[280] 34 Athakho anāthapiṇḍiko gahapati yena bhagavā
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi
ekamantaṁ nisinno kho anāthapiṇḍiko gahapati bhagavantaṁ etadavoca kati
nu kho bhante loke dakkhiṇeyyā kattha ca dānaṁ dātabbanti.
Dve kho gahapati loke dakkhiṇeyyā sekho ca asekho ca ime kho
gahapati dve loke dakkhiṇeyyā ettha ca dānaṁ dātabbanti. Idamavoca
bhagavā idaṁ vatvāna sugato athāparaṁ etadavoca satthā
sekho ca asekho ca imasmiṁ loke
āhuneyyā yajamānānaṁ honti
te ujubhūtā kāyena vācāya uda cetasā
khettantaṁ yajamānānaṁ ettha dinnaṁ malapphalanti.

[281] 35 Ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane
anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena āyasmā sārīputto
sāvatthiyaṁ viharati pubbārāme migāramātupāsāde. Tatra kho āyasmā
sārīputto bhikkhū āmantesi āvuso bhikkhavoti. Āvusoti kho te
bhikkhū āyasmato sārīputtassa paccassosuṁ. Āyasmā sārīputto
etadavoca ajjhattasaññojanañca āvuso puggalaṁ desessāmi
bahiddhāsaññojanañca taṁ suṇātha sādhukaṁ manasikarotha bhāsissāmīti. Evaṁ
Āvusoti kho te bhikkhū āyasmato sārīputtassa paccassosuṁ. Āyasmā
sārīputto etadavoca katamo cāvuso ajjhattasaññojano puggalo
idhāvuso bhikkhu sīlavā hoti pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno
aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī samādāya sikkhati sikkhāpadesu
so kāyassa bhedā parammaraṇā aññataraṁ devanikāyaṁ upapajjati so
tato cuto āgāmī hoti āgantā itthattaṁ ayaṁ vuccatāvuso
ajjhattasaññojano puggalo āgāmī āgantā itthattaṁ. Katamo
cāvuso bahiddhāsaññojano puggalo idhāvuso bhikkhu sīlavā hoti
pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu
bhayadassāvī samādāya sikkhati sikkhāpadesu so aññataraṁ santaṁ
cetovimuttiṁ upasampajja viharati so kāyassa bhedā parammaraṇā
aññataraṁ devanikāyaṁ upapajjati so tato cuto anāgāmī hoti
anāgantā itthattaṁ ayaṁ vuccatāvuso bahiddhāsaññojano puggalo
anāgāmī anāgantā itthattaṁ. Puna ca paraṁ āvuso bhikkhu sīlavā
hoti pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno aṇumattesu
vajjesu bhayadassāvī samādāya sikkhati sikkhāpadesu so kāmānaṁyeva
nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti so bhavānaṁyeva
nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti so taṇhakkhayāya
paṭipanno hoti so lobhakkhāya paṭipanno hoti so kāyassa
Bhedā parammaraṇā aññataraṁ devanikāyaṁ upapajjati so tato cuto
anāgāmī hoti anāgantā itthattaṁ ayaṁ vuccatāvuso
bahiddhāsaññojano puggalo anāgāmī anāgantā itthattanti.
Athakho sambahulā samacittā devatā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu
upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhaṁsu ekamantaṁ
ṭhitā kho tā devatā bhagavantaṁ etadavocuṁ eso bhante āyasmā
sārīputto pubbārāme migāramātupāsāde bhikkhūnaṁ ajjhattasaññojanañca
puggalaṁ deseti bahiddhāsaññojanañca haṭṭhā bhante parisā sādhu
bhante bhagavā yenāyasmā sārīputto tenupasaṅkamatu anukampaṁ
upādāyāti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena. Athakho bhagavā
seyyathāpi nāma balavā puriso sammiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya pasāritaṁ
vā bāhaṁ sammiñjeyya evameva jetavane antarahito pubbārāme
migāramātupāsāde āyasmato sārīputtassa pamukhe 1 pāturahosi. Nisīdi
bhagavā paññatte āsane. Āyasmāpi kho sārīputto bhagavantaṁ
abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi ekamantaṁ nisinnaṁ kho āyasmantaṁ
sārīputtaṁ bhagavā etadavoca idha sārīputta sambahulā samacittā
devatā yenāhaṁ tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā maṁ abhivādetvā
ekamantaṁ aṭṭhaṁsu ekamantaṁ ṭhitā kho sārīputto tā devatā maṁ
etadavocuṁ eso bhante āyasmā sārīputto pubbārāme
1 Ma. sammukhe.
Migāramātupāsāde bhikkhūnaṁ ajjhattasaññojanañca puggalaṁ deseti
bahiddhāsaññojanañca haṭṭhā bhante parisā sādhu bhante bhagavā
yenāyasmā sārīputto tenupasaṅkamatu anukampaṁ upādāyāti tā
kho pana sārīputta devatā dasapi hutvā vīsatimpi hutvā tiṁsampi
hutvā cattāḷīsampi hutvā paññāsampi hutvā saṭṭhimpi hutvā
āraggakoṭinitudanamattepi tiṭṭhanti na ca aññamaññaṁ byābādhenti
siyā kho pana te 1 sārīputta evamassa tattha nūna tāsaṁ devatānaṁ
tathācittaṁ bhāvitaṁ yena tā devatā dasapi hutvā vīsatimpi hutvā
tiṁsampi hutvā cattāḷīsampi hutvā paññāsampi hutvā saṭṭhimpi
hutvā āraggakoṭinitudanamattepi tiṭṭhanti na ca aññamaññaṁ
byābādhentīti na kho panetaṁ sārīputta evaṁ daṭṭhabbaṁ idheva [2]-
sārīputta tāsaṁ devatānaṁ tathācittaṁ bhāvitaṁ yena tā devatā dasapi
hutvā .pe. Na ca aññamaññaṁ byābādhenti tasmā tiha
sārīputta evaṁ sikkhitabbaṁ santindriyā bhavissāma santamānasāti
evañhi te 3 sārīputta sikkhitabbaṁ santindriyānañhi te 4 sārīputta
santamānasānaṁ santaṁyeva kāyakammaṁ bhavissati santaṁ vacīkammaṁ santaṁ
manokammaṁ santaṁyevupahāraṁ upaharissāma sabrahmacārīsūti evañhi
te 5 sārīputta sikkhitabbaṁ anassuṁ kho sārīputta aññatitthiyā
paribbājakā ye imaṁ dhammapariyāyaṁ nāssosunti.
1 Ma. ayaṁ pāṭho natthi. 2 Ma. kho 3-4-5 Ma. Yu. vo.

[282] 36 Ekaṁ samayaṁ āyasmā mahākaccāno varaṇāya viharati
kaddamadahatīre 1 . Athakho ārāmadaṇḍo brāhmaṇo yenāyasmā
mahākaccāno tenupasaṅkami upasaṅkamitvā āyasmatā mahākaccānena
saddhiṁ sammodi sammodanīyaṁ kathaṁ sārāṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ
nisīdi ekamantaṁ nisinno kho ārāmadaṇḍo brāhmaṇo āyasmantaṁ
mahākaccānaṁ etadavoca ko nu kho bho kaccāna hetu ko paccayo
yena khattiyāpi khattiyehi vivadanti brāhmaṇāpi brāhmaṇehi vivadanti
gahapatikāpi gahapatikehi vivadantīti.
Kāmarāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānahetu 2
kho brāhmaṇa khattiyāpi khattiyāpi vivadanti
brāhmaṇāpi brāhmaṇehi vivadanti gahapatikāpi gahapatikehi vivadantīti.
Ko pana bho kaccāna hetu ko paccayo yena samaṇāpi samaṇehi
vivadantīti. Diṭṭhirāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānahetu 3 kho
brāhmaṇa samaṇāpi samaṇehi vivadantīti. Atthi pana bho kaccāna koci lokasmiṁ
yo imañceva kāmarāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ 4
samatikkanto imañca diṭṭhirāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ 5
samatikkantoti. Atthi brāhmaṇa lokasmiṁ yo imañceva
kāmarāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ 6 samatikkanto imañca
diṭṭhirāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ 7 samatikkantoti. Ko
pana so bho kaccāna lokasmiṁ yo imañceva
1 Ma. bhaddasāritīre. 2-3-4-5-6-7 Ma. kāmarāgābhinivesa ....
Kāmarāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ samatikkanto imañca
diṭṭhirāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ samatikkantoti. Atthi
brāhmaṇa puratthimesu janapadesu sāvatthī nāma nagaraṁ tattha so bhagavā etarahi
viharati arahaṁ sammāsambuddho so hi brāhmaṇa bhagavā imañceva
kāmarāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ samatikkanto imañca
diṭṭhirāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ samatikkantoti.
Evaṁ vutte ārāmadaṇḍo brāhmaṇo uṭṭhāyāsanā ekaṁsaṁ uttarāsaṅgaṁ
karitvā dakkhiṇajānumaṇḍalaṁ paṭhaviyaṁ nihantvā yena bhagavā
tenañjalimpaṇāmetvā tikkhattuṁ udānaṁ udānesi namo tassa bhagavato
arahato sammāsambuddhassa namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa
namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa yo hi so
bhagavā imañceva kāmarāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ
samatikkanto imañca diṭṭhirāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ
samatikkantoti. Abhikkantaṁ bho kaccāna abhikkantaṁ bho kaccāna
seyyathāpi bho kaccāna nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya paṭicchannaṁ vā
vivareyya mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya andhakāre vā
telappajjotaṁ dhāreyya cakkhumanto rūpāni dakkhantīti evamevaṁ bhotā
kaccānena anekapariyāyena dhammo pakāsito esāhaṁ bho kaccāna taṁ
bhavantaṁ gotamaṁ saraṇaṁ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca upāsakaṁ maṁ
bhavaṁ kaccāno dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gatanti.

[283] 37 Ekaṁ samayaṁ āyasmā mahākaccāno madhurāyaṁ viharati
gundāvane. Athakho kaṇḍarāyano brāhmaṇo yenāyasmā mahākaccāno
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā āyasmatā mahākaccānena saddhiṁ
sammodi .pe. Ekamantaṁ nisinno kho kaṇḍarāyano brāhmaṇo
āyasmantaṁ mahākaccānaṁ etadavoca sutammetaṁ bho kaccāna na
samaṇo kaccāno brāhmaṇe jiṇṇe vuḍḍhe mahallake addhagate
vayoanuppatte abhivādeti vā paccuṭṭheti vā āsanena vā nimantetīti
tayidaṁ bho kaccāna tatheva na hi bhavaṁ kaccāno brāhmaṇe jiṇṇe
vuḍḍhe mahallake addhagate vayoanuppatte abhivādeti vā paccuṭṭheti
vā āsanena vā nimanteti tayidaṁ bho kaccāna na sampannamevāti.
Atthi brāhmaṇa tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena
vuḍḍhibhūmi ca akkhātā daharabhūmi ca vuḍḍho cepi brāhmaṇa hoti
asītiko 1 vā navutiko vā vassasatiko vā jātiyā so ca kāme
paribhuñjati kāmamajjhe vasati kāmapariḷāhena pariḍayhati kāmavitakkehi
khajjati kāmapariyesanāya ussukko athakho so bālo na therotveva
saṅkhaṁ gacchati daharo cepi brāhmaṇa hoti yuvā susūkāḷakeso bhadrena
yobbanena samannāgato paṭhamena vayasā so ca na kāme paribhuñjati
na kāmamajjhe vasati na kāmapariḷāhena pariḍayhati na kāmavitakkehi
khajjati na kāmapariyesanāya ussukko athakho so paṇḍito therotveva
saṅkhaṁ gacchatīti. Evaṁ vutte kaṇḍarāyano brāhmaṇo uṭṭhāyāsanā
1 Ma. āsītiko vā nāvutiko vā.
Ekaṁsaṁ uttarāsaṅgaṁ karitvā daharānaṁ sudaṁ 1 bhikkhūnaṁ pāde sirasā
vandati vuḍḍhā bhavanto vuḍḍhabhūmiyaṁ ṭhitā daharā mayaṁ daharabhūmiyaṁ
ṭhitā abhikkantaṁ bho kaccāna .pe. Upāsakaṁ maṁ bhavaṁ kaccāno
dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gatanti.

[284] 38 Yasmiṁ bhikkhave samaye corā balavanto honti rājāno
tasmiṁ samaye dubbalā honti tasmiṁ bhikkhave samaye rañño na phāsu
hoti atiyātuṁ vā niyyātuṁ vā paccantime vā janapade anusaññātuṁ
brāhmaṇagahapatikānaṁpi tasmiṁ samaye na phāsu hoti atiyātuṁ vā niyyātuṁ
vā bāhirāni vā kammantāni paṭivekkhituṁ. Evameva kho bhikkhave yasmiṁ
samaye pāpabhikkhū balavanto honti pesalā bhikkhū tasmiṁ samaye
dubbalā honti tasmiṁ bhikkhave samaye pesalā bhikkhū tuṇhībhūtā
tuṇhībhūtāva saṅghamajjhe saṅkasāyanti paccantime vā janapade bhajanti 2
tayidaṁ bhikkhave hoti bahujanāhitāya bahujanāsukhāya bahuno janassa
anatthāya ahitāya dukkhāya devamanussānaṁ. Yasmiṁ bhikkhave samaye rājāno
balavanto honti corā tasmiṁ samaye dubbalā honti tasmiṁ
bhikkhave samaye rañño phāsu hoti atiyātuṁ vā niyyātuṁ vā paccantime
vā janapade anusaññātuṁ brāhmaṇagahapatikānaṁpi tasmiṁ samaye phāsu
hoti atiyātuṁ vā niyyātuṁ vā bāhirāni vā kammantāni paṭivekkhituṁ.
Evameva kho bhikkhave yasmiṁ samaye pesalā bhikkhū balavanto honti
pāpakā bhikkhū tasmiṁ samaye dubbalā honti tasmiṁ bhikkhave samaye
1 Ma. sataṁ. 2 Ma. acchanti.
Pāpabhikkhū tuṇhībhūtā tuṇhībhūtāva saṅghamajjhe saṅkasāyanti yena vā
[1]- Tena vā papatanti 2 tayidaṁ bhikkhave hoti bahujanahitāya bahujanasukhāya
bahuno janassa atthāya hitāya sukhāya devamanussānanti.

[285] 39 Dvinnāhaṁ bhikkhave micchāpaṭipattiṁ na vaṇṇemi
gihissa vā pabbajitassa vā gihī vā bhikkhave pabbajito vā
micchāpaṭipanno micchāpaṭipattādhikaraṇahetu nārādhako hoti ñāyaṁ
dhammaṁ kusalaṁ. Dvinnāhaṁ bhikkhave sammāpaṭipattiṁ vaṇṇemi gihissa
vā pabbajitassa vā gihī vā bhikkhave pabbajito vā sammāpaṭipanno
sammāpaṭipattādhikaraṇahetu ārādhako hoti ñāyaṁ dhammaṁ kusalanti.

[286] 40 Ye te bhikkhave bhikkhū duggahitehi suttantehi
byañjanapaṭirūpakehi atthañca dhammañca paṭibāhanti te bhikkhave
bhikkhū bahujanāhitāya paṭipannā bahujanāsukhāya bahuno janassa anatthāya
ahitāya dukkhāya devamanussānaṁ bahuñca te bhikkhave bhikkhū
apuññaṁ pasavanti tecimaṁ saddhammaṁ antaradhāpenti. Ye te bhikkhave
bhikkhū suggahitehi suttantehi byañjanapaṭirūpakehi atthañca dhammañca
anulomenti te bhikkhave bhikkhū bahujanahitāya paṭipannā bahujanasukhāya
bahuno janassa atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ bahuñca te
bhikkhave bhikkhū puññaṁ pasavanti tecimaṁ saddhammaṁ ṭhapentīti.
Samacittavaggo catuttho.

[287] 41 Dvemā bhikkhave parisā katamā dve uttānā ca
1 Ma. Yu. pana. 2 Ma. pakkamanti.
Parisā gambhīrā ca parisā. Katamā ca bhikkhave uttānā parisā idha
bhikkhave yassaṁ parisāyaṁ bhikkhū uddhatā honti unnaḷā capalā mukharā
vikiṇṇavācā muṭṭhassatī asampajānā asamāhitā vibbhantacittā
pākatindriyā ayaṁ vuccati bhikkhave uttānā parisā. Katamā ca
bhikkhave gambhīrā parisā idha bhikkhave yassaṁ parisāyaṁ bhikkhū
anuddhatā honti anunnaḷā acapalā amukharā avikiṇṇavācā
upaṭṭhitassatī sampajānā samāhitā ekaggacittā saṁvutindriyā ayaṁ
vuccati bhikkhave gambhīrā parisā. Imā kho bhikkhave dve parisā
etadaggaṁ bhikkhave imāsaṁ dvinnaṁ parisānaṁ yadidaṁ gambhīrā parisāti.

[288] 42 Dvemā bhikkhave parisā katamā dve vaggā ca
parisā samaggā ca parisā. Katamā ca bhikkhave vaggā parisā idha
bhikkhave yassaṁ parisāyaṁ bhikkhū bhaṇḍanajātā kalahajātā vivādāpannā
aññamaññaṁ mukhasattīhi vitudantā viharanti ayaṁ vuccati bhikkhave
vaggā parisā. Katamā ca bhikkhave samaggā parisā idha bhikkhave
yassaṁ parisāyaṁ bhikkhū samaggā sammodamānā avivadamānā khīrodakībhūtā
aññamaññaṁ piyacakkhūhi sampassantā viharanti ayaṁ vuccati bhikkhave
samaggā parisā. Imā kho bhikkhave dve parisā etadaggaṁ bhikkhave
imāsaṁ dvinnaṁ parisānaṁ yadidaṁ samaggā parisāti.

[289] 43 Dvemā bhikkhave parisā katamā dve anaggavatī ca
parisā aggavatī ca parisā. Katamā ca bhikkhave anaggavatī parisā
Idha bhikkhave yassaṁ parisāyaṁ therā bhikkhū bāhullikā 1 honti sāthalikā
vokkamane pubbaṅgamā paviveke nikkhittadhurā na viriyaṁ ārabhanti
appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya
tesaṁ pacchimā janatā diṭṭhānugatiṁ āpajjati sāpi hoti bāhullikā
sāthalikā vokkamane pubbaṅgamā paviveke nikkhittadhurā na viriyaṁ
ārabhati appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa
sacchikiriyāya ayaṁ vuccati bhikkhave anaggavatī parisā. Katamā ca
bhikkhave aggavatī parisā idha bhikkhave yassaṁ parisāyaṁ therā bhikkhū na
bāhullikā honti na sāthalikā vokkamane nikkhittadhurā paviveke
pubbaṅgamā viriyaṁ ārabhanti appattassa pattiyā anadhigatassa
adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya tesaṁ pacchimā janatā diṭṭhānugatiṁ
āpajjati sāpi hoti na bāhullikā na sāthalikā vokkamane [2]-
nikkhittadhurā paviveke pubbaṅgamā viriyaṁ ārabhati appattassa pattiyā
anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya ayaṁ vuccati bhikkhave
aggavatī parisā. Imā kho bhikkhave dve parisā etadaggaṁ
bhikkhave imāsaṁ dvinnaṁ parisānaṁ yadidaṁ aggavatī parisāti.