[1714] Yo bhikkhave evaṁ vadeyya ahaṁ dukkhaṁ ariyasaccaṁ yathābhūtaṁ
anabhisamecca dukkhasamudayaṁ ariyasaccaṁ yathābhūtaṁ anabhisamecca dukkhanirodhaṁ
ariyasaccaṁ yathābhūtaṁ anabhisamecca dukkhanirodhagāminīpaṭipadaṁ ariyasaccaṁ
yathābhūtaṁ anabhisamecca sammā dukkhassantaṁ karissāmīti netaṁ
ṭhānaṁ vijjati. Seyyathāpi bhikkhave yo evaṁ vadeyya ahaṁ khadirapattānaṁ
vā saralasapattānaṁ vā āmalakapattānaṁ vā puṭaṁ karitvā udakaṁ vā
tālapattaṁ vā harissāmīti 1 netaṁ ṭhānaṁ vijjati. Evameva kho
bhikkhave yo evaṁ vadeyya ahaṁ dukkhaṁ ariyasaccaṁ yathābhūtaṁ anabhisamecca
.pe. Dukkhanirodhagāminīpaṭipadaṁ ariyasaccaṁ yathābhūtaṁ anabhisamecca
sammā dukkhassantaṁ karissāmīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati.

[1715] Yo ca kho bhikkhave evaṁ vadeyya ahaṁ dukkhaṁ ariyasaccaṁ
yathābhūtaṁ abhisamecca dukkhasamudayaṁ ariyasaccaṁ yathābhūtaṁ abhisamecca dukkhanirodhaṁ
ariyasaccaṁ yathābhūtaṁ abhisamecca dukkhanirodhagāminīpaṭipadaṁ ariyasaccaṁ
yathābhūtaṁ abhisamecca sammā dukkhassantaṁ karissāmīti ṭhānametaṁ
vijjati. Seyyathāpi bhikkhave yo evaṁ vadeyya ahaṁ padumapattānaṁ
vā palāsapattānaṁ vā māluvapattānaṁ vā puṭaṁ karitvā udakaṁ vā
tālapattaṁ vā harissāmīti ṭhānametaṁ vijjati. Evameva kho bhikkhave
yo evaṁ vadeyya ahaṁ dukkhaṁ ariyasaccaṁ yathābhūtaṁ abhisamecca .pe.
1 Ma. āharissāmīti. evamuparipi.
Dukkhanirodhagāminīpaṭipadaṁ ariyasaccaṁ yathābhūtaṁ abhisamecca sammā
dukkhassantaṁ karissāmīti ṭhānametaṁ vijjati. Tasmā tiha bhikkhave
idaṁ dukkhanti yogo karaṇīyo .pe. Ayaṁ dukkhanirodhagāminī
paṭipadāti yogo karaṇīyoti.

[1716] Seyyathāpi bhikkhave daṇḍo uparivehāsaṁ khitto sakimpi
mūlena nipatati sakimpi majjhena nipatati sakimpi aggena nipatati.
Evameva kho bhikkhave avijjā nīvaraṇā sattā taṇhāsaññojanā
sandhāvantā saṁsarantā sakimpi asmā lokā paraṁ lokaṁ gacchanti
sakimpi parasmā lokā imaṁ lokaṁ āgacchanti. Taṁ kissa hetu.
Adiṭṭhattā bhikkhave catunnaṁ ariyasaccānaṁ. Katamesaṁ catunnaṁ. Dukkhassa
ariyasaccassa .pe. Dukkhanirodhagāminīpaṭipadāya ariyasaccassa.
Tasmā tiha bhikkhave idaṁ dukkhanti yogo karaṇīyo .pe. Ayaṁ
dukkhanirodhagāminī paṭipadāti yogo karaṇīyoti.

[1717] Āditte bhikkhave cele vā sīse vā kimassa karaṇīyanti.
Āditte bhante cele vā sīse vā tasseva celassa vā sīsassa
vā nibbāpanāya adhimatto chando ca vāyāmo ca ussāho ca
ussoḷhī ca appaṭivāni ca sati ca sampajaññañca karaṇīyanti.
Ādittaṁ bhikkhave celaṁ vā sīsaṁ vā ajjhupekkhitvā amanasikaritvā
anabhisametānaṁ catunnaṁ ariyasaccānaṁ yathābhūtaṁ abhisamayāya adhimatto
chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivāni ca
Sati ca sampajaññañca karaṇīyaṁ. Katamesaṁ catunnaṁ. Dukkhassa
ariyasaccassa .pe. Dukkhanirodhagāminīpaṭipadāya ariyasaccassa.
Tasmā tiha bhikkhave idaṁ dukkhanti yogo karaṇīyo .pe. Ayaṁ
dukkhanirodhagāminī paṭipadāti yogo karaṇīyoti.

[1718] Seyyathāpi bhikkhave puriso vassasatāyuko vassasatajīvitamenaṁ
evaṁ vadeyya ehambho purisa pubbaṇhasamayaṁ taṁ sattisatena
hanissanti majjhantikasamayaṁ sattisatena hanissanti sāyaṇhasamayaṁ
sattisatena hanissanti. So kho tvaṁ ambho purisa divase
divase tīhi 1 sattisatehi haññamāno vassasatāyuko vassasatajīvī vassasatassa
accayena anabhisametāni cattāri ariyasaccāni abhisamessasīti.
Atthavasikena bhikkhave kulaputtena alaṁ upagantuṁ. Taṁ kissa hetu.
Anamataggoyaṁ bhikkhave saṁsāro pubbā koṭi na paññāyati sattippahārānaṁ
asippahārānaṁ usuppahārānaṁ 2 pharasuppahārānaṁ. Evaṁ cetaṁ
bhikkhave assa na kho panāhaṁ bhikkhave saha dukkhena saha domanassena
catunnaṁ ariyasaccānaṁ abhisamayaṁ vadāmi. Apicāhaṁ bhikkhave sahāva
sukhena sahāva somanassena catunnaṁ ariyasaccānaṁ abhisamayaṁ vadāmi.
Katamesaṁ catunnaṁ. Dukkhassa ariyasaccassa .pe. Dukkhanirodhagāminīpaṭipadāya
ariyasaccassa. Tasmā tiha bhikkhave idaṁ dukkhanti yogo
karaṇīyo .pe. Ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti yogo karaṇīyoti.

[1719] Seyyathāpi bhikkhave puriso yaṁ imasmiṁ jambudīpe
1 Ma. Yu. āmeṇḍitaṁ. 2 Ma. ayaṁ pāṭho natthi.
Tiṇakaṭṭhasākhāpalāsaṁ tacchetvā 1 ekajjhaṁ saṁhareyya ekajjhaṁ saṁharitvā
sūlaṁ kareyya sūlaṁ katvā ye mahāsamudde mahantakā pāṇā te
mahantakesu sūlesu āvuneyya ye mahāsamudde majjhimakā pāṇā
te majjhimakesu sūlesu āvuneyya ye mahāsamudde sukhumakā pāṇā
te sukhumakesu sūlesu āvuneyya. Apariyādinnā ca bhikkhave mahāsamudde
oḷārikā pāṇā assu atha imasmiṁ jambudīpe tiṇakaṭṭhasākhāpalāsaṁ
parikkhayaṁ pariyādānaṁ gaccheyya. Ito 2 bahutarā
kho bhikkhave mahāsamudde sukhumakā pāṇā ye na sukarā sūlena 3
āvunituṁ. Taṁ kissa hetu. Sukhumakattā 4 bhikkhave attabhāvassa.
Evaṁ mahā kho bhikkhave apāyo. Evaṁ mahantasmā kho bhikkhave
apāyasmā parimutto diṭṭhisampanno puggalo idaṁ dukkhanti yathābhūtaṁ
pajānāti .pe. Ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṁ pajānāti.
Tasmā tiha bhikkhave idaṁ dukkhanti yogo karaṇīyo .pe. Ayaṁ
dukkhanirodhagāminī paṭipadāti yogo karaṇīyoti.

[1720] Suriyassa 5 bhikkhave udayato etaṁ pubbaṅgamaṁ etaṁ pubbanimittaṁ
yadidaṁ aruṇuggaṁ. Evameva kho bhikkhave bhikkhuno catunnaṁ
ariyasaccānaṁ yathābhūtaṁ abhisamayāya etaṁ pubbaṅgamaṁ etaṁ pubbanimittaṁ
yadidaṁ sammādiṭṭhi. Sammādiṭṭhikassetaṁ 6 bhikkhave bhikkhuno pāṭikaṅkhaṁ
idaṁ dukkhanti yathābhūtaṁ pajānissati .pe. Ayaṁ dukkhanirodhagāminī
paṭipadāti yathābhūtaṁ pajānissati. Tasmā tiha bhikkhave idaṁ
1 Yu. taṁ chetvā. 2 Yu. ato. 3 Ma. Yu. sūlesu. 4 Ma. Yu. sukhumattā.
5 Ma. sūriyassa. 6 Ma. ... tassetaṁ.
Dukkhanti yogo karaṇīyo .pe. Ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti
yogo karaṇīyoti.

[1721] Yāvakīvañca bhikkhave candimasuriyā loke nuppajjanti neva
tāva mahato ālokassa pātubhāvo hoti mahato obhāsassa andhatamaṁ
tadā hoti andhakāratimisā neva tāva rattindivā paññāyanti
na māsaddhamāsā paññāyanti na utusaṁvaccharā paññāyanti.
Yato ca kho bhikkhave candimasuriyā loke uppajjanti atha mahato
ālokassa pātubhāvo hoti mahato obhāsassa neva andhatamaṁ 1
tadā hoti na andhakāratimisā atha rattindivā paññāyanti
māsaddhamāsā paññāyanti utusaṁvaccharā paññāyanti. Evameva
kho bhikkhave yāvakīvañca tathāgato loke nuppajjati arahaṁ sammāsambuddho
neva tāva mahato ālokassa pātubhāvo hoti mahato
obhāsassa andhatamaṁ tadā hoti andhakāratimisā neva tāva catunnaṁ
ariyasaccānaṁ ācikkhaṇā hoti desanā paññāpanā paṭṭhapanā vivaraṇā
vibhajanā uttānīkammaṁ. Yato ca kho bhikkhave tathāgato loke
uppajjati arahaṁ sammāsambuddho atha mahato ālokassa pātubhāvo
hoti mahato obhāsassa neva andhatamaṁ tadā hoti na
andhakāratimisā atha catunnaṁ ariyasaccānaṁ ācikkhaṇā hoti desanā
paññāpanā paṭṭhapanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkammaṁ. Katamesaṁ
catunnaṁ. Dukkhassa ariyasaccassa .pe. Dukkhanirodhagāminīpaṭipadāya
1 Ma. andhakāratamaṁ.
Ariyasaccassa. Tasmā tiha bhikkhave idaṁ dukkhanti yogo karaṇīyo
.pe. Ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti yogo karaṇīyoti.

[1722] Ye hi keci bhikkhave samaṇā vā brāhmaṇā vā
idaṁ dukkhanti yathābhūtaṁ nappajānanti .pe. Ayaṁ dukkhanirodhagāminī
paṭipadāti yathābhūtaṁ nappajānanti te aññassa samaṇassa vā
brāhmaṇassa vā mukhaṁ olokenti 1 ayaṁ nūna bhavaṁ jānaṁ jānāti
passaṁ passatīti. Seyyathāpi bhikkhave tūlapicu vā kappāsapicu vā
lahuko vātupādāno same bhūmibhāge nikkhitto tamenaṁ puratthimo vāto
pacchimena saṁhareyya pacchimo vāto puratthimena saṁhareyya uttaro
vāto dakkhiṇena saṁhareyya dakkhiṇo vāto uttarena saṁhareyya.
Taṁ kissa hetu. Lahukattā bhikkhave kappāsapicuno. Evameva
kho bhikkhave ye hi keci samaṇā vā brāhmaṇā vā idaṁ
dukkhanti yathābhūtaṁ nappajānanti .pe. Ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti
yathābhūtaṁ nappajānanti te aññassa samaṇassa vā
brāhmaṇassa vā mukhaṁ olokenti ayaṁ nūna bhavaṁ jānaṁ jānāti
passaṁ passatīti. Taṁ kissa hetu. Adiṭṭhattā bhikkhave catunnaṁ
ariyasaccānaṁ.

[1723] Ye ca kho keci bhikkhave samaṇā vā brāhmaṇā vā
idaṁ dukkhanti yathābhūtaṁ pajānanti .pe. Ayaṁ dukkhanirodhagāminī
paṭipadāti yathābhūtaṁ pajānanti te na aññassa samaṇassa vā
1 Ma. Yu. ullokenti. evamuparipi.
Brāhmaṇassa vā mukhaṁ olokenti ayaṁ nūna bhavaṁ jānaṁ jānāti
passaṁ passatīti. Seyyathāpi bhikkhave ayokhīlo vā indakhīlo vā
gambhīranemo sunikhāto acalo asampakampi puratthimāya cepi disāya
āgaccheyya bhusā vātavuṭṭhi neva [1]- saṅkampeyya na sampakampeyya
na sampacāleyya pacchimāya cepi disāya .pe. Uttarāya cepi
disāya. Dakkhiṇāya cepi disāya āgaccheyya bhusā vātavuṭṭhi
neva saṅkampeyya na sampakampeyya na sampacāleyya. Taṁ kissa
hetu. Gambhīrattā bhikkhave nemassa sunikhātattā indakhīlassa.
Evameva kho bhikkhave ye 2 keci samaṇā vā brāhmaṇā vā idaṁ
dukkhanti yathābhūtaṁ pajānanti .pe. Ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti
yathābhūtaṁ pajānanti te na aññassa samaṇassa vā brāhmaṇassa
vā mukhaṁ olokenti ayaṁ nūna bhavaṁ jānaṁ jānāti passaṁ passatīti.
Taṁ kissa hetu. Sudiṭṭhattā bhikkhave catunnaṁ ariyasaccānaṁ.
Katamesaṁ catunnaṁ. Dukkhassa ariyasaccassa .pe. Dukkhanirodhagāminīpaṭipadāya
ariyasaccassa. Tasmā tiha bhikkhave idaṁ dukkhanti
yogo karaṇīyo .pe. Ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti yogo
karaṇīyoti.