[338] Tañce bhikkhave bhikkhuṁ evaṁ carantaṁ evaṁ viharantaṁ rājāno
vā rājamahāmattā vā mittā vā amaccā vā ñātī vā sālohitā
vā bhogehi abhihaṭṭhuṁ pavāreyyuṁ ehambho 1 purisa kinte ime kāsāvā
anudayhanti 2 . Kiṁ muṇḍo kapālamanucarasi. Ehi hīnāyāvattitvā
bhoge ca bhuñjassu puññāni ca karohīti. So ca 3 taṁ bhikkhave
1 Ma. Yu. ehi bho. 2 Ma. Yu. anudahanti. 3 Ma. Yu. vata.
Bhikkhu evaṁ caranto evaṁ viharanto sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattissatīti
netaṁ ṭhānaṁ vijjati. Seyyathāpi bhikkhave gaṅgā nadī
pācīnaninnā pācīnapoṇā pācīnapabbhārā atha mahājanakāyo
āgaccheyya kuddālapiṭakaṁ ādāya mayaṁ imaṁ gaṅgaṁ nadiṁ pacchāninnaṁ
karissāma pacchāpoṇaṁ pacchāpabbhāranti. Taṁ kiṁ maññatha bhikkhave
api nu kho so mahājanakāyo gaṅgaṁ nadiṁ pacchāninnaṁ kareyya
pacchāpoṇaṁ pacchāpabbhāranti. No hetaṁ bhante. Taṁ kissa
hetu. Gaṅgā bhante nadī pācīnaninnā pācīnapoṇā pācīnapabbhārā
sā na sukarā pacchāninnā 1 kātuṁ pacchāpoṇā pacchāpabbhārā.
Yāvadeva pana so mahājanakāyo kilamathassa vighātassa
bhāgī assāti. Evameva kho bhikkhave tañce bhikkhuṁ evaṁ carantaṁ
evaṁ viharantaṁ rājāno vā rājamahāmattā vā mittā vā amaccā
vā ñātī vā sālohitā vā bhogehi abhihaṭṭhuṁ pavāreyyuṁ ehambho
purisa kiṁ te ime kāsāvā anudayhanti. Kiṁ [2]- muṇḍo kapālamanucarasi.
Ehi hīnāyāvattitvā bhoge ca bhuñjassu puññāni
ca karohīti. So vata bhikkhave bhikkhu evaṁ caranto evaṁ viharanto
sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattissatīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati. Taṁ
kissa hetu. Yaṁ hi taṁ bhikkhave cittaṁ dīgharattaṁ vivekaninnaṁ
vivekapoṇaṁ vivekapabbhāraṁ tañca 3 hīnāyāvattissatīti netaṁ ṭhānaṁ
vijjatīti. Sattamaṁ.
1 Yu. pacchāninnaṁ...poṇaṁ...pabbhāraṁ. 2 Yu. nū. 3 Ma. Yu. tathā.

[339] Atha kho aññataro bhikkhu yena aññataro bhikkhu tenupasaṅki
upasaṅkamitvā taṁ bhikkhuṁ etadavoca kittāvatā nu kho
āvuso bhikkhuno dassanaṁ suvisuddhaṁ hotīti. Yato kho āvuso
bhikkhu channaṁ phassāyatanānaṁ samudayañca atthaṅgamañca yathābhūtaṁ
pajānāti ettāvatā kho āvuso bhikkhuno dassanaṁ suvisuddhaṁ
hotīti. Atha kho so bhikkhu asantuṭṭho tassa bhikkhussa pañhāveyyākaraṇena 1
yena aññataro bhikkhu tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
taṁ bhikkhuṁ etadavoca kittāvatā nu kho āvuso bhikkhuno dassanaṁ
suvisuddhaṁ hotīti. Yato kho āvuso bhikkhu pañcannaṁ upādānakkhandhānaṁ
samudayañca atthaṅgamañca yathābhūtaṁ pajānāti ettāvatā
kho āvuso bhikkhuno dassanaṁ suvisuddhaṁ hotīti. Atha kho so bhikkhu
asantuṭṭho tassa bhikkhussa pañhāveyyākaraṇena yena aññataro
bhikkhu tenupasaṅkami upasaṅkamitvā taṁ bhikkhuṁ etadavoca kittāvatā
nu kho āvuso bhikkhuno dassanaṁ suvisuddhaṁ hotīti. Yato kho
āvuso bhikkhu catunnaṁ mahābhūtānaṁ samudayañca atthaṅgamañca yathābhūtaṁ
pajānāti ettāvatā kho āvuso bhikkhuno dassanaṁ suvisuddhaṁ
hotīti. Atha kho so bhikkhu asantuṭṭho tassa bhikkhussa pañhāveyyākaraṇena
yena aññataro bhikkhu tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
taṁ bhikkhuṁ etadavoca kittāvatā nu kho āvuso bhikkhuno dassanaṁ
suvisuddhaṁ hotīti. Yato kho āvuso bhikkhu yaṅkiñci samudayadhammaṁ
1 Ma. pañhaveyyākaraṇena. Yu. pañhavyākaraṇena. evamuparipi.
Sabbantaṁ nirodhadhammanti yathābhūtaṁ pajānāti ettāvatā kho āvuso
bhikkhuno dassanaṁ suvisuddhaṁ hotīti.

[340] Atha kho so bhikkhu asantuṭṭho tassa bhikkhussa pañhā-
veyyākaraṇena yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ
abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho so bhikkhu
bhagavantaṁ etadavoca idhāhaṁ bhante yenaññataro bhikkhu tenupasaṅkamiṁ
upasaṅkamitvā taṁ bhikkhuṁ etadavocaṁ kittāvatā nu kho āvuso
bhikkhuno dassanaṁ suvisuddhaṁ hotīti. Evaṁ vutte bhante so bhikkhu
maṁ etadavoca yato kho āvuso bhikkhu 1 channaṁ phassāyatanānaṁ
samudayañca atthaṅgamañca yathābhūtaṁ pajānāti ettāvatā [2]- kho
āvuso bhikkhuno dassanaṁ suvisuddhaṁ hoti 3 . Atha khohaṁ bhante
asantuṭṭho tassa bhikkhussa pañhāveyyākaraṇena yena aññataro
bhikkhu tenupasaṅkamiṁ upasaṅkamitvā taṁ bhikkhuṁ etadavocaṁ kittāvatā
nu kho āvuso bhikkhuno dassanaṁ suvisuddhaṁ hotīti. Evaṁ vutte bhante
so bhikkhu maṁ etadavoca yato kho āvuso bhikkhu pañcannaṁ upādānakkhandhānaṁ
.pe. Catunnaṁ mahābhūtānaṁ samudayañca atthaṅgamañca
yathābhūtaṁ pajānāti .pe. Yaṅkiñci samudayadhammaṁ sabbantaṁ nirodhadhammanti
yathābhūtaṁ pajānāti ettāvatā kho āvuso bhikkhuno
dassanaṁ suvisuddhaṁ hotīti. Atha khohaṁ bhante asantuṭṭho tassa
bhikkhussa pañhāveyyākaraṇena yena bhagavā tenupasaṅkamiṁ .pe.
1 Yu. ayaṁ pāṭho natthi. 2 Yu. nu .... 3 Ma. Yu. hotīti.
Kittāvatā nu kho bhante bhikkhuno dassanaṁ suvisuddhaṁ hotīti.

[341] Seyyathāpi bhikkhu purisassa kiṁsuko adiṭṭhapubbo assa.
So yenaññataro puriso kiṁsukassa dassāvī tenupasaṅkameyya upasaṅkamitvā
taṁ purisaṁ evaṁ vadeyya kīdiso bho purisa kiṁsukoti.
So evaṁ vadeyya kāḷako kho ambho purisa kiṁsuko seyyathāpi
jhāmakhāṇūti. Tena kho pana bhikkhu samayena tādisovassa kiṁsuko
yathā 1 tassa purisassa dassanaṁ. Atha kho so bhikkhu puriso asantuṭṭho
tassa purisassa pañhāveyyākaraṇena yenaññataro puriso kiṁsukassa
dassāvī tenupasaṅkameyya upasaṅkamitvā taṁ purisaṁ evaṁ vadeyya
kīdiso ambho purisa kiṁsukoti. So evaṁ vadeyya lohitako kho
ambho purisa kiṁsuko seyyathāpi maṁsapesīti. Tena kho pana bhikkhu
samayena tādisovassa kiṁsuko yathāpi tassa purisassa dassanaṁ.
Atha kho so bhikkhu puriso asantuṭṭho tassa purisassa paṇhāveyyākaraṇena
yenaññataro puriso kiṁsukassa dassāvī tenupasaṅkameyya
upasaṅkamitvā taṁ purisaṁ evaṁ vadeyya kīdiso bho purisa kiṁsukoti.
So evaṁ vadeyya ocīrakajāto 2 kho ambho purisa kiṁsuko
ādiṇṇasipāṭiko seyyathāpi sirīsoti. Tena kho pana bhikkhu samayena
tādisovassa kiṁsuko yathāpi tassa purisassa dassanaṁ. Atha kho
so bhikkhu puriso asantuṭaṭho tassa purisassa pañhāveyyākaraṇena
yenaññataro puriso kiṁsukassa dassāvī tenupasaṅkameyya upasaṅkamitvā
1 Ma. Yu. yathāpi. 2 Yu. odīrakajāto.
Taṁ purisaṁ evaṁ vadeyya kīdiso bho purisa kiṁsukoti. So evaṁ
vadeyya bahalapattapalāso saṇḍacchāyo 1 kho ambho purisa kiṁsuko
seyyathāpi nigrodhoti. Tena kho pana bhikkhu samayena tādisovassa
kiṁsuko yathāpi tassa purisassa dassanaṁ. Evameva kho bhikkhu
yathā yathā adhimuttānaṁ tesaṁ sappurisānaṁ dassanaṁ suvisuddhaṁ hoti 2
tathā tathā kho chekehi 3 sappurisehi byākataṁ.

[342] Seyyathāpi bhikkhu rañño paccantimaṁ nagaraṁ daḷhaṁ 4
pākāratoraṇaṁ chadvāraṁ tatrassa dovāriko paṇḍito byatto
medhāvī aññātānaṁ nivāretā ñātānaṁ pavesetā. Puratthimāya
disāya āgantvā sīghaṁ dūtayugaṁ taṁ dovārikaṁ evaṁ vadeyya katthambho 5
purisa imassa nagarassa nagarasāmīti. So evaṁ vadeyya eso bhante
majjhe siṅghāṭake nisinnoti. Atha kho taṁ sīghaṁ dūtayugaṁ nagarasāmissa
yathābhūtaṁ vacanaṁ nīyādetvā yathāgatamaggaṁ paṭipajjeyya. Pacchimāya
disāya āgantvā sīghaṁ dūtayugaṁ .pe. Uttarāya disāya dakkhiṇāya
disāya āgantvā sīghaṁ dūtayugaṁ taṁ dovārikaṁ evaṁ vadeyya katthambho
purisa imassa nagarassa nagarasāmīti. So evaṁ vadeyya eso
bhante majjhe siṅghāṭake nisinnoti. Atha kho taṁ sīghaṁ dūtayugaṁ
nagarasāmissa yathābhūtaṁ vacanaṁ nīyādetvā yathāgatamaggaṁ paṭipajjeyya.
Upamā kho myāyaṁ bhikkhu katā atthassa viññāpanāya ayañcettha
1 Ma. sandacchāyo. 2 Yu. ayaṁ pāṭho natthi. 3 Sī. Ma. Yu. tehi.
4 Ma. daḷhuddhāpaṁ. Yu. daḷhuddāpaṁ. 5 Ma. kahaṁ bho. Yu. kahambho. evamuparipi.
Attho nagaranti kho bhikkhu imassetaṁ cātummahābhūtikassa kāyassa
adhivacanaṁ mātāpettikasambhavassa odanakummāsūpacayassa
niccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṁsanadhammassa. 1 Chadvārāti kho bhikkhu channetaṁ
ajjhattikānaṁ āyatanānaṁ adhivacanaṁ. Dovārikoti kho bhikkhu satiyā
etaṁ adhivacanaṁ. Sīghaṁ dūtayuganti kho bhikkhu samathavipassanānametaṁ
adhivacanaṁ. Nagarasāmīti kho bhikkhu viññāṇassetaṁ adhivacanaṁ. Majjhe
siṅghāṭakāti 2 kho bhikkhu catunnetaṁ mahābhūtānaṁ adhivacanaṁ paṭhavīdhātuyā
āpodhātuyā tejodhātuyā vāyodhātuyā. Yathābhūtaṁ vacananti kho
bhikkhu nibbānassetaṁ adhivacanaṁ. Yathāgatamaggoti kho bhikkhu ariyassetaṁ
aṭṭhaṅgikassa maggassa adhivacanaṁ. Seyyathīdaṁ. Sammādiṭṭhiyā .pe.
Sammāsamādhissāti. Aṭṭhamaṁ.

[343] Yassa kassaci bhikkhave bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā cakkhu-
viññeyyesu rūpesu uppajjeyya chando vā rāgo vā doso
vā moho vā paṭighaṁ vāpi cetaso tato cittaṁ nivāreyya
sabhayo ceso maggo sappaṭibhayo ca sakaṇṭako ca sagahano ca ummaggo
ca kumaggo 3 ca duhitiko ca asappurisasevito ceso maggo na
ceso maggo sappurisasevito na tvaṁ etaṁ arahasīti. Tato
cittaṁ nivāraye cakkhuviññeyyehi rūpehi .pe. Yassa kassaci
bhikkhave bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā jivhāviññeyyesu rasesu .pe.
Manoviññeyyesu dhammesu uppajjeyya chando vā rāgo vā doso
1 Ma. Yu. aniccuc.... 2 Ma. siṅghāṭakoti.
3 Ma. Yu. kummaggo. evamuparipi.
Vā moho vā paṭighaṁ vāpi cetaso tato cittaṁ nivāreyya
sabhayo ceso maggo sappaṭibhayo ca sakaṇṭako ca sagahano ca
ummaggo ca kumaggo ca duhitiko ca asappurisasevito ceso
maggo na ceso maggo sappurisasevito na tvaṁ etaṁ arahasīti.
Tato cittaṁ nivāraye manoviññeyyehi dhammehi.

[344] Seyyathāpi bhikkhave kiṭṭhaṁ sampannaṁ kiṭṭhārakkho ca
pamatto goṇo ca kiṭṭhādo aduṁ kiṭṭhaṁ otaritvā yāvadatthaṁ
madaṁ āpajjeyya pamādaṁ āpajjeyya 1 . Evameva kho bhikkhave
assutavā puthujjano chasu phassāyatanesu asaṁvutakārī pañcasu kāmaguṇesu
yāvadatthaṁ madaṁ āpajjati pamādaṁ āpajjati 2 . Seyyathāpi
bhikkhave kiṭṭhaṁ sampannaṁ kiṭṭhārakkho ca appamatto goṇo
ca kiṭṭhādo aduṁ kiṭṭhaṁ otareyya tamenaṁ kiṭṭhārakkho nāsāya
suggahitaṁ gaṇheyya nāsāya suggahitaṁ gahetvā uparighaṭāyaṁ
suniggahitaṁ niggaṇheyya uparighaṭāyaṁ suniggahitaṁ niggahetvā daṇḍena
sutāḷitaṁ tāḷeyya daṇḍena sutāḷitaṁ tāḷetvā osajjeyya.
Dutiyampi kho bhikkhave .pe. Tatiyampi kho bhikkhave goṇo
kiṭṭhādo aduṁ kiṭṭhaṁ otareyya tamenaṁ kiṭṭhārakkho nāsāya
suggahitaṁ gaṇheyya nāsāya suggahitaṁ gahetvā uparighaṭāyaṁ suniggahitaṁ
niggaṇheyya uparighaṭāyaṁ suniggahitaṁ niggahetvā daṇḍena sutāḷitaṁ
tāḷeyya daṇḍena sutāḷitaṁ tāḷetvā osajjeyya. Evaṁ
1 Yu. pamādaṁ āpajjeyyāti ime dve pāṭhā natthi. 2 Yu. pamādaṁ āpajjatīti
ime dve pāṭhā natthi.
Hi so bhikkhave goṇo kiṭṭhādo gāmagato vā araññagato
vā ṭhānabahulo vā assa nisajjabahulo vā na taṁ kiṭṭhaṁ puna
otareyya tameva purimaṁ daṇḍasamphassaṁ samanussaranto. Evameva
kho bhikkhave yato [1]- bhikkhuno chasu phassāyatanesu cittaṁ udujjitaṁ 2
hoti sudujjitaṁ 3 ajjhattameva santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti
samādhiyati.

[345] Seyyathāpi bhikkhave rañño vā rājamahāmattassa vā
vīṇāya saddo assutapubbo assa. So vīṇāya saddaṁ suṇeyya
so evaṁ vadeyya ambho kassa 4 nu kho eso saddo evaṁrajaniyo
evaṁkammaniyo 5 evaṁmadaniyo evaṁmucchaniyo evaṁbandhaniyoti. Tamenaṁ evaṁ
vadeyyuṁ esā kho bhante vīṇā nāma yassā eso saddo evaṁrajaniyo
evaṁkammaniyo evaṁmadaniyo evaṁmucchaniyo evaṁbandhaniyoti. So evaṁ
vadeyya gacchatha me bho taṁ vīṇaṁ āharathāti. Tassa taṁ vīṇaṁ āhareyyuṁ
tamenaṁ evaṁ vadeyyuṁ ayaṁ kho sā bhante vīṇā yassā eso saddo
evaṁrajaniyo evaṁkammaniyo evaṁmadaniyo evaṁmucchaniyo evaṁbandhaniyoti.
So evaṁ vadeyya alaṁ me bho tāya vīṇāya tameva me saddaṁ
āharathāti. Tamenaṁ evaṁ vadeyyuṁ ayaṁ kho bhante vīṇā nāma anekasambhārā
mahāsambhārā anekehi sambhārehi samāraddhā carati 6 . Seyyathīdaṁ.
Doṇiñca paṭicca cammañca paṭicca daṇḍañca paṭicca upadhāraṇe
1 Ma. Yu. kho. 2 Yu. ujujātaṁ. 3 Yu. sammujujātaṁ. 4 Yu. kissa.
5 Ma. evaṁ kamanīyo. Yu. evaṁkamaniyo. evamuparipi. 6 Ma. Yu. vadati.
Ca paṭicca tantiyo ca paṭicca koṇañca paṭicca purisassa ca tajjaṁ
vāyāmaṁ paṭicca evāyaṁ bhante vīṇā nāma anekasambhārā mahāsambhārā
anekehi sambhārehi samāraddhā caratīti. So taṁ vīṇaṁ
dasadhā vā satadhā vā phāleyya dasadhā vā satadhā vā taṁ
phāletvā sakalikaṁ sakalikaṁ kareyya sakalikaṁ sakalikaṁ karitvā agginā
ḍaheyya agginā ḍahitvā masiṁ kareyya masiṁ karitvā mahāvāte
vā ophuneyya nadiyā vā sīghasotāya pavāheyya. So
evaṁ vadeyya asati kirāyaṁ bho vīṇā nāma yathevaṁ yaṅkiñci
vīṇā nāma ettha panāyaṁ jano ativelampatto palāḷitoti 1 .
Evameva kho bhikkhave bhikkhu rūpaṁ samannesati 2 yāvatā rūpassa gati
vedanaṁ samannesati yāvatā vedanāya gati saññaṁ samannesati
yāvatā saññāya gati saṅkhāre samannesati yāvatā saṅkhārānaṁ
gati viññāṇaṁ samannesati yāvatā viññāṇassa gati. Tassa
rūpaṁ samannesato yāvatā rūpassa gati vedanaṁ samannesato .pe.
Saññaṁ ... Saṅkhāre ... Viññāṇaṁ samannesato yāvatā viññāṇassa
gati yampissa taṁ hoti ahanti vā mamanti vā asmīti vā tampi
tassa na hotīti. Navamaṁ.

[346] Seyyathāpi bhikkhave puriso arugatto pakkagatto saravanaṁ
paviseyya tassa kusakaṇṭakā cepi 3 pāde vijjheyyuṁ. Sarapattāni
1 Ma. ettha ca panāyaṁ jano ativelaṁ pamatto paḷlitoti. 2 Ma. samanvesati.
evamuparipi. 3 Ma. Yu. ceva.
Pakkagattāni vilekheyyuṁ 1 . Evaṁ hi so bhikkhave [2]- bhiyyoso mattāya
tatonidānaṁ dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedayetha 3 . Evameva kho bhikkhave
idhekacco bhikkhu gāmagato vā araññagato vā labhati vattāraṁ
ayañca so 4 āyasmā evaṁkārī evaṁsamācāro asucigāmakaṇṭakoti.
Taṁ kaṇṭakoti iti 5 viditvā asaṁvaro ca saṁvaro ca veditabbo.

[347] Kathañca bhikkhave asaṁvaro hoti. Idha bhikkhu cakkhunā rūpaṁ
disvā piyarūpe rūpe adhimuccati appiyarūpe rūpe byāpajjati
anupaṭṭhitakāyasati ca viharati parittacetaso tañca cetovimuttiṁ
paññāvimuttiṁ yathābhūtaṁ nappajānāti yatthassa te uppannā
pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti. Sotena saddaṁ
sutvā. Ghānena gandhaṁ ghāyitvā. Jivhāya rasaṁ sāyitvā.
Kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā. Manasā dhammaṁ viññāya piyarūpe
dhamme adhimuccati appiyarūpe dhamme byāpajjati anupaṭṭhitakāyasati
ca viharati parittacetaso tañca cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ yathābhūtaṁ
nappajānāti yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā
aparisesā nirujjhanti.