo
tena saṁvaccharena dibbaṁ vassasahassaṁ tāvatiṁsānaṁ devānaṁ āyuppamāṇaṁ
ṭhānaṁ kho panetaṁ visākhe vijjati yaṁ idhekacco itthī vā puriso
vā aṭṭhaṅgasamannāgataṁ uposathaṁ upavasitvā kāyassa bhedā parammaraṇā
tāvatiṁsānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjeyya idaṁ kho panetaṁ visākhe
sandhāya bhāsitaṁ kapaṇaṁ mānusakaṁ rajjaṁ dibbaṁ sukhaṁ upanidhāya. Yāni
visākhe mānusakāni dve vassasatāni yāmānaṁ devānaṁ eso eko
rattindivo tāya rattiyā tiṁsarattiyo māso tena māsena dvādasamāsiyo
saṁvaccharo tena saṁvaccharena dibbāni dve vassasahassāni
yāmānaṁ devānaṁ āyuppamāṇaṁ ṭhānaṁ kho panetaṁ visākhe vijjati
yaṁ idhekacco itthī vā puriso vā aṭṭhaṅgasamannāgataṁ uposathaṁ
upavasitvā kāyassa bhedā parammaraṇā yāmānaṁ devānaṁ sahabyataṁ
upapajjeyya idaṁ kho panetaṁ visākhe sandhāya bhāsitaṁ kapaṇaṁ mānusakaṁ
rajjaṁ dibbaṁ sukhaṁ upanidhāya. Yāni visākhe mānusakāni cattāri vassasatāni
tusitānaṁ devānaṁ eso eko rattindivo tāya rattiyā tiṁsarattiyo
māso tena māsena dvādasamāsiyo saṁvaccharo tena saṁvaccharena
dibbāni cattāri vassasahassāni tusitānaṁ devānaṁ āyuppamāṇaṁ ṭhānaṁ
Kho panetaṁ visākhe vijjati yaṁ idhekacco itthī vā puriso vā
aṭṭhaṅgasamannāgataṁ uposathaṁ upavasitvā kāyassa bhedā parammaraṇā
tusitānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjeyya idaṁ kho panetaṁ visākhe
sandhāya bhāsitaṁ kapaṇaṁ mānusakaṁ rajjaṁ dibbaṁ sukhaṁ upanidhāya. Yāni
visākhe mānusakāni aṭṭha vassasatāni nimmānaratīnaṁ devānaṁ eso
eko rattindivo tāya rattiyā tiṁsarattiyo māso tena māsena
dvādasamāsiyo saṁvaccharo tena saṁvaccharena dibbāni aṭṭha vassasahassāni
nimmānaratīnaṁ devānaṁ āyuppamāṇaṁ ṭhānaṁ kho panetaṁ visākhe vijjati
yaṁ idhekacco itthī vā puriso vā aṭṭhaṅgasamannāgataṁ uposathaṁ
upavasitvā kāyassa bhedā parammaraṇā nimmānaratīnaṁ devānaṁ sahabyataṁ
upapajjeyya idaṁ kho panetaṁ visākhe sandhāya bhāsitaṁ kapaṇaṁ
mānusakaṁ rajjaṁ dibbaṁ sukhaṁ upanidhāya. Yāni visākhe mānusakāni soḷasa
vassasatāni paranimmitavasavattīnaṁ devānaṁ eso eko rattindivo
tāya rattiyā tiṁsarattiyo māso tena māsena dvādasamāsiyo
saṁvaccharo tena saṁvaccharena dibbāni soḷasa vassasahassāni paranimmitavasavattīnaṁ
devānaṁ āyuppamāṇaṁ ṭhānaṁ kho panetaṁ visākhe vijjati
yaṁ idhekacco itthī vā puriso vā aṭṭhaṅgasamannāgataṁ uposathaṁ
upavasitvā kāyassa bhedā parammaraṇā paranimmitavasavattīnaṁ devānaṁ
sahabyataṁ upapajjeyya idaṁ kho panetaṁ visākhe sandhāya bhāsitaṁ
kapaṇaṁ mānusakaṁ rajjaṁ dibbaṁ sukhaṁ upanidhāyāti.
Pāṇaṁ na haññe 1 na cādinnamādiye
musā na bhāse na ca majjapo siyā
abrahmacārā 2 virameyya methunā
rattiṁ na bhuñjeyya vikālabhojanaṁ
mālaṁ na dhāre 3 na ca gandhamācare
mañce chamāyaṁva sayetha santhate
etañhi aṭṭhaṅgikamāhuposathaṁ
buddhena dukkhantagunā pakāsitaṁ.
Cando ca sūro 4 ca ubho sudassanā
obhāsayantā 5 anuyanti yāvatā
tamonudā te pana antalikkhagā
nabhe pabhāsanti disāvirocanā
etamhi yaṁ vijjati antare dhanaṁ
muttā 6 maṇi veḷuriyañca bhaddakaṁ
siṅgisuvaṇṇaṁ athavāpi kāñcanaṁ 7
yaṁ jātarūpaṁ haṭakanti vuccati
aṭṭhaṅgupetassa uposathassa
kallampi te nānubhavanti soḷasiṁ
candappabhā tāragaṇā ca sabbe
tasmā hi nārī ca naro ca sīlavā
1 Po. hane. Yu. hāne. 2 Po. Ma. Yu. abrahmacariyā. 3 Yu. dhāraye.
4 Po. Ma. Yu. suriyo. 5 Po. Ma. Yu. obhāsayaṁ anupariyante. 6 Yu. muttaṁ maṇiṁ ...
7 Po. Ma. Yu. kañcanaṁ.
Aṭṭhaṅgupetaṁ upavassuposathaṁ
puññāni katvāna sukhudrayāni
aninditā saggamupenti ṭhānanti.
Mahāvaggo dutiyo.
Tassuddānaṁ
titthabhayañca venāgo sarabho kesaputtiyo
sāḷho cāpi kathāvatthu titthiyā mūluposathoti.
---------
Ānandavaggo tatiyo

[511] 72 Ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane
anāthapiṇḍikassa ārāme. Athakho channo paribbājako yenāyasmā
ānando tenupasaṅkami upasaṅkamitvā āyasmatā ānandena saddhiṁ
sammodi sammodanīyaṁ kathaṁ sārāṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi
ekamantaṁ nisinno kho channo paribbājako āyasmantaṁ ānandaṁ etadavoca
tumhepi āvuso ānanda rāgassa pahānaṁ paññāpetha dosassa
pahānaṁ paññāpetha mohassa pahānaṁ paññāpethāti. Mayaṁ kho
āvuso rāgassa pahānaṁ paññāpema dosassa pahānaṁ paññāpema
mohassa pahānaṁ paññāpemāti. Kiṁ pana tumhe āvuso rāge
ādīnavaṁ disvā rāgassa pahānaṁ paññāpetha kiṁ dose ādīnavaṁ
disvā dosassa pahānaṁ paññāpetha kiṁ mohe ādīnavaṁ disvā mohassa
Pahānaṁ paññāpethāti. Ratto kho āvuso rāgena abhibhūto
pariyādinnacitto attabyābādhāyapi ceteti parabyābādhāyapi ceteti
ubhayabyābādhāyapi ceteti cetasikaṁpi dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti rāge
pahīne neva attabyābādhāya ceteti na parabyābādhāya ceteti na
ubhayabyābādhāya ceteti na cetasikaṁ dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti
ratto kho āvuso rāgena abhibhūto pariyādinnacitto kāyena duccaritaṁ
carati vācāya duccaritaṁ carati manasā duccaritaṁ carati rāge
pahīne neva kāyena duccaritaṁ carati na vācāya duccaritaṁ carati na
manasā duccaritaṁ carati ratto kho āvuso rāgena abhibhūto
pariyādinnacitto attatthaṁpi yathābhūtaṁ nappajānāti paratthaṁpi yathābhūtaṁ
nappajānāti ubhayatthaṁpi yathābhūtaṁ nappajānāti rāge pahīne attatthaṁpi
yathābhūtaṁ pajānāti paratthaṁpi yathābhūtaṁ pajānāti ubhayatthaṁpi yathābhūtaṁ
pajānāti rāgo kho āvuso andhakaraṇo acakkhukaraṇo aññāṇakaraṇo
paññānirodhiko vighātapakkhiko anibbānasaṁvattaniko duṭṭho kho
āvuso .pe. Mūḷho kho āvuso mohena abhibhūto pariyādinnacitto
attabyābādhāyapi ceteti parabyābādhāyapi ceteti ubhayabyābādhāyapi
ceteti cetasikaṁpi dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti mohe pahīne neva
attabyābādhāya ceteti na parabyābādhāya ceteti na ubhayabyābādhāya
ceteti na cetasikaṁ dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti mūḷho kho āvuso
mohena abhibhūto pariyādinnacitto kāyena duccaritaṁ carati vācāya
Duccaritaṁ carati manasā duccaritaṁ carati mohe pahīne neva kāyena
duccaritaṁ carati na vācāya duccaritaṁ carati na manasā duccaritaṁ carati
mūḷho kho āvuso mohena abhibhūto pariyādinnacitto attatthaṁpi yathābhūtaṁ
nappajānāti paratthaṁpi yathābhūtaṁ nappajānāti ubhayatthaṁpi yathābhūtaṁ
nappajānāti mohe pahīne attatthaṁpi yathābhūtaṁ pajānāti paratthaṁpi
yathābhūtaṁ pajānāti ubhayatthaṁpi yathābhūtaṁ pajānāti moho kho āvuso
andhakaraṇo acakkhukaraṇo aññāṇakaraṇo paññānirodhiko vighātapakkhiko
anibbānasaṁvattaniko idaṁ kho mayaṁ āvuso rāge ādīnavaṁ disvā
rāgassa pahānaṁ paññāpema idaṁ dose ādīnavaṁ disvā dosassa
pahānaṁ paññāpema idaṁ mohe ādīnavaṁ disvā mohassa pahānaṁ
paññāpemāti. Atthi panāvuso maggo atthi paṭipadā etassa
rāgassa dosassa mohassa pahānāyāti. Atthāvuso maggo atthi
paṭipadā etassa rāgassa dosassa mohassa pahānāyāti. Katamo
panāvuso maggo katamā paṭipadā etassa rāgassa dosassa mohassa
pahānāyāti. Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo seyyathīdaṁ
sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo
sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi ayaṁ kho āvuso maggo ayaṁ
paṭipadā etassa rāgassa dosassa mohassa pahānāyāti. Bhaddako
[1]- Āvuso maggo bhaddikā paṭipadā etassa rāgassa dosassa mohassa
pahānāya alañca panāvuso ānanda appamādāyāti.
1 Po. Ma. kho.

[512] 73 Ekaṁ samayaṁ āyasmā ānando kosambiyaṁ viharati
ghositārāme. Athakho aññataro ājīvakasāvako gahapati yenāyasmā
ānando tenupasaṅkami upasaṅkamitvā āyasmantaṁ ānandaṁ abhivādetvā
ekamantaṁ nisīdi ekamantaṁ nisinno kho so ājīvakasāvako gahapati
āyasmantaṁ ānandaṁ etadavoca kesanno bhante ānanda dhammo
svākkhāto ke loke supaṭipannā ke loke sugatāti 1 .
Tenahi gahapati taññevettha paṭipucchissāmi yathā te khameyya tathā
naṁ byākareyyāsi taṁ kiṁ maññasi gahapati ye rāgassa pahānāya
dhammaṁ desenti dosassa pahānāya dhammaṁ desenti mohassa pahānāya
dhammaṁ desenti tesaṁ dhammo svākkhāto no vā kathaṁ vā te
ettha hotīti. Ye bhante rāgassa pahānāya dhammaṁ desenti
dosassa pahānāya dhammaṁ desenti mohassa pahānāya dhammaṁ desenti
tesaṁ dhammo svākkhāto evaṁ me ettha hotīti. Taṁ kiṁ maññasi
gahapati ye rāgassa pahānāya paṭipannā dosassa pahānāya paṭipannā
mohassa pahānāya paṭipannā te loke supaṭipannā no vā kathaṁ
vā te ettha hotīti. Ye bhante rāgassa pahānāya paṭipannā
dosassa pahānāya paṭipannā mohassa pahānāya paṭipannā te
loke supaṭipannā evaṁ me ettha hotīti. Taṁ kiṁ maññasi
gahapati yesaṁ rāgo pahīno ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṁ
gato āyatiṁ anuppādadhammo yesaṁ doso pahīno .pe. Yesaṁ moho
1 Ma. sukatāti. ito paraṁ īdisameva.
Pahīno ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṁ kato āyatiṁ anuppādadhammo
te loke sugatā no vā kathaṁ vā te ettha hotīti. Yesaṁ
bhante rāgo pahīno ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṁ gato
āyatiṁ anuppādadhammo yesaṁ doso pahīno .pe. Yesaṁ moho pahīno
ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṁ gato āyatiṁ anuppādadhammo te
loke sugatā evaṁ me ettha hotīti. Iti kho gahapati tayāvetaṁ 1
byākataṁ ye bhante rāgassa pahānāya dhammaṁ desenti dosassa
pahānāya dhammaṁ desenti mohassa pahānāya dhammaṁ desenti tesaṁ
dhammo svākkhātoti tayāvetaṁ byākataṁ ye bhante rāgassa pahānāya
paṭipannā dosassa pahānāya paṭipannā mohassa pahānāya paṭipannā
te loke supaṭipannāti tayāvetaṁ byākataṁ yesaṁ bhante rāgo
pahīno ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṁ gato āyatiṁ anuppādadhammo
yesaṁ doso pahīno .pe. Yesaṁ moho pahīno ucchinnamūlo tālāvatthukato
anabhāvaṁ gato āyatiṁ anuppādadhammo te loke sugatāti.
Acchariyaṁ bhante abbhutaṁ bhante na ceva nāma sadhammukkaṁsanā
bhavissati na ca paradhammāpasādanā āyataneva dhammadesanā attho
ca vutto attā ca anupanīto tumhe bhante ānanda rāgassa
pahānāya dhammaṁ desetha dosassa pahānāya dhammaṁ desetha mohassa
pahānāya dhammaṁ desetha tumhākaṁ dhammo svākkhāto tumhe bhante
ānanda rāgassa pahānāya paṭipannā dosassa pahānāya paṭipannā
1 Yu. tayācetaṁ. ito paraṁ īdisameva.
Mohassa pahānāya paṭipannā tumhe loke supaṭipannā tumhākaṁ
bhante ānanda rāgo pahīno ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṁ
gato āyatiṁ anuppādadhammo tumhākaṁ doso pahīno .pe. Tumhākaṁ
moho pahīno ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṁ gato
āyatiṁ anuppādadhammo tumhe loke sugatā abhikkantaṁ bhante abhikkantaṁ
bhante seyyathāpi bhante nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya paṭicchannaṁ
vā vivareyya mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya andhakāre vā
telappajjotaṁ dhāreyya cakkhumanto rūpāni dakkhantīti evamevaṁ
ayyena ānandena anekapariyāyena dhammo pakāsito esāhaṁ bhante
ānanda bhagavantaṁ saraṇaṁ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca upāsakaṁ
maṁ ayyo ānando dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gatanti.

[513] 74 Ekaṁ samayaṁ bhagavā sakkesu viharati kapilavatthusmiṁ
nigrodhārāme. Tena kho pana samayena bhagavā gilānā vuṭṭhito hoti
aciravuṭṭhito gelaññā. Athakho mahānāmo sakko yena bhagavā
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi
ekamantaṁ nisinno kho mahānāmo sakko bhagavantaṁ etadavoca dīgharattāhaṁ
bhante bhagavatā evaṁ dhammaṁ desitaṁ ājānāmi samāhitassa ñāṇaṁ
no asamāhitassāti samādhi nu kho bhante pubbe pacchā ñāṇaṁ
udāhu ñāṇaṁ pubbe pacchā samādhīti. Athakho āyasmato
ānandassa etadahosi bhagavā kho gilānā vuṭṭhito aciravuṭṭhito
Gelaññā ayañca mahānāmo sakko bhagavantaṁ atigambhīraṁ pañhaṁ pucchati
yannūnāhaṁ manānāmaṁ sakkaṁ ekamantaṁ apanetvā dhammaṁ deseyyanti.
Athakho āyasmā ānando mahānāmaṁ sakkaṁ bāhāyaṁ gahetvā ekamantaṁ
apanetvā mahānāmaṁ sakkaṁ etadavoca sekhampi kho mahānāma sīlaṁ vuttaṁ
bhagavatā asekhampi sīlaṁ vuttaṁ bhagavatā sekhopi samādhi vutto bhagavatā
asekhopi samādhi vutto bhagavatā sekhāpi paññā vuttā bhagavatā
asekhāpi paññā vuttā bhagavatā katamañca mahānāma sekhaṁ sīlaṁ idha
mahānāma bhikkhu sīlavā hoti .pe. Samādāya sikkhati sikkhāpadesu
idaṁ vuccati mahānāma sekhaṁ sīlaṁ katamo ca mahānāma sekho samādhi
idha mahānāma bhikkhu vivicceva kāmehi .pe. Catutthaṁ jhānaṁ upasampajja
viharati ayaṁ vuccati mahānāma sekho samādhi katamā ca mahānāma
sekhā paññā idha mahānāma bhikkhu idaṁ dukkhanti yathābhūtaṁ
pajānāti .pe. Ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṁ pajānāti
ayaṁ vuccati mahānāma sekhā paññā sa kho so mahānāma ariyasāvako
evaṁ sīlasampanno evaṁ samādhisampanno evaṁ paññāsampanno
āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ
abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati evaṁ kho mahānāma sekhampi
sīlaṁ vuttaṁ bhagavatā asekhampi sīlaṁ vuttaṁ bhagavatā sekhopi samādhi
vutto bhagavatā asekhopi samādhi vutto bhagavatā sekhāpi paññā
vuttā bhagavatā asekhāpi paññā vuttā bhagavatāti.

[514] 75 Ekaṁ samayaṁ āyasmā ānando vesāliyaṁ viharati
mahāvane kūṭāgārasālāyaṁ. Athakho abhayo ca licchavi paṇḍitakumārako ca
licchavi yenāyasmā ānando tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā āyasmantaṁ
ānandaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu ekamantaṁ nisinno kho
abhayo licchavi āyasmantaṁ ānandaṁ etadavoca nigaṇṭho bhante nāṭaputto
sabbaññū sabbadassāvī aparisesaṁ ñāṇadassanaṁ paṭijānāti carato
ca me tiṭṭhato ca suttassa ca jāgarassa ca satataṁ samitaṁ ñāṇadassanaṁ
paccupaṭṭhitanti so purāṇānaṁ kammānaṁ tapasā byantībhāvaṁ
paññāpeti navānaṁ kammānaṁ akaraṇā setughātaṁ iti kammakkhayā
dukkhakkhayo dukkhakkhayā vedanākkhayo vedanākkhayā sabbaṁ dukkhaṁ
nijjiṇṇaṁ bhavissati evametissā sandiṭṭhikāya nijjarāya visuddhiyā
samatikkamo hoti idha bhante bhagavā kimāhāti. Tisso kho imā
abhaya nijjarā visuddhiyo tena bhagavatā jānatā passatā arahatā
sammāsambuddhena sammadakkhātā sattānaṁ visuddhiyā sokaparidevānaṁ samatikkamāya
dukkhadomanassānaṁ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya
katamā tisso idha abhaya bhikkhu sīlavā hoti .pe. Samādāya
sikkhati sikkhāpadesu so navañca kammaṁ na karoti purāṇañca
kammaṁ phussa phussa byantīkaroti sandiṭṭhikā nijjarā akālikā
ehipassikā opanayikā 1 paccattaṁ veditabbā viññūhīti sa kho so
abhaya bhikkhu evaṁ sīlasampanno vivicceva kāmehi .pe. Catutthaṁ jhānaṁ
1 Ma. opaneyyikā. ito paraṁ īdisameva.
Upasampajja viharati so navañca kammaṁ na karoti purāṇañca kammaṁ
phussa phussa byantīkaroti sandiṭṭhikā nijjarā akālikā ehipassikā
opanayikā paccattaṁ veditabbā viññūhīti sa kho so abhaya bhikkhu
evaṁ sīlasampanno evaṁ samādhisampanno āsavānaṁ khayā anāsavaṁ
cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā
upasampajja viharati so navañca kammaṁ na karoti purāṇañca kammaṁ
phussa phussa byantīkaroti sandiṭṭhikā nijjarā akālikā ehipassikā
opanayikā paccattaṁ veditabbā viññūhīti imā kho abhaya tisso
nijjarā visuddhiyo tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena
sammadakkhātā sattānaṁ visuddhiyā sokaparidevānaṁ samatikkamāya
dukkhadomanassānaṁ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa
sacchikiriyāyāti. Evaṁ vutte paṇḍitakumārako licchavi abhayaṁ licchaviṁ
etadavoca kimpana tvaṁ samma abhaya āyasmato ānandassa subhāsitaṁ
subhāsitato nābbhanumodasīti. Kyāhaṁ samma [1]- āyasmato ānandassa
subhāsitaṁ subhāsitato nābbhanumodissāmi muddhāpi tassa vipateyya yo
āyasmato ānandassa subhāsitaṁ subhāsitato nābbhanumodeyyāti.

[515] 76 Athakho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi ekamantaṁ nisinnaṁ
kho āyasmantaṁ ānandaṁ bhagavā etadavoca yaṁ 2 ānanda anukampeyyātha
ye ca sotabbaṁ maññeyyuṁ mittā vā amaccā vā ñātī
1 Ma. paṇḍitakumāraka. 2 Ma. ye.
Vā sālohitā vā te vo ānanda tīsu ṭhānesu samādapetabbā
nivesetabbā patiṭṭhāpetabbā katamesu tīsu buddhe aveccappasāde
samādapetabbā nivesetabbā patiṭṭhāpetabbā itipi so bhagavā arahaṁ
sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi
satthā devamanussānaṁ buddho bhagavāti dhamme aveccappasāde
samādapetabbā nivesetabbā patiṭṭhāpetabbā svākkhāto
bhagavatā dhammo sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko opanayiko paccattaṁ
veditabbo viññūhīti saṅghe aveccappasāde samādapetabbā nivesetabbā
patiṭṭhāpetabbā supaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho ujupaṭipanno
bhagavato sāvakasaṅgho ñāyapaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho sāmīcipaṭipanno
bhagavato sāvakasaṅgho yadidaṁ cattāri purisayugāni aṭṭha
purisapuggalā esa bhagavato sāvakasaṅgho āhuneyyo pāhuneyyo
dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo anuttaraṁ puññakkhettaṁ lokassāti siyā
ānanda catunnaṁ mahābhūtānaṁ aññathattaṁ paṭhavidhātuyā āpodhātuyā tejodhātuyā
vāyodhātuyā na tveva buddhe aveccappasādena samannāgatassa
ariyasāvakassa siyā aññathattaṁ tatridaṁ aññathattaṁ so vatānanda
buddhe aveccappasādena samannāgato ariyasāvako nirayaṁ vā tiracchānayonī
vā pettivisayaṁ vā upapajjissatīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati siyā
ānanda catunnaṁ mahābhūtānaṁ aññathattaṁ paṭhavidhātuyā āpodhātuyā tejodhātuyā
vāyodhātuyā na tveva dhamme .pe. Na tveva saṅghe
Aveccappasādena samannāgatassa ariyasāvakassa siyā aññathattaṁ tatridaṁ
aññathattaṁ so vatānanda saṅghe aveccappasādena samannāgato
ariyasāvako nirayaṁ vā tiracchānayoniṁ vā pettivisayaṁ vā upapajjissatīti
netaṁ ṭhānaṁ vijjati yaṁ 1 ānanda anukampeyyātha ye ca sotabbaṁ
maññeyyuṁ mittā vā amaccā vā ñātī vā sālohitā vā te
vo ānanda imesu tīsu ṭhānesu samādapetabbā nivesetabbā
patiṭṭhāpetabbāti.

[516] 77 Athakho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi ekamantaṁ nisinno
kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca bhavo bhavoti bhante
vuccati kittāvatā nu kho bhante bhavo hotīti. Kāmadhātuvepakkañca
ānanda kammaṁ nābhavissa api nu kho kāmabhavo paññāyethāti.
No hetaṁ bhante. Iti kho ānanda kammaṁ khettaṁ viññāṇaṁ bījaṁ
taṇhā sineho avijjānīvaraṇānaṁ sattānaṁ taṇhāsaññojanānaṁ hīnāya
dhātuyā viññāṇaṁ patiṭṭhitaṁ evaṁ āyatiṁ punabbhavābhinibbatti hoti
rūpadhātuvepakkañca ānanda kammaṁ nābhavissa api nu kho rūpabhavo
paññāyethāti. No hetaṁ bhante. Iti kho ānanda kammaṁ khettaṁ
viññāṇaṁ bījaṁ taṇhā sineho avijjānīvaraṇānaṁ sattānaṁ taṇhāsaññojanānaṁ
majjhimāya dhātuyā viññāṇaṁ patiṭṭhitaṁ evaṁ āyatiṁ punabbhavābhinibbatti
hoti arūpadhātuvepakkañca ānanda kammaṁ nābhavissa
1 Ma. ye.
Api nu kho arūpabhavo paññāyethāti. No hetaṁ bhante. Iti
kho ānanda kammaṁ khettaṁ viññāṇaṁ bījaṁ taṇhāsineho avijjānīvaraṇānaṁ
sattānaṁ taṇhāsaññojanānaṁ paṇītāya dhātuyā viññāṇaṁ
patiṭṭhitaṁ evaṁ āyatiṁ punabbhavābhinibbatti hoti evaṁ kho ānanda
bhavo hotīti.

[517] 78 Athakho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi ekamantaṁ
nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca bhavo bhavoti
bhante vuccati kittāvatā nu kho bhante bhavo hotīti. Kāmadhātuvepakkañca
ānanda kammaṁ nābhavissa api nu kho kāmabhavo
paññāyethāti. No hetaṁ bhante. Iti kho ānanda kammaṁ khettaṁ
viññāṇaṁ bījaṁ taṇhā sineho avijjānīvaraṇānaṁ sattānaṁ taṇhāsaññojanānaṁ
hīnāya dhātuyā cetanā patiṭṭhitā patthanā patiṭṭhitā
evaṁ āyatiṁ punabbhavābhinibbatti hoti rūpadhātuvepakkañca ānanda
kammaṁ nābhavissa api nu kho rūpabhavo paññāyethāti. No hetaṁ
bhante. Iti kho ānanda kammaṁ khettaṁ viññāṇaṁ bījaṁ taṇhā
sineho avijjānīvaraṇānaṁ sattānaṁ taṇhāsaññojanānaṁ majjhimāya dhātuyā
cetanā patiṭṭhitā patthanā patiṭṭhitā evaṁ āyatiṁ punabbhavābhinibbatti
hoti arūpadhātuvepakkañca ānanda kammaṁ nābhavissa api nu kho
arūpabhavo paññāyethāti. No hetaṁ bhante. Iti kho ānanda
Kammaṁ khettaṁ viññāṇaṁ bījaṁ taṇhā sineho avijjānīvaraṇānaṁ
sattānaṁ taṇhāsaññojanānaṁ paṇītāya dhātuyā cetanā patiṭṭhitā
patthanā patiṭṭhitā evaṁ āyatiṁpunabbhavābhinibbatti hoti evaṁ kho
ānanda bhavo hotīti.

[518] 79 Athakho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi ekamantaṁ
nisinnaṁ kho āyasmantaṁ ānandaṁ bhagavā etadavoca sabbaṁ nu kho
ānanda sīlabbataṁ jīvitaṁ brahmacariyaṁ upaṭṭhānasāraṁ saphalanti. Na
khvettha bhante ekaṁsenāti. Tenahānanda vibhajassūti. Yañhissa
bhante sīlabbataṁ jīvitaṁ brahmacariyaṁ upaṭṭhānasāraṁ sevato akusalā dhammā
abhivaḍḍhanti kusalā dhammā parihāyanti evarūpaṁ sīlabbataṁ jīvitaṁ
brahmacariyaṁ upaṭṭhānasāraṁ aphalaṁ yañca khvassa bhante sīlabbataṁ
jīvitaṁ brahmacariyaṁ upaṭṭhānasāraṁ sevato akusalā dhammā parihāyanti
kusalā dhammā abhivaḍḍhanti evarūpaṁ sīlabbataṁ jīvitaṁ brahmacariyaṁ
upaṭṭhānasāraṁ saphalanti. Idamavoca āyasmā ānando samanuñño
satthā ahosi. Athakho āyasmā ānando samanuñño me satthāti
uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi. Athakho
bhagavā acirapakkante āyasmante ānande bhikkhū āmantesi sekho
bhikkhave ānando na ca panassa sulabharūpo samasamo paññāyāti.

[519] 80 Athakho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi ekamantaṁ nisinno
kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca tīṇīmāni bhante
gandhajātāni yesaṁ anuvātaṁyeva gandho gacchati no paṭivātaṁ katamāni
tīṇi mūlagandho sāragandho pupphagandho imāni kho bhante tīṇi
gandhajātāni yesaṁ anuvātaṁyeva gandho gacchati no paṭivātaṁ atthi
nu kho bhante kiñci gandhajātaṁ yassa anuvātampi gandho gacchati
paṭivātampi gandho gacchati anuvātapaṭivātampi gandho gacchatīti.
Atthānanda gandhajātaṁ yassa anuvātampi gandho gacchati paṭivātampi gandho
gacchati anuvātapaṭivātampi gandho gacchatīti. Katamaṁ pana taṁ bhante
gandhajātaṁ yassa anuvātampi gandho gacchati paṭivātampi gandho gacchati
anuvātapaṭivātampi gandho gacchatīti. Idhānanda yasmiṁ gāme vā
nigame vā itthī vā puriso vā buddhaṁ saraṇaṁ gato hoti dhammaṁ
saraṇaṁ gato hoti saṅghaṁ saraṇaṁ gato hoti pāṇātipātā paṭivirato
hoti adinnādānā paṭivirato hoti kāmesu micchācārā paṭivirato
hoti musāvādā paṭivirato hoti surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭivirato
hoti sīlavā hoti kalyāṇadhammo vigatamalamaccherena cetasā agāraṁ
ajjhāvasati muttacāgo payatapāṇi vossaggarato yācayogo dānasaṁvibhāgarato
tassa disāsu samaṇabrāhmaṇā vaṇṇaṁ bhāsanti asukasmiṁ 1
nāma gāme vā nigame vā itthī vā puriso vā buddhaṁ saraṇaṁ gato
1 Po. amukamhi. Ma. amukasmiṁ.
Dhammaṁ saraṇaṁ gato saṅghaṁ saraṇaṁ gato pāṇātipātā paṭivirato
adinnādānā paṭivirato kāmesu micchācārā paṭivirato musāvādā
paṭivirato surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭivirato sīlavā kalyāṇadhammo
vigatamalamaccherena cetasā agāraṁ ajjhāvasati muttacāgo payatapāṇi
vossaggarato yācayogo dānasaṁvibhāgaratoti devatāpissa 1 vaṇṇaṁ bhāsanti
asukasmiṁ nāma gāme vā nigame vā itthī vā puriso vā buddhaṁ
saraṇaṁ gato .pe. Yācayogo dānasaṁvibhāgaratoti idaṁ kho taṁ
ānanda gandhajātaṁ yassa anuvātampi gandho gacchati paṭivātampi
gandho gacchati anuvātapaṭivātampi gandho gacchatīti.
Na pupphagandho paṭivātameti
na candanaṁ tagaramallikā vā
satañca gandho paṭivātameti
sabbā disā sappuriso pavāyatīti.