[1724] Yo hi koci bhikkhave bhikkhu idaṁ dukkhanti yathābhūtaṁ
pajānāti .pe. Ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṁ pajānāti.
Puratthimāya cepi disāya āgaccheyya samaṇo vā brāhmaṇo vā
1 Yu. naṁ. evamupari. 2 Ma. Yu. ye ca kho keci.
Vādatthiko vādagavesī vādamassa āropessāmīti. Taṁ vata sahadhammena
saṅkampessati vā sampakampessati vā sampacālessati
vāti netaṁ ṭhānaṁ vijjati. Pacchimāya cepi disāya. Uttarāya
cepi disāya. Dakkhiṇāya cepi disāya āgaccheyya samaṇo vā
brāhmaṇo vā vādatthiko vādagavesī vādamassa āropessāmīti.
Taṁ vata sahadhammena saṅkampessati vā sampakampessati vā
sampacālessati vāti netaṁ ṭhānaṁ vijjati. Seyyathāpi bhikkhave
silāyūpo soḷasakukkuko 1 tassassu aṭṭhakukku heṭṭhānemaṅgamā
aṭṭhakukku uparinemassa puratthimāya cepi disāya āgaccheyya bhusā
vātavuṭṭhi neva saṅkampeyya na sampakampeyya na sampacāleyya
pacchimāya cepi disāya. Uttarāya cepi disāya. Dakkhiṇāya cepi
disāya āgaccheyya bhusā vātavuṭṭhi neva saṅkampeyya na sampakampeyya
na sampacāleyya. Taṁ kissa hetu. Gambhīrattā bhikkhave nemassa
sunikhātattā silāyūpassa. Evameva kho bhikkhave yo hi koci bhikkhu
idaṁ dukkhanti yathābhūtaṁ pajānāti .pe. Ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti
yathābhūtaṁ pajānāti. Puratthimāya cepi disāya āgaccheyya samaṇo
vā brāhmaṇo vā vādatthiko vādagavesī vādamassa āropessāmīti.
Taṁ vata sahadhammena saṅkampessati vā sampakampessati vā
sampacālessati vāti netaṁ ṭhānaṁ vijjati. Pacchimāya cepi disāya.
1 soḷalakukkūtipi pāṭho.
Uttarāya cepi disāya. Dakkhiṇāya cepi disāya āgaccheyya samaṇo
vā brāhmaṇo vā vādatthiko vādagavesī vādamassa āropessāmīti.
Taṁ vata sahadhammena saṅkampessati vā sampakampessati vā
sampacālessati vāti netaṁ ṭhānaṁ vijjati. Taṁ kissa hetu. Sudiṭṭhattā
bhikkhave catunnaṁ ariyasaccānaṁ. Katamesaṁ catunnaṁ. Dukkhassa
ariyasaccassa .pe. Dukkhanirodhagāminīpaṭipadāya ariyasaccassa. Tasmā
tiha bhikkhave idaṁ dukkhanti yogo karaṇīyo .pe. Ayaṁ dukkhanirodhagāminī
paṭipadāti yogo karaṇīyoti.
Sīsapāpaṇṇavaggo 1 catuttho.
Tassuddānaṁ
sīsapā khadiro daṇḍo celā sattisatena ca
pāṇā suriyūpamā dvedhā indakhīlo ca vādināti 2 .
----------------------
1 sīsapāvanavaggoti vā pāṭho. 2 Ma. Yu. vādinoti.
Papātavaggo pañcamo

[1725] Ekaṁ samayaṁ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane
kalandakanivāpe. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi bhūtapubbaṁ bhikkhave
aññataro puriso rājagahā nikkhamitvā lokacintaṁ cintessāmīti
yena sumāgadhā 1 pokkharaṇī tenupasaṅkami upasaṅkamitvā sumāgadhāya
pokkharaṇiyā tīre nisīdi lokacintaṁ cintento. Addasā kho
bhikkhave so puriso sumāgadhāya pokkharaṇiyā tīre caturaṅginiṁ senaṁ
bhisamuḷālaṁ pavisantaṁ. Disvānassa etadahosi ummattosmi nāmāhaṁ
vicetosmi nāmāhaṁ yaṁ loke natthi taṁ mayā diṭṭhanti. Atha
kho so bhikkhave puriso nagaraṁ pavisitvā mahājanakāyassa ārocesi
ummattosmi nāmāhaṁ bhante vicetosmi nāmāhaṁ bhante yaṁ loke
natthi taṁ mayā diṭṭhanti. Yathākathaṁ pana tvaṁ ambho purisa ummatto
kathaṁ viceto kiñca loke natthi yantayā diṭṭhanti. Idhāhaṁ bhante
rājagahā nikkhamitvā lokacintaṁ cintessāmīti yena sumāgadhā
pokkharaṇī tenupasaṅkamiṁ upasaṅkamitvā sumāgadhāya pokkharaṇiyā
tīre nisīdiṁ lokacintaṁ cintento. Addasaṁ khvāhaṁ bhante sumāgadhāya
pokkharaṇiyā tīre caturaṅginiṁ senaṁ bhisamuḷālaṁ pavisantaṁ. Evaṁ
khvāhaṁ bhante ummatto evaṁ viceto idañca loke natthi yaṁ
1 Sī. sumāgavā.
Mayā diṭṭhanti. Taggha tvaṁ ambho purisa ummatto taggha viceto
idañca loke natthi yaṁ tayā diṭṭhanti. Taṁ kho pana bhikkhave
so puriso bhūtaṁyeva addasa no abhūtaṁ.

[1726] Bhūtapubbaṁ bhikkhave devāsurasaṅgāmo samupabyūḷho
ahosi. Tasmiṁ kho pana bhikkhave saṅgāme devā jiniṁsu asurā
parājiniṁsu. Parājitā ca kho bhikkhave asurā bhītā bhisamuḷālena
asurapuraṁ pavisiṁsu devānaṁyeva [1]- mohayamānā. Tasmā tiha bhikkhave
mā lokacintaṁ cintetha sassato lokoti vā asassato lokoti
vā antavā lokoti vā anantavā lokoti vā taṁ jīvaṁ taṁ
sarīranti vā aññaṁ jīvaṁ aññaṁ sarīranti vā hoti tathāgato
paraṁ maraṇāti vā na hoti tathāgato paraṁ maraṇāti vā hoti ca
na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇāti vā neva hoti na na hoti
tathāgato paraṁ maraṇāti vā. Taṁ kissa hetu. Nesā bhikkhave
cintā atthasañhitā na ādibrahmacariyakā na nibbidāya na virāgāya
na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya
saṁvattati.

[1727] Cintentā ca kho tumhe bhikkhave idaṁ dukkhanti
cinteyyātha .pe. Ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti cinteyyātha.
Taṁ kissa hetu. Esā bhikkhave cintā atthasañhitā esā
ādibrahmacariyakā esā nibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya
1 Yu. kho bhāyamānā.
Abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṁvattati. Tasmā tiha bhikkhave
idaṁ dukkhanti yogo karaṇīyo .pe. Ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti
yogo karaṇīyoti.

[1728] Ekaṁ samayaṁ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate.
Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi āyāma bhikkhave yena paṭibhāṇakūṭo
tenupasaṅkamissāma divāvihārāyāti. Evaṁ bhanteti kho te bhikkhū
bhagavato paccassosuṁ. Atha kho bhagavā sambahulehi bhikkhūhi saddhiṁ
yena paṭibhāṇakūṭo tenupasaṅkami. Addasā kho aññataro bhikkhu
paṭibhāṇakūṭe mahantaṁ papātaṁ disvāna bhagavantaṁ etadavoca mahā
vatāyaṁ bhante papāto sumahā vatāyaṁ 1 bhante papāto atthi nu
kho bhante imamhā papātā añño papāto mahantataro ca
bhayānakataro cāti. Atthi kho bhikkhu 2 imamhā papātā añño
papāto mahantataro ca bhayānakataro cāti. Katamo ca 3 bhante
imamhā papātā añño papāto mahantataro ca bhayānakataro cāti.

[1729] Ye hi keci bhikkhave samaṇā vā brāhmaṇā vā
idaṁ dukkhanti yathābhūtaṁ nappajānanti ayaṁ dukkhasamudayoti yathābhūtaṁ
nappajānanti ayaṁ dukkhanirodhoti yathābhūtaṁ nappajānanti ayaṁ
dukkhanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṁ nappajānanti. Te jātisaṁvattanikesu
saṅkhāresu abhiramanti jarāsaṁvattanikesu saṅkhāresu
1 Ma. Yu. subhayānako. 2 Yu. bhikkhave. 3 Ma. Yu. pana.
Abhiramanti maraṇasaṁvattanikesu saṅkhāresu abhiramanti
sokaparidevadukkhadomanassupāyāsasaṁvattanikesu saṅkhāresu abhiramanti. Te
jātisaṁvattanikesu saṅkhāresu abhiratā jarāsaṁvattanikesu saṅkhāresu abhiratā
maraṇasaṁvattanikesu saṅkhāresu abhiratā sokaparidevadukkhadomanas-
supāyāsasaṁvattanikesu saṅkhāresu abhiratā jātisaṁvattanikepi saṅkhāre
abhisaṅkharonti jarāsaṁvattanikepi saṅkhāre abhisaṅkharonti maraṇasaṁvattanikepi
saṅkhāre abhisaṅkharonti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsasaṁvattanikepi
saṅkhāre abhisaṅkharonti. Te jātisaṁvattanikepi saṅkhāre
abhisaṅkharitvā jarāsaṁvattanikepi saṅkhāre abhisaṅkharitvā maraṇasaṁvattanikepi
saṅkhāre abhisaṅkharitvā sokaparidevadukkhadomanassupāyāsasaṁvattanikepi
saṅkhāre abhisaṅkharitvā jātipapātampi papatanti jarāpapātampi
papatanti maraṇapapātampi papatanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsapapātampi
papatanti. Te na parimuccanti jātiyā jarāya
maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi na
parimuccanti dukkhasmāti vadāmi.

[1730] Ye ca kho keci bhikkhave 1 samaṇā vā brāhmaṇā vā
idaṁ dukkhanti yathābhūtaṁ pajānanti .pe. Ayaṁ dukkhanirodhagāminī
paṭipadāti yathābhūtaṁ pajānanti. Te jātisaṁvattanikesu saṅkhāresu na
abhiramanti jarāsaṁvattanikesu saṅkhāresu na abhiramanti maraṇasaṁvattanikesu
saṅkhāresu na abhiramanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsasaṁvattanikesu
1 Yu. bhikkhu.
Pāyāsasaṁvattanikesu saṅkhāresu na abhiramanti. Te jātisaṁvattanikesu
saṅkhāresu anabhiratā jarāsaṁvattanikesu saṅkhāresu anabhiratā maraṇasaṁvattanikesu
saṅkhāresu anabhiratā sokaparidevadukkhadomanassupāyāsasaṁvattanikesu
saṅkhāresu anabhiratā jātisaṁvattanikepi saṅkhāre na
abhisaṅkharonti jarāsaṁvattanikepi saṅkhāre na abhisaṅkharonti maraṇasaṁvattanikepi
saṅkhāre na abhisaṅkharonti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsasaṁvattanikepi
saṅkhāre na abhisaṅkharonti. Te jātisaṁvattanikepi
saṅkhāre anabhisaṅkharitvā jarāsaṁvattanikepi saṅkhāre
anabhisaṅkharitvā maraṇasaṁvattanikepi saṅkhāre anabhisaṅkharitvā
sokaparidevadukkhadomanassupāyāsasaṁvattanikepi saṅkhāre anabhisaṅkharitvā
jātipapātampi na papatanti jarāpapātampi na papatanti maraṇapapātampi
na papatanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsapapātampi na
papatanti. Te parimuccanti jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi
dukkhehi domanassehi upāyāsehi parimuccanti dukkhasmāti vadāmi.
Tasmā tiha bhikkhave 1 idaṁ dukkhanti yogo karaṇīyo .pe. Ayaṁ
dukkhanirodhagāminī paṭipadāti yogo karaṇīyoti.

[1731] Atthi bhikkhave mahāpariḷāho nāma nirayo tattha
yaṅkiñci cakkhunā rūpaṁ passati aniṭṭharūpaññeva passati no
iṭṭharūpaṁ akantarūpaññeva passati no kantarūpaṁ amanāparūpaññeva
passati no manāparūpaṁ yaṅkiñci sotena saddaṁ suṇāti .pe.
1 Yu. ayaṁ pāṭho natthi.
Yaṅkiñci kāyena phoṭṭhabbaṁ phusati. Yaṅkiñci manasā dhammaṁ vijānāti
aniṭṭharūpaññeva vijānāti no iṭṭharūpaṁ akantarūpaññeva vijānāti
no kantarūpaṁ amanāparūpaññeva vijānāti no manāparūpanti.

[1732] Evaṁ vutte aññataro bhikkhu bhagavantaṁ etadavoca mahā
vata so bhante pariḷāho sumahā vata so bhante pariḷāho atthi
nu kho bhante etamhā pariḷāhā añño pariḷāho mahantataro ca 1
bhayānakataro cāti. Atthi kho bhikkhu etamhā pariḷāhā añño
pariḷāho mahantataro ca bhayānakataro cāti. Katamo pana bhante
etamhā pariḷāhā añño pariḷāho mahantataro ca bhayānakataro cāti.

[1733] Ye hi keci bhikkhave 2 samaṇā vā brāhmaṇā vā
idaṁ dukkhanti yathābhūtaṁ nappajānanti .pe. Ayaṁ dukkhanirodhagāminī
paṭipadāti yathābhūtaṁ nappajānanti. Te jātisaṁvattanikesu saṅkhāresu
abhiramanti .pe. Abhiratā abhisaṅkharonti. Abhisaṅkharitvā jātipariḷāhenapi
pariḍayhanti jarāpariḷāhenapi pariḍayhanti maraṇapariḷāhenapi
pariḍayhanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsapariḷāhenapi
pariḍayhanti. Te na parimuccanti jātiyā jarāya maraṇena
sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi na parimuccanti
dukkhasmāti vadāmi.