[188] Atha kho bhagavā andhavanaṁ ajjhogāhetvā aññatarasmiṁ
rukkhamūle paññatte āsane nisīdi. Āyasmāpi kho rāhulo
bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho
āyasmantaṁ rāhulaṁ bhagavā etadavoca taṁ kiṁ maññasi rāhula cakkhuṁ
niccaṁ vā aniccaṁ vāti. Aniccaṁ bhante. Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ
vā taṁ sukhaṁ vāti. Dukkhaṁ bhante. Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ
kallaṁ nu taṁ samanupassituṁ etaṁ mama esohamasmi
eso me attāti. No hetaṁ bhante. Rūpā niccā vā
aniccā vāti. Aniccā bhante .pe. Cakkhuviññāṇaṁ niccaṁ
vā aniccaṁ vāti. Aniccaṁ bhante. Cakkhusamphasso nicco vā
anicco vāti. Anicco bhante. Yampidaṁ cakkhusamphassapaccayā
uppajjati vedanāgataṁ saññāgataṁ saṅkhāragataṁ viññāṇagataṁ tampi
niccaṁ vā aniccaṁ vāti. Aniccaṁ bhante. Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ
vā taṁ sukhaṁ vāti. Dukkhaṁ bhante. Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ
kallaṁ nu taṁ samanupassituṁ etaṁ mama esohamasmi
Eso me attāti. No hetaṁ bhante .pe. Jivhā niccā
vā aniccā vāti. Aniccā bhante. Rasā niccā vā aniccā
vāti. Aniccā bhante. Jivhāviññāṇaṁ niccaṁ vā aniccaṁ
vāti. Aniccaṁ bhante. Jivhāsamphasso nicco vā anicco
vāti. Anicco bhante. Yampidaṁ jivhāsamphassapaccayā uppajjati
vedanāgataṁ saññāgataṁ saṅkhāragataṁ viññāṇagataṁ tampi niccaṁ vā
aniccaṁ vāti. Aniccaṁ bhante. Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ
vāti. Dukkhaṁ bhante. Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ kallaṁ
nu taṁ samanupassituṁ etaṁ mama esohamasmi eso me attāti.
No hetaṁ bhante .pe. Mano nicco vā anicco vāti.
Anicco bhante. Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vāti. Dukkhaṁ
bhante. Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ kallaṁ nu taṁ
samanupassituṁ etaṁ mama esohamasmi eso me attāti. No
hetaṁ bhante. Dhammā niccā vā aniccā vāti. Aniccā
bhante. Manoviññāṇaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vāti. Aniccaṁ bhante.
Manosamphasso nicco vā anicco vāti. Anicco bhante.
Yampidaṁ manosamphassapaccayā uppajjati vedanāgataṁ saññāgataṁ saṅkhāragataṁ
viññāṇagataṁ tampi niccaṁ vā aniccaṁ vāti. Aniccaṁ
bhante. Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vāti. Dukkhaṁ bhante.
Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ kallaṁ nu taṁ samanupassituṁ
Etaṁ mama esohamasmi eso me attāti. No hetaṁ bhante.
Evaṁ passaṁ rāhula sutavā ariyasāvako cakkhusmiṁpi nibbindati
rūpesupi nibbindati cakkhuviññāṇepi nibbindati cakkhusamphassepi
nibbindati yampidaṁ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedanāgataṁ
saññāgataṁ saṅkhāragataṁ viññāṇagataṁ tasmiṁpi nibbindati .pe.
Jivhāyapi nibbindati rasesupi nibbindati jivhāviññāṇepi
nibbindati jivhāsamphassepi nibbindati yampidaṁ jivhāsamphassapaccayā
uppajjati vedanāgataṁ saññāgataṁ saṅkhāragataṁ viññāṇagataṁ
tasmiṁpi nibbindati .pe. Manasmiṁpi nibbindati dhammesupi nibbindati
.pe. Tasmiṁpi nibbindati nibbindaṁ virajjati virāgā vimuccati.
Vimuttasmiṁ vimuttamiti ñāṇaṁ hoti. Khīṇā jāti vusitaṁ brahmacariyaṁ
kataṁ karaṇīyaṁ nāparaṁ itthattāyāti pajānātīti. Idamavoca
bhagavā attamano āyasmā rāhulo bhagavato bhāsitaṁ abhinandi.
Imasmiñca pana veyyākaraṇasmiṁ bhaññamāne āyasmato rāhulassa
anupādāya āsavehi cittaṁ vimuccati anekānaṁ ca devatāsahassānaṁ
virajaṁ vītamalaṁ dhammacakkhuṁ udapādi yaṅkiñci samudayadhammaṁ sabbantaṁ
nirodhadhammanti. Aṭṭhamaṁ.

[189] Saññojaniye ca bhikkhave dhamme desissāmi saññojanañca
taṁ suṇātha. Katame ca bhikkhave saññojaniyā dhammā katamañca
saññojanaṁ. Santi bhikkhave cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā
Manāpā piyarūpā kāmūpasañhitā rajaniyā. Ime vuccanti bhikkhave
saññojaniyā dhammā yo tattha chandarāgo taṁ tattha saññojanaṁ
.pe. Santi bhikkhave jivhāviññeyyā rasā .pe. Santi
bhikkhave manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā
kāmūpasañhitā rajaniyā. Ime vuccanti bhikkhave saññojaniyā
dhammā yo tattha chandarāgo taṁ tattha saññojananti. Navamaṁ.

[190] Upādāniye ca bhikkhave dhamme desissāmi upādānañca
taṁ suṇātha. Katame ca bhikkhave upādāniyā dhammā katamañca
upādānaṁ. Santi bhikkhave cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā
manāpā piyarūpā kāmūpasañhitā rajaniyā. Ime vuccanti bhikkhave
upādāniyā dhammā yo tattha chandarāgo taṁ tattha upādānaṁ
.pe. Santi bhikkhave jivhāviññeyyā rasā .pe. Santi
bhikkhave manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā
kāmūpasañhitā rajaniyā. Ime vuccanti bhikkhave upādāniyā
dhammā yo tattha chandarāgo taṁ tattha upādānanti. Dasamaṁ.
Lokakāmaguṇavaggo dutiyo.
Tassuddānaṁ
mārapāsena dve vuttā lokakāmaguṇena ca
sakko pañcasikho ceva sārīputto ca rāhulo
saññojanaṁ upādānaṁ vaggo tena pavuccatīti.
----------
Gahapativaggo tatiyo

[191] Ekaṁ samayaṁ bhagavā vesāliyaṁ viharati mahāvane
kūṭāgārasālāyaṁ. Atha kho uggo gahapati vesāliko yena bhagavā
tenupasaṅkami .pe. Ekamantaṁ nisinno kho uggo gahapati vesāliko
bhagavantaṁ etadavoca ko nu kho bhante hetu ko paccayo yena
midhekacce sattā diṭṭheva dhamme no parinibbāyanti. Ko
pana bhante hetu ko paccayo yena midhekacce sattā diṭṭhe
va dhamme parinibbāyantīti. Santi kho gahapati cakkhuviññeyyā
rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasañhitā rajaniyā
tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati tassa taṁ
abhinandato abhivadato ajjhosāya tiṭṭhato tannissitaṁ viññāṇaṁ
hoti tadupādānaṁ. Saupādāno gahapati bhikkhu no parinibbāyati
.pe. Santi kho gahapati jivhāviññeyyā rasā .pe. Santi
kho gahapati manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā
kāmūpasañhitā rajaniyā tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya
tiṭṭhati tassa taṁ abhinandato abhivadato ajjhosāya tiṭṭhato
tannissitaṁ viññāṇaṁ hoti tadupādānaṁ. Saupādāno gahapati
bhikkhu no parinibbāyati ayaṁ kho gahapati hetu ayaṁ paccayo yena
midhekacce sattā diṭṭheva dhamme no parinibbāyanti.

[192] Santi ca kho gahapati cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā
kantā manāpā piyarūpā kāmūpasañhitā rajaniyā tañce bhikkhu
nābhinandati nābhivadati na ajjhosāya tiṭṭhati tassa taṁ anabhinandato
anabhivadato anajjhosāya tiṭṭhato na tannissitaṁ viññāṇaṁ hoti na
tadupādānaṁ. Anupādāno gahapati bhikkhu parinibbāyati .pe. Santi
kho gahapati jivhāviññeyyā rasā .pe. Santi kho gahapati manoviññeyyā
dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasañhitā
rajaniyā tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati na ajjhosāya
tiṭṭhati tassa taṁ anabhinandato anabhivadato anajjhosāya tiṭṭhato
na tannissitaṁ viññāṇaṁ hoti na tadupādānaṁ. Anupādāno
gahapati bhikkhu parinibbāyati ayaṁ kho gahapati hetu ayaṁ paccayo
yena midhekacce sattā diṭṭhe va dhamme parinibbāyantīti. Paṭhamaṁ.

[193] Ekaṁ samayaṁ bhagavā vajjīsu viharati hatthigāme. Atha
kho uggo gahapati hatthigāmako yena bhagavā tenupasaṅkami .pe.
Ekamantaṁ nisinno kho uggo gahapati hatthigāmako bhagavantaṁ
etadavoca ko nu kho bhante hetu ko paccayo yena midhekacce
sattā diṭṭhe va dhamme no parinibbāyanti. Ko pana bhante
hetu ko paccayo yena midhekacce sattā diṭṭhe va dhamme
parinibbāyantīti (yathā purimasuttantaṁ evaṁ vitthāretabbaṁ). Ayaṁ
kho gahapati hetu ayaṁ paccayo yena midhekacce sattā
Diṭṭhe va dhamme parinibbāyantīti. Dutiyaṁ.

[194] Ekaṁ samayaṁ bhagavā nāḷandāyaṁ viharati pāvārikambavane.
Atha kho upāli gahapati yena bhagavā tenupasaṅkami .pe. Ekamantaṁ
nisinno kho upāli gahapati bhagavantaṁ etadavoca ko nu kho bhante
hetu ko paccayo yena midhekacce sattā diṭṭhe va dhamme no
parinibbāyanti. Ko pana bhante hetu ko paccayo yena
midhekacce sattā diṭṭhe va dhamme parinibbāyantīti (yathā purimasuttantaṁ
evaṁ vitthāretabbaṁ). Ayaṁ kho gahapati hetu ayaṁ
paccayo yena midhekacce sattā diṭṭhe va dhamme parinibbāyantīti.
Tatiyaṁ.

[195] Ekaṁ samayaṁ āyasmā piṇḍolabhāradvājo
kosambiyaṁ viharati ghositārāme. Atha kho rājā udeno
yenāyasmā piṇḍolabhāradvājo tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
āyasmatā piṇḍolabhāradvājena saddhiṁ sammodi sammodanīyaṁ
kathaṁ sārāṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisino
kho rājā udeno āyasmantaṁ piṇḍolabhāradvājaṁ etadavoca ko
nu kho bho bhāradvāja hetu ko paccayo yenime daharā bhikkhū
susū kāḷakesā bhadrena yobbanena samannāgatā paṭhamena vayasā
anikīḷitāvino kāmesu yāvajīvaṁ paripuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ
caranti addhānañca āpādentīti. Vuttaṁ kho etaṁ mahārāja
Tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena etha
tumhe bhikkhave mātumattīsu mātucittaṁ upaṭṭhapetha bhaginīmattīsu
bhaginīcittaṁ upaṭṭhapetha dhītumattīsu dhītucittaṁ upaṭṭhapethāti. Ayaṁ 1
kho mahārāja hetu ayaṁ paccayo yenime daharā bhikkhū susū
kāḷakesā bhadrena yobbanena samannāgatā paṭhamena vayasā anikīḷitāvino
kāmesu yāvajīvaṁ paripuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ caranti
addhānañca āpādentīti.

[196] Loḷaṁ 2 kho bho bhāradvāja cittaṁ appekadā mātumattīsupi
lobhadhammā uppajjanti bhaginīmattīsupi lobhadhammā uppajjanti dhītumattīsupi
lobhadhammā uppajjanti. Atthi nu kho bho bhāradvāja
añño ca hetu añño ca paccayo yenime daharā bhikkhū
susū kāḷakesā .pe. Addhānañca āpādentīti. Vuttaṁ kho
etaṁ mahārāja tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena
etha tumhe bhikkhave imameva kāyaṁ uddhaṁ pādatalā adho
kesamatthakā tacapariyantaṁ pūrannānappakārassa asucino paccavekkhatha
atthi imasmiṁ kāye kesā lomā nakhā dantā taco maṁsaṁ nahārū 3
aṭṭhī aṭṭhimiñjaṁ vakkaṁ hadayaṁ yakanaṁ kilomakaṁ pihakaṁ papphāsaṁ
antaṁ antaguṇaṁ udariyaṁ karīsaṁ pittaṁ semhaṁ pubbo lohitaṁ sedo
medo assu vasā kheḷo siṅghānikā lasikā muttanti. Ayampi
kho mahārāja hetu ayaṁ paccayo yenime daharā bhikkhū susū
1 Yu. ayampi. 2 Ma. Yu. lolaṁ. 3 Ma. Yu. nahāru.
Kāḷakesā .pe. Addhānañca āpādentīti 1 .

[197] Ye te bho bhāradvāja bhikkhū bhāvitakāyā bhāvitasīlā
bhāvitacittā bhāvitapaññā tesantaṁ na dukkaraṁ hoti 2 . Ye ca
kho te bho bhāradvāja bhikkhū abhāvitakāyā abhāvitasīlā abhāvitacittā
abhāvitapaññā tesantaṁ dukkaraṁ hoti. Appekadā bho
bhāradvāja asubhato manasikarissāmāti 3 subhato va āgacchati atthi
nu kho bho bhāradvāja añño ca [4]- hetu añño ca paccayo yenime
daharā bhikkhū susū kāḷakesā .pe. Addhānañca āpādentīti.
Vuttaṁ kho etaṁ mahārāja tena bhagavatā jānatā passatā arahatā
sammāsambuddhena etha tumhe bhikkhave indriyesu guttadvārā
viharatha cakkhunā rūpaṁ disvā mā nimittaggāhino ahuvattha mā
anubyañjanaggāhino yatvādhikaraṇamenaṁ cakkhundriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ
abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ tassa
saṁvarāya paṭipajjatha rakkhatha cakkhundriyaṁ cakkhundriye saṁvaraṁ
āpajjatha. Sotena saddaṁ sutvā. Ghānena gandhaṁ ghāyitvā.
Jivhāya rasaṁ sāyitvā. Kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā. Manasā
dhammaṁ viññāya mā nimittaggāhino ahuvattha mā anubyañjanaggāhino
yatvādhikaraṇamenaṁ manindriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā
pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ tassa saṁvarāya
1 Yu. itisaddo natthi. 2 Ma. tesaṁ taṁ sukaraṁ hoti. 3 Ma. karissāmīti.
4 Ma. kho.
Paṭipajjatha rakkhatha manindriyaṁ manindriye saṁvaraṁ āpajjathāti.
Ayampi kho mahārāja hetu ayaṁ paccayo yenime daharā bhikkhū
susū kāḷakesā bhadrena yobbanena samannāgatā paṭhamena vayasā
anikīḷitāvino kāmesu yāvajīvaṁ paripuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ
caranti addhānañca āpādentīti.