[568] Sādhu .pe. Uttariṁ pañhaṁ apucchi saññāvedayitanirodhasamāpattiyā
vuṭṭhitaṁ pana bhante bhikkhuṁ kati phassā phusanti.
Saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhitaṁ kho gahapati bhikkhuṁ tayo
phassā phusanti suñño 3 phasso animitto phasso appaṇihito
phassoti.

[569] Sādhu .pe. Uttariṁ pañhaṁ apucchi saññāvedayitanirodhasamāpattiyā
vuṭṭhitassa pana bhante bhikkhuno kiṁninnaṁ cittaṁ hoti
kiṁpoṇaṁ kiṁpabbhāranti. Saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhitassa
kho gahapati bhikkhuno vivekaninnaṁ cittaṁ hoti vivekapoṇaṁ vivekapabbhāranti.

[570] Sādhu bhanteti kho citto gahapati āyasmato kāmabhussa
bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā āyasmantaṁ kāmabhuṁ uttariṁ pañhaṁ
1 Yu. itisaddo natthi. 2 Ma. khosaddo natthi. 3 Ma. Yu. suññato.
Apucchi saññāvedayitanirodhasamāpattiyā pana bhante kati dhammā
bahūpakārāti. Addhā kho tvaṁ gahapati yaṁ paṭhamaṁ pucchitabbaṁ taṁ
pucchasi 1 api ca tyāhaṁ byākarissāmi. Saññāvedayitanirodhasamāpattiyā
kho gahapati dve dhammā bahūpakārā samatho ca
vipassanā cāti. Chaṭṭhaṁ.

[571] Ekaṁ samayaṁ āyasmā godatto macchikāsaṇḍe viharati
ambāṭakavane. Atha kho citto gahapati yenāyasmā godatto
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā āyasmantaṁ godattaṁ abhivādetvā
ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho cittaṁ gahapatiṁ āyasmā
godatto etadavoca yā cāyaṁ gahapati appamāṇā cetovimutti
yā ca ākiñcaññā cetovimutti yā ca suññatā cetovimutti
yā ca animittā cetovimutti ime dhammā nānatthā nānābyañjanā
udāhu ekatthā byañjanameva nānanti. Atthi bhante pariyāyo
yaṁ pariyāyaṁ āgamma ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā
ca atthi pana bhante pariyāyo yaṁ pariyāyaṁ āgamma ime dhammā
ekatthā 2 byañjanameva nānanti

[572] Katamo ca bhante pariyāyo yaṁ pariyāyaṁ āgamma ime
dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā ca. Idha bhante bhikkhu
mettāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati. Tathā dutiyaṁ.
Tathā tatiyaṁ. Tathā catutthaṁ. Iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi
1 Ma. taṁ pucchi. Yu. taṁ pucchā pucchasi. 2 Yu. ekatthā ceva.
Sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ mettāsahagatena cetasā vipulena
mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjhena pharitvā viharati.
Karuṇāsahagatena cetasā. Muditāsahagatena cetasā. Upekkhāsahagatena
cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati. Tathā dutiyaṁ.
Tathā tatiyaṁ. Tathā catutthaṁ. Iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi
sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ upekkhāsahagatena cetasā vipulena
mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjhena pharitvā viharati.
Ayaṁ vuccati bhante appamāṇā 1 cetovimutti.

[573] Katamā ca bhante ākiñcaññā cetovimutti. Idha
bhante bhikkhu sabbaso viññāṇañcāyatanaṁ samatikkamma natthi kiñcīti
ākiñcaññāyatanaṁ upasampajja viharati. Ayaṁ vuccati bhante
ākiñcaññā cetovimutti.

[574] Katamā ca bhante suññatā cetovimutti. Idha bhante
bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vāti iti
paṭisañcikkhati suññamidaṁ attena vā attaniyena vāti. Ayaṁ
vuccati bhante suññatā cetovimutti.

[575] Katamā ca bhante animittā cetovimutti. Idha bhante
bhikkhu sabbanimittānaṁ amanasikārā animittaṁ cetosamādhiṁ upasampajja
viharati. Ayaṁ vuccati bhante animittā cetovimutti. Ayaṁ kho
bhante pariyāyo yaṁ pariyāyaṁ āgamma ime dhammā nānatthā
1 Yu. appamāṇena cetasā.
Ceva nānābyañjanā ca.

[576] Katamo ca bhante pariyāyo yaṁ pariyāyaṁ āgamma
ime dhammā ekatthā byañjanameva nānaṁ. Rāgo bhante
pamāṇakaraṇo doso pamāṇakaraṇo moho pamāṇakaraṇo te
khīṇāsavassa bhikkhuno pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅgatā
āyatiṁ anuppādadhammā. Yāvatā kho bhante appamāṇā
cetovimuttiyo akuppā tāsaṁ cetovimutti aggamakkhāyati. Sā
kho pana akuppā cetovimutti suññā rāgena suññā dosena
suññā mohena. Rāgo kho 1 bhante kiñcanaṁ doso kiñcanaṁ
moho kiñcanaṁ te khīṇāsavassa bhikkhuno pahīnā ucchinnamūlā
tālāvatthukatā anabhāvaṅgatā āyatiṁ anuppādadhammā. Yāvatā kho
bhante ākiñcaññā cetovimuttiyo akuppā tāsaṁ cetovimutti
aggamakkhāyati. Sā kho pana akuppā cetovimutti suññā
rāgena suññā dosena suññā mohena. Rāgo kho bhante
nimittakaraṇo doso nimittakaraṇo moho nimittakaraṇo te
khīṇāsavassa bhikkhuno pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅgatā
āyatiṁ anuppādadhammā. Yāvatā kho bhante animittā
cetovimuttiyo akuppā tāsaṁ cetovimutti aggamakkhāyati. Sā
kho pana akuppā cetovimutti suññā rāgena suññā dosena
suññā mohena. Ayaṁ kho bhante pariyāyo yaṁ pariyāyaṁ
1 Yu. khosaddo natthi.
Āgamma ime dhammā ekatthā byañjanameva nānanti. Lābhā
te gahapati suladdhaṁ te gahapati yassa te gambhīre buddhavacane
paññācakkhu kamatīti. Sattamaṁ.

[577] Tena kho pana samayena nigaṇṭho nāṭaputto macchikāsaṇḍaṁ
anuppatto hoti mahatiyā nigaṇṭhaparisāya saddhiṁ. Assosi
kho citto gahapati nigaṇṭho kira nāṭaputto macchikasaṇḍaṁ
anuppatto mahatiyā nigaṇṭhaparisāya saddhinti. Atha kho citto
gahapati sambahulehi upāsakehi saddhiṁ yena nigaṇṭho nāṭaputto
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā nigaṇṭhena nāṭaputtena saddhiṁ sammodi
sammodanīyaṁ kathaṁ sārāṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ
nisinnaṁ kho cittaṁ gahapatiṁ nigaṇṭho nāṭaputto etadavoca saddahasi
tvaṁ gahapati samaṇassa gotamassa atthi avitakko avicāro samādhi
atthi vitakkavicārānaṁ nirodhoti. Na khvāhaṁ ettha bhante bhagavato
saddhāya gacchāmi atthi avitakko avicāro samādhi atthi vitakkavicārānaṁ
nirodhoti.