[318] Kathañca bhikkhave bhikkhu bhojane mattaññū hoti. Idha bhikkhave
bhikkhu paṭisaṅkhā yoniso āhāraṁ āhāreti neva davāya na madāya
na maṇḍanāya na vibhūsanāya yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā
yāpanāya vihiṁsuparatiyā brahmacariyānuggahāya iti purāṇañca vedanaṁ
paṭihaṅkhāmi navañca vedanaṁ na uppādessāmi yātrā ca me
bhavissati anavajjatā ca phāsuvihāro cāti. Seyyathāpi bhikkhave
puriso vaṇaṁ ālimpeyya yāvadeva sevanatthāya 1 seyyathā vā
pana akkhaṁ abbhañjeyya yāvadeva bhārassa nittharaṇatthāya. Evameva 2
kho bhikkhave bhikkhu paṭisaṅkhā yoniso āhāraṁ āhāreti neva davāya na
madāya na maṇḍanāya na vibhūsanāya yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā
yāpanāya vihiṁsuparatiyā brahmacariyānuggahāya iti purāṇañca vedanaṁ
paṭihaṅkhāmi navañca vedanaṁ na uppādessāmi yātrā ca me
bhavissati anavajjatā ca phāsuvihāro cāti. Evaṁ kho bhikkhave bhikkhu
bhojane mattaññū hoti.

[319] Kathañca bhikkhave bhikkhu jāgariyaṁ anuyutto hoti. Idha
bhikkhave bhikkhu divasaṁ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṁ
parisodheti rattiyā paṭhamaṁ yāmaṁ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi
dhammehi cittaṁ parisodheti rattiyā majjhimaṁ yāmaṁ dakkhiṇena passena
1 Ma. rohanatthāya. Yu. ropanatthāya. 2 Ma. Yu. evaṁ.
Sīhaseyyaṁ kappeti pādena pādaṁ accādhāya sato sampajāno uṭṭhānasaññaṁ
manasikaritvā rattiyā pacchimaṁ yāmaṁ paccuṭṭhāya caṅkamena
nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṁ parisodheti. Evaṁ kho bhikkhave
bhikkhu jāgariyamanuyutto hoti. Imehi [1]- bhikkhave tīhi dhammehi samannāgato
bhikkhu diṭṭhe va dhamme sukhasomanassabahulo viharati yoni cassa
āraddhā hoti āsavānaṁ khayāyāti. Dutiyaṁ.

[320] Bhūtapubbaṁ bhikkhave kummo kacchapo sāyaṇhasamayaṁ anunadītīre
gocarapasuto ahosi. Sigālopi 2 kho bhikkhave sāyaṇhasamayaṁ anunadītīre
gocarapasuto ahosi. Addasā kho bhikkhave kummo kacchapo
sigālaṁ dūrato va gocarapasutaṁ disvāna soṇḍipañcamāni aṅgāni
sake kapāle samodahitvā appossukko tuṇhībhūto saṅkasāyati.
Sigālopi kho bhikkhave addasa 3 kummaṁ kacchapaṁ dūrato va gocarapasutaṁ
disvāna yena kummo kacchapo tenupasaṅkami upasaṅkamitvā kummaṁ
kacchapaṁ paccupaṭṭhito ahosi. Yadāyaṁ kummo kacchapo soṇḍipañcamānaṁ
aṅgānaṁ aññataraṁ vā aññataraṁ vā aṅgaṁ abhininnāmessati
tattheva ca 4 naṁ gahetvā uddālitvā khādissāmīti. Yadā kho
bhikkhave kummo kacchapo soṇḍipañcamānaṁ aṅgānaṁ aññataraṁ vā
aññataraṁ vā aṅgaṁ na abhininnāmi. Atha sigālo kummamhā nibbijja
pakkāmi otāraṁ alabhamāno. Evameva kho bhikkhave tumhepi 6
māro pāpimā satataṁ samitaṁ paccupaṭṭhito appeva nāmāhaṁ imesaṁ
1 Ma. Yu. kho. 2 Ma. Yu. siṅgālo. evamuparipi. 3 Yu. addasā. 4 Ma. Yu.
casaddo atthi.
Cakkhuto vā otāraṁ labheyyaṁ .pe. Jivhāto vā otāraṁ
labheyyaṁ .pe. Manato vā otāraṁ labheyyanti. Tasmātiha
bhikkhave indriyesu guttadvārā viharatha cakkhunā rūpaṁ disvā mā
nimittaggāhino ahuvattha mā anubyañjanaggāhino yatvādhikaraṇamenaṁ
cakkhundriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā
akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ tassa saṁvarāya paṭipajjatha rakkhatha
cakkhundriyaṁ cakkhundriye saṁvaraṁ āpajjatha. Sotena saddaṁ sutvā.
Ghānena gandhaṁ ghāyitvā. Jivhāya rasaṁ sāyitvā. Kāyena
phoṭṭhabbaṁ phusitvā. Manasā dhammaṁ viññāya mā nimittaggāhino
ahuvattha mā anubyañjanaggāhino yatvādhikaraṇamenaṁ manindriyaṁ
asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā
anvāssaveyyuṁ tassa saṁvarāya paṭipajjatha rakkhatha manindriyaṁ
manindriye saṁvaraṁ āpajjatha. Yato tumhe bhikkhave indriyesu
guttadvārā viharissatha. Atha tumhehipi māro pāpimā nibbijja
pakkamissati otāraṁ alabhamāno kummamhāva sigāloti.

[321] Kummova aṅgāni sake kapāle samodahaṁ bhikkhu manovitakke
anissito aññamaheṭhayāno parinibbuto na upavadeyya kañcīti. Tatiyaṁ.

[322] Ekaṁ samayaṁ bhagavā ajjheyaṁ 1 viharati gaṅgāya nadiyā tīre.
Addasā kho bhagavā mahantaṁ dārukkhandhaṁ gaṅgāya nadiyā tīre sotena
vuyhamānaṁ disvāna bhikkhū āmantesi passatha no tumhe bhikkhave
1 Ma. Yu. kosambiyaṁ.
Amuṁ mahantaṁ dārukkhandhaṁ gaṅgāya nadiyā sotena vuyhamānanti.
Evaṁ bhante. Sace kho bhikkhave dārukkhandho na orimaṁ tīraṁ
upagacchati na pārimaṁ tīraṁ upagacchati na majjhe saṁsīdissati na
thale ussādissati 1 na manussaggāho gāhiyati 2 na amanussaggāho
gāhiyati na āvaṭṭaggāho gāhiyati na antopūti bhavissati. Evaṁ
hi so bhikkhave dārukkhandho samuddaninno bhavissati samuddapoṇo
samuddapabbhāro. Taṁ kissa hetu. Samuddaninno bhikkhave gaṅgāya
nadiyā soto samuddapoṇo samuddapabbhāro. Evameva kho bhikkhave
sace tumhepi na orimaṁ tīraṁ upagacchatha na pārimaṁ tīraṁ upagacchatha
na majjhe saṁsīdissatha na thale ussādissatha 3 . Na manussaggāho
gāhiyati 4 na amanussaggāho gāhiyati 5 na āvaṭṭaggāho gāhiyati 4
na antopūti bhavissati. Evaṁ tumhe bhikkhave nibbānaninnā bhavissatha
nibbānapoṇā nibbānapabbhārā. Taṁ kissa hetu. Nibbānaninnā
bhikkhave sammādiṭṭhi nibbānapoṇā nibbānapabbhārāti.

[323] Evaṁ vutte aññataro bhikkhu bhagavantaṁ etadavoca kiṁ
nu kho bhante orimaṁ tīraṁ kiṁ pārimaṁ tīraṁ ko majjhe saṁsīdito 6
ko thale ussādo ko manussaggāho ko amanussaggāho
ko āvaṭṭaggāho ko antopūtibhāvoti. Orimaṁ tīranti kho
bhikkhu channetaṁ ajjhattikānaṁ āyatanānaṁ adhivacanaṁ. Pārimaṁ tīranti
1 Ma. Yu. ussīdissati. 2 Sī. Yu. bhavissati. Ma. gahessati.
3 Ma. Yu. ussīdissatha. 4 Sī. Yu. gahessati. Ma. gahessatha. 5 Ma. gahessati.
6 Ma. Yu. saṁsīdo.
Kho bhikkhu channetaṁ 1 bāhirānaṁ āyatanānaṁ adhivacanaṁ. Majjhe
saṁsīditoti 2 kho bhikkhu nandirāgassetaṁ adhivacanaṁ. Thale ussādoti kho
bhikkhu asmimānassetaṁ adhivacanaṁ. Katamo ca bhikkhu manussaggāho.
Idha bhikkhu gihīhi saṁsaṭṭho viharati sahanandi sahasokī sukhitesu
sukhito dukkhitesu dukkhito uppannesu kiccakaraṇīyesu attano 3 yogaṁ
āpajjati. Ayaṁ vuccati bhikkhu manussaggāho. Katamo ca bhikkhu
amanussaggāho. Idha bhikkhu ekacco aññataraṁ devanikāyaṁ paṇidhāya
brahmacariyaṁ carati imināhaṁ sīlena vā vattena 4 vā tapena vā
brahmacariyena vā devo vā bhavissāmi devaññataro vāti. Ayaṁ
vuccati bhikkhu amanussaggāho. Āvaṭṭaggāhoti kho bhikkhu pañcannetaṁ
kāmaguṇānaṁ adhivacanaṁ. Katamo ca bhikkhu antopūtibhāvo. Idha
bhikkhu ekacco dussīlo hoti pāpadhammo asuci saṅkassarasamācāro
paṭicchannakammanto assamaṇo samaṇapaṭiñño abrahmacārī brahmacārīpaṭiñño
antopūti avassuto kasambukajāto 5 . Ayaṁ vuccati
bhikkhu antopūtibhāvoti.

[324] Tena kho pana samayena nando gopālako bhagavato
avidūre ṭhito hoti. Atha kho nando gopālako bhagavantaṁ
etadavoca ahaṁ kho bhante na orimaṁ tīraṁ upagacchāmi na pārimaṁ
tīraṁ upagacchāmi na majjhe saṁsīdissāmi na thale osīdissāmi 6
1 Yu. channaṁ. 2 Ma. saṁsīdoti. 3 Ma. Yu. attanā tesu yogaṁ. 4 Ma. Yu.
vatena. 5 Yu. kasambujāto. 6 Ma. Yu. ussīdissāmi.
Na [1]- manussaggāho gāhiyati 2 na amanussaggāho gāhiyati na
āvaṭṭaggāho gāhiyati na antopūti bhavissāmi. Sādhu 3 labheyyāhaṁ
bhante bhagavato santike pabbajjaṁ labheyyaṁ upasampadanti. Tenahi
tvaṁ nanda sāmikānaṁ gāvo niyyādehīti 4 . Gamissanti bhante
gāvo vacchagiddhiniyoti. Niyyādeheva tvaṁ nanda sāmikānaṁ gāvoti.
Atha kho nando gopālako sāmikānaṁ gāvo niyyādetvā yena
bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ etadavoca niyyātā
bhante sāmikānaṁ gāvo labheyyāhaṁ bhante bhagavato santike pabbajjaṁ
labheyyaṁ upasampadanti. Alattha kho nando gopālako bhagavato
santike pabbajjaṁ alattha upasampadanti 6 . Acirūpasampanno ca
panāyasmā nando eko vūpakaṭṭho .pe. Aññataro ca panāyasmā
nando arahataṁ ahosīti. Catutthaṁ.

[325] Ekaṁ samayaṁ bhagavā kimmilāyaṁ 7 viharati gaṅgāya nadiyā
tīre. Addasā kho bhagavā mahantaṁ dārukkhandhaṁ gaṅgāya nadiyā
sotena vuyhamānaṁ disvāna bhikkhū āmantesi passatha no tumhe
bhikkhave amuṁ mahantaṁ dārukkhandhaṁ gaṅgāya nadiyā sotena vuyhamānanti.
Evaṁ bhante .pe. Evaṁ vutte āyasmā kimmilo
bhagavantaṁ etadavoca kinnukho bhante orimaṁ tīraṁ .pe. Katamo
ca kimmila antopūtibhāvo. Idha kimmila bhikkhu aññataraṁ saṅkiliṭṭhaṁ
1 Ma. Yu. maṁ. 2 Ma. Yu. gahissati. 3 Ma. Yu. ayaṁ pāṭho natthi. 4 Ma.
niyyātehīti. evamuparipi. 5 Ma. niyyātitā. Yu. niyyāditā. 6 Ma. Yu.
itisaddo natthi. 7 kimilāyaṁ. Yu. kimbilāyaṁ.
Āpattiṁ āpanno hoti yathārūpāya āpattiyā na vuṭṭhānaṁ
paññāyati ayaṁ vuccati kimmila antopūtibhāvoti. Pañcamaṁ.

[326] Ekaṁ samayaṁ bhagavā sakkesu viharati kapilavatthusmiṁ
nigrodhārāme. Tena kho pana samayena kapilavatthuvāsīnaṁ sakyānaṁ navaṁ
saṇṭhāgāraṁ acirakāritaṁ hoti anajjhāvutthaṁ samaṇena vā brāhmaṇena
vā kenaci vā manussabhūtena. Atha kho kāpilavatthavā sakyā yena
bhagavā tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ
nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinnā kho kāpilavatthavā sakyā bhagavantaṁ
etadavocuṁ idha bhante kapilavatthuvāsīnaṁ 1 sakyānaṁ navaṁ saṇṭhāgāraṁ
acirakāritaṁ anajjhāvutthaṁ samaṇena vā brāhmaṇena vā kenaci vā
manussabhūtena. Taṁ bhante bhagavā paṭhamaṁ paribhuñjatu bhagavatā paṭhamaṁ
paribhuttaṁ pacchā kāpilavatthavā sakyā paribhuñjissanti tadassa
kapilavatthuvāsīnaṁ 1 sakyānaṁ dīgharattaṁ hitāya sukhāyāti. Adhivāsesi
bhagavā tuṇhībhāvena. Atha kho kāpilavatthavā sakyā bhagavato
adhivāsanaṁ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ
katvā yena navaṁ saṇṭhāgāraṁ tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā sabbasantharisanthataṁ 2
saṇṭhāgāraṁ santharitvā āsanāni paññāpetvā udakamaṇikaṁ
patiṭṭhāpetvā telappadīpaṁ āropetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu
upasaṅkamitvā bhagavantaṁ etadavocuṁ sabbasantharisanthataṁ
bhante saṇṭhāgāraṁ āsanāni paññattāni udakamaṇiko patiṭṭhāpito
1 Ma. Yu. kāpilavatthavānaṁ. 2 Ma. Yu. sabbasanthariṁ.
Telappadīpo āropito yassadāni bhante bhagavā kālaṁ maññatīti.

[327] Atha kho bhagavā nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṁ
bhikkhusaṅghena yena navaṁ saṇṭhāgāraṁ tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
pāde pakkhāletvā saṇṭhāgāraṁ pavisitvā majjhimaṁ thambhaṁ nissāya
puratthābhimukho nisīdi. Bhikkhusaṅghopi kho pāde pakkhāletvā
saṇṭhāgāraṁ pavisitvā pacchimaṁ bhittiṁ nissāya puratthābhimukho nisīdi
bhagavantaṁyeva purakkhatvā. Kāpilavatthavāpi [1]- sakyā pāde
pakkhāletvā saṇṭhāgāraṁ pavisitvā puratthimaṁ bhittiṁ nissāya pacchāmukhā
nisīdiṁsu bhagavantaṁyeva purakkhatvā. Atha kho bhagavā kāpilavatthave
sakye bahudeva rattiṁ dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā
samuttejetvā sampahaṁsetvā uyyojesi abhikkantā kho gotama 2 ratti
yassadāni kālaṁ maññathāti. Evaṁ bhanteti [3]- kāpilavatthavā sakyā
bhagavato paṭissutvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ
katvā pakkamiṁsu.