[500] 61 Athakho saṅgāravo brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodi sammodanīyaṁ kathaṁ sārāṇīyaṁ
1 Yu. so.
Vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi ekamantaṁ nisinno kho saṅgāravo
brāhmaṇo bhagavantaṁ etadavoca mayamassu bho gotama brāhmaṇā
nāma yaññaṁ yajāmapi yajāpemapi tatra bho gotama yo ceva
yaññaṁ 1 yajati yo ca yajāpeti sabbe te anekasārīrikaṁ puññapaṭipadaṁ
paṭipannā honti yadidaṁ yaññādhikaraṇaṁ yo panāyaṁ bho gotama
yassa vā tassa vā kulā agārasmā anagāriyaṁ pabbajito
ekamattānaṁ dameti ekamattānaṁ sameti ekamattānaṁ parinibbāpeti
evamassāyaṁ ekasārīrikā 2 puññapaṭipadā hoti yadidaṁ pabbajjādhikaraṇanti.
Tenahi brāhmaṇa taññevettha paṭipucchissāmi yathā te
khameyya tathā naṁ byākareyyāsi taṁ kiṁ maññasi brāhmaṇa idha
tathāgato loke uppajjati arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno
sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho
bhagavā so evamāha etthāyaṁ maggo ayaṁ paṭipadā yathā
paṭipanno ahaṁ anuttaraṁ brahmacariyogadhaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā
pavedemi etha tumhepi tathā paṭipajjatha yathā paṭipannā tumhepi anuttaraṁ
brahmacariyogadhaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissathāti
iti ayaṁ ceva satthā dhammaṁ deseti pare ca tathattāya paṭipajjanti
tāni kho pana honti anekānipi satāni anekānipi sahassāni anekānipi
satasahassāni taṁ kiṁ maññasi brāhmaṇa iccāyaṁ evaṁ sante ekasārīrikā
vā puññapaṭipadā hoti anekasārīrikā vā yadidaṁ pabbajjādhikaraṇanti.
1 Ma. Yu. ayaṁ pāṭho natthi 2 Ma. Yu. ekasārīrikaṁ puññapaṭipadaṁ paṭipanno hoti.
Iccāyaṁpi bho gotama evaṁ sante anekasārīrikā puññapaṭipadā hoti
yadidaṁ pabbajjādhikaraṇanti. Evaṁ vutte āyasmā ānando saṅgāravaṁ
brāhmaṇaṁ etadavoca imāsaṁ te brāhmaṇa dvinnaṁ paṭipadānaṁ katamā
paṭipadā khamati appaṭṭhatarā ca appasamārambhatarā ca mahapphalatarā ca
mahānisaṁsatarā cāti. Evaṁ vutte saṅgāravo brāhmaṇo āyasmantaṁ
ānandaṁ etadavoca seyyathāpi bhavaṁ gotamo bhavañcānando ete
me pujjā ete me pāsaṁsāti. Dutiyampi kho āyasmā ānando
saṅgāravaṁ brāhmaṇaṁ etadavoca na kho tyāhaṁ brāhmaṇa evaṁ pucchāmi
ke vā te pujjā ke vā te pāsaṁsāti evañca kho tyāhaṁ brāhmaṇa
pucchāmi imāsaṁ te brāhmaṇa dvinnaṁ paṭipadānaṁ katamā paṭipadā khamati
appaṭṭhatarā ca appasamārambhatarā ca mahapphalatarā ca mahānisaṁsatarā cāti.
Dutiyampi kho saṅgāravo brāhmaṇo āyasmantaṁ ānandaṁ etadavoca
seyyathāpi bhavaṁ gotamo bhavañcānando ete me pujjā ete
me pāsaṁsāti. Tatiyampi kho āyasmā ānando saṅgāravaṁ brāhmaṇaṁ
etadavoca na kho tyāhaṁ brāhmaṇa pucchāmi ke vā te pujjā
ke vā te pāsaṁsāti evañca kho tyāhaṁ brāhmaṇa pucchāmi
imāsaṁ te brāhmaṇa dvinnaṁ paṭipadānaṁ katamā paṭipadā khamati
appaṭṭhatarā ca appasamārambhatarā ca mahapphalatarā ca mahānisaṁsatarā cāti.
Tatiyampi kho saṅgāravo brāhmaṇo āyasmantaṁ ānandaṁ etadavoca
seyyathāpi bhavaṁ gotamo bhavañcānando ete me pujjā ete
Me pāsaṁsāti. Athakho bhagavato etadahosi yāvatatiyampi kho saṅgāravo
brāhmaṇo ānandena sahadhammikaṁ pañhaṁ puṭṭho saṁsādeti no vissajjeti
yannūnāhaṁ parimoceyyanti. Athakho bhagavā saṅgāravaṁ brāhmaṇaṁ
etadavoca kānujja brāhmaṇa rājantepure rājaparisāyaṁ sannisinnānaṁ
sannipatitānaṁ antarākathā udapādīti. Ayaṁ khvajja bho gotama rājantepure
rājaparisāyaṁ sannisinnānaṁ sannipatitānaṁ antarākathā udapādi pubbassudaṁ
appatarā ceva bhikkhū ahesuṁ bahutarā ca uttarimanussadhammā
iddhipāṭihāriyaṁ dassesuṁ etarahi kho bahutarā ceva bhikkhū appatarā
ca uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṁ dassentīti ayaṁ khvajja bho
gotama rājantepure rājaparisāyaṁ sannisinnānaṁ sannipatitānaṁ antarākathā
udapādīti. Tīṇi kho imāni brāhmaṇa pāṭihāriyāni katamāni
tīṇi iddhipāṭihāriyaṁ ādesanāpāṭihāriyaṁ anusāsanīpāṭihāriyaṁ.
Katamañca brāhmaṇa iddhipāṭihāriyaṁ idha brāhmaṇa ekacco anekavihitaṁ
iddhividhaṁ paccanubhoti ekopi hutvā bahudhā hoti bahudhāpi hutvā
eko hoti āvibhāvaṁ tirobhāvaṁ tirokuḍḍaṁ tiropākāraṁ tiropabbataṁ
asajjamāno gacchati seyyathāpi ākāse paṭhaviyāpi ummujjanimujjaṁ
karoti seyyathāpi udake udakepi abhijjamāne gacchati seyyathāpi
paṭhaviyā ākāsepi pallaṅkena kamati seyyathāpi pakkhisakuṇo imepi
candimasuriye evaṁmahiddhike evaṁmahānubhāve pāṇinā parimasati parimajjati
yāvabrahmalokāpi kāyena vasaṁ vatteti idaṁ vuccati brāhmaṇa
Iddhipāṭihāriyaṁ. Katamañca brāhmaṇa ādesanāpāṭihāriyaṁ idha
brāhmaṇa ekacco nimittena ādisati evampi te mano itthampi
te mano itipi te cittanti so bahuñcepi ādisati tatheva taṁ
hoti no aññathā idha pana brāhmaṇa ekacco na heva kho
nimittena ādisati apica kho manussānaṁ vā amanussānaṁ vā devatānaṁ
vā saddaṁ sutvā ādisati evampi te mano itthampi te mano
itipi te cittanti so bahuñcepi ādisati tatheva taṁ hoti no
aññathā idha pana brāhmaṇa ekacco na heva kho nimittena
ādisati napi manussānaṁ vā amanussānaṁ vā devatānaṁ vā saddaṁ
sutvā ādisati apica kho vitakkayato vicārayato vitakkavicārasaddaṁ
sutvā ādisati evampi te mano itthampi te mano itipi
te cittanti so bahuñcepi ādisati tatheva taṁ hoti no aññathā
idha pana brāhmaṇa ekacco na heva kho nimittena ādisati napi
manussānaṁ vā amanussānaṁ vā devatānaṁ vā saddaṁ sutvā ādisati
napi vitakkayato vicārayato vitakkavicārasaddaṁ sutvā ādisati apica
kho avitakkaṁ avicāraṁ samādhiṁ samāpannassa cetasā ceto paricca
pajānāti yathā imassa bhoto manosaṅkhārā paṇihitā imassa
cittassa anantarā amunnāma vitakkaṁ vitakkissatīti so bahuñcepi
ādisati tatheva taṁ hoti no aññathā idaṁ vuccati brāhmaṇa
ādesanāpāṭihāriyaṁ. Katamañca brāhmaṇa anusāsanīpāṭihāriyaṁ idha
Brāhmaṇa ekacco evaṁ anusāsati evaṁ vitakketha mā evaṁ
vitakkayittha evaṁ manasikarotha mā evaṁ manasākattha idaṁ pajahatha idaṁ
upasampajja viharathāti idaṁ vuccati brāhmaṇa anusāsanīpāṭihāriyaṁ.
Imāni kho brāhmaṇa tīṇi pāṭihāriyāni. Imesaṁ te brāhmaṇa
tiṇṇaṁ pāṭihāriyānaṁ katamaṁ pāṭihāriyaṁ khamati abhikkantatarañca
paṇītatarañcāti. Tatra bho gotama yamidaṁ 1 pāṭihāriyaṁ idhekacco
anekavihitaṁ iddhividhaṁ paccanubhoti .pe. Yāvabrahmalokāpi kāyena vasaṁ
vattetīti idaṁ bho gotama pāṭihāriyaṁ yo ca 2 naṁ karoti so ca 3
naṁ paṭisaṁvedeti yo ca naṁ karoti tassa 4 ceva taṁ hoti idaṁ me
bho gotama pāṭihāriyaṁ māyāsahadhammarūpaṁ viya khāyati yampidaṁ bho
gotama pāṭihāriyaṁ idhekacco nimittena ādisati evampi te mano
itthampi te mano itipi te cittanti so bahuñcepi ādisati
tatheva taṁ hoti no aññathā idha pana bho gotama ekacco na
heva kho nimittena ādisati apica kho manussānaṁ vā amanussānaṁ
vā devatānaṁ vā saddaṁ sutvā ādisati ... Napi manusasānaṁ vā amanussānaṁ
vā devatānaṁ vā saddaṁ sutvā ādisati apica kho vitakkayato vicārayato
vitakkavicārasaddaṁ sutvā ādisati ... Napi vitakkayato vicārayato
vitakkavicārasaddaṁ sutvā ādisati apica kho avitakkaṁ avicāraṁ
samādhiṁ samāpannassa cetasā ceto paricca pajānāti yathā imassa
bhoto manosaṅkhārā paṇihitā imassa cittassa anantarā amunnāma
1 Po. Ma. yadidaṁ 2-3 Ma. va.. ito paraṁ īdisameva. 4 Ma. tasseva.
Vitakkaṁ vitakkissatīti so bahuñcepi ādisati tatheva taṁ hoti no
aññathāti idampi bho gotama pāṭihāriyaṁ yo ca naṁ karoti
so ca naṁ paṭisaṁvedeti yo ca naṁ karoti tassa ceva taṁ hoti
idampi me bho gotama pāṭihāriyaṁ māyāsahadhammarūpaṁ viya khāyati yañca
kho idaṁ bho gotama pāṭihāriyaṁ idhekacco evaṁ anusāsati evaṁ
vitakketha mā evaṁ vitakkayittha evaṁ manasikarotha mā evaṁ
manasākattha idaṁ pajahatha idaṁ upasampajja viharathāti idaṁ me bho
gotama pāṭihāriyaṁ khamati imesaṁ tiṇṇaṁ pāṭihāriyānaṁ abhikkantatarañca
paṇītatarañca. Acchariyaṁ bho gotama abbhutaṁ bho gotama yāva
subhāsitañcidaṁ bhotā gotamena imehi ca mayaṁ tīhi pāṭihāriyehi
samannāgataṁ bhavantaṁ gotamaṁ dhārema bhavañhi gotamo anekavihitaṁ
iddhividhaṁ paccanubhoti .pe. Yāvabrahmalokāpi kāyena vasaṁ vatteti
bhavañhi gotamo avitakkaṁ avicāraṁ samādhiṁ samāpannassa cetasā ceto
paricca pajānāti yathā imassa bhoto manosaṅkhārā paṇihitā
imassa cittassa anantarā amunnāma vitakkaṁ vitakkissatīti bhavañhi
gotamo evaṁ anusāsati evaṁ vitakketha mā evaṁ vitakkayittha
evaṁ manasikarotha mā evaṁ manasākattha idaṁ pajahatha idaṁ upasampajja
viharathāti. Addhā kho tyāhaṁ brāhmaṇa āsajja upanīyavācā bhāsitā
apica tyāhaṁ byākarissāmi ahañhi brāhmaṇa anekavihitaṁ iddhividhaṁ
paccanubhomi .pe. Yāvabrahmalokāpi kāyena vasaṁ vattemi
Ahañhi brāhmaṇa avitakkaṁ avicāraṁ samādhiṁ samāpannassa cetasā
ceto paricca pajānāmi yathā imassa bhoto manosaṅkhārā paṇihitā
imassa cittassa anantarā amunnāma vitakkaṁ vitakkissatīti ahañhi
brāhmaṇa evaṁ anusāsāmi evaṁ vitakketha mā evaṁ vitakkayittha
evaṁ manasikarotha mā evaṁ manasākattha idaṁ pajahatha idaṁ upasampajja
viharathāti. Atthi pana bho gotama añño ekabhikkhupi yo imehi
tīhi pāṭihāriyehi samannāgato aññatra bhotā gotamenāti. Na
kho brāhmaṇa ekaṁyeva sataṁ na dve satāni na tīṇiṁ satāni
na cattāri satāni na pañca satāni athakho bhiyyova ye bhikkhū
imehi tīhi pāṭihāriyehi samannāgatāti. Kahaṁ pana bho gotama
etarahi te bhikkhū viharantīti. Imasmiṁyeva kho brāhmaṇa bhikkhusaṅgheti.
Abhikkantaṁ bho gotama abhikkantaṁ bho gotama seyyathāpi bho
gotama nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya paṭicchannaṁ vā vivareyya mūḷhassa
vā maggaṁ ācikkheyya andhakāre vā telappajjotaṁ dhāreyya
cakkhumanto rūpāni dakkhantīti evamevaṁ bhotā gotamena anekapariyāyena
dhammo pakāsito esāhaṁ bhavantaṁ gotamaṁ saraṇaṁ gacchāmi dhammañca
bhikkhusaṅghañca upāsakaṁ maṁ bhavaṁ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ
saraṇaṁ gatanti.
Brāhmaṇavaggo paṭhamo.
Tassuddānaṁ
dve janā brāhmaṇā ceva paribbājakena nibbutaṁ
palobhajappo tikaṇṇo soṇi saṅgāravena cāti.
-------------
Mahāvaggo dutiyo

[501] 62 Tīṇīmāni bhikkhave titthāyatanāni yāni paṇḍitehi
samanuyuñjiyamānāni samanuggāhiyamānāni samanubhāsiyamānāni parampi
gantvā akiriyāya saṇṭhahanti katamāni tīṇi santi bhikkhave eke
samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino yaṅkiñcāyaṁ purisapuggalo
paṭisaṁvedeti sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā sabbantaṁ pubbe
katahetūti santi bhikkhave eke samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino
yaṅkiñcāyaṁ purisapuggalo paṭisaṁvedeti sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ
vā sabbantaṁ issaranimmānahetūti santi bhikkhave eke samaṇabrāhmaṇā
evaṁvādino evaṁdiṭṭhino yaṅkiñcāyaṁ purisapuggalo paṭisaṁvedeti
sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā sabbantaṁ ahetuappaccayāti.
Tatra bhikkhave ye te samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino
yaṅkiñcāyaṁ purisapuggalo paṭisaṁvedeti sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ
vā sabbantaṁ pubbe katahetūti tyāhaṁ upasaṅkamitvā evaṁ vadāmi
saccaṁ kira tumhe āyasmanto evaṁvādino evaṁdiṭṭhino yaṅkiñcāyaṁ
purisapuggalo paṭisaṁvedeti sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā sabbantaṁ
Pubbe katahetūti. Te ce 1 me evaṁ puṭṭhā āmāti paṭijānanti
tyāhaṁ evaṁ vadāmi tenahāyasmanto pāṇātipātino bhavissanti pubbe
katahetu adinnādāyino bhavissanti pubbe katahetu abrahmacārino
bhavissanti pubbe katahetu musāvādino bhavissanti pubbe katahetu
pisuṇavācā bhavissanti pubbe katahetu pharusavācā bhavissanti pubbe
katahetu samphappalāpino bhavissanti pubbe katahetu abhijjhāluno
bhavissanti pubbe katahetu byāpannacittā bhavissanti pubbe katahetu
micchādiṭṭhikā bhavissanti pubbe katahetu. Pubbe kataṁ kho pana bhikkhave
sārato paccāgacchataṁ na hoti chando vā vāyāmo vā idaṁ vā
karaṇīyaṁ idaṁ vā akaraṇīyanti iti karaṇīyākaraṇīye kho pana saccato
thetato anupalabbhiyamāne muṭṭhassatīnaṁ anārakkhānaṁ viharataṁ na hoti
paccattaṁ sahadhammiko samaṇavādo ayaṁ kho me bhikkhave tesu
samaṇabrāhmaṇesu evaṁvādīsu evaṁdiṭṭhīsu paṭhamo sahadhammiko niggaho
hoti. Tatra bhikkhave ye te samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino
yaṅkiñcāyaṁ purisapuggalo paṭisaṁvedeti sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ
vā sabbantaṁ issaranimmānahetūti tyāhaṁ upasaṅkamitvā evaṁ
vadāmi saccaṁ kira tumhe āyasmanto evaṁvādino evaṁdiṭṭhino
yaṅkiñcāyaṁ purisapuggalo paṭisaṁvedeti sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ
vā sabbantaṁ issaranimmānahetūti. Te ce 2 me evaṁ puṭṭhā āmāti
paṭijānanti tyāhaṁ evaṁ vadāmi tenahāyasmanto pāṇātipātino
1-2 Po. Ma. ca.
Bhavissanti issaranimmānahetu .pe. Micchādiṭṭhikā bhavissanti
issaranimmānahetu. Issaranimmānānaṁ kho pana bhikkhave sārato
paccāgacchataṁ na hoti chando vā vāyāmo vā idaṁ vā
karaṇīyaṁ idaṁ vā akaraṇīyanti iti karaṇīyākaraṇīye kho pana saccato
thetato anupalabbhiyamāne muṭṭhassatīnaṁ anārakkhānaṁ viharataṁ na hoti
paccattaṁ sahadhammiko samaṇavādo ayaṁ kho me bhikkhave tesu
samaṇabrāhmaṇesu evaṁvādīsu evaṁdiṭṭhīsu dutiyo sahadhammiko niggaho
hoti. Tatra bhikkhave ye te samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino
yaṅkiñcāyaṁ purisapuggalo paṭisaṁvedeti sukhaṁ vā dukkhaṁ vā
adukkhamasukhaṁ vā sabbantaṁ ahetuappaccayāti tyāhaṁ upasaṅkamitvā
evaṁ vadāmi saccaṁ kira tumhe āyasmanto evaṁvādino evaṁdiṭṭhino
yaṅkiñcāyaṁ purisapuggalo paṭisaṁvedeti sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ
vā sabbantaṁ ahetuappaccayāti. Te ce me evaṁ puṭṭhā āmāti
paṭijānanti tyāhaṁ evaṁ vadāmi tenahāyasmanto pāṇātipātino
bhavissanti ahetuappaccayā .pe. Micchādiṭṭhikā bhavissanti
ahetuappaccayā. Ahetu 1 kho pana bhikkhave sārato paccāgacchataṁ na hoti
chando vā vāyāmo vā idaṁ vā karaṇīyaṁ idaṁ vā akaraṇīyanti
iti karaṇīyākaraṇīye kho pana saccato thetato anupalabbhiyamāne
muṭṭhassatīnaṁ anārakkhānaṁ viharataṁ na hoti paccattaṁ sahadhammiko samaṇavādo
ayaṁ kho me bhikkhave tesu samaṇabrāhmaṇesu evaṁvādīsu evaṁdiṭṭhīsu
1 Ma. ahetuappaccayaṁ. Yu. ahetuappaccayā.
Tatiyo sahadhammiko niggaho hoti. Imāni kho bhikkhave tīṇi
titthāyatanāni yāni paṇḍitehi samanuyuñjiyamānāni samanuggāhiyamānāni
samanubhāsiyamānāni parampi gantvā akiriyāya saṇṭhahanti. Ayaṁ kho
pana bhikkhave mayā dhammo desito aniggahito asaṅkiliṭṭho anupavajjo
appaṭikkuṭṭho samaṇehi brāhmaṇehi viññūhi katamo ca bhikkhave
mayā dhammo desito aniggahito asaṅkiliṭṭho anupavajjo appaṭikkuṭṭho
samaṇehi brāhmaṇehi viññūhi imā cha dhātuyoti bhikkhave mayā
dhammo desito aniggahito asaṅkiliṭṭho anupavajjo appaṭikkuṭṭho
samaṇehi brāhmaṇehi viññūhi. Imāni cha phassāyatanānīti bhikkhave
mayā dhammo desito aniggahito asaṅkiliṭṭho anupavajjo appaṭikkuṭṭho
samaṇehi brāhmaṇehi viññūhi. Ime aṭṭhārasa manopavicārāti
bhikkhave mayā dhammo desito aniggahito asaṅkiliṭṭho anupavajjo
appaṭikkuṭṭho samaṇehi brāhmaṇehi viññūhi. Imāni cattāri
ariyasaccānīti bhikkhave mayā dhammo desito aniggahito asaṅkiliṭṭho
anupavajjo appaṭikkuṭṭho samaṇehi brāhmaṇehi viññūhi. Imā
cha dhātuyoti bhikkhave mayā dhammo desito aniggahito asaṅkiliṭṭho
anupavajjo appaṭikkuṭṭho samaṇehi brāhmaṇehi viññūhīti iti kho
panetaṁ vuttaṁ kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ chayimā bhikkhave dhātuyo
paṭhavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātu ākāsadhātu viññāṇadhātu
Imā cha dhātuyoti bhikkhave mayā dhammo desito aniggahito asaṅkiliṭṭho
anupavajjo appaṭikkuṭṭho samaṇehi brāhmaṇehi viññūhīti iti yantaṁ
vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ. Imāni cha phassāyatanānīti bhikkhave
mayā dhammo desito aniggahito asaṅkiliṭṭho anupavajjo appaṭikkuṭṭho
samaṇehi brāhmaṇehi viññūhīti iti kho panetaṁ vuttaṁ kiñcetaṁ
paṭicca vuttaṁ chayimāni bhikkhave phassāyatanāni cakkhuṁ phassāyatanaṁ
sotaṁ phassāyatanaṁ ghānaṁ phassāyatanaṁ jivhā phassāyatanaṁ kāyo phassāyatanaṁ
mano phassāyatanaṁ imāni cha phassāyatanānīti bhikkhave mayā dhammo
desito aniggahito asaṅkiliṭṭho anupavajjo appaṭikkuṭṭho samaṇehi
brāhmaṇehi viññūhīti iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ.
Ime aṭṭhārasa manopavicārāti bhikkhave mayā dhammo desito aniggahito
asaṅkiliṭṭho anupavajjo appaṭikkuṭṭho samaṇehi brāhmaṇehi viññūhīti
iti kho panetaṁ vuttaṁ kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ cakkhunā rūpaṁ
disvā somanassaṭṭhāniyaṁ rūpaṁ upavicarati domanassaṭṭhāniyaṁ rūpaṁ upavicarati
upekkhāṭṭhāniyaṁ rūpaṁ upavicarati sotena saddaṁ sutvā ... Ghānena
gandhaṁ ghāyitvā ... Jivhāya rasaṁ sāyitvā ... Kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā
... Manasā dhammaṁ viññāya somanassaṭṭhāniyaṁ dhammaṁ upavicarati
domanassaṭṭhāniyaṁ dhammaṁ upavicarati upekkhāṭṭhāniyaṁ dhammaṁ upavicarati
ime aṭṭhārasa manopavicārāti bhikkhave mayā dhammo desito aniggahito
asaṅkiliṭṭho anupavajjo appaṭikkuṭṭho samaṇehi brāhmaṇehi viññūhīti
Iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ. Imāni cattāri
ariyasaccānīti bhikkhave mayā dhammo desito aniggahito asaṅkiliṭṭho
anupavajjo appaṭikkuṭṭho samaṇehi brāhmaṇehi viññūhīti iti kho
panetaṁ vuttaṁ kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ channaṁ bhikkhave dhātūnaṁ upādāya
gabbhassāvakkanti hoti okkantiyā sati nāmarūpaṁ nāmarūpapaccayā
saḷāyatanaṁ saḷāyatanapaccayā phasso phassapaccayā vedanā vediyamānassa
kho panāhaṁ bhikkhave idaṁ dukkhanti paññāpemi ayaṁ dukkhasamudayoti
paññāpemi ayaṁ dukkhanirodhoti paññāpemi ayaṁ dukkhanirodhagāminī
paṭipadāti paññāpemi katamañca bhikkhave dukkhaṁ ariyasaccaṁ
jātipi dukkhā jarāpi dukkhā [1]- maraṇampi dukkhaṁ sokaparidevadukkhadomanas-
supāyāsāpi dukkhā appiyehi 2 sampayogo dukkho piyehi vippayogo
dukkho yampicchaṁ na labhati tampi dukkhaṁ saṅkhittena pañcupādānakkhandhā dukkhā
idaṁ vuccati bhikkhave dukkhaṁ ariyasaccaṁ katamañca bhikkhave dukkhasamudayo 3
ariyasaccaṁ avijjāpaccayā saṅkhārā saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ
viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṁ saḷāyatanapaccayā
phasso phassapaccayā vedanā vedanāpaccayā taṇhā taṇhāpaccayā
upādānaṁ upādānapaccayā bhavo bhavapaccayā jāti jātipaccayā
jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti evametassa
kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti idaṁ vuccati bhikkhave dukkhasamudayo 4
ariyasaccaṁ katamañca bhikkhave dukkhanirodho 5 ariyasaccaṁ avijjāya
1 Po. Yu. byādhipi dukkhā. 2 Po. Ma. Yu. appiyehi ... dukkhoti ime pāṭhā
natthi. 3-4 Po. Ma. Yu. dukkhasamudayaṁ. 5 Po. Ma. Yu. dukkhanirodhaṁ.
Tveva asesavirāganirodhā saṅkhāranirodho saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho
viññāṇanirodhā nāmarūpanirodho nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodho
saḷāyatananirodhā phassanirodho phassanirodhā vedanānirodho vedanānirodhā
taṇhānirodho taṇhānirodhā upādānanirodho upādānanirodhā
bhavanirodho bhavanirodhā jātinirodho jātinirodhā jarāmaraṇaṁ
sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti evametassa kevalassa
dukkhakkhandhassa nirodho hoti idaṁ vuccati bhikkhave dukkhanirodho ariyasaccaṁ
katamañca bhikkhave dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṁ ayameva
ariyo aṭṭhaṅgiko maggo seyyathīdaṁ sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo
sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati
sammāsamādhi idaṁ vuccati bhikkhave dukkhanirodhagāminī paṭipadā
ariyasaccaṁ imāni cattāri ariyasaccānīti bhikkhave mayā dhammo desito
aniggahito asaṅkiliṭṭho anupavajjo appaṭikkuṭṭho samaṇehi
brāhmaṇehi viññūhīti iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttanti.

[502] 63 Tīṇīmāni bhikkhave amātāputtikāni bhayānīti assutavā
puthujjano bhāsati katamāni tīṇi hoti so bhikkhave samayo
yaṁ mahāaggiḍāho vuṭṭhāti mahāaggiḍāhe kho pana bhikkhave
vuṭṭhite tena gāmāpi ḍayhanti nigamāpi ḍayhanti nagarāpi
ḍayhanti gāmesupi ḍayhamānesu nigamesupi ḍayhamānesu nagaresupi
ḍayhamānesu tattha mātāpi puttaṁ na paṭilabhati puttopi mātaraṁ
Na paṭilabhati idaṁ bhikkhave paṭhamaṁ amātāputtikaṁ bhayanti assutavā
puthujjano bhāsati. Puna ca paraṁ bhikkhave hoti so samayo yaṁ
mahāmegho vuṭṭhāti mahāmeghe kho pana bhikkhave vuṭṭhite mahāudakavāhako
sañjāyati mahāudakavāhake [1]- sañjāte tena gāmāpi
vuyhanti nigamāpi vuyhanti nagarāpi vuyhanti gāmesupi
vuyhamānesu nigamesupi vuyhamānesu nagaresupi vuyhamānesu tattha
mātāpi puttaṁ na paṭilabhati puttopi mātaraṁ na paṭilabhati idaṁ
bhikkhave dutiyaṁ amātāputtikaṁ bhayanti assutavā puthujjano bhāsati. Puna
ca paraṁ bhikkhave hoti so samayo yaṁ bhayaṁ hoti aṭavīsaṅkopo
cakkasamārūḷhā jānapadā pariyāyanti bhaye kho pana bhikkhave sati
aṭavīsaṅkope cakkasamārūḷhesu jānapadesu pariyāyantesu tattha mātāpi
puttaṁ na paṭilabhati puttopi mātaraṁ na paṭilabhati idaṁ bhikkhave
tatiyaṁ amātāputtikaṁ bhayanti assutavā puthujjano bhāsati. Imāni kho
bhikkhave tīṇi amātāputtikāni bhayānīti assutavā puthujjano bhāsati.
Tāni kho panimāni bhikkhave tīṇi samātāputtikāniyeva bhayāni
amātāputtikāni 2 bhayānīti assutavā puthujjano bhāsati katamāni tīṇi
hoti so bhikkhave samayo yaṁ mahāaggiḍāho vuṭṭhāti mahāaggiḍāhe
kho pana bhikkhave vuṭṭhite tena gāmāpi ḍayhanti nigamāpi ḍayhanti
nagarāpi ḍayhanti gāmesupi ḍayhamānesu nigamesupi ḍayhamānesu
nagaresupi ḍayhamānesu hoti so samayo yaṁ kadāci karahaci mātāpi
1 Ma. kho pana bhikkhave sañjāyante. 2 Po. Yu. amātāputtikāniyeva.
Puttaṁ paṭilabhati puttopi mātaraṁ paṭilabhati idaṁ bhikkhave paṭhamaṁ
samātāputtikaññeva bhayaṁ amātāputtikaṁ bhayanti assutavā puthujjano
bhāsati. Puna ca paraṁ bhikkhave hoti so samayo yaṁ mahāmegho
vuṭṭhāti mahāmeghe kho pana bhikkhave vuṭṭhite mahāudakavāhako
sañjāyati mahāudakavāhake sañjāte tena gāmāpi vuyhanti nigamāpi
vuyhanti nagarāpi vuyhanti gāmesupi vuyhamānesu nigamesupi
vuyhamānesu nagaresupi vuyhamānesu hoti so samayo yaṁ kadāci
karahaci mātāpi puttaṁ paṭilabhati puttopi mātaraṁ paṭilabhati idaṁ
bhikkhave dutiyaṁ samātāputtikaññeva bhayaṁ amātāputtikaṁ bhayanti assutavā
puthujjano bhāsati. Puna ca paraṁ bhikkhave hoti so samayo yaṁ bhayaṁ
hoti aṭavīsaṅkopo cakkasamārūḷhā jānapadā pariyāyanti bhaye kho
pana bhikkhave sati aṭavīsaṅkope cakkasamārūḷhesu jānapadesu pariyāyantesu
hoti so samayo yaṁ kadāci karahaci mātāpi puttaṁ paṭilabhati
puttopi mātaraṁ paṭilabhati idaṁ bhikkhave tatiyaṁ samātāputtikaññeva
bhayaṁ amātāputtikaṁ bhayanti assutavā puthujjano bhāsati. Imāni kho
bhikkhave tīṇi samātāputtikāniyeva bhayāni amātāputtikāni bhayānīti
assutavā puthujjano bhāsati. Tīṇīmāni bhikkhave amātāputtikāni bhayāni
katamāni tīṇi jarābhayaṁ byādhibhayaṁ maraṇabhayaṁ 1 na bhikkhave mātā
puttaṁ jīramānaṁ evaṁ labhati ahaṁ jīrāmi mā me putto jīrīti
putto vā pana mātaraṁ jīramānaṁ na evaṁ labhati ahaṁ jīrāmi mā
1 Po. Ma. maraṇabhayanti.
Me mātā jīrīti. Na bhikkhave mātā puttaṁ byādhiyamānaṁ evaṁ labhati
ahaṁ byādhiyāmi mā me putto byādhiyīti putto vā pana mātaraṁ
byādhiyamānaṁ na evaṁ labhati ahaṁ byādhiyāmi mā me mātā
byādhiyīti. Na bhikkhave mātā puttaṁ miyyamānaṁ evaṁ labhati ahaṁ
miyyāmi mā me putto miyyīti putto vā pana mātaraṁ
miyyamānaṁ na evaṁ labhati ahaṁ miyyāmi mā me mātā miyyīti.
Imāni kho bhikkhave tīṇi amātāputtikāni bhayāni 1 . Atthi bhikkhave
maggo atthi paṭipadā imesañca tiṇṇaṁ samātāputtikānaṁ bhayānaṁ
imesañca tiṇṇaṁ amātāputtikānaṁ bhayānaṁ pahānāya samatikkamāya
saṁvattati katamo ca bhikkhave maggo katamā [2]- paṭipadā imesañca
tiṇṇaṁ samātāputtikānaṁ bhayānaṁ imesañca tiṇṇaṁ amātāputtikānaṁ
bhayānaṁ pahānāya samatikkamāya saṁvattati ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko
maggo seyyathīdaṁ sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā
sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati
sammāsamādhi ayaṁ kho bhikkhave maggo ayaṁ paṭipadā imesañca tiṇṇaṁ
samātāputtikānaṁ bhayānaṁ imesañca tiṇṇaṁ amātāputtikānaṁ bhayānaṁ
pahānāya samatikkamāya saṁvattatīti.

[503] 64 Ekaṁ samayaṁ bhagavā kosalesu cārikaṁ caramāno mahatā
bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena venāgapuraṁ nāma kosalānaṁ brāhmaṇagāmo
tadavasari. Assosuṁ kho venāgapurikā brāhmaṇagahapatikā samaṇo
1 Ma. Yu. bhayānīti. 2 Po. Ma. ca.
Khalu bho gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito venāgapuraṁ
anuppatto taṁ kho pana bhavantaṁ gotamaṁ evaṁ kalyāṇo kittisaddo
abbhuggato itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno
sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ
buddho bhagavā 1 so imaṁ lokaṁ sadevakaṁ samārakaṁ sabrahmakaṁ
sassamaṇabrāhmaṇiṁ pajaṁ sadevamanussaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedeti
so dhammaṁ deseti ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ
sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ pakāseti
sādhu kho pana tathārūpānaṁ arahataṁ dassanaṁ hotīti. Athakho
venāgapurikā brāhmaṇagahapatikā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu
upasaṅkamitvā appekacce bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu
appekacce bhagavatā saddhiṁ sammodiṁsu sammodanīyaṁ kathaṁ sārāṇīyaṁ
vītisāretvā ekamantaṁ nisīdiṁsu appekacce yena bhagavā
tenañjalimpaṇāmetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu appekacce nāmagottaṁ
sāvetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu appekacce tuṇhībhūtā ekamantaṁ nisīdiṁsu
ekamantaṁ nisinno kho venāgapuriko vacchagotto brāhmaṇo bhagavantaṁ
etadavoca acchariyaṁ bho gotama abbhutaṁ bho gotama yāvañcidaṁ
bhoto gotamassa vippasannāni indriyāni parisuddho chavivaṇṇo
pariyodāto seyyathāpi bho gotama sāradaṁ badarapaṇḍuṁ parisuddhaṁ
hoti pariyodātaṁ evameva bhoto gotamassa vippasannāni indriyāni
1 Po. Ma. bhagavāti.
Parisuddho chavivaṇṇo pariyodāto seyyathāpi bho gotama tālapakkaṁ
sampati bandhanā pamuttaṁ parisuddhaṁ hoti pariyodātaṁ evameva bhoto
gotamassa vippasannāni indriyāni parisuddho chavivaṇṇo pariyodāto
seyyathāpi bho gotama nekkhaṁ jambonadaṁ dakkhakammāraputtasuparikammakataṁ
kusalasampahaṭṭhaṁ 1 paṇḍukambale nikkhittaṁ bhāsate ca tapate ca virocati
ca evameva bhoto gotamassa vippasannāni indriyāni parisuddho
chavivaṇṇo pariyodāto yāni nūna 2 tāni bho gotama uccāsayanamahāsayanāni
seyyathīdaṁ āsandi pallaṅko goṇako cittikā 3 paṭikā
paṭalikā tūlikā vikatikā uddhalomī ekantalomī kaṭṭhissaṁ koseyyaṁ kuttakaṁ
hatthattharaṁ assattharaṁ rathattharaṁ ajinappaveṇi kādasimigapavarapaccattharaṇaṁ
sauttaracchadaṁ ubhatolohitakupadhānaṁ evarūpānaṁ nūna bhavaṁ gotamo
uccāsayanamahāsayanānaṁ nikāmalābhī akicchalābhī akasiralābhīti. Yāni kho
pana tāni brāhmaṇa uccāsayanamahāsayanāni seyyathīdaṁ āsandi
... Ubhatolohitakupadhānaṁ dullabhāni tāni pabbajitānaṁ laddhāni ca 4
na kappanti tīṇi kho imāni brāhmaṇa uccāsayanamahāsayanāni
yesāhaṁ etarahi nikāmalābhī akicchalābhī akasiralābhī katamāni tīṇi
dibbaṁ uccāsayanamahāsayanaṁ brahmaṁ uccāsayanamahāsayanaṁ ariyaṁ
uccāsayanamahāsayanaṁ imāni kho brāhmaṇa tīṇi uccāsayanamahāsayanāni
yesāhaṁ etarahi nikāmalābhī akicchalābhī akasiralābhīti.
1 Ma. ukkāmukhe sukusalasampahaṭṭhaṁ. 2 Ma. ayaṁ pāṭho natthi. 3 Po. Yu.
cittakā. Ma. cittako. 4 Po. Ma. ca pana.
Katamaṁ pana taṁ bho gotama dibbaṁ uccāsayanamahāsayanaṁ yassa bhavaṁ
gotamo etarahi nikāmalābhī akicchalābhī akasiralābhīti. Idhāhaṁ brāhmaṇa
yaṁ gāmaṁ vā nigamaṁ vā upanissāya viharāmi so pubbaṇhasamayaṁ
nivāsetvā pattacīvaramādāya tameva gāmaṁ vā nigamaṁ vā piṇḍāya
pavisāmi so pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto vanantaṁyeva 1 pacārayāmi 2
so yadeva tattha honti tiṇāni vā paṇṇāni vā tāni ekajjhaṁ
saṅgharitvā nisīdāmi pallaṅkaṁ ābhujitvā ujuṁ kāyaṁ paṇidhāya parimukhaṁ
satiṁ upaṭṭhapetvā so vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi
savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharāmi
vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ
avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharāmi pītiyā
ca virāgā upekkhako ca viharāmi sato ca sampajāno sukhañca kāyena
paṭisaṁvedemi yantaṁ ariyā ācikkhanti upekkhako satimā sukhavihārīti
tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharāmi sukhassa ca pahānā dukkhassa
ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ
upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharāmi so ce
ahaṁ brāhmaṇa evambhūto caṅkamāmi dibbo me eso tasmiṁ
samaye caṅkamo hoti so ce ahaṁ brāhmaṇa evambhūto
tiṭṭhāmi dibbaṁ me etaṁ tasmiṁ samaye ṭhānaṁ hoti so ce
ahaṁ brāhmaṇa evambhūto nisīdāmi dibbaṁ me etaṁ tasmiṁ
1 Ma. vanantayeva pavisāmi. ito paraṁ īdisameva. 2 Po. patārayāmi. ito paraṁ
īdisameva.
Samaye āsanaṁ hoti so ce ahaṁ brāhmaṇa evambhūto seyyaṁ
kappemi dibbaṁ me etaṁ tasmiṁ samaye uccāsayanamahāsayanaṁ
hoti idaṁ kho taṁ 1 brāhmaṇa dibbaṁ uccāsayanamahāsayanaṁ yassāhaṁ
etarahi nikāmalābhī akicchalābhī akasiralābhīti. Acchariyaṁ bho gotama
abbhutaṁ bho gotama ko cañño evarūpassa dibbassa
uccāsayanamahāsayanassa nikāmalābhī bhavissati akicchalābhī akasiralābhī
aññatra bhotā gotamena katamaṁ pana taṁ bho gotama brahmaṁ
uccāsayanamahāsayanaṁ yassa bhavaṁ gotamo etarahi nikāmalābhī akicchalābhī
akasiralābhīti. Idhāhaṁ brāhmaṇa yaṁ gāmaṁ vā nigamaṁ vā upanissāya
viharāmi so pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya tameva gāmaṁ
vā nigamaṁ vā piṇḍāya pavisāmi so pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto
vanantaṁyeva pacārayāmi so yadeva tattha honti tiṇāni vā paṇṇāni
vā tāni ekajjhaṁ saṅgharitvā nisīdāmi pallaṅkaṁ ābhujitvā ujuṁ kāyaṁ
paṇidhāya parimukhaṁ satiṁ upaṭṭhapetvā so mettāsahagatena cetasā
ekaṁ disaṁ pharitvā viharāmi tathā dutiyaṁ tathā tatiyaṁ tathā catutthaṁ
iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ
mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena
abyāpajjhena pharitvā viharāmi karuṇāsahagatena cetasā ... Muditāsahagatena
cetasā ... Upekkhāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharāmi tathā
dutiyaṁ tathā tatiyaṁ tathā catutthaṁ iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi
1 Ma. ayaṁ pāṭho natthi.
Sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ upekkhāsahagatena cetasā vipulena
mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjhena pharitvā viharāmi so
ce ahaṁ brāhmaṇa evambhūto caṅkamāmi brahmā me eso tasmiṁ
samaye caṅkamo hoti so ce ahaṁ brāhmaṇa evambhūto tiṭṭhāmi
... Nisīdāmi ... Seyyaṁ kappemi brahmaṁ me etaṁ tasmiṁ samaye
uccāsayanamahāsayanaṁ hoti idaṁ kho taṁ brāhmaṇa brahmaṁ uccāsayanamahāsayanaṁ
yassāhaṁ etarahi nikāmalābhī akicchalābhī akasiralābhīti.
Acchariyaṁ bho gotama abbhutaṁ bho gotama ko cañño evarūpassa
brahmassa uccāsayanamahāsayanassa nikāmalābhī bhavissati akicchalābhī
akasiralābhī aññatra bhotā gotamena katamaṁ pana taṁ bho gotama ariyaṁ
uccāsayanamahāsayanaṁ yassa bhavaṁ gotamo etarahi nikāmalābhī akicchalābhī
akasiralābhīti. Idhāhaṁ brāhmaṇa yaṁ gāmaṁ vā nigamaṁ vā upanissāya
viharāmi so pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya tameva gāmaṁ
vā nigamaṁ vā piṇḍāya pavisāmi so pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto
vanantaṁyeva pacārayāmi so yadeva tattha honti tiṇāni vā paṇṇāni
vā tāni ekajjhaṁ saṅgharitvā nisīdāmi pallaṅkaṁ ābhujitvā ujuṁ kāyaṁ
paṇidhāya parimukhaṁ satiṁ upaṭṭhapetvā so evaṁ pajānāmi rāgo
me pahīno ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṅgato āyatiṁ anuppādadhammo
doso me pahīno ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṅgato
āyatiṁ anuppādadhammo moho me pahīno ucchinnamūlo tālāvatthukato
Anabhāvaṅgato āyatiṁ anuppādadhammo so ce ahaṁ brāhmaṇa evambhūto
caṅkamāmi ariyo me eso tasmiṁ samaye caṅkamo hoti so ce
ahaṁ brāhmaṇa evambhūto tiṭṭhāmi ... Nisīdāmi ... Seyyaṁ kappemi
ariyaṁ me etaṁ tasmiṁ samaye uccāsayanamahāsayanaṁ hoti idaṁ kho taṁ
brāhmaṇa ariyaṁ uccāsayanamahāsayanaṁ yassāhaṁ etarahi nikāmalābhī
akicchalābhī akasiralābhīti. Acchariyaṁ bho gotama abbhutaṁ bho gotama
ko cañño evarūpassa ariyassa uccāsayanamahāsayanassa nikāmalābhī
bhavissati akicchalābhī akasiralābhī aññatra bhotā gotamena abhikkantaṁ
bho gotama abhikkantaṁ bho gotama seyyathāpi bho gotama nikkujjitaṁ
vā ukkujjeyya paṭicchannaṁ vā vivareyya mūḷhassa vā maggaṁ
ācikkheyya andhakāre vā telappajjotaṁ dhāreyya cakkhumanto rūpāni
dakkhantīti evamevaṁ [1]- bhotā gotamena anekapariyāyena dhammo pakāsito
ete mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ saraṇaṁ gacchāma dhammañca bhikkhusaṅghañca
upāsake no bhavaṁ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupete saraṇaṁ gateti.

[504] 65 Ekaṁ samayaṁ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate.
Tena kho pana samayena sarabho nāma paribbājako acirapakkanto hoti
imasmā dhammavinayā so rājagahe parisati evaṁ vācaṁ bhāsati aññāto
mayā samaṇānaṁ sakyaputtiyānaṁ 2 dhammo aññāya ca panāhaṁ samaṇānaṁ
sakyaputtiyānaṁ dhammaṁ evāhaṁ tasmā dhammavinayā apakkantoti.
Athakho sambahulā bhikkhū pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya
1 Ma. kho. 2 Po. Ma. sakyaputtikānaṁ. ito paraṁ īdisameva.
Rājagahaṁ piṇḍāya pavisiṁsu. Assosuṁ kho te bhikkhū sarabhassa paribbājakassa
rājagahe parisati evaṁ vācaṁ bhāsamānassa aññāto mayā samaṇānaṁ
sakyaputtiyānaṁ dhammo aññāya ca panāhaṁ samaṇānaṁ sakyaputtiyānaṁ
dhammaṁ evāhaṁ tasmā dhammavinayā apakkantoti. Athakho te bhikkhū
rājagahe piṇḍāya caritvā pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkantā yena
bhagavā tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ
nisīdiṁsu ekamantaṁ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṁ etadavocuṁ sarabho
nāma bhante paribbājako acirapakkanto imasmā dhammavinayā so
rājagahe parisati evaṁ vācaṁ bhāsati aññāto mayā samaṇānaṁ
sakyaputtiyānaṁ dhammo aññāya ca panāhaṁ samaṇānaṁ sakyaputtiyānaṁ
dhammaṁ evāhaṁ tasmā dhammavinayā apakkantoti sādhu bhante bhagavā
yena sappiniyā 1 tīraṁ paribbājakārāmo yena sarabho paribbājako
tenupasaṅkamatu anukampaṁ upādāyāti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.
Athakho bhagavā sāyaṇhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhito yena sappiniyā 2
tīraṁ paribbājakārāmo yena sarabho paribbājako tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi nisajja kho bhagavā sarabhaṁ
paribbājakaṁ etadavoca saccaṁ kira tvaṁ sarabha evaṁ vadesi aññāto
mayā samaṇānaṁ sakyaputtiyānaṁ dhammo aññāya ca panāhaṁ samaṇānaṁ
sakyaputtiyānaṁ dhammaṁ evāhaṁ tasmā dhammavinayā apakkantoti.
Evaṁ vutte sarabho paribbājako tuṇhī ahosi. Dutiyampi kho bhagavā
1-2 Ma. Yu. sappinikā. ito paraṁ īdisameva.
Sarabhaṁ paribbājakaṁ etadavoca vadehi sarabha kinti te aññāto
samaṇānaṁ sakyaputtiyānaṁ dhammo sace te aparipūraṁ bhavissati ahaṁ
paripūressāmi sace pana te paripūraṁ bhavissati ahaṁ anumodissāmīti.
Dutiyampi kho sarabho paribbājako tuṇhī ahosi. Tatiyampi kho
bhagavā sarabhaṁ paribbājakaṁ etadavoca mayā 1 kho sarabha paññāyati
samaṇānaṁ sakyaputtiyānaṁ dhammo vadehi sarabha kinti te aññāto
samaṇānaṁ sakyaputtiyānaṁ dhammo sace te aparipūraṁ bhavissati ahaṁ
paripūressāmi sace pana te paripūraṁ bhavissati ahaṁ anumodissāmīti.
Tatiyampi kho sarabho paribbājako tuṇhī ahosi. Athakho te paribbājakā 2
sarabhaṁ paribbājakaṁ etadavocuṁ yadeva kho tvaṁ āvuso sarabha samaṇaṁ
gotamaṁ yāceyyāsi tadeva te samaṇo gotamo pavāreti vadehi
āvuso sarabha kinti te aññāto samaṇānaṁ sakyaputtiyānaṁ dhammo
sace te aparipūraṁ bhavissati samaṇo gotamo paripūressati sace
pana te paripūraṁ bhavissati samaṇo gotamo anumodissatīti. Evaṁ
vutte sarabho paribbājako tuṇhībhūto maṅkubhūto pattakkhandho adhomukho
pajjhāyanto appaṭibhāṇo nisīdi. Athakho bhagavā sarabhaṁ paribbājakaṁ
tuṇhībhūtaṁ maṅkubhūtaṁ pattakkhandhaṁ adhomukhaṁ pajjhāyantaṁ appaṭibhāṇaṁ viditvā
te paribbājake etadavoca yo kho maṁ paribbājakā 3 evaṁ vadeyya
sammāsambuddhassa te paṭijānato ime dhammā anabhisambuddhāti tamahaṁ
1 Ma. yo kho. 2 Yu. paribbājakā rājagahakā. 3 Po. Yu. paribbājako.
ito paraṁ īdisameva.
Tattha sādhukaṁ samanuyuñjeyyaṁ samanuggāheyyaṁ samanubhāseyyaṁ so vata mayā
sādhukaṁ samanuyuñjiyamāno samanuggāhiyamāno samanubhāsiyamāno aṭṭhānametaṁ
anavakāso yaṁ so tiṇṇaṁ ṭhānānaṁ nāññataraṁ ṭhānaṁ nigaccheyya
aññena vā aññaṁ paṭicarissati bahiddhā kathaṁ apanāmessati kopañca
dosañca appaccayañca pātukarissati tuṇhībhūto vā maṅkubhūto
pattakkhandho adhomukho pajjhāyanto appaṭibhāṇo nisīdissati seyyathāpi
sarabho paribbājako yo kho maṁ paribbājakā evaṁ vadeyya khīṇāsavassa
te paṭijānato ime āsavā aparikkhīṇāti tamahaṁ tattha sādhukaṁ
samanuyuñjeyyaṁ samanuggāheyyaṁ samanubhāseyyaṁ so vata mayā sādhukaṁ
samanuyuñjiyamāno samanuggāhiyamāno samanubhāsiyamāno aṭṭhānametaṁ
anavakāso yaṁ so tiṇṇaṁ ṭhānānaṁ nāññataraṁ ṭhānaṁ nigaccheyya
aññena vā aññaṁ paṭicarissati bahiddhā kathaṁ apanāmessati kopañca
dosañca appaccayañca pātukarissati tuṇhībhūto vā maṅkubhūto
pattakkhandho adhomukho pajjhāyanto appaṭibhāṇo nisīdissati seyyathāpi
sarabho paribbājako yo kho maṁ paribbājakā evaṁ vadeyya yassa kho
pana te atthāya dhammo desito so na niyyāti takkarassa
sammādukkhakkhayāyāti tamahaṁ tattha sādhukaṁ samanuyuñjeyyaṁ samanuggāheyyaṁ
samanubhāseyyaṁ so vata mayā sādhukaṁ samanuyuñjiyamāno samanuggāhiyamāno
samanubhāsiyamāno aṭṭhānametaṁ anavakāso yaṁ so tiṇṇaṁ ṭhānānaṁ
nāññataraṁ ṭhānaṁ nigaccheyya aññena vā aññaṁ paṭicarissati bahiddhā
Kathaṁ apanāmessati kopañca dosañca appaccayañca pātukarissati
tuṇhībhūto vā maṅkubhūto pattakkhandho adhomukho pajjhāyanto appaṭibhāṇo
nisīdissati seyyathāpi sarabho paribbājakoti. Athakho bhagavā sappiniyā tīre
paribbājakārāme tikkhattuṁ sīhanādaṁ naditvā vehāsaṁ pakkāmi. Athakho
te paribbājakā acirapakkantassa bhagavato sarabhaṁ paribbājakaṁ samantato
vācāya sannitodakena sañjambhariṁ akaṁsu seyyathāpi āvuso sarabha
brahāraññe jarasigālo sīhanādaṁ nadissāmīti segālakaṁyeva 1 nadati
bheraṇḍakaṁyeva nadati evameva kho tvaṁ āvuso sarabha aññatreva
samaṇena gotamena sīhanādaṁ nadissāmīti segālakaṁyeva 2 nadasi bheraṇḍakaṁyeva
nadasi seyyathāpi āvuso sarabha ambakamaddarī 3 pussakaravitaṁ 4 ravissāmīti
ambakamaddarīravitaṁyeva 5 ravati evameva kho tvaṁ āvuso sarabha aññatreva
samaṇena gotamena pussakaravitaṁ ravissāmīti ambakamaddarīravitaṁyeva ravasi
seyyathāpi āvuso sarabha usabho suññāya gosālāya gambhīraṁ naditabbaṁ
maññati evameva kho tvaṁ āvuso sarabha aññatreva samaṇena
gotamena gambhīraṁ naditabbaṁ maññasīti. Athakho te paribbājakā sarabhaṁ
paribbājakaṁ samantato vācāya sannitodakena sañjambhariṁ akaṁsūti.

[505] 66 Ekaṁ samayaṁ bhagavā kosalesu cārikaṁ caramāno mahatā
bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena kesaputtaṁ nāma kālāmānaṁ nigamo tadavasari.
Assosuṁ kho kesaputtiyā kālāmā samaṇo khalu bho gotamo sakyaputto
1-2 Ma. siṅgālakaṁyeva. ito paraṁ īdisameva. 3 Ma. ambukasañcarī.
4 Ma. purisakaravitaṁ. 5 Ma. ambukasañcariravitaṁyeva. 6 Ma. kesamuttaṁ.
Sakyakulā pabbajito kesaputtaṁ anuppatto taṁ kho pana bhagavantaṁ
gotamaṁ evaṁ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato itipi so bhagavā
arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro
purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā so imaṁ lokaṁ
sadevakaṁ samārakaṁ sabrahmakaṁ sassamaṇabrāhmaṇiṁ pajaṁ sadevamanussaṁ sayaṁ
abhiññā sacchikatvā pavedeti so dhammaṁ deseti ādikalyāṇaṁ
majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ
parisuddhaṁ brahmacariyaṁ pakāseti sādhu kho pana tathārūpānaṁ arahataṁ
dassanaṁ hotīti. Athakho kesaputtiyā kālāmā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu
upasaṅkamitvā appekacce bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ
nisīdiṁsu appekacce bhagavatā saddhiṁ sammodiṁsu sammodanīyaṁ kathaṁ
sārāṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdiṁsu appekacce yena bhagavā
tenañjalimpaṇāmetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu appekacce nāmagottaṁ
sāvetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu appekacce tuṇhībhūtā ekamantaṁ nisīdiṁsu
ekamantaṁ nisinnā kho 1 kesaputtiyā kālāmā bhagavantaṁ etadavocuṁ
santi bhante eke samaṇabrāhmaṇā kesaputtaṁ āgacchanti te
sakaṁyeva vādaṁ dīpenti jotenti paravādaṁ 2 pana khuṁsenti vambhenti
paribhavanti opapakkhiṁ 3 karonti aparepi bhante eke samaṇabrāhmaṇā
kesaputtaṁ āgacchanti tepi sakaṁyeva vādaṁ dīpenti jotenti paravādaṁ 4
pana khuṁsenti vambhenti paribhavanti opapakkhiṁ 5 karonti tesaṁ no
1 Ma. te. 2-4 Po. Ma. parappavādaṁ. 3-5 Ma. omakkhiṁ.
Bhante amhākaṁ hoteva kaṅkhā hoti vicikicchā kosunāma imesaṁ
bhavantānaṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ saccaṁ āha ko musāti. Alaṁ hi vo
kālāmā kaṅkhituṁ alaṁ vicikicchituṁ kaṅkhāniyeva 1 pana vo ṭhāne vicikicchā
uppannā etha tumhe kālāmā mā anussavena mā paramparāya
mā itikirāya mā piṭakasampadānena mā takkahetu mā nayahetu mā
ākāraparivitakkena mā diṭṭhinijjhānakkhantiyā mā bhabbarūpatāya mā
samaṇo no garūti yadā tumhe kālāmā attanāva jāneyyātha
ime dhammā akusalā ime dhammā sāvajjā ime dhammā viññugarahitā
ime dhammā samattā samādinnā ahitāya dukkhāya saṁvattantīti atha
tumhe kālāmā pajaheyyātha taṁ kiṁ maññatha kālāmā lobho
purisassa ajjhattaṁ uppajjamāno uppajjati hitāya vā ahitāya vāti.
Ahitāya bhante. Luddho panāyaṁ kālāmā purisapuggalo lobhena abhibhūto
pariyādinnacitto pāṇampi hanati adinnampi ādiyati paradārampi gacchati
musāpi bhaṇati parampi tathattāya samādapeti yaṁsa 2 hoti dīgharattaṁ
ahitāya dukkhāyāti. Evaṁ bhante. Taṁ kiṁ maññatha kālāmā doso
purisassa ajjhattaṁ uppajjamāno uppajjati hitāya vā ahitāya vāti.
Ahitāya bhante. Duṭṭho panāyaṁ kālāmā purisapuggalo dosena abhibhūto
pariyādinnacitto pāṇampi hanati adinnampi ādiyati paradārampi gacchati
musāpi bhaṇati parampi tathattāya samādapeti yaṁsa hoti dīgharattaṁ
ahitāya dukkhāyāti. Evaṁ bhante. Taṁ kiṁ maññatha kālāmā
1 Ma. kaṅkhanīyeva. 2 Po. yaṁ tassa.
Moho purisassa ajjhattaṁ uppajjamāno uppajjati hitāya vā ahitāya
vāti. Ahitāya bhante. Mūḷho panāyaṁ kālāmā purisapuggalo
mohena abhibhūto parayādinnacitto pāṇampi hanati adinnampi ādiyati
paradārampi gacchati musāpi bhaṇati parampi tathattāya samādapeti yaṁsa
hoti dīgharattaṁ ahitāya dukkhāyāti. Evaṁ bhante. Taṁ kiṁ maññatha
kālāmā ime dhammā kusalā vā akusalā vāti. Akusalā bhante.
Sāvajjā vā anavajjā vāti. Sāvajjā bhante. Viññugarahitā vā
viññuppasatthā vāti. Viññugarahitā bhante. Samattā samādinnā
ahitāya dukkhāya saṁvattanti no vā kathaṁ vā ettha hotīti.
Samattā bhante samādinnā ahitāya dukkhāya saṁvattanti evaṁ no ettha
hotīti. Iti kho kālāmā yantaṁ avocumha 1 etha tumhe kālāmā
mā anussavena mā paramparāya mā itikirāya mā piṭakasampadānena mā
takkahetu mā nayahetu mā ākāraparivitakkena mā diṭṭhinajjhānakkhantiyā
mā bhabbarūpatāya mā samaṇo no garūti yadā tumhe kālāmā attanāva
jāneyyātha ime dhammā akusalā ime dhammā sāvajjā ime
dhammā viññugarahitā ime dhammā samattā samādinnā ahitāya
dukkhāya saṁvattantīti atha tumhe kālāmā pajaheyyāthāti iti
yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ. Etha tumhe kālāmā mā
anussavena mā paramparāya mā itikirāya mā piṭakasampadānena mā
takkahetu mā nayahetu mā ākāraparivitakkena mā diṭṭhinijjhānakkhantiyā
1 Ma. avocumhā.
Mā bhabbarūpatāya mā samaṇo no garūti yadā tumhe kālāmā
attanāva jāneyyātha ime dhammā kusalā ime dhammā anavajjā
ime dhammā viññuppasatthā ime dhammā samattā samādinnā
hitāya sukhāya saṁvattantīti atha tumhe kālāmā upasampajja
vihareyyātha. Taṁ kiṁ maññatha kālāmā alobho purisassa ajjhattaṁ
uppajjamāno uppajjati hitāya vā ahitāya vāti. Hitāya bhante.
Aluddho panāyaṁ kālāmā purisapuggalo lobhena anabhibhūto apariyādinnacitto
neva pāṇaṁ hanati na adinnaṁ ādiyati na paradāraṁ gacchati na
musā bhaṇati parampi tathattāya samādapeti yaṁsa hoti dīgharattaṁ
hitāya sukhāyāti. Evaṁ bhante. Taṁ kiṁ maññatha kālāmā adoso
purisassa ajjhattaṁ uppajjamāno uppajjati hitāya vā ahitāya
vāti. Hitāya bhante. Aduṭṭho panāyaṁ kālāmā purisapuggalo dosena
anabhibhūto apariyādinnacitto neva pāṇaṁ hanati na adinnaṁ ādiyati
na paradāraṁ gacchati na musā bhaṇati parampi tathattāya samādapeti
yaṁsa hoti dīgharattaṁ hitāya sukhāyāti. Evaṁ bhante. Taṁ kiṁ maññatha
kālāmā amoho purisassa ajjhattaṁ uppajjamāno uppajjati hitāya
vā ahitāya vāti. Hitāya bhante. Amūḷho panāyaṁ kālāmā purisapuggalo
mohena anabhibhūto apariyādinnacitto neva pāṇaṁ hanati na
adinnaṁ ādiyati na paradāraṁ gacchati na musā bhaṇati parampi
tathattāya samādapeti yaṁsa hoti dīgharattaṁ hitāya sukhāyāti. Evaṁ
Bhante. Taṁ kiṁ maññatha kālāmā ime dhammā kusalā vā akusalā
vāti. Kusalā bhante. Sāvajjā vā anavajjā vāti. Anavajjā bhante.
Viññugarahitā vā viññuppasatthā vāti. Viññuppasatthā bhante.
Samattā samādinnā hitāya sukhāya saṁvattanti no vā kathaṁ vā
ettha hotīti. Samattā bhante samādinnā hitāya sukhāya saṁvattanti
evaṁ no ettha hotīti. Iti kho kālāmā yantaṁ avocumha etha
tumhe kālāmā mā anussavena mā paramparāya mā itikirāya mā
piṭakasampadānena mā takkahetu mā nayahetu mā ākāraparivitakkena
mā diṭṭhinijjhānakkhantiyā mā bhabbarūpatāya mā samaṇo no garūti
yadā tumhe kālāmā attanāva jāneyyātha ime dhammā kusalā
ime dhammā anavajjā ime dhammā viññuppasatthā ime dhammā
samattā samādinnā hitāya sukhāya saṁvattantīti atha tumhe kālāmā
upasampajja vihareyyāthāti iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca
vuttaṁ. Sa kho so kālāmā ariyasāvako evaṁ vigatābhijjho vigatabyāpādo
asammūḷho sampajāno patissato mettāsahagatena cetasā
ekaṁ disaṁ pharitvā viharati tathā dutiyaṁ tathā tatiyaṁ tathā catutthaṁ
iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ mettāsahagatena
cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena
abyāpajjhena pharitvā viharati karuṇāsahagatena cetasā ... Muditāsahagatena
cetasā ... Upekkhāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati tathā
Dutiyaṁ tathā tatiyaṁ tathā catutthaṁ iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi
sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena
appamāṇena averena abyāpajjhena pharitvā viharati. Sa kho
so kālāmā ariyasāvako evaṁ averacitto evaṁ abyāpajjhacitto
evaṁ asaṅkiliṭṭhacitto evaṁ visuddhacitto tassa diṭṭheva dhamme
cattāro assāsā adhigatā honti sace kho pana atthi paro
loko atthi sukaṭadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalavipāko ṭhānametaṁ 1
yenāhaṁ kāyassa bhedā parammaraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjissāmīti
ayamassa paṭhamo assāso adhigato hoti. Sace kho pana natthi
paro loko natthi sukaṭadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalavipāko idhāhaṁ
diṭṭheva dhamme averaṁ abyāpajjhaṁ anīghaṁ sukhī 2 attānaṁ pariharāmīti
ayamassa dutiyo assāso adhigato hoti. Sace kho pana karoto
karīyati pāpaṁ na kho panāhaṁ kassaci pāpaṁ cetemi akarontaṁ kho
pana maṁ pāpakammaṁ kuto dukkhaṁ phusissatīti ayamassa tatiyo assāso
adhigato hoti. Sace kho pana karoto na karīyati pāpaṁ idhāhaṁ
ubhayeneva visuddhaṁ attānaṁ samanupassāmīti ayamassa catuttho assāso
adhigato hoti. Sa kho so kālāmā ariyasāvako evaṁ averacitto
evaṁ abyāpajjhacitto evaṁ asaṅkiliṭṭhacitto evaṁ visuddhacitto
tassa diṭṭheva dhamme ime cattāro assāsā adhigatā hontīti.
Evametaṁ bhagavā evametaṁ sugata sa kho so bhante ariyasāvako
1 Ma. athāhaṁ. ito paraṁ īdisameva. Yu. ṭhānamahaṁ. 2 Ma. Yu. sukhiṁ.
Evaṁ averacitto evaṁ abyāpajjhacitto evaṁ asaṅkiliṭṭhacitto evaṁ
visuddhacitto tassa diṭṭheva dhamme cattāro assāsā adhigatā
honti sace kho pana atthi paro loko atthi sukaṭadukkaṭānaṁ
kammānaṁ phalavipāko ṭhānametaṁ yenāhaṁ kāyassa bhedā parammaraṇā
sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjissāmīti ayamassa paṭhamo assāso
adhigato hoti. Sace kho pana natthi paro loko natthi sukaṭadukkaṭānaṁ
kammānaṁ phalavipāko idhāhaṁ diṭṭheva dhamme averaṁ abyāpajjhaṁ
anīghaṁ sukhī attānaṁ pariharāmīti ayamassa dutiyo assāso adhigato
hoti. Sace kho pana karoto karīyati pāpaṁ na kho panāhaṁ kassaci
pāpaṁ cetemi akarontaṁ kho pana maṁ pāpakammaṁ kuto dukkhaṁ
phusissatīti ayamassa tatiyo assāso adhigato hoti. Sace kho pana
karoto na karīyati pāpaṁ idhāhaṁ ubhayeneva visuddhaṁ attānaṁ samanupassāmīti
ayamassa catuttho assāso adhigato hoti. Sa kho so
bhante ariyasāvako evaṁ averacitto evaṁ abyāpajjhacitto evaṁ
asaṅkiliṭṭhacitto evaṁ visuddhacitto tassa diṭṭheva dhamme ime
cattāro assāsā adhigatā honti abhikkantaṁ bhante .pe.
Ete mayaṁ bhante bhagavantaṁ saraṇaṁ gacchāma dhammañca bhikkhusaṅghañca
upāsake no bhante bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupete saraṇaṁ gateti.

[506] Ekaṁ samayaṁ āyasmā nandako sāvatthiyaṁ viharati
pubbārāme migāramātupāsāde. Athakho sāḷho ca migāranattā rohano 1
1 Ma. sāno.
Ca pekhuṇiyanattā 1 yenāyasmā nandako tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā
āyasmantaṁ nandakaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu ekamantaṁ nisinnaṁ
kho sāḷhaṁ migāranattāraṁ āyasmā nandako etadavoca etha tumhe
sāḷhā mā anussavena mā paramparāya mā itikirāya mā piṭakasampadānena
mā takkahetu mā nayahetu mā ākāraparivitakkena mā diṭṭhinijjhānakkhantiyā
mā bhabbarūpatāya mā samaṇo no garūti yadā
tumhe sāḷhā attanāva jāneyyātha ime dhammā akusalā ime
dhammā sāvajjā ime dhammā viññugarahitā ime dhammā samattā
samādinnā ahitāya dukkhāya saṁvattantīti atha tumhe sāḷhā
pajaheyyātha taṁ kiṁ maññatha sāḷhā atthi lobhoti. Evaṁ bhante.
Abhijjhāti kho ahaṁ sāḷhā etamatthaṁ vadāmi luddho kho ayaṁ
sāḷhā abhijjhālu pāṇampi hanati adinnampi ādiyati paradārampi
gacchati musāpi bhaṇati parampi tathattāya samādapeti yaṁsa hoti
dīgharattaṁ ahitāya dukkhāyāti. Evaṁ bhante. Taṁ kiṁ maññatha sāḷhā
atthi dosoti. Evaṁ bhante. Byāpādoti kho ahaṁ sāḷhā etamatthaṁ
vadāmi duṭṭho kho ayaṁ sāḷhā byāpannacitto pāṇampi hanati
adinnampi ādiyati paradārampi gacchati musāpi bhaṇati parampi
tathattāya samādapeti yaṁsa hoti dīgharattaṁ ahitāya dukkhāyāti. Evaṁ
bhante. Taṁ kiṁ maññatha sāḷhā atthi mohoti. Evaṁ bhante.
Avijjāti kho ahaṁ sāḷhā etamatthaṁ vadāmi mūḷho kho ayaṁ
1 Ma. sekhuṇiyanattā.
Sāḷhā avijjāgato pāṇampi hanati adinnampi ādiyati paradārampi
gacchati musāpi bhaṇati parampi tathattāya samādapeti yaṁsa hoti
dīgharattaṁ ahitāya dukkhāyāti. Evaṁ bhante. Taṁ kiṁ maññatha sāḷhā
ime dhammā kusalā vā akusalā vāti. Akusalā bhante. Sāvajjā vā
anavajjā vāti. Sāvajjā bhante. Viññugarahitā vā viññuppasatthā
vāti. Viññugarahitā bhante. Samattā samādinnā ahitāya dukkhāya
saṁvattanti no vā kathaṁ vā ettha hotīti. Samattā bhante
samādinnā ahitāya dukkhāya saṁvattanti 1 evaṁ no ettha hotīti. Iti
kho sāḷhā yantaṁ avocumha etha tumhe sāḷhā mā anussavena
mā paramparāya mā itikirāya mā piṭakasampadānena mā takkahetu 2 mā
nayahetu mā ākāraparivitakkena mā diṭṭhinijjhānakkhantiyā mā bhabbarūpatāya
mā samaṇo no garūti yadā tumhe sāḷhā attanāva jāneyyātha
ime dhammā akusalā ime dhammā sāvajjā ime dhammā viññugarahitā
ime dhammā samattā samādinnā ahitāya dukkhāya
saṁvattantīti atha tumhe sāḷhā pajaheyyāthāti iti yantaṁ vuttaṁ
idametaṁ paṭicca vuttaṁ. Etha 3 tumhe sāḷhā mā anussavena mā
paramparāya mā itikirāya mā piṭakasampadānena mā takkahetu mā
nayahetu mā ākāraparivitakkena mā diṭṭhinijjhānakkhantiyā mā bhabbarūpatāya
mā samaṇo no garūti yadā tumhe sāḷhā attanāva
jāneyyātha ime dhammā kusalā ime dhammā anavajjā ime
1 Ma. Yu. saṁvattantīti. 2 Yu. vitakkahetu. 3 Yu. evaṁ.
Dhammā viññuppasatthā ime dhammā samattā samādinnā hitāya
sukhāya saṁvattantīti atha tumhe sāḷhā upasampajja vihareyyātha
taṁ kiṁ maññatha sāḷhā atthi alobhoti. Evaṁ bhante. Anabhijjhāti
kho ahaṁ sāḷhā etamatthaṁ vadāmi aluddho kho ayaṁ sāḷhā
anabhijjhālu neva pāṇaṁ hanati na adinnaṁ ādiyati na paradāraṁ gacchati
na musā bhaṇati parampi tathattāya samādapeti yaṁsa hoti dīgharattaṁ
hitāya sukhāyāti. Evaṁ bhante. Taṁ kiṁ maññatha sāḷhā atthi
adosoti. Evaṁ bhante. Abyāpādoti kho ahaṁ sāḷhā etamatthaṁ
vadāmi aduṭṭho kho ayaṁ sāḷhā abyāpannacitto neva pāṇaṁ
hanati na adinnaṁ ādiyati na paradāraṁ gacchati na musā bhaṇati parampi
tathattāya samādapeti yaṁsa hoti dīgharattaṁ hitāya sukhāyāti. Evaṁ
bhante. Taṁ kiṁ maññatha sāḷhā atthi amohoti. Evaṁ bhante.
Vijjāti kho ahaṁ sāḷhā etamatthaṁ vadāmi amūḷho kho ayaṁ
sāḷhā vijjāgato neva pāṇaṁ hanati na adinnaṁ ādiyati na paradāraṁ
gacchati na musā bhaṇati parampi tathattāya samādapeti yaṁsa hoti
dīgharattaṁ hitāya sukhāyāti. Evaṁ bhante. Taṁ kiṁ maññatha sāḷhā
ime dhammā kusalā vā akusalā vāti. Kusalā bhante. Sāvajjā vā
anavajjā vāti. Anavajjā bhante. Viññugarahitā vā viññuppasatthā
vāti. Viññuppasatthā bhante. Samattā samādinnā hitāya sukhāya
saṁvattanti no vā kathaṁ vā ettha hotīti. Samattā bhante
Samādinnā hitāya sukhāya saṁvattanti 1 evaṁ no ettha hotīti. Iti kho
sāḷhā yantaṁ avocumha etha tumhe sāḷhā mā anussavena mā
paramparāya mā itikirāya mā piṭakasampadānena mā takkahetu mā
nayahetu mā ākāraparivitakkena mā diṭṭhinijjhānakkhantiyā mā bhabbarūpatāya
mā samaṇo no garūti yadā tumhe sāḷhā attanāva
jāneyyātha ime dhammā kusalā ime dhammā anavajjā ime
dhammā viññuppasatthā ime dhammā samattā samādinnā [2]- hitāya
sukhāya saṁvattantīti atha tumhe sāḷhā upasampajja vihareyyāthāti
iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ. Sa kho so sāḷhā
ariyasāvako evaṁ vigatābhijjho vigatabyāpādo asammūḷho sampajāno
patissato mettāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati tathā
dutiyaṁ tathā tatiyaṁ tathā catutthaṁ iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya
sabbāvantaṁ lokaṁ ... Karuṇāsahagatena cetasā .pe. Muditāsahagatena
cetasā .pe. Upekkhāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā
viharati tathā dutiyaṁ tathā tatiyaṁ tathā catutthaṁ iti uddhamadho tiriyaṁ
sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ upekkhāsahagatena cetasā vipulena
mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjhena pharitvā viharati so
evaṁ pajānāti atthi idaṁ atthi hīnaṁ atthi paṇītaṁ atthi
imassa saññāgatassa uttariṁ 3 nissaraṇanti tassa evaṁ jānato evaṁ
passato kāmāsavāpi cittaṁ vimuccati bhavāsavāpi cittaṁ vimuccati
1 Po. Ma. saṁvattantīti. 2 Ma. ḍīgharattaṁ. 3 Po. Ma. uttari.
Avijjāsavāpi cittaṁ vimuccati vimuttasmiṁ vimuttamiti ñāṇaṁ hoti
khīṇā jāti vusitaṁ brahmacariyaṁ kataṁ karaṇīyaṁ nāparaṁ itthattāyāti
pajānāti so evaṁ pajānāti ahu pubbe lobho tadahu
akusalaṁ so etarahi natthi iccetaṁ kusalaṁ ahu pubbe doso
... Ahu pubbe moho tadahu akusalaṁ so etarahi natthi
iccetaṁ kusalanti iti 1 so diṭṭheva dhamme nicchāto nibbuto sītibhūto
sukhapaṭisaṁvedī brahmabhūtena attanā viharatīti.

[507] 68 Tīṇīmāni bhikkhave kathāvatthūni katamāni tīṇi atītaṁ
vā bhikkhave addhānaṁ ārabbha kathaṁ katheyya evaṁ ahosi atītamaddhānanti
anāgataṁ vā bhikkhave addhānaṁ ārabbha kathaṁ katheyya evaṁ
bhavissati anāgatamaddhānanti etarahi vā bhikkhave paccuppannaṁ
addhānaṁ ārabbha kathaṁ katheyya evaṁ hoti etarahi paccuppannanti 2 .
Kathāsampayogena bhikkhave puggalo veditabbo yadi vā kaccho yadi
vā akacchoti sacāyaṁ bhikkhave puggalo pañhaṁ puṭṭho samāno
ekaṁsabyākaraṇīyaṁ pañhaṁ na ekaṁsena byākaroti vibhajjabyākaraṇīyaṁ
pañhaṁ na vibhajjabyākaroti paṭipucchābyākaraṇīyaṁ pañhaṁ na paṭipucchābyākaroti
ṭhapanīyaṁ pañhaṁ na ṭhapeti evaṁ santāyaṁ bhikkhave
puggalo akaccho hoti sace panāyaṁ bhikkhave puggalo pañhaṁ puṭṭho
samāno ekaṁsabyākaraṇīyaṁ pañhaṁ ekaṁsena byākaroti vibhajjabyākaraṇīyaṁ
pañhaṁ vibhajjabyākaroti paṭipucchābyākaraṇīyaṁ pañhaṁ paṭipucchābyākaroti
1 Ma. itisaddo natthi. 2 Ma. paccuppannamaddhānanti.
Ṭhapanīyaṁ pañhaṁ ṭhapeti evaṁ santāyaṁ bhikkhave puggalo
kaccho hoti. Kathāsampayogena bhikkhave puggalo veditabbo yadi vā
kaccho yadi vā akacchoti sacāyaṁ bhikkhave puggalo pañhaṁ puṭṭho
samāno ṭhānaṭṭhāne na saṇṭhāti parikappe na saṇṭhāti aññavāde 1
na saṇṭhāti paṭipadāya na saṇṭhāti evaṁ santāyaṁ bhikkhave
puggalo akaccho hoti sace panāyaṁ bhikkhave puggalo pañhaṁ puṭṭho
samāno ṭhānaṭṭhāne saṇṭhāti parikappe saṇṭhāti aññavāde 2
saṇṭhāti paṭipadāya saṇṭhāti evaṁ santāyaṁ bhikkhave puggalo
kaccho hoti. Kathāsampayogena bhikkhave puggalo veditabbo yadi
vā kaccho yadi vā akacchoti sacāyaṁ bhikkhave puggalo pañhaṁ
puṭṭho samāno aññenāññaṁ paṭicarati bahiddhā kathaṁ apanāmeti
kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti evaṁ santāyaṁ bhikkhave
puggalo akaccho hoti sace panāyaṁ bhikkhave puggalo pañhaṁ puṭṭho
samāno nāññenāññaṁ paṭicarati na bahiddhā kathaṁ apanāmeti na
kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti evaṁ santāyaṁ bhikkhave
puggalo kaccho hoti. Kathāsampayogena bhikkhave puggalo veditabbo
yadi vā kaccho yadi vā akacchoti sacāyaṁ bhikkhave puggalo pañhaṁ
puṭṭho samāno abhiharati abhimaddati anupajagghati khalitaṁ gaṇhāti
evaṁ santāyaṁ bhikkhave puggalo akaccho hoti sace panāyaṁ
bhikkhave puggalo pañhaṁ puṭṭho samāno na abhiharati na abhimaddati
1-2 Ma. aññātavāde.
Na anupajagghati na khalitaṁ gaṇhāti evaṁ santāyaṁ bhikkhave
puggalo kaccho hoti. Kathāsampayogena bhikkhave puggalo veditabbo
yadi vā saupaniso yadi vā anupanisoti anohitasoto bhikkhave
anupaniso hoti ohitasoto saupaniso hoti so saupaniso samāno
abhijānāti ekaṁ dhammaṁ parijānāti ekaṁ dhammaṁ pajahati ekaṁ dhammaṁ
sacchikaroti ekaṁ dhammaṁ so abhijānanto ekaṁ dhammaṁ parijānanto
ekaṁ dhammaṁ pajahanto ekaṁ dhammaṁ sacchikaronto ekaṁ dhammaṁ sammā
vimuttiṁ phusati. Etadatthā bhikkhave kathā etadatthā mantanā etadatthā
upanisā etadatthaṁ sotāvadhānaṁ yadidaṁ anupādā cittassa vimokkhoti.
Ye viruddhā sallapanti viniviṭṭhā samussitā
anariyaguṇamāsajja aññoññavivaresino 1
dubbhāsitaṁ vikkhalitaṁ sampamohaṁ parājayaṁ
aññamaññābhinandanti 2 tadariyo kathanācare.
Sace cassa kathākāmo kālamaññāya paṇḍito
dhammaṭṭhapaṭisaṁyuttā yā ariyacaritā kathā
taṁ kathaṁ kathaye dhīro aviruddho anussito
anuttiṇṇena 3 manasā apaḷāso asāhaso
anusuyyamāno 4 so sammadaññāya bhāsati
subhāsitaṁ anumodeyya dubbhaṭṭhe nāpasādaye 5
upārambhaṁ na sikkheyya khalitañca na gāhaye
1 Ma. aññamaññaṁ vivaresino. 2 Po. Ma. aññoññassābhinandanti.
3 Ma. anunnatena Yu. anupādinnena. 4 Po. Ma. anusūyāyamāno. 5 Yu. nāvasādaye.
Nābhihare nābhimadde na vācaṁ payutaṁ bhaṇe.
Aññānatthaṁ pasādatthaṁ sataṁ ve hoti mantanā
evaṁ kho ariyā mantenti esā ariyānamantanā
etadaññāya medhāvī na samusseyya mantayeti.

[508] 69 Sace bhikkhave aññatitthiyā paribbājakā evaṁ puccheyyuṁ
tayome āvuso dhammā katame tayo rāgo doso moho ime
kho āvuso tayo dhammā imesaṁ āvuso tiṇṇaṁ dhammānaṁ ko
viseso ko adhippāyaso 1 kiṁ nānākaraṇanti evaṁ puṭṭhā tumhe
bhikkhave tesaṁ aññatitthiyānaṁ paribbājakānaṁ kinti byākareyyāthāti.
Bhagavaṁmūlakā no bhante dhammā bhagavaṁnettikā bhagavaṁpaṭisaraṇā sādhu
vata bhante bhagavantaṁyeva paṭibhātu etassa bhāsitassa attho bhagavato
sutvā bhikkhū dhāressantīti. Tenahi bhikkhave suṇātha sādhukaṁ manasikarotha
bhāsissāmīti. Evaṁ bhanteti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.
Bhagavā etadavoca sace bhikkhave aññatitthiyā paribbājakā evaṁ
puccheyyuṁ tayome āvuso dhammā katame tayo rāgo doso
moho ime kho āvuso tayo dhammā imesaṁ āvuso tiṇṇaṁ
dhammānaṁ ko viseso ko adhippāyaso kiṁ nānākaraṇanti evaṁ puṭṭhā
tumhe bhikkhave tesaṁ aññatitthiyānaṁ paribbājakānaṁ evaṁ byākareyyātha
rāgo kho āvuso appasāvajjo dandhavirāgī doso mahāsāvajjo
khippavirāgī moho mahāsāvajjo dandhavirāgīti. Ko panāvuso hetu
1 Po. adhippāyo. Ma. Yu. adhippāyāso.
Ko paccayo yena anuppanno vā rāgo uppajjati uppanno vā
rāgo bhiyyobhāvāya vepullāya saṁvattatīti. Subhanimittantissa vacanīyaṁ
tassa subhanimittaṁ ayoniso manasikaroto anuppanno ceva 1 rāgo uppajjati
uppanno ca 2 rāgo bhiyyobhāvāya vepullāya saṁvattati ayaṁ kho āvuso
hetu ayaṁ paccayo yena anuppanno vā rāgo uppajjati uppanno
vā rāgo bhiyyobhāvāya vepullāya saṁvattatīti. Ko panāvuso hetu
ko paccayo yena anuppanno vā doso uppajjati uppanno vā
doso bhiyyobhāvāya vepullāya saṁvattatīti. Paṭighanimittantissa vacanīyaṁ
tassa paṭighanimittaṁ ayoniso manasikaroto anuppanno ceva 3 doso
uppajjati uppanno ca 4 doso bhiyyobhāvāya vepullāya saṁvattati ayaṁ
kho āvuso hetu ayaṁ paccayo yena anuppanno vā doso uppajjati
uppanno vā doso bhiyyobhāvāya vepullāya saṁvattatīti. Ko panāvuso
hetu ko paccayo yena anuppanno vā moho uppajjati uppanno
vā moho bhiyyobhāvāya vepullāya saṁvattatīti. Ayoniso manasikārotissa
vacanīyaṁ tassa ayoniso manasikaroto anuppanno ceva 5 moho uppajjati
uppanno ca 6 moho bhiyyobhāvāya vepullāya saṁvattati ayaṁ kho
āvuso hetu ayaṁ paccayo yena anuppanno vā moho uppajjati
uppanno vā moho bhiyyobhāvāya vepullāya saṁvattatīti. Ko panāvuso
hetu ko paccayo yena anuppanno vā 7 rāgo nuppajjati uppanno
1-2-3-4-5-6 Po. Ma. vā. 7 Ma. ceva. ito paraṁ īdisameva.
Vā rāgo pahīyatīti. Asubhanimittantissa vacanīyaṁ tassa asubhanimittaṁ
yoniso manasikaroto anuppanno ceva rāgo nuppajjati uppanno ca
rāgo pahīyati ayaṁ kho āvuso hetu ayaṁ paccayo yena anuppanno
vā rāgo nuppajjati uppanno vā rāgo pahīyatīti. Ko panāvuso
hetu ko paccayo yena anuppanno vā doso nuppajjati uppanno
vā doso pahīyatīti. Mettā cetovimuttītissa vacanīyaṁ tassa
mettaṁ cetovimuttiṁ yoniso manasikaroto anuppanno ceva doso
nuppajjati uppanno ca doso pahīyati 1 ayaṁ kho āvuso hetu ayaṁ
paccayo yena anuppanno vā doso nuppajjati uppanno vā
doso pahīyatīti. Ko panāvuso hetu ko paccayo yena anuppanno
vā moho nuppajjati uppanno vā moho pahīyatīti. Yoniso
manasikārotissa vacanīyaṁ tassa yoniso manasikaroto anuppanno ceva
moho nuppajjati uppanno ca moho pahīyati ayaṁ kho āvuso
hetu ayaṁ paccayo yena anuppanno vā moho nuppajjati uppanno
vā moho pahīyatīti.

[509] 70 Tīṇīmāni bhikkhave akusalamūlāni katamāni tīṇi lobho
akusalamūlaṁ doso akusalamūlaṁ moho akusalamūlaṁ. Yadapi bhikkhave
lobho tadapi akusalaṁ 2 yadapi luddho abhisaṅkharoti kāyena vācāya
manasā tadapi akusalaṁ yadapi luddho lobhena abhibhūto pariyādinnacitto
parassa asatā dukkhaṁ upadahati 3 vadhena vā bandhena vā jāniyā vā
1 Yu. pahīyatīti. 2 Po. Ma. akusalamūlaṁ. ito paraṁ īdisameva. 3 Ma. uppādayati.
ito paraṁ īdisameva.
Garahāya vā pabbājanāya vā balavamhi balattho itipi tadapi akusalaṁ
itissame lobhajā lobhanidānā lobhasamudayā lobhapaccayā aneke pāpakā
akusalā dhammā sambhavanti. Yadapi bhikkhave doso tadapi akusalaṁ
yadapi duṭṭho abhisaṅkharoti kāyena vācāya manasā tadapi akusalaṁ yadapi
duṭṭho dosena abhibhūto pariyādinnacitto parassa asatā dukkhaṁ upadahati
vadhena vā bandhena vā jāniyā vā garahāya vā pabbājanāya vā
balavamhi balattho itipi tadapi akusalaṁ itissame dosajā dosanidānā
dosasamudayā dosapaccayā aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavanti.
Yadapi bhikkhave moho tadapi akusalaṁ yadapi mūḷho abhisaṅkharoti kāyena
vācāya manasā tadapi akusalaṁ yadapi mūḷho mohena abhibhūto
pariyādinnacitto parassa asatā dukkhaṁ upadahati vadhena vā bandhena vā
jāniyā vā garahāya vā pabbājanāya vā balavamhi balattho itipi
tadapi akusalaṁ itissame mohajā mohanidānā mohasamudayā mohapaccayā
aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavanti. Evarūpo cāyaṁ bhikkhave
puggalo vuccati akālavādītipi abhūtavādītipi anatthavādītipi adhammavādītipi
avinayavādītipi kasmā cāyaṁ bhikkhave evarūpo puggalo vuccati akālavādītipi
abhūtavādītipi anatthavādītipi adhammavādītipi avinayavādītipi
tathāhayaṁ bhikkhave puggalo parassa asatā dukkhaṁ upadahati vadhena vā bandhena
vā jāniyā vā garahāya vā pabbājanāya vā balavamhi balattho itipi
bhūtena kho pana vuccamāno avajānāti no paṭijānāti abhūtena
Vuccamāno na ātappaṁ karoti tassa nibbeṭhanāya itipetaṁ atacchaṁ
itipetaṁ abhūtanti tasmā evarūpo puggalo vuccati akālavādītipi
abhūtavādītipi anatthavādītipi adhammavādītipi avinayavādītipi. Evarūpo
bhikkhave puggalo lobhajehi pāpakehi akusalehi dhammehi abhibhūto
pariyādinnacitto diṭṭheva 1 dhamme dukkhaṁ viharati savighātaṁ saupāyāsaṁ sapariḷāhaṁ
kāyassa [2]- bhedā parammaraṇā duggati pāṭikaṅkhā. Dosajehi .pe.
Mohajehi pāpakehi akusalehi dhammehi abhibhūto pariyādinnacitto diṭṭheva
dhamme dukkhaṁ viharati savighātaṁ saupāyāsaṁ sapariḷāhaṁ kāyassa bhedā
parammaraṇā duggati pāṭikaṅkhā. Seyyathāpi bhikkhave sālo vā dhavo
vā phandano vā tīhi māluvālatāhi uddhaseto 3 pariyonaddho anayaṁ
āpajjati byasanaṁ āpajjati anayabyasanaṁ āpajjati evameva kho
bhikkhave evarūpo puggalo lobhajehi pāpakehi akusalehi dhammehi abhibhūto
pariyādinnacitto diṭṭheva dhamme dukkhaṁ viharati savighātaṁ saupāyāsaṁ
sapariḷāhaṁ kāyassa bhedā parammaraṇā duggati pāṭikaṅkhā dosajehi .pe.
Mohajehi pāpakehi akusalehi dhammehi abhibhūto pariyādinnacitto
diṭṭheva dhamme dukkhaṁ viharati savighātaṁ saupāyāsaṁ sapariḷāhaṁ kāyassa
bhedā parammaraṇā duggati pāṭikaṅkhā. Imāni kho bhikkhave tīṇi
akusalamūlāni 4 . Tīṇīmāni bhikkhave kusalamūlāni katamāni tīṇi alobho
kusalamūlaṁ adoso kusalamūlaṁ amoho kusalamūlaṁ. Yadapi bhikkhave
alobho tadapi kusalaṁ yadapi aluddho abhisaṅkharoti kāyena vācāya
1 Ma. diṭṭhe ceva. ito paraṁ īdisameva. 2 Ma. ca. ito paraṁ īdisameva.
3 Ma. uddhasto. ito paraṁ īdisameva. 4 Ma. Yu. akusalamūlānīti.
Manasā tadapi kusalaṁ yadapi aluddho lobhena anabhibhūto apariyādinnacitto
na parassa asatā dukkhaṁ upadahati vadhena vā bandhena vā jāniyā vā
garahāya vā pabbājanāya vā balavamhi balattho itipi tadapi kusalaṁ
itissame alobhajā alobhanidānā alobhasamudayā alobhapaccayā aneke
kusalā dhammā sambhavanti. Yadapi bhikkhave adoso tadapi kusalaṁ
yadapi aduṭṭho abhisaṅkharoti kāyena vācāya manasā tadapi kusalaṁ yadapi
aduṭṭho dosena anabhibhūto apariyādinnacitto na parassa asatā dukkhaṁ
upadahati vadhena vā bandhena vā jāniyā vā garahāya vā pabbājanāya
vā balavamhi balattho itipi tadapi kusalaṁ itissame adosajā adosanidānā
adosasamudayā adosapaccayā aneke kusalā dhammā sambhavanti.
Yadapi bhikkhave amoho tadapi kusalaṁ yadapi amūḷho abhisaṅkharoti
kāyena vācāya manasā tadapi kusalaṁ yadapi amūḷho mohena anabhibhūto
apariyādinnacitto na parassa asatā dukkhaṁ upadahati vadhena vā bandhena
vā jāniyā vā garahāya vā pabbājanāya vā balavamhi balattho itipi
tadapi kusalaṁ itissame amohajā amohanidānā amohasamudayā amohapaccayā
aneke kusalā dhammā sambhavanti. Evarūpo cāyaṁ bhikkhave
puggalo vuccati kālavādītipi bhūtavādītipi atthavādītipi dhammavādītipi
vinayavādītipi kasmā cāyaṁ bhikkhave evarūpo puggalo vuccati kālavādītipi
bhūtavādītipi atthavādītipi dhammavādītipi vinayavādītipi tathāhayaṁ bhikkhave
puggalo na parassa asatā dukkhaṁ upadahati vadhena vā bandhena vā
Jāniyā vā garahāya vā pabbājanāya vā balavamhi balattho itipi
bhūtena kho pana vuccamāno paṭijānāti no avajānāti abhūtena
vuccamāno ātappaṁ karoti tassa nibbeṭhanāya itipetaṁ atacchaṁ itipetaṁ
abhūtanti tasmā evarūpo puggalo vuccati kālavādītipi bhūtavādītipi
atthavādītipi dhammavādītipi vinayavādītipi. Evarūpassa bhikkhave puggalassa
lobhajā pāpakā akusalā dhammā pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā
anabhāvaṁ gatā āyatiṁ anuppādadhammā diṭṭheva dhamme sukhaṁ viharati
avighātaṁ anupāyāsaṁ apariḷāhaṁ diṭṭheva dhamme parinibbāyati dosajā .pe.
Mohajā pāpakā akusalā dhammā pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā
anabhāvaṁ gatā āyatiṁ anuppādadhammā diṭṭheva dhamme sukhaṁ
viharati avighātaṁ anupāyāsaṁ apariḷāhaṁ diṭṭheva dhamme parinibbāyati.
Seyyathāpi bhikkhave sālo vā dhavo vā phandano vā tīhi māluvālatāhi
uddhaseto pariyonaddho atha 1 puriso āgaccheyya kuddālapiṭakaṁ 2 ādāya
so taṁ māluvālataṁ mūle chindeyya mūle chetvā palikhaṇeyya
palikhaṇitvā mūlāni uddhareyya antamaso usīranāḷamattānipi 3 so taṁ
māluvālataṁ khaṇḍākhaṇḍikaṁ chindeyya khaṇḍākhaṇḍikaṁ chetvā phāleyya
phāletvā sakalikaṁ 4 kareyya sakalikaṁ 5 karitvā vātātape visoseyya
vātātape visosetvā agginā ḍaheyya agginā ḍahitvā masiṁ
kareyya masiṁ karitvā mahāvāte vā ophuneyya nadiyā vā sīghasotāya
pavāheyya evamassa tā bhikkhave māluvālatā ucchinnamūlā tālāvatthukatā
1 Yu. atho. 2 Ma. kudālapiṭakaṁ. Yu. kuddālapiṭakaṁva. 3 Ma. usīranāḷi....
4-5 Ma. Yu. āmeṇḍitaṁ.
Anabhāvaṁ gatā āyatiṁ anuppādadhammā evameva kho bhikkhave
evarūpassa puggalassa lobhajā pāpakā akusalā dhammā pahīnā ucchinnamūlā
tālāvatthukatā anabhāvaṁ gatā āyatiṁ anuppādadhammā diṭṭheva
dhamme sukhaṁ viharati avighātaṁ anupāyāsaṁ apariḷāhaṁ diṭṭheva dhamme
parinibbāyati dosajā .pe. Mohajā pāpakā akusalā dhammā
pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṁ gatā āyatiṁ anuppādadhammā
diṭṭheva dhamme sukhaṁ viharati avighātaṁ anupāyāsaṁ apariḷāhaṁ diṭṭheva
dhamme parinibbāyati. Imāni kho bhikkhave tīṇi kusalamūlānīti.