[290] 44 Dvemā bhikkhave parisā katamā dve anariyā ca
parisā ariyā ca parisā. Katamā ca bhikkhave anariyā parisā idha
bhikkhave yassaṁ parisāyaṁ bhikkhū idaṁ dukkhanti yathābhūtaṁ nappajānanti
ayaṁ dukkhasamudayoti yathābhūtaṁ nappajānanti ayaṁ dukkhanirodhoti yathābhūtaṁ
1 Ma. Yu. bāhulikā. sabbattha īdisameva. 2 Ma. na.
Nappajānanti ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṁ nappajānanti
ayaṁ vuccati bhikkhave anariyā parisā. Katamā ca bhikkhave ariyā parisā
idha bhikkhave yassaṁ parisāyaṁ bhikkhū idaṁ dukkhanti yathābhūtaṁ pajānanti
ayaṁ dukkhasamudayoti yathābhūtaṁ pajānanti ayaṁ dukkhanirodhoti yathābhūtaṁ
pajānanti ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṁ pajānanti ayaṁ
vuccati bhikkhave ariyā parisā. Imā kho bhikkhave dve parisā
etadaggaṁ bhikkhave imāsaṁ dvinnaṁ parisānaṁ yadidaṁ ariyā parisāti.

[291] 45 Dvemā bhikkhave parisā katamā dve parisakasaṭo 1
ca parisamaṇḍo ca. Katamo ca bhikkhave parisakasaṭo idha bhikkhave
yassaṁ parisāyaṁ bhikkhū chandāgatiṁ gacchanti dosāgatiṁ gacchanti mohāgatiṁ
gacchanti bhayāgatiṁ gacchanti ayaṁ vuccati bhikkhave parisakasaṭo.
Katamo ca bhikkhave parisamaṇḍo idha bhikkhave yassaṁ parisāyaṁ bhikkhū
na chandāgatiṁ gacchanti na dosāgatiṁ gacchanti na mohāgatiṁ gacchanti
na bhayāgatiṁ gacchanti ayaṁ vuccati bhikkhave parisamaṇḍo. Imā kho
bhikkhave dve parisā etadaggaṁ bhikkhave imāsaṁ dvinnaṁ parisānaṁ
yadidaṁ parisamaṇḍoti.

[292] 46 Dvemā bhikkhave parisā katamā dve ukkācitavinītā
parisā no paṭipucchāvinītā paṭipucchāvinītā parisā no ukkācitavinītā.
Katamā ca bhikkhave ukkācitavinītā parisā no paṭipucchāvinītā idha
bhikkhave yassaṁ parisāyaṁ bhikkhū ye te suttantā tathāgatabhāsitā gambhīrā
1 Ma. parisākasaṭo ca parisāmaṇḍo ca.
Gambhīratthā lokuttarā suññatapaṭisaṁyuttā tesu bhaññamānesu na sussūsanti
na sotaṁ odahanti na aññācittaṁ upaṭṭhāpenti na ca te
dhamme uggahetabbaṁ pariyāpuṇitabbaṁ maññanti ye pana te suttantā
kavikatā 1 kāveyyā cittakkharā cittabyañjanā bāhirakā sāvakabhāsitā
tesu bhaññamānesu sussūsanti sotaṁ odahanti aññācittaṁ
upaṭṭhāpenti te ca dhamme uggahetabbaṁ pariyāpuṇitabbaṁ maññanti
te [2]- taṁ dhammaṁ pariyāpuṇitvā na ceva aññamaññaṁ paṭipucchanti na
paṭivivaranti 3 idaṁ kathamimassa kvatthoti te avivaṭañceva na
vivaranti anuttānīkatañca na uttānīkaronti anekavihitesu ca
kaṅkhāṭhāniyesu dhammesu kaṅkhaṁ nappaṭivinodenti ayaṁ vuccati bhikkhave
ukkācitavinītā parisā no paṭipucchāvinītā. Katamā ca bhikkhave
paṭipucchāvinītā parisā no ukkācitavinītā idha bhikkhave yassaṁ parisāyaṁ
bhikkhū ye te suttantā kavikatā kāveyyā cittakkharā cittabyañjanā
bāhirakā sāvakabhāsitā tesu bhaññamānesu na sussūsanti na sotaṁ
odahanti na aññācittaṁ upaṭṭhāpenti na ca te dhamme uggahetabbaṁ
pariyāpuṇitabbaṁ maññanti ye pana te suttantā tathāgatabhāsitā
gambhīrā gambhīratthā lokuttarā suññatapaṭisaṁyuttā tesu bhaññamānesu
sussūsanti sotaṁ odahanti aññācittaṁ upaṭṭhāpenti te ca dhamme
uggahetabbaṁ pariyāpuṇitabbaṁ maññanti te taṁ dhammaṁ pariyāpuṇitvā
aññamaññaṁ paṭipucchanti paṭivivaranti idaṁ kathamimassa kvatthoti te
1 Ma. Yu. kavitā. 2 Ma. ca. 3 Ma. na ca paṭivicaranti.
Avivaṭañceva vivaranti anuttānīkatañca uttānīkaronti anekavihitesu
ca kaṅkhāṭhāniyesu dhammesu kaṅkhaṁ paṭivinodenti ayaṁ vuccati bhikkhave
paṭipucchāvinītā parisā no ukkācitavinītā. Imā kho bhikkhave dve
parisā etadaggaṁ bhikkhave imāsaṁ dvinnaṁ parisānaṁ yadidaṁ paṭipucchāvinītā
parisā no ukkācitavinītāti.

[293] 47 Dvemā bhikkhave parisā katamā dve āmisagaru 1
parisā no saddhammagaru 2 saddhammagaru parisā no āmisagaru. Katamā
ca bhikkhave āmisagaru parisā no saddhammagaru idha bhikkhave yassaṁ
parisāyaṁ bhikkhū gihīnaṁ odātavasanānaṁ sammukhā aññamaññassa vaṇṇaṁ
bhāsanti asuko bhikkhu ubhatobhāgavimutto asuko paññāvimutto
asuko kāyasakkhī asuko diṭṭhippatto asuko saddhāvimutto asuko
dhammānusārī asuko saddhānusārī asuko sīlavā kalyāṇadhammo
asuko dussīlo pāpadhammoti te tena lābhaṁ labhanti te taṁ lābhaṁ
labhitvā gadhitā 3 mucchitā ajjhopannā anādīnavadassāvino
anissaraṇapaññā paribhuñjanti ayaṁ vuccati bhikkhave āmisagaru parisā
no saddhammagaru. Katamā ca bhikkhave saddhammagaru parisā no
āmisagaru idha bhikkhave yassaṁ parisāyaṁ bhikkhū na gihīnaṁ odātavasanānaṁ
sammukhā aññamaññassa vaṇṇaṁ bhāsanti asuko bhikkhu
ubhatobhāgavimutto asuko paññāvimutto asuko kāyasakkhī asuko
diṭṭhippatto asuko saddhāvimutto asuko dhammānusārī asuko
saddhānusārī asuko sīlavā kalyāṇadhammo asuko dussīlo pāpadhammoti
1-2 Yu. āmisagarū saddhammagarū. 3 Ma. gathitā.
Te tena lābhaṁ labhanti te taṁ lābhaṁ labhitvā agadhitā amucchitā
anajjhopannā ādīnavadassāvino nissaraṇapaññā paribhuñjanti ayaṁ
vuccati bhikkhave saddhammagaru parisā no āmisagaru. Imā kho bhikkhave
dve parisā etadaggaṁ bhikkhave imāsaṁ dvinnaṁ parisānaṁ yadidaṁ
saddhammagaru parisā no āmisagarūti.

[294] 48 Dvemā bhikkhave parisā katamā dve visamā ca
parisā samā ca parisā. Katamā ca bhikkhave visamā parisā idha
bhikkhave yassaṁ parisāyaṁ adhammakammāni pavattanti dhammakammāni
nappavattanti avinayakammāni pavattanti vinayakammāni nappavattanti
adhammakammāni dippanti dhammakammāni na dippanti avinayakammāni
dippanti vinayakammāni na dippanti ayaṁ vuccati bhikkhave visamā
parisā. Visamattā bhikkhave parisāya adhammakammāni pavattanti
dhammakammāni nappavattanti avinayakammāni pavattanti vinayakammāni
nappavattanti adhammakammāni dippanti dhammakammāni na dippanti
avinayakammāni dippanti vinayakammāni na dippanti. Katamā ca
bhikkhave samā parisā idha bhikkhave yassaṁ parisāyaṁ dhammakammāni
pavattanti adhammakammāni nappavattanti vinayakammāni pavattanti
avinayakammāni nappavattanti dhammakammāni dippanti adhammakammāni
na dippanti vinayakammāni dippanti avinayakammāni na dippanti
ayaṁ vuccati bhikkhave samā parisā. Samattā bhikkhave parisāya
dhammakammāni pavattanti adhammakammāni nappavattanti vinayakammāni
Pavattanti avinayakammāni nappavattanti dhammakammāni dippanti
adhammakammāni na dippanti vinayakammāni dippanti avinayakammāni na
dippanti. Imā kho bhikkhave dve parisā etadaggaṁ bhikkhave imāsaṁ
dvinnaṁ parisānaṁ yadidaṁ samā parisāti.

[295] 49 Dvemā bhikkhave parisā katamā dve adhammikā
ca parisā dhammikā ca parisā .pe. Imā kho bhikkhave dve
parisā etadaggaṁ bhikkhave imāsaṁ dvinnaṁ parisānaṁ yadidaṁ dhammikā
parisāti.

[296] 50 Dvemā bhikkhave parisā katamā dve adhammavādinī
ca parisā dhammavādinī ca parisā. Katamā ca bhikkhave adhammavādinī
parisā idha bhikkhave yassaṁ parisāyaṁ bhikkhū adhikaraṇaṁ ādiyanti dhammikaṁ
vā adhammikaṁ vā te taṁ adhikaraṇaṁ ādiyitvā na ceva aññamaññaṁ
saññāpenti na ca saññattiṁ upagacchanti na ca nijjhāpenti
na ca nijjhattiṁ upagacchanti te asaññattibalā anijjhattibalā
appaṭinissaggamantino tameva adhikaraṇaṁ thāmasā parāmassa 1 abhinivissa
voharanti idameva saccaṁ moghamaññanti ayaṁ vuccati bhikkhave
adhammavādinī parisā. Katamā ca bhikkhave dhammavādinī parisā idha
bhikkhave yassaṁ parisāyaṁ bhikkhū adhikaraṇaṁ ādiyanti dhammikaṁ vā adhammikaṁ
vā te taṁ adhikaraṇaṁ ādiyitvā aññamaññaṁ saññāpenti ceva
1 Ma. parāmāsā.
Saññattiñca upagacchanti nijjhāpenti ca 1 nijjhattiñca upagacchanti
te saññattibalā nijjhattibalā paṭinissaggamantino na tameva adhikaraṇaṁ
thāmasā parāmassa 2 abhinivissa voharanti idameva saccaṁ moghamaññanti
ayaṁ vuccati bhikkhave dhammavādinī parisā. Imā kho bhikkhave
dve parisā etadaggaṁ bhikkhave imāsaṁ dvinnaṁ parisānaṁ yadidaṁ
dhammavādinī parisāti.
Parisavaggo pañcamo.
[3]-
Paṭhamo paṇṇāsako samatto.
----------
Dutiyapaṇṇāsako

[297] 51 Dveme bhikkhave puggalā loke uppajjamānā
uppajjanti bahujanahitāya bahujanasukhāya bahuno janassa atthāya hitāya
sukhāya devamanussānaṁ katame dve tathāgato ca arahaṁ sammāsambuddho
rājā ca cakkavattī ime kho bhikkhave dve puggalā loke
uppajjamānā uppajjanti bahujanahitāya bahujanasukhāya bahuno janassa
atthāya hitāya sukhāya devamanussānanti.

[298] 52 Dveme bhikkhave puggalā loke uppajjamānā
uppajjanti acchariyamanussā katame dve tathāgato ca arahaṁ
sammāsambuddho rājā ca cakkavattī ime kho bhikkhave dve puggalā loke
1 Ma. Yu. ceva. 2 Ma. parāmāsā.
3 Ma. Yu. tassuddānaṁ
uttānā vaggā aggavatī
ariyā kasaṭo ca pañcamo
ukkācitāamisañceva
visamā adhammā dhammiyena cāti.
Uppajjamānā uppajjanti acchariyamanussāti.

[299] 53 Dvinnaṁ bhikkhave puggalānaṁ kālakiriyā bahuno janassa
anutappā hoti katamesaṁ dvinnaṁ tathāgatassa ca arahato sammāsambuddhassa
rañño ca cakkavattissa imesaṁ kho bhikkhave dvinnaṁ
puggalānaṁ kālakiriyā bahuno janassa anutappā hotīti.