[208] Acchariyaṁ bho kaccāna abbhūtaṁ bho kaccāna yāvañcidaṁ
1 Ma. Yu. māṇavakehi. 2 Ma. anupaṭṭhitakāyassati ca viharati. evamuparipi.
3 Ma. ca.
Bhotā kaccānena aguttadvārova samāno aguttadvāroti akkhāto.
Guttadvāroti bhavaṁ kaccāno āha kittāvatā nu kho bho kaccāna
guttadvāro hotīti. Idha brāhmaṇa bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā
piyarūpe rūpe nādhimuccati appiyarūpe rūpe na byāpajjati upaṭṭhitāya
satiyāva viharati appamāṇacetaso tañca cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ
yathābhūtaṁ pajānāti. Yatthassa te uppannā pāpakā akusalā
dhammā aparisesā nirujjhanti. Sotena saddaṁ sutvā. Ghānena
gandhaṁ ghāyitvā. Jivhāya rasaṁ sāyitvā. Kāyena phoṭṭhabbaṁ
phusitvā. Manasā dhammaṁ viññāya piyarūpe dhamme nādhimuccati
appiyarūpe dhamme na byāpajjati upaṭṭhitāya satiyāva viharati
appamāṇacetaso tañca cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ yathābhūtaṁ
pajānāti yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā
aparisesā nirujjhanti. Evaṁ kho brāhmaṇa guttadvāro hotīti.

[209] Acchariyaṁ bho kaccāna abbhūtaṁ bho kaccāna yāvañcidaṁ
bhotā kaccānena guttadvārova samāno guttadvāroti 2 akkhāto.
Abhikkantaṁ bho kaccāna abhikkantaṁ ko kaccāna seyyathāpi
bho kaccāna nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya paṭicchannaṁ vā vivareyya
mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya andhakāre vā telappajjotaṁ
dhāreyya cakkhumanto rūpāni dakkhantīti. Evamevaṁ bho kaccānena
anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṁ bho kaccāna taṁ
1 Yu. āmeṇḍitaṁ. 2 Yu. itisadudo natthi.
Bhagavantaṁ saraṇaṁ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca upāsakaṁ maṁ bhavaṁ
kaccāno dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṅgataṁ. Yathā ca bhavaṁ
kaccāno makkarakaṭe upāsakakulāni upasaṅkamati evamevaṁ lohiccakulaṁ
upasaṅkamatu. Tattha ye māṇavakā māṇavikā vā bhavantaṁ kaccānaṁ
abhivādessanti paccupaṭṭhissanti āharissanti āsanaṁ vā udakaṁ
vā dassanti tesantaṁ bhavissati dīgharattaṁ hitāya sukhāyāti. Navamaṁ.

[210] Ekaṁ samayaṁ āyasmā udāyi kāmaṇḍāyaṁ viharati todeyyassa
brāhmaṇassa ambavane. Atha kho verahañcānigottāya 2 brāhmaṇiyā
antevāsī māṇavako yenāyasmā udāyi tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
āyasmatā udāyinā saddhiṁ sammodi sammodanīyaṁ kathaṁ sārāṇīyaṁ
vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho taṁ māṇavakaṁ
āyasmā udāyi dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi
sampahaṁsesi. Atha kho [3]- māṇavako āyasmatā udāyinā dhammiyā
kathāya sandassito samādapito samuttejito sampahaṁsito uṭṭhāyāsanā
yena verahañcānigottā brāhmaṇī tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā verahañcānigottaṁ 4 brāhmaṇiṁ etadavoca yagghe bhotī
jāneyya samaṇo udāyi dhammaṁ deseti ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ
pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ
brahmacariyaṁ pakāsetīti. Tenahi tvaṁ māṇavaka mama vacanena
samaṇaṁ udāyiṁ nimantehi svātanāya bhattenāti evaṁ bhotīti
1 Ma. Yu. udāyī. evamuparipi. 2-4 Ma. Yu. verahaccāni .... evamuparipi.
3 Yu. so.
Kho so māṇavako verahañcānigottāya brāhmaṇiyā paṭissutvā
yenāyasmā udāyi tenupasaṅkami upasaṅkamitvā āyasmantaṁ udāyiṁ
etadavoca adhivāsetu kira bhavaṁ udāyi amhākaṁ ācariyāya 1
verahañcānigottāya brāhmaṇiyā svātanāya bhattanti. Adhivāsesi
kho āyasmā udāyi tuṇhībhāvena. Atha kho āyasmā udāyi
tassā rattiyā accayena pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaraṁ
ādāya yena verahañcānigottāya brāhmaṇiyā nivesanaṁ
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Atha kho
verahañcānigottā brāhmaṇī āyasmantaṁ udāyiṁ paṇītena khādaniṁyena
bhojanīyena sahatthā santappesi sampavāresi. Atha kho
verahañcānigottā brāhmaṇī āyasmantaṁ udāyiṁ bhuttāviṁ
onītapattapāṇiṁ pādukā ārohitvā ucce āsane nisīditvā sīsaṁ
oguṇṭhitvā āyasmantaṁ udāyiṁ etadavoca bhaṇa samaṇa dhammanti.
Bhavissati bhagini samayoti vatvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi 2 .

[211] Dutiyampi kho so māṇavako yenāyasmā udāyi
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā āyasmatā udāyinā saddhiṁ sammodi
sammodanīyaṁ kathaṁ sārāṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi.
Ekamantaṁ nisinnaṁ kho taṁ māṇavakaṁ āyasmā udāyi dhammiyā kathāya
sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṁsesi. Dutiyampi kho so
māṇavako āyasmatā udāyinā dhammiyā kathāya sandassito samādapito
1 Ma. Yu. ācariyabhariyāya. 2 Ma. pakkami.
Samuttejito sampahaṁsito uṭṭhāyāsanā yena verahañcānigottā
brāhmaṇī tenupasaṅkami upasaṅkamitvā verahañcānigottaṁ brāhmaṇiṁ
etadavoca yagghe bhotī jāneyya samaṇo udāyi dhammaṁ deseti
ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ
kevalaparipaṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ pakāsetīti. Evamevaṁ pana
tvaṁ māṇavaka samaṇassa udāyissa vaṇṇaṁ bhāsasi samaṇo udāyi
bhaṇa samaṇa dhammanti vutto samāno bhavissati bhagini samayoti
vatvā uṭṭhāyāsanā pakkantoti tathā hi pana tvaṁ bhoti
pādukā ārohitvā ucce āsane nisīditvā sīsaṁ oguṇṭhitvā
etadavoca bhaṇa samaṇa dhammanti dhammagaruno hi te bhavanto
dhammagāravāti. Tenahi tvaṁ māṇavaka mama vacanena samaṇaṁ udāyiṁ
nimantehi svātanāya bhattenāti. Evaṁ bhotīti kho so māṇavako
verahañcānigottāya brāhmaṇiyā paṭissutvā yenāyasmā udāyi
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā āyasmantaṁ udāyiṁ etadavoca adhivāsetu
kira bhavaṁ udāyi amhākaṁ ācariyabhariyāya verahañcānigottāya
brāhmaṇiyā svātanāya bhattanti. Adhivāsesi kho āyasmā
udāyi tuṇhībhāvena. Atha kho āyasmā udāyi tassā rattiyā
accayena pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena verahañcānigottāya
brāhmaṇiyā nivesanaṁ tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
paññatte āsane nisīdi. Atha kho verahañcānigottā brāhmaṇī
Āyasmantaṁ udāyiṁ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā
santappesi sampavāresi. Atha kho verahañcānigottā brāhmaṇī
āyasmantaṁ udāyiṁ bhuttāviṁ onītapattapāṇiṁ pādukā orohitvā
nīce āsane nisīditvā sīsaṁ vivaritvā āyasmantaṁ udāyiṁ etadavoca
kismiṁ nu kho bhante sati arahanto sukhadukkhaṁ paññapenti kismiṁ
asati arahanto sukhadukkhaṁ na paññapentīti.

[212] Cakkhusmiṁ kho bhagini sati arahanto sukhadukkhaṁ paññapenti
cakkhusmiṁ asati arahanto sukhadukkhaṁ na paññapenti .pe. Jivhāya
sati arahanto sukhadukkhaṁ paññapenti jivhāya asati arahanto
sukhadukkhaṁ na paññapenti .pe. Manasmiṁ sati arahanto sukhadukkhaṁ
paññapenti manasmiṁ asati arahanto sukhadukkhaṁ na paññapentīti.
Evaṁ vutte verahañcānigottā brāhmaṇī āyasmantaṁ udāyiṁ
etadavoca abhikkantaṁ bhante abhikkantaṁ bhante seyyathāpi bhante
nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya paṭicchannaṁ vā vivareyya mūḷhassa vā
maggaṁ ācikkheyya andhakāre vā telappajjotaṁ dhāreyya cakkhumanto
rūpāni dakkhantīti. Evamevaṁ ayyena udāyinā anekapariyāyena
dhammo pakāsito. Esāhaṁ bhante 1 udāyi taṁ bhavantaṁ saraṇaṁ gacchāmi
dhammañca bhikkhusaṅghañca upāsikaṁ maṁ ayyo udāyi dhāretu ajjatagge
pāṇupetaṁ saraṇaṅgatanti. Dasamaṁ.
Gahapativaggo tatiyo.
1 Ma. Yu. ayya.
Tassuddānaṁ
vesālī vajjī nāḷandā bhāradvājasoṇo ca ghositā
hāliddako 1 nakulapitā lohicco verahañcānīti.
--------------
1 Ma. hāliddiko. Yu. hālindako.
Devadahavaggo catuttho

[213] Ekaṁ samayaṁ bhagavā sakyesu 1 viharati devadahannāma
sakyānaṁ 2 nigamo. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi nāhaṁ bhikkhave
sabbesaññeva bhikkhūnaṁ chasu phassāyatanesu appamādena karaṇīyanti
vadāmi. Na ca panāhaṁ bhikkhave sabbesaññeva bhikkhūnaṁ chasu
phassāyatanesu nāppamādena karaṇīyanti vadāmi. Ye te bhikkhave
bhikkhū arahanto khīṇāsavā vusitavanto katakaraṇīyā ohitabhārā
anuppattasadatthā parikkhīṇabhavasaññojanā sammadaññā vimuttā
tesāhaṁ bhikkhave bhikkhūnaṁ chasu phassāyatanesu nāppamādena karaṇīyanti
vadāmi. Taṁ kissa hetu. Kathantesaṁ 3 appamādena abhabbā tena 4
pamajjituṁ. Ye ca kho te bhikkhave bhikkhū sekhā 5 appattamānasā
anuttaraṁ yogakkhemaṁ patthayamānāva 6 viharanti. Tesāhaṁ bhikkhave bhikkhūnaṁ
chasu phassāyatanesu appamādena karaṇīyanti vadāmi. Taṁ kissa
hetu. Santi bhikkhave cakkhuviññeyyā rūpā manoramāpi amanoramāpi
tyāssa phussa phussa cittaṁ na pariyādāya tiṭṭhanti cetaso
apariyādānā āraddhaṁ hoti viriyaṁ asallīnaṁ upaṭṭhitā sati
appamuṭṭhā 7 passaddho kāyo asāraddho samāhitaṁ cittaṁ ekaggaṁ.
Imaṁ khvāhaṁ bhikkhave appamādaphalaṁ sampassamāno tesaṁ bhikkhūnaṁ
1 Ma. Yu. sakkesu. 2 Yu. sakkānaṁ nigame. 3 Ma. Yu. kataṁ. 4 te.
5 sekkhāti vā pāṭho. 6 Ma. Yu. vasaddo natthi. 7 Ma. Yu. asammuṭṭhā.
evamuparipi.
Chasu phassāyatanesu appamādena karaṇīyanti vadāmi .pe. Santi
bhikkhave jivhāviññeyyā rasā manoramāpi amanoramāpi tyāssa
phussa phussa cittaṁ na pariyādāya tiṭṭhanti cetaso apariyādānā
āraddhaṁ hoti viriyaṁ asallīnaṁ upaṭṭhitā sati appamuṭṭhā passaddho
kāyo asāraddho samāhitaṁ cittaṁ ekaggaṁ. Imaṁ khvāhaṁ bhikkhave
appamādaphalaṁ sampassamāno tesaṁ bhikkhūnaṁ chasu phassāyatanesu appamādena
karaṇīyanti vadāmīti .pe. Santi bhikkhave manoviññeyyā
dhammā manoramāpi amanoramāpi tyāssa phussa phussa cittaṁ na
pariyādāya tiṭṭhanti cetaso apariyādānā āraddhaṁ hoti viriyaṁ
asallīnaṁ upaṭṭhitā sati appamuṭṭhā passaddho kāyo asāraddho
samāhitaṁ cittaṁ ekaggaṁ. Imaṁ khvāhaṁ bhikkhave appamādaphalaṁ
sampassamāno tesaṁ bhikkhūnaṁ chasu phassāyatanesu appamādena karaṇīyanti
vadāmīti. Paṭhamaṁ.

[214] Lābhā vo bhikkhave suladdhaṁ vo bhikkhave khaṇo vo
bhikkhave paṭiladdho brahmacariyavāsāya. Diṭṭhā mayā bhikkhave cha
phassāyatanikā nāma nirayā tattha yaṅkiñci cakkhunā rūpaṁ passati
aniṭṭharūpaṁyeva passati no iṭṭharūpaṁ akantarūpaṁyeva passati
no kantarūpaṁ amanāparūpaṁyeva passati no manāparūpaṁ yaṅkiñci
sotena saddaṁ suṇāti. Yaṅkiñci ghānena gandhaṁ ghāyati.
Yaṅkiñci jivhāya rasaṁ sāyati. Yaṅkiñci kāyena phoṭṭhabbaṁ phusati.
Yaṅkiñci manasā dhammaṁ vijānāti aniṭṭharūpaṁyeva vijānāti no
iṭṭharūpaṁ akantarūpaṁ yeva vijānāti no kantarūpaṁ amanāpaṁyeva
vijānāti no manāparūpaṁ.

[215] Lābhāvo bhikkhave suladdhaṁ vo bhikkhave khaṇo vo
bhikkhave paṭiladdho brahmacariyavāsāya. Diṭṭhā mayā bhikkhave cha
phassāyatanikā nāma saggā tattha yaṅkiñci cakkhunā rūpaṁ passati
iṭṭharūpaṁ yeva passati no aniṭṭharūpaṁ kantarūpaṁ yeva passati no
akantarūpaṁ manāparūpaṁ yeva passati no amanāparūpaṁ .pe.
Yaṅkiñci jivhāya rasaṁ sāyati .pe. Yaṅkiñci manasā dhammaṁ
vijānāti iṭṭharūpaṁ yeva vijānāti no aniṭṭharūpaṁ kantarūpaṁ yeva
vijānāti no akantarūpaṁ manāparūpaṁyeva vijānāti no amanāparūpaṁ.
Lābhā vo bhikkhave suladdhaṁ vo bhikkhave khaṇo vo
bhikkhave 1 paṭiladdho brahmacariyavāsāyāti. Dutiyaṁ.

[216] Rūpārāmā bhikkhave devamanussā rūparatā rūpasammuditā
rūpavipariṇāmavirāganirodhā dukkhā 2 bhikkhave devamanussā viharanti.
Saddārāmā bhikkhave devamanussā saddaratā saddasammuditā
saddavipariṇāmavirāganirodhā dukkhā bhikkhave devamanussā viharanti.
Gandhārāmā rasārāmā phoṭṭhabbārāmā dhammārāmā bhikkhave
devamanussā dhammaratā dhammasammuditā dhammāvipariṇāmavirāganirodhā
dukkhā bhikkhave devamanussā viharanti. Tathāgato ca kho bhikkhave arahaṁ
1 Ma. Yu. ayaṁ pāṭho natthi. 2 Ma. Yu. dukkhaṁ. evamuparipi.
Sammāsambuddho rūpānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca
ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṁ viditvā na rūpārāmo na rūparato
na rūpasammudito rūpaviṇāmaviparirāganirodhā sukho 1 bhikkhave tathāgato
viharati. Saddānaṁ gandhānaṁ rasānaṁ phoṭṭhabbānaṁ dhammānaṁ
samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca
yathābhūtaṁ viditvā na dhammārāmo na dhammarato na dhammasammudito
dhammavipariṇāmavirāganirodhā sukho bhikkhave tathāgato viharatīti 2 .
Idamavoca bhagavā idaṁ vatvāna sugato athāparaṁ etadavoca satthā

[217] Rūpā saddā gandhā rasā phassā dhammā ca kevalā
iṭṭhā kantā manāpā ca yāvatatthīti vuccati.
Sadevakassa lokassa ete vo sukhasammatā
yattha ce te nirujjhanti taṁ tesaṁ dukkhasammataṁ.
Sukhaṁ ca 3 diṭṭhamariyebhi sakkāyassa nirodhanaṁ
paccanikamidaṁ hoti sabbalokena passataṁ.
Yaṁ pare sukhato āhu tadariyā ahu dukkhato
yaṁ pare dukkhato āhu tadariyā sukhato vidū.
Passa dhammaṁ duvijānaṁ sammūḷhettha aviddasu
nivutānaṁ tamo hoti andhakāro apassataṁ.
Satañca vivaṭaṁ hoti āloko passatāmiva
santike na vijānanti maggā dhammassa akovidā.
1 Yu. sukhaṁ. evamuparipi. 2 Ma. itisaddo na dissati.
3 Ma. Yu. casaddo natthi.
Bhavarāgaparetehi bhavasotānusāribhi 1
māradheyyānupannebhi nāyaṁ dhammo susambuddho 2 .
Ko nu aññatramariyebhi padaṁ sambuddhamarahati 3
yaṁ padaṁ sammadaññāya parinibbanti anāsavāti. Tatiyaṁ.