[578] Evaṁ vutte nigaṇṭho nāṭaputtaṁ sakaṁ parisaṁ apaloketvā 1
etadavoca idaṁ bhavanto passantu yāva ujuko cāyaṁ citto
gahapati yāva asaṭho cāyaṁ citto gahapati yāva amāyāvī cāyaṁ
citto gahapati vātaṁ vāso 2 jālena bādhetabbaṁ maññeyya yo
1 Ma. Yu. ulloketvā. 2 Ma. Yu. vā so.
Vitakkavicāre nirodhetabbaṁ maññeyya sakamuṭṭhinā vāso 1 gaṅgāya
sotaṁ āvāretabbaṁ maññeyya yo vitakkavicāre nirodhetabbaṁ
maññeyyāti. Taṁ kiṁ maññasi bhante katamaṁ nu kho paṇītataraṁ
ñāṇaṁ vā saddhā vāti. Saddhāya kho gahapati ñāṇaṁ yeva
paṇītataranti. Ahaṁ kho bhante yāvadeva ākaṅkhāmi vivicceva
kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ
paṭhamajjhānaṁ upasampajja viharāmi. Ahaṁ kho bhante yāvadeva
ākaṅkhāmi vitakkavicārānaṁ vūpasamā .pe. Dutiyajjhānaṁ upasampajja
viharāmi. Ahaṁ kho bhante yāvadeva ākaṅkhāmi pītiyā ca virāgā
.pe. Tatiyajjhānaṁ upasampajja viharāmi. Ahaṁ kho bhante
yāvadeva ākaṅkhāmi sukhassa ca pahānā .pe. Catutthajjhānaṁ
upasampajja viharāmi. Na so khvāhaṁ bhante evaṁ jānanto
evaṁ passanto kāyassa 2 samaṇassa vā brāhmaṇassa vā
saddhāya gamissāmi atthi avitakko avicāro samādhi atthi
vitakkavicārānaṁ nirodhoti.

[579] Evaṁ vutte nigaṇṭho nāṭaputto sakaṁ parisaṁ apaloketvā
etadavoca idaṁ bhavanto passantu yāva anujjuko cāyaṁ citto
gahapati yāva saṭho 3 cāyaṁ citto gahapati yāva māyāvī cāyaṁ
citto gahapatīti. Idāneva ca pana 4 mayaṁ bhante bhāsitaṁ evaṁ
1 Ma. Yu. vā so. 2 Ma. kassa aññassa. Yu. kassaññassa. 3 Yu. saṭco.
4 Ma. idāneva kho te. Yu. idāneva kho te pana.
Ājānāma idaṁ bhavanto passantu yāva ujuko cāyaṁ citto
gahapati yāva asaṭho cāyaṁ citto gahapati yāva amāyāvī cāyaṁ
citto gahapatīti. Idāneva ca pana mayaṁ bhante bhāsitaṁ evaṁ
ājānāma idaṁ bhavanto passantu yāva anujjuko cāyaṁ citto
gahapati yāva saṭho cāyaṁ citto gahapati yāva māyāvī cāyaṁ
citto gahapatīti. Sace te bhante purimaṁ saccaṁ pacchimaṁ te
micchā. Sace pana te bhante pacchimaṁ saccaṁ purimaṁ te micchā 1 .
Ime kho pana bhante dasa sahadhammikā pañhā āgacchanti.
Yadā nesaṁ atthaṁ ājāneyyāsi. Atha maṁ paṭihareyyāsi saddhiṁ
nigaṇṭhaparisāya. Eko pañho eko uddeso ekaṁ veyyākaraṇaṁ
dve pañhā dve uddesā dve veyyākaraṇāni tayo pañhā
tayo uddesā tīṇi veyyākaraṇāni cattāro pañhā cattāro
uddesā cattāri veyyākaraṇāni pañca pañhā pañca uddesā
pañca veyyākaraṇāni cha pañhā cha uddesā cha veyyākaraṇāni
satta pañhā satta uddesā satta veyyākaraṇāni aṭṭha pañhā
aṭṭha uddesā aṭṭha veyyākaraṇāni nava pañhā nava uddesā nava
veyyakaraṇāni dasa pañhā dasa uddesā dasa veyyākaraṇānīti.
Atha kho citto gahapati nigaṇṭhaṁ nāṭaputtaṁ ime dasa sahadhammike
pañhe āpucchitvā uṭṭhāyāsanā pakkāmīti. Aṭṭhamaṁ.
1 Ma. bhante purimaṁ micchā pacchimaṁ te saccaṁ.

[580] Tena kho pana samayena acelo kassapo macchikasaṇḍaṁ
anuppatto hoti cittassa gahapatino purāṇagihisahāyo. Assosi
kho citto gahapati acelo kira kassapo macchikasaṇḍaṁ anuppatto
amhākaṁ purāṇagihisahāyoti. Atha kho citto gahapati yena
acelo kassapo tenupasaṅkami upasaṅkamitvā acelena kassapena
saddhiṁ sammodi sammodanīyaṁ kathaṁ sārāṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ
nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho citto gahapati acelaṁ kassapaṁ
etadavoca kīvaciraṁ pabbajitosi bhante kassapāti 1 . Tiṁsamattāni
kho me gahapati vassāni pabbajitassāti. Imehi 2 pana te bhante
tiṁsamattehi vassehi atthi koci uttarimanussadhammo alamariyañāṇadassanaviseso
adhigato phāsuvihāroti. Imehi kho me gahapati
tiṁsamattehi vassehi 3 natthi koci uttarimanussadhammo alamariyañāṇadassanaviseso
adhigato phāsuvihāro aññatra naggeyyā ca muṇḍeyyā
ca vāḷanippotanāya 4 cāti.

[581] Evaṁ vutte citto gahapati acelaṁ kassapaṁ etadavoca
acchariyaṁ vata bho abbhutaṁ vata bho dhammassa svākkhātatā yatra
hi nāma tiṁsamattehi vassehi na koci uttarimanussadhammo
alamariyañāṇadassanaviseso adhigato bhavissati 5 phāsuvihāro aññatra
naggeyyā ca muṇḍeyyā ca vāḷanippotanāya 4 cāti. Tuyhampana gahapati
1 Yu. Ma. pabbajitassa bhante kassapāti. 2 Yu. imehi kho. 3 Ma. Yu. vassehi
pabbajitassa. 4 Ma. Yu. pavāḷanipphoṭanāya. 5 Ma. abhavissa.
Kīvaciraṁ upāsakattaṁ upagatassāti. Mayhampi kho pana bhante tiṁsamattāni
vassāni upāsakattaṁ upagatassāti. Imehi pana te
gahapati tiṁsamattehi vassehi atthi koci uttarimanussadhammo
alamariyañāṇadassanaviseso adhigato phāsuvihāroti. Gihinopi siyā bhante
ahaṁ hi bhante yāvadeva ākaṅkhāmi vivicceva kāmehi vivicca
akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamajjhānaṁ
upasampajja viharāmi. Ahaṁ hi bhante yāvadeva ākaṅkhāmi vitakkavicārānaṁ
vūpasamā .pe. Dutiyajjhānaṁ upasampajja viharāmi. Ahaṁ hi
bhante yāvadeva ākaṅkhāmi pītiyā ca virāgā .pe. Tatiyajjhānaṁ
upasampajja viharāmi. Ahañhi bhante yāvadeva ākaṅkhāmi sukhassa
ca pahānā .pe. Catutthajjhānaṁ upasampajja viharāmi. Sace
kho panāhaṁ bhante bhagavatā 1 paṭhamataraṁ byākareyyaṁ 2 . Anacchariyaṁ kho
panetaṁ yaṁ maṁ bhagavā evaṁ byākareyya natthi taṁ saññojanaṁ
yena saññojanena saṁyutto citto gahapati puna imaṁ lokaṁ
āgaccheyyāti.

[582] Evaṁ vutte acelo kassapo cittaṁ gahapatiṁ etadavoca
acchariyaṁ vata bho abbhutaṁ vata bho dhammassa svākkhātatā yatra hi
nāma gihī odātavasano evarūpaṁ uttarimanussadhammaṁ alamariyañāṇadassanavisesaṁ
adhigamissati phāsuvihāraṁ labheyyāhaṁ gahapati imasmiṁ
dhammavinaye pabbajjaṁ labheyyaṁ upasampadanti. Atha kho citto
1 Ma. Yu. bhagavato. 2 Ma. kālaṁ kareyyaṁ.
Gahapati acelaṁ kassapaṁ ādāya yena therā bhikkhū tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā there bhikkhū etadavoca ayaṁ bhante acelo kassapo
amhākaṁ purāṇagihisahāyo imaṁ therā pabbājentu upasampādentu
ahamassa ussukaṁ karissāmi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajja-
parikkhārānanti. Alattha 1 acelo kassapo imasmiṁ dhammavinaye
pabbajjaṁ alattha upasampadaṁ. Acirūpasampanno ca panāyasmā
kassapo eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto
nacirasseva yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṁ
pabbajanti tadanuttaraṁ brahmacariyapariyosānaṁ diṭṭhe va dhamme sayaṁ
abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi khīṇā jāti vusitaṁ
brahmacariyaṁ kataṁ karaṇīyaṁ nāparaṁ itthattāyāti abbhaññāsi.
Aññataro ca panāyasmā kassapo arahataṁ ahosīti. Navamaṁ.

[583] Tena kho pana samayena citto gahapati ābādhiko hoti
dukkhito bāḷhagilāno. Atha kho sambahulā ārāmadevatā vanadevatā
rukkhadevatā osadhītiṇavanappatīsu adhivatthā devatā saṅgamma
samāgamma cittaṁ gahapatiṁ etadavocuṁ paṇidhehi gahapati anāgatamaddhānaṁ
rājā assaṁ cakkavattīti. Evaṁ vutte citto gahapati [2]-
ārāmadevatā vanadevatā rukkhadevatā osadhītiṇavanappatīsu adhivatthā
devatā etadavoca tampi aniccaṁ tampi adhuvaṁ tampi pahāya
gamanīyanti.
1 Ma. alattha kho. 2 Ma. Yu. tā.

[584] Evaṁ vutte cittassa gahapatino mittāmaccā ñātisālohitā
cittaṁ gahapatiṁ etadavocuṁ satiṁ ayyaputta upaṭṭhapehi
mā vippalapasīti 1 . Kintāhaṁ 2 vadāmi yaṁ maṁ tumhe evaṁ vadetha
satiṁ ayyaputta upaṭṭhapehi mā vippalapasīti. Evaṁ kho tvaṁ
ayyaputta vadesi tampi aniccaṁ tampi adhuvaṁ tampi pahāya
gamanīyanti. Tathā hi pana maṁ ārāmadevatā vanadevatā rukkhadevatā
osadhītiṇavanappatīsu adhivatthā devatā evamāhaṁsu paṇidhehi
gahapati anāgatamaddhānaṁ rājā assaṁ cakkavattīti. Tāhaṁ evaṁ
vadāmi tampi aniccaṁ .pe. Tampi pahāya gamanīyanti. Kimpana tā
ayyaputta ārāmadevatā vanadevatā rukkhadevatā osadhītiṇavanappatīsu
adhivatthā devatā atthavasaṁ sampassamānā evamāhaṁsu paṇidhehi gahapati
anāgatamaddhānaṁ rājā assaṁ cakkavattīti. Tāsaṁ kho ārāmadevatānaṁ
vanadevatānaṁ rukkhadevatānaṁ osadhītiṇavanappatīsu adhivatthānaṁ devatānaṁ
evaṁ hoti ayaṁ kho citto gahapati sīlavā kalyāṇadhammo sace
paṇidahissati anāgatamaddhānaṁ rājā assaṁ cakkavattīti. Tassa kho
ayaṁ 3 ijjhissati sīlavato cetopaṇidhi sīlassa 4 visuddhattā dhammiko
dhammikaṁ balaṁ anuppadassatīti 5 . Imā kho tā ārāmadevatā vanadevatā
rukkhadevatā osadhītiṇavanappatīsu adhivatthā devatā atthavasaṁ
sampassamānā evamāhaṁsu paṇidhehi gahapati anāgatamaddhānaṁ rājā
1 Ma. Yu. vippalapīti. 2 Yu. kintyāhaṁ. 3 Yu. tassa kho ayanti ime pāṭhā
natthi. 4 Ma. Yu. ayaṁ pāṭho natthi. 5 Ma. phalaṁ anupassatīti. Yu. phalaṁ
anusarissatīti.
Assaṁ cakkavattīti. Tāhaṁ evaṁ vadāmi tampi aniccaṁ tampi
adhuvaṁ tampi pahāya gamanīyanti. Tenahi ayyaputta amhepi
ovadāhīti 1 .

[585] Tasmā hi vo evaṁ sikkhitabbaṁ buddhe aveccappasādena
samannāgatā bhavissāma itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho
vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā
devamanussānaṁ buddho bhagavāti. Dhamme aveccappasādena samannāgatā
bhavissāma svākkhāto bhagavatā dhammo sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko
opanayiko paccattaṁ veditabbo viññūhīti. Saṅghe
aveccappasādena samannāgatā bhavissāma supaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho
ujupaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho ñāyapaṭipanno bhagavato
sāvakasaṅgho sāmīcipaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho yadidaṁ cattāri
purisayugāni aṭṭha purisapuggalā esa bhagavato sāvakasaṅgho āhuneyyo
pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo anuttaraṁ puññakkhettaṁ
lokassāti. Yaṁ kho pana 2 kiñci kule deyyadhammaṁ sabbantaṁ
appaṭivibhattaṁ bhavissati sīlavantehi kalyāṇadhammehīti. Evaṁ hi
vo sikkhitabbanti. Atha kho citto gahapati mittāmacce ñātisālohite
buddhe ca dhamme ca saṅghe ca [3]- cāge ca samādapetvā
kālamakāsīti.
Cittagahapatipucchā samattā 4 .
1 Yu. ovadehīti. 2 Yu. kho panāti saddo natthi. 3 Yu. pasādetvā.
4 Ma. Yu. cittasaṁyuttaṁ samattaṁ.
Tassuddānaṁ
saññojanā 1 dve isidattā mahako kāmabhū pica
godatto ca nigaṇṭho ca acelena gilānanti 2 .
-----------
1 Ma. saṁyojanaṁ. 2 Ma. gilānadassananti.
Gāmaṇisaṁyuttaṁ

[586] Atha kho caṇḍo gāmaṇī 1 yena bhagavā tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ
nisinno kho caṇḍo gāmaṇī bhagavantaṁ etadavoca ko nu kho
bhante hetu ko paccayo yena midhekacco caṇḍo 2 caṇḍotve
saṅkhaṁ gacchati ko pana bhante hetu ko paccayo yena midhekacco
sorato 3 soratotveva saṅkhaṁ gacchatīti. Idha 4 gāmaṇi ekaccassa
rāgo appahīno hoti rāgassa appahīnattā pare kopenti
parehi kopiyamāno kopaṁ pātukaroti so caṇḍotveva saṅkhaṁ
gacchati. Doso appahīno hoti dosassa appahīnattā pare
kopenti parehi kopiyamāno kopaṁ pātukaroti so caṇḍotveva
saṅkhaṁ gacchati. Moho appahīno hoti mohassa appahīnattā
pare kopenti parehi kopiyamāno kopaṁ pātukaroti so
caṇḍotveva saṅkhaṁ gacchati. Ayaṁ kho gāmaṇi hetu ayaṁ paccayo
yena midhekacco caṇḍo caṇḍotveva saṅkhaṁ gacchati.

[587] Idha pana gāmaṇi ekaccassa rāgo pahīno hoti
rāgassa pahīnattā pare na kopenti parehi kopiyamāno kopaṁ
na pātukaroti so soratotveva saṅkhaṁ gacchati. Doso pahīno
hoti dosassa pahīnattā pare na kopenti parehi kopiyamāno
1 Ma. Yu. gāmaṇi. 2-3 Yu. na āmeṇḍitaṁ. 4 Yu. idha kho.
Kopaṁ na pātukaroti so soratotveva saṅkhaṁ gacchati. Moho
pahīno hoti mohassa pahīnattā pare na kopenti parehi
kopiyamāno kopaṁ na pātukaroti so soratotveva saṅkhaṁ gacchati
ayaṁ kho gāmaṇi hetu ayaṁ paccayo yena midhekacco sorato
soratotveva saṅkhaṁ gacchatīti.