[328] Atha kho bhagavā acirapakkantesu kāpilavatthavesu sakyesu
āyasmantaṁ mahāmoggallānaṁ āmantesi vigatathīnamiddho kho
moggallāna bhikkhusaṅgho paṭibhātu taṁ moggallāna bhikkhūnaṁ dhammī kathā
piṭṭhi me āgilāyati tamahaṁ āyamissāmīti. Evaṁ bhanteti kho
āyasmā mahāmoggallāno bhagavato paccassosi. Atha kho
bhagavā catugguṇaṁ saṅghāṭiṁ paññapetvā dakkhiṇena passena sīhaseyyaṁ
1 Yu. kho. 2 Ma. Yu. gotamā. 3 Ma. Yu. kho.
Kappesi pādena pādaṁ accādhāya sato sampajāno uṭṭhānasaññaṁ
manasikaritvā. Tatra kho āyasmā mahāmoggallāno bhikkhū āmantesi
āvuso bhikkhaveti. Āvusoti kho te bhikkhū āyasmato mahāmoggallānassa
paccassosuṁ. Āyasmā mahāmoggallāno etadavoca
avassutapariyāyañca vo āvuso desessāmi anavassutapariyāyañca taṁ
suṇātha sādhukaṁ manasi karotha bhāsissāmīti. Evamāvusoti kho
te bhikkhū āyasmato mahāmoggallānassa paccassosuṁ āyasmā
mahāmoggallāno etadavoca kathaṁ āvuso avassuto hoti. Idhāvuso
bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā piyarūpe rūpe adhimuccati appiyarūpe
rūpe byāpajjati anupaṭṭhitakāyasati 1 ca viharati parittacetaso tañca
cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ yathābhūtaṁ nappajānāti yatthassa te
uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti .pe.
Jivhāya rasaṁ sāyitvā. Manasā dhammaṁ viññāya piyarūpe dhamme
adhimuccati appiyarūpe dhamme byāpajjati anupaṭṭhitakāyasati 1 ca
viharati parittacetaso tañca cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ yathābhūtaṁ
nappajānāti yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā
aparisesā nirujjhanti. Ayaṁ vuccatāvuso bhikkhu avassuto cakkhuviññeyyesu
rūpesu .pe. Avassuto jivhāviññeyyesu rasesu
.pe. Avassuto manoviññeyyesu dhammesu.

[329] Evaṁvihāriṁ cāvuso bhikkhuṁ cakkhuto cepi naṁ māro
1 Ma. Yu. anupaṭṭhitakāyassati. casaddo natthi.
Upasaṅkamati labhetheva māro otāraṁ labhetha māro ārammaṇaṁ
.pe. Jivhāto cepi naṁ māro upasaṅkamati .pe. Manato
cepi naṁ māro upasaṅkamati labhetheva māro otāraṁ labhetha
māro ārammaṇaṁ. Seyyathāpi āvuso naḷāgāraṁ vā tiṇāgāraṁ
vā sukkhakāḷāsaṁ 1 terovassikaṁ puratthimāya cepi naṁ disāya puriso
ādittāya tiṇukkāya upasaṅkameyya labhetheva aggi otāraṁ labhetha
aggi ārammaṇaṁ. Pacchimāya cepi naṁ disāya puriso ādittāya
tiṇukkāya upasaṅkameyya .pe. Uttarāya cepi naṁ disāya. Dakkhiṇāya
cepi naṁ disāya. Heṭṭhimato cepi naṁ. Uparimato cepi naṁ.
Yato kuto cepi naṁ puriso ādittāya tiṇukkāya upasaṅkameyya
labhetheva aggi otāraṁ labhetha aggi ārammaṇaṁ. Evameva
kho āvuso evaṁvihāriṁ bhikkhuṁ cakkhuto cepi naṁ māro upasaṅkamati
labhetheva māro otāraṁ labhetha māro ārammaṇaṁ .pe. Jivhāto
cepi naṁ māro upasaṅkamati .pe. Manato cepi naṁ māro upasaṅkamati
labhetheva 2 māro otāraṁ labhetha māro ārammaṇaṁ.

[330] Evaṁvihāriñcāvuso bhikkhuṁ rūpā adhibhaṁsu na bhikkhu rūpe
adhibhosi saddā bhikkhuṁ adhibhaṁsu na bhikkhu sadde adhibhosi gandhā
bhikkhuṁ adhibhaṁsu na bhikkhu gandhe adhibhosi rasā bhikkhuṁ adhibhaṁsu na
bhikkhu rase adhibhosi phoṭṭhabbā bhikkhuṁ adhibhaṁsu na bhikkhu phoṭṭhabbe
1 Ma. Yu. sukhaṁ koḷāpaṁ. 2 Yu. labhateva.
Adhibhosi dhammā bhikkhuṁ adhibhaṁsu na bhikkhu dhamme adhibhosi.
Ayaṁ vuccatāvuso bhikkhu rūpādhibhūto saddādhibhūto gandhādhikūto rasādhibhūto
phoṭṭhabbādhibhūto dhammādhibhūto [1]- anadhibhūto 2 adhibhaṁsu [3]- pāpakā
akusalā dhammā saṅkilesikā ponobbhavikā sadarā dukkhavipākā
āyatiṁ jātijarāmaraṇiyā. Evaṁ kho āvuso avassuto hoti.

[331] Kathañcāvuso anavassuto hoti. Idhāvuso bhikkhu cakkhunā
rūpaṁ disvā piyarūpe rūpe nādhimuccati appiyarūpe rūpe na byāpajjati
upaṭṭhitakāyasati ca viharati appamāṇacetaso tañca cetovimuttiṁ
paññāvimuttiṁ yathābhūtaṁ pajānāti yatthassa te uppannā pāpakā
akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti .pe. Jivhāya rasaṁ sāyitvā
.pe. Manasā dhammaṁ viññāya piyarūpe dhamme nādhimuccati
appiyarūpe dhamme na byāpajjati upaṭṭhitakāyasati ca viharati
appamāṇacetaso tañca cetovimuttiṁ paññavimuttiṁ yathābhūtaṁ
pajānāti yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā
aparisesā nirujjhanti. Ayaṁ vuccatāvuso bhikkhu anavassuto cakkhuviññeyyesu
rūpesu .pe. Ayaṁ vuccatāvuso bhikkhu anavassuto
jivhāviññeyyesu rasesu .pe. Anavassuto manoviññeyyesu
dhammesu. Evaṁvihāriṁ cāvuso bhikkhuṁ cakkhuto cepi naṁ māro
upasaṅkamati neva labhetha māro otāraṁ na labhetha māro ārammaṇaṁ
.pe. Jivhāto cepi naṁ māro upasaṅkamati .pe. Manato
1 Ma. Yu. adhibhūto. 2 Ma. Yu. anadhibhū. 3 Ma. Yu. naṁ.
Cepi naṁ māro upasaṅkamati neva labhetha māro otāraṁ na labhetha
māro ārammaṇaṁ. Seyyathāpi āvuso kūṭāgārasālaṁ 1 vā
bahalamattikāmaddāvilepanā 2 puratthimāya cepi [3]- disāya puriso
ādittāya tiṇukkāya upasaṅkameyya neva labhetha aggi otāraṁ na labhetha
aggi ārammaṇaṁ .pe. Pacchimāya cepi naṁ. Uttarāya cepi
naṁ. Dakkhiṇāya cepi naṁ. Heṭṭhimato cepi naṁ. Uparimato
cepi naṁ yato kutoci ce puriso [3]- ādittāya tiṇukkāya upasaṅkameyya
neva labhetha aggi otāraṁ na labhetha aggi ārammaṇaṁ.
Evameva kho āvuso evaṁvihāriṁ bhikkhuṁ cakkhuto cepi naṁ māro
upasaṅkamati neva labhetheva māro otāraṁ na labhetha māro
ārammaṇaṁ .pe. Jivhāto cepi naṁ māro upasaṅkamati na
labhetheva māro otāraṁ na labhetha māro ārammaṇaṁ. Evaṁvihārī
cāvuso bhikkhu rūpe adhibhosi na rūpā bhikkhuṁ adhibhaṁsu sadde
bhikkhu adhibhosi na saddā bhikkhuṁ adhibhaṁsu gandhe bhikkhu adhibhosi
na gandhā bhikkhuṁ adhibhaṁsu rase bhikkhu adhibhosi na rasā bhikkhuṁ
adhibhaṁsu phoṭṭhabbe bhikkhu adhibhosi na phoṭṭhabbā bhikkhuṁ adhibhaṁsu
dhamme bhikkhu adhibhosi na dhammā bhikkhuṁ adhibhaṁsu. Ayaṁ vuccatāvuso
bhikkhu rūpādhibhū saddādhibhū gandhādhibhū rasādhibhū phoṭṭhabbādhibhū dhammādhibhū [4]-
adhibhosi te pāpake akusale dhamme saṅkilesike ponobbhavike
1 Ma. kūṭāgāraṁ vā sālā vā. Yu. kuṭāgāraṁ vā kuṭāgārasālā vā. 2 Ma. Yu.
bahalamattikā addāvalepanā. 3 Ma. Yu. naṁ. 4 Ma. Yu. adhibhū anabhibhūto.
Sadare dukkhavipāke āyatiṁ jātijarāmaraṇiye. Evaṁ kho āvuso
anavassuto hotīti. Atha kho bhagavā vuṭṭhahitvā āyasmantaṁ
mahāmoggallānaṁ āmantesi sādhu sādhu kho moggallāna sādhu kho
tvaṁ moggallāna bhikkhūnaṁ avassutapariyāyañca anavassutapariyāyañca
abhāsīti. Idamavoca āyasmā mahāmoggallāno. Samanuñño
satthā ahosi. Attamanā te bhikkhū āyasmato mahāmoggallānassa
bhāsitaṁ abhinandunti. Chaṭṭhaṁ.

[332] Yato kho bhikkhave bhikkhu sabbesaṁ yeva dukkhadhammānaṁ
samudayañca atthaṅgamañca yathābhūtaṁ pajānāti. Atha kho panassa
kāmā diṭṭhā honti yathāssa kāme passato yo kāmesu
kāmachando kāmasneho kāmamucchā kāmapariḷāho so nānuseti
tathā kho panassa cāro ca vihāro ca anubandho 1 hoti. Yathā carantaṁ
viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā nānussavanti 2 .
Kathañca bhikkhave bhikkhu sabbesaṁyeva dukkhadhammānaṁ samudayañca
atthaṅgamañca yathābhūtaṁ pajānāti iti rūpaṁ iti rūpassa samudayo
iti rūpassa atthaṅgamo. Iti vedanā .pe. Iti saññā.
Iti saṅkhārā. Iti viññāṇaṁ iti viññāṇassa samudayo
iti viññāṇassa atthaṅgamoti. Evaṁ kho bhikkhave bhikkhu sabbesaṁyeva
dukkhadhammānaṁ samudayañca atthaṅgamañca yathābhūtaṁ pajānāti.

[333] Kathañca bhikkhave bhikkhuno kāmā diṭṭhā honti yathāssa
1 Ma. anubuddho. 2 Ma. nānusenti.
Kāme passato yo kāmesu kāmachando kāmasneho kāmamucchā
kāmapariḷāho so nānuseti. Seyyathāpi bhikkhave aṅgārakāsu
sādhikaporisā puṇṇā aṅgārānaṁ vītaccikānaṁ vītadhūmānaṁ. Atha kho
puriso āgaccheyya jīvitukāmo amaritukāmo sukhakāmo dukkhapaṭikūlo
tamenaṁ dve balavanto purisā nānābāhāsu gahetvā taṁ aṅgārakāsuṁ
upakaḍḍheyyuṁ so iti imameva kāyaṁ sannāmeyya. Taṁ kissa hetu.
Aññāṇañhi 1 bhikkhave tassa purisassa hoti 2 imañcāhaṁ 3 aṅgārakāsuṁ
papatissāmi tatonidānaṁ maraṇaṁ vā nigacchissāmi maraṇamattaṁ vā
dukkhanti. Evameva kho bhikkhave bhikkhuno aṅgārakāsūpamā kāmā
diṭṭhā honti yathāssa kāme passato yo kāmesu kāmachando
kāmasneho kāmamucchā kāmapariḷāho so nānuseti.

[334] Kathañca bhikkhave bhikkhuno cāro ca vihāro ca anubandho 4
hoti yathā carantaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā
dhammā nānussavanti. Seyyathāpi bhikkhave puriso bahukaṇṭakaṁ dāyaṁ
paviseyya tassa puratopi kaṇṭako pacchatopi kaṇṭako uttaratopi
kaṇṭako dakkhiṇatopi kaṇṭako heṭṭhatopi kaṇṭako uparitopi
kaṇṭako so satova 5 abhikkameyya satova 5 paṭikkameyya mā maṁ
kaṇṭakoti. Evameva kho bhikkhave yaṁ loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ
ayaṁ vuccati ariyassa vinaye kaṇṭakoti iti viditvā asaṁvaro ca
1 Ma. ñātaṁ hi. yu ñātañhi. 2 Ma. ayaṁ pāṭho natthi. 3 Yu. imaṁ khvāhaṁ.
4 Ma. Yu. anubuddho. 5 Yu. yato ca.
Saṁvaro ca veditabbo.

[335] Kathañca bhikkhave asaṁvaro hoti. Idha bhikkhave bhikkhu cakkhunā
rūpaṁ disvā piyarūpe rūpe adhimuccati appiyarūpe rūpe byāpajjati
anupaṭṭhitakāyasati ca viharati parittacetaso tañca cetovimuttiṁ
paññāvimuttiṁ yathābhūtaṁ nappajānāti yatthassa te uppannā
pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti .pe. Jivhāya
rasaṁ sāyitvā .pe. Manasā dhammaṁ viññāya piyarūpe dhamme
adhimuccati appiyarūpe dhamme byāpajjati anupaṭṭhitakāyasati ca
viharati parittacetaso tañca cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ yathābhūtaṁ
nappajānāti yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā
aparisesā nirujjhanti. Evaṁ kho bhikkhave asaṁvaro hoti.

[336] Kathañca bhikkhave saṁvaro hoti. Idha bhikkhave bhikkhu
cakkhunā rūpaṁ disvā piyarūpe rūpe nādhimuccati appiyarūpe rūpe
na byāpajjati upaṭṭhitakāyasati ca viharati appamāṇacetaso
tañca cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ yathābhūtaṁ pajānāti yatthassa
te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti .pe.
Jivhāya rasaṁ sāyitvā .pe. Manasā dhammaṁ viññāya piyarūpe
dhamme nādhimuccati appiyarūpe dhamme na byāpajjati upaṭṭhitakāyasati
ca viharati appamāṇacetaso tañca cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ
yathābhūtaṁ pajānāti yatthassa te uppannā pāpakā akusalā
Dhammā aparisesā nirujjhanti. Evaṁ kho bhikkhave saṁvaro hoti.

[337] Tassa ce bhikkhave bhikkhuno evaṁ carato evaṁ viharato
kadāci karahaci satisammosā uppajjanti pāpakā akusalā dhammā
sarasaṅkappā saññojaniyā. Dandho bhikkhave satuppādo atha kho
naṁ khippameva pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṁ gameti.
Seyyathāpi bhikkhave puriso divasaṁ santatte ayokaṭāhe dve vā
tīṇi vā udakaphusitāni nipāteyya. Dandho bhikkhave udakaphusitānaṁ
nipāto atha kho naṁ khippameva parikkhayaṁ pariyādānaṁ gaccheyya.
Evameva kho bhikkhave tassa ce bhikkhuno evaṁ carato evaṁ viharato
kadāci karahaci satisammosā uppajjanti pāpakā akusalā dhammā
sarasaṅkappā saññojaniyā. Dandho bhikkhave satuppādo atha kho
naṁ khippameva pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṁ gameti.
Evaṁ kho bhikkhave bhikkhuno cāro ca vihāro ca anubandho hoti
yathā carantaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā
nānussavanti.