[198] Acchariyaṁ bho bhāradvāja abbhūtaṁ bho bhāradvāja.
Yāva subhāsitañcidaṁ bho bhāradvāja tena bhagavatā jānatā passatā
arahatā sammāsambuddhena eseva kho bho bhāradvāja hetu
esa paccayo yenime daharā bhikkhū susū kāḷakesā bhadrena
yobbanena samannāgatā paṭhamena vayasā anikīḷitāvino kāmesu
yāvajīvaṁ paripuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ caranti addhānañca
āpādentīti. Ahampi kho bho bhāradvāja yasmiṁ samaye arakkhiteneva
kāyena arakkhitāya vācāya arakkhitena cittena anupaṭṭhitāya satiyā
asaṁvutehi indriyehi antepuraṁ pavisāmi ativiya maṁ tasmiṁ samaye
lobhadhammā parisahanti. Yasmiñca khvāhaṁ bho bhāradvāja samaye
rakkhiteneva kāyena rakkhitāya vācāya rakkhitena cittena upaṭṭhitāya
satiyā saṁvutehi indriyehi antepuraṁ pavisāmi na maṁ tattha 1 tasmiṁ
samaye lobhadhammā parisahanti. Abhikkantaṁ bho bhāradvāja abhikkantaṁ
bho bhāradvāja. Seyyathāpi bho bhāradvāja nikkujjitaṁ vā
1 Ma. Yu. tathā.
Ukkujjeyya paṭicchannaṁ vā vivareyya mūḷhassa vā maggaṁ
ācikkheyya andhakāre vā telappajjotaṁ dhāreyya cakkhumanto
rūpāni dakkhantīti evamevaṁ bhotā bhāradvājena anekapariyāyena
dhammo pakāsito. Esāhaṁ bho bhāradvāja taṁ bhagavantaṁ saraṇaṁ
gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca upāsakaṁ maṁ bhavaṁ bhāradvājo
dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṅgatanti. Catutthaṁ.

[199] Ekaṁ samayaṁ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe.
Atha kho soṇo gahapatiputto yena bhagavā tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.
Ekamantaṁ nisinno kho soṇo gahapatiputto bhagavantaṁ etadavoca
ko nu kho bhante hetu ko paccayo yena midhekacce sattā
diṭṭhe va dhamme no parinibbāyanti. Ko pana bhante hetu ko
paccayo yena midhekacce sattā diṭṭhe va dhamme parinibbāyantīti.
(yathā purimasuttantaṁ evaṁ vitthāretabbaṁ). Pañcamaṁ.

[200] Ekaṁ samayaṁ bhagavā āyasmā ānando kosambiyaṁ
viharati ghositārāme. Atha kho ghosito gahapati yenāyasmā
ānando tenupasaṅkami .pe. Ekamantaṁ nisinno kho ghosito
gahapati āyasmantaṁ ānandaṁ etadavoca dhātunānattaṁ dhātunānattanti
bhante ānanda vuccati kittāvatā nu kho bhante dhātunānattaṁ
vuttaṁ bhagavatāti. Saṁvijjati kho gahapati cakkhudhātu rūpā ca manāpā
Cakkhuviññāṇañca sukhavedaniyaṁ phassaṁ paṭicca uppajjati sukhā
vedanā. Saṁvijjati kho gahapati cakkhudhātu rūpā ca amanāpā
cakkhuviññāṇañca dukkhavedaniyaṁ phassaṁ paṭicca uppajjati dukkhā
vedanā. Saṁvijjati kho gahapati cakkhudhātu rūpā ca [1]- upekkhaṭṭhāniyā 2
cakkhuviññāṇañca adukkhamasukhavedaniyaṁ phassaṁ paṭicca uppajjati
adukkhamasukhā vedanā .pe. Saṁvijjati kho gahapati jivhādhātu
rasā ca manāpā jivhāviññāṇañca sukhavedaniyaṁ phassaṁ paṭicca
uppajjati sukhā vedanā. Saṁvijjati kho gahapati jivhādhātu rasā
ca amanāpā jivhāviññāṇañca dukkhavedaniyaṁ phassaṁ paṭicca
uppajjati dukkhā vedanā. Saṁvijjati kho gahapati jivhādhātu
rasā ca upekkhaṭṭhāniyā jivhāviññāṇañca adukkhamasukhavedaniyaṁ
phassaṁ paṭicca uppajjati adukkhamasukhā vedanā .pe. Saṁvijjati
kho gahapati manodhātu dhammā ca manāpā manoviññāṇañca
sukhavedaniyaṁ phassaṁ paṭicca uppajjati sukhā vedanā. Saṁvijjati kho
gahapati manodhātu dhammā ca amanāpā manoviññāṇañca dukkhavedaniyaṁ
phassaṁ paṭicca uppajjati dukkhā vedanā. Saṁvijjati kho
gahapati manodhātu dhammā ca upekkhaṭṭhāniyā manoviññāṇañca
adukkhamasukhavedaniyaṁ phassaṁ paṭicca uppajjati adukkhamasukhā vedanā.
Ettāvatā [3]- gahapati dhātunānattaṁ vuttaṁ bhagavatāti. Chaṭṭhaṁ.
1 Ma. manāpā. 2 Sī. upekkhāṭhāniyā. Ma. upekkhāvedaniyā. evamuparipi.
Yu. upekkhāṭṭhāniyā. 3 Ma. Yu. kho.

[201] Ekaṁ samayaṁ āyasmā mahākaccāno avantīsu viharati
kulaghare saṁpavatte 1 pabbate. Atha kho hāliddakāni 2 gahapati
yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkami .pe. Ekamantaṁ nisinno
kho hāliddakāni gahapati āyasmantaṁ mahākaccānaṁ etadavoca
vuttamidaṁ bhante bhagavatā dhātunānattaṁ paṭicca uppajjati phassanānattaṁ
phassanānattaṁ paṭicca uppajjati vedanānānattanti. Kathaṁ nu kho
bhante dhātunānattaṁ paṭicca uppajjati phassanānattaṁ phassanānattaṁ
paṭicca uppajjati vedanānānattanti.

[202] Idha gahapati bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā manāpaṁ itthetanti
pajānāti cakkhuviññāṇaṁ sukhavedaniyaṁ ca sukhavedaniyaṁ 3 phassaṁ paṭicca
uppajjati sukhā vedanā. Cakkhunā ca kho panevaṁ 4 rūpaṁ disvā
amanāpaṁ itthetanti pajānāti cakkhuviññāṇaṁ dukkhavedaniyaṁ ca dukkhavedaniyaṁ
phassaṁ paṭicca uppajjati dukkhā vedanā. Cakkhunā kho
panevaṁ rūpaṁ disvā upekkhaṭṭhaniyaṁ itthetanti pajānāti cakkhuviññāṇaṁ
adukkhamasukhavedaniyaṁ ca adukkhamasukhavedaniyaṁ phassaṁ paṭicca
uppajjati adukkhamasukhā vedanā. Puna caparaṁ gahapati bhikkhu sotena
saddaṁ sutvā. Ghānena gandhaṁ ghāyitvā. Jivhāya rasaṁ sāyitvā.
Kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā. Manasā dhammaṁ viññāya manāpaṁ
itthetanti pajānāti manoviññāṇaṁ sukhavedaniyaṁ ca sukhavedaniyaṁ
phassaṁ paṭicca uppajjati sukhā vedanā. Manasā kho panevaṁ dhammaṁ
1 Ma. papāte. Yu. kuraraghare pavatte. 2 Ma. Yu. hāliddikāni. evamuparipi.
3 Ma. sukhavedaniyañca. 4 Ma. Yu. paneva. evamuparipi.
Viññāya amanāpaṁ itthetanti pajānāti manoviññāṇaṁ dukkhavedaniyaṁ
ca dukkhavedaniyaṁ phassaṁ paṭicca uppajjati dukkhā vedanā. Manasā
kho panevaṁ dhammaṁ viññāya upekkhaṭṭhāniyaṁ itthetanti pajānāti
manoviññāṇaṁ adukkhamasukhavedaniyaṁ ca adukkhamasukhavedaniyaṁ phassaṁ
paṭicca uppajjati adukkhamasukhā vedanā. Evaṁ kho gahapati
dhātunānattaṁ paṭicca uppajjati phassanānattaṁ phassanānattaṁ paṭicca
uppajjati vedanānānattanti. Sattamaṁ.

[203] Ekaṁ samayaṁ bhagavā bhaggesu viharati suṁsumāragire
bhesakaḷāvane migadāye. Atha kho nakulapitā gahapati yena bhagavā
tenupasaṅkami .pe. Ekamantaṁ nisinno kho nakulapitā gahapati
bhagavantaṁ etadavoca ko nu kho bhante hetu ko paccayo yena
midhekacce sattā diṭṭhe va dhamme no parinibbāyanti. Ko pana
bhante hetu ko paccayo yena midhekacce sattā diṭṭhe va
dhamme parinibbāyantīti. Santi kho gahapati cakkhuviññeyyā rūpā
iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasañhitā rajaniyā tañce
bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati tassa taṁ abhinandato
abhivadato ajjhosāya tiṭṭhato tannissitaṁ viññāṇaṁ hoti
tadupādānaṁ. Saupādāno gahapati bhikkhu no parinibbāyati .pe. Santi
kho gahapati jivhāviññeyyā rasā .pe. Santi kho gahapati
manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasañhitā
Rajaniyā tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati
tassa taṁ abhinandato abhivadato ajjhosāya tiṭṭhato tannissitaṁ
viññāṇaṁ hoti tadupādānaṁ. Saupādāno gahapati bhikkhu no
parinibbāyati. Ayaṁ kho gahapati hetu ayaṁ paccayo yena midhekacce
sattā diṭṭhe va dhamme no parinibbāyanti.

[204] Santi ca kho 1 gahapati cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā
kantā manāpā piyarūpā kāmūpasañhitā rajaniyā tañce bhikkhu
na abhinandati na abhivadati na ajjhosāya tiṭṭhati tassa taṁ
anabhinandato anabhivadato anajjhosāya tiṭṭhato na tannissitaṁ
viññāṇaṁ hoti na 2 tadupādānaṁ. Anupādāno gahapati bhikkhu
parinibbāyati .pe. Santi kho gahapati jivhāviññeyyā rasā
.pe. Santi kho gahapati manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā
manāpā piyarūpā kāmūpasañhitā rajaniyā tañce bhikkhu na abhinandati
na abhivadati na ajjhosāya tiṭṭhati tassa taṁ anabhinandato anabhivadato
anajjhosāya tiṭṭhato na tannissitaṁ viññāṇaṁ hoti na tadupādānaṁ.
Anupādāno gahapati bhikkhu parinibbāyati. Ayaṁ kho gahapati hetu
ayaṁ paccayo yena midhekacce sattā diṭṭhe va dhamme
parinibbāyantīti. Aṭṭhamaṁ.

[205] Ekaṁ samayaṁ āyasmā mahākaccāno avantīsu viharati
makkarakaṭe 3 araññakuṭikāyaṁ. Atha kho lohiccassa brāhmaṇassa
1 Ma. Yu. khosaddo natthi. 2 Ma. nasaddo natthi. 3 Ma. makkarakate.
Sambahulā antevāsikā kaṭṭhahārakā māṇavakā yenāyasmato
mahākaccānassa araññakuṭikā tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā parito
parito kuṭikāyaṁ anucaṅkamanti anuvicaranti uccāsaddā mahāsaddā
kānici kānici seleyyakāni karonti 1 ime pana muṇḍakā samaṇakā
ibbhā kaṇhā 2 bandhupādāpaccā imesaṁ bhāratakānaṁ 3 sakkatā
garukatā mānitā pūjitā apacitāti. Atha kho āyasmā mahākaccāno
vihārā nikkhamitvā te māṇavake etadavoca mā [4]- māṇavakā
saddamakattha dhammaṁ vo bhāsissāmīti. Evaṁ vutte te māṇavakā
tuṇhī ahesuṁ. Atha kho āyasmā mahākaccāno te māṇavake
gāthāhi ajjhabhāsi

[206] Sīluttamā pubbatarā ahesuṁ te brāhmaṇā ye purāṇaṁ saranti
guttāni dvārāni surakkhitāni ahesu 5 tesaṁ abhibhuyya kodhaṁ.
Dhamme ca jhāne 6 ca ratā ahesuṁ te brāhmaṇā ye purāṇaṁ saranti
imeva 7 vokkamma jahāmhaseti 8 gottena mattā visamaṁ caranti.
Kodhābhibhūtā suputhuttadaṇḍā 9 virujjhamānā 10 tasathāvaresu
aguttadvārassa bhavanti moghā supineva laddhaṁ purisassa vittaṁ.
Anāsakā thaṇḍilasāyikā ca pāto sinānañca tayo ca vedā
kharājinaṁ jaṭā paṅko mantā sīlabbataṁ tapo
kuhanā vaṅkadaṇḍā ca udakā ca manāni ca
1 Sī. selissakāni karontā. Yu. selissakāni karonti. 2 Yu. kiṇhā.
3 Ma. bharatakānaṁ. 4 Yu. vo. 5 Ma. Yu. ahesuṁ. 6 Ma. Yu. ca jhāne.
7 Ma. Yu. ime ca. 8 Ma. japāmaseti. Yu. jappamaseti. 9 Ma. Yu. puthuattadaṇḍā.
10 Ma. Yu. virajujhamānā.
Vaṇṇā ete brāhmaṇānaṁ katā kiñcikkhabhāvanā
cittañca susamāhitaṁ vippasannamanāvilaṁ
akhilaṁ sabbabhūtesu so maggo brahmapattiyāti.

[207] Atha kho te māṇavakā kupitā anattamanā yena lohicco
brāhmaṇo tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā lohiccaṁ brāhmaṇaṁ
etadavocuṁ yagghe bhavaṁ jāneyya samaṇo mahākaccāno brāhmaṇānaṁ
mante ekaṁsena asaṁvadati 1 paṭikkosatīti. Evaṁ vutte lohicco
brāhmaṇo kupito ahosi anattamano. Atha kho lohiccassa
brāhmaṇassa etadahosi na kho pana metaṁ paṭirūpaṁ yohaṁ aññadatthuṁ
māṇavakānaṁyeva sutvā samaṇaṁ mahākaccānaṁ akkoseyyaṁ virujjheyyaṁ 2
paribhāseyyaṁ yannūnāhaṁ upasaṅkamitvā puccheyyanti. Atha kho
lohicco brāhmaṇo tehi māṇavakehi saddhiṁ yenāyasmā
mahākaccāno tenupasaṅkami upasaṅkamitvā āyasmatā mahākaccānena
saddhiṁ sammodi sammodanīyaṁ kathaṁ sārāṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ
nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho lohicco brāhmaṇo āyasmantaṁ
mahākaccānaṁ etadavoca āgamaṁsu nu khvidha bho kaccāna amhākaṁ
sambahulā antevāsikā kaṭṭhahārakā māṇavakāti. Āgamaṁsu khvidha
te brāhmaṇa sambahulā antevāsikā kaṭṭhahārakā māṇavakāti.
Ahu pana bhoto kaccānassa tehi māṇavakehi saddhiṁ koci deva
kathāsallāpoti. Ahu kho me brāhmaṇa tehi māṇavakehi saddhiṁ [3]-
1 Ma. Yu. apavadati. 2 Ma. Yu. ayaṁ pāṭho natthi. 3 Ma. Yu. kocideva kathāsallāpoti.
Ahosi kathāsallāpoti. Yathā kathaṁ pana bhoto kaccānassa tehi
māṇavakehi saddhiṁ ahosi kathāsallāpoti. Evaṁ kho me brāhmaṇa
tehi māṇavakehi saddhiṁ ahosi kathāsallāpoti.
Siṁluttamā pubbatarā ahesuṁ te brāhmaṇā ye purāṇaṁ saranti
.pe. Akhilaṁ sabbabhūtesu so maggo brahmapattiyāti.
Evaṁ kho me brāhmaṇa tehi [1]- saddhiṁ ahosi kathāsallāpoti.
Aguttadvāroti bhavaṁ kaccāno āha kittāvatā nu kho bho
kaccāna aguttadvāro hotīti. Idha brāhmaṇa ekacco cakkhunā
rūpaṁ disvā piyarūpe rūpe adhimuccati appiyarūpe rūpe byāpajjati
anupaṭṭhitāya 2 satiyāva viharati parittacetaso tañca cetovimuttiṁ
paññāvimuttiṁ yathābhūtaṁ nappajānāti yatthassa te uppannā pāpakā
akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti. Sotena saddaṁ sutvā
.pe. Ghānena gandhaṁ ghāyitvā. Jivhāya rasaṁ sāyitvā.
Kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā. Manasā dhammaṁ viññāya piyarūpe
dhamme adhimuccati appiyarūpe [3]- dhamme byāpajjati anupaṭṭhitāya
satiyāva viharati parittacetaso tañca cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ
yathābhūtaṁ nappajānāti yatthassa te uppannā pāpakā akusalā
dhammā aparisesā nirujjhanti. Evaṁ kho brāhmaṇa aguttadvāro
hotīti.