[158] Kismiṁ nu kho bhikkhave sati kiṁ upādāya kiṁ abhinivissa
seyyohamasmīti vā hoti sadisohamasmīti vā hoti hīnohamasmīti
vā hotīti. Bhagavaṁmūlakā no bhante dhammā. Cakkhusmiṁ kho
bhikkhave sati cakkhuṁ upādāya cakkhuṁ abhinivissa seyyohamasmīti vā
hoti sadisohamasmīti vā hoti hīnohamasmīti vā hoti .pe.
Jivhāya sati .pe. Manasmiṁ sati manaṁ upādāya manaṁ abhinivissa
seyyohamasmīti vā hoti sadisohamasmīti vā hoti hīnohamasmīti
vā hoti. Taṁ kiṁ maññatha bhikkhave cakkhuṁ niccaṁ vā aniccaṁ
vāti. Aniccaṁ bhante. Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ 1 sukhaṁ vāti.
Dukkhaṁ bhante. Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ api nu taṁ
anupādāya seyyohamasmīti vā assa sadisohamasmīti vā assa
1 Yu. ayaṁ pāṭho natthi.
Hīnohamasmīti vā assāti. No hetaṁ bhante .pe. Jivhā
niccā vā aniccā vāti. Aniccā bhante .pe. Mano nicco
vā anicco vāti. Anicco bhante. Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā
taṁ sukhaṁ vāti. Dukkhaṁ bhante. Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ
api nu taṁ anupādāya seyyohamasmīti vā assa sadisohamasmīti
vā assa hīnohamasmīti vā assāti. No hetaṁ bhante.
Evaṁ passaṁ bhikkhave sutavā ariyasāvako cakkhusmiṁpi nibbindati
.pe. Jivhāyapi nibbindati .pe. Manasmiṁpi nibbindati nibbindaṁ
virajjati virāgā vimuccati. Vimuttasmiṁ vimuttamiti ñāṇaṁ hoti.
Khīṇā jāti vusitaṁ brahmacariyaṁ kataṁ karaṇīyaṁ nāparaṁ
itthattāyāti pajānātīti. Pañcamaṁ.

[159] Saññojaniye ca bhikkhave dhamme desissāmi
saññojanañca taṁ suṇātha. Katame ca bhikkhave saññojaniyā dhammā
katamañca saññojanaṁ. Cakkhuṁ bhikkhave saññojaniyo dhammo
yo tattha chandarāgo taṁ tattha saññojanaṁ .pe. Jivhā
saññojaniyo dhammo .pe. Mano saññojaniyo dhammo yo tattha
chandarāgo taṁ tattha saññojanaṁ. Ime vuccanti bhikkhave
saññojaniyā dhammā idaṁ saññojananti. Chaṭṭhaṁ.

[160] Upādāniye ca bhikkhave dhamme desissāmi upādānaṁ
ca taṁ suṇātha. Katame ca bhikkhave upādāniyā dhammā
Katamañcupādānaṁ. Cakkhuṁ bhikkhave upādāniyo dhammo yo tattha
chandarāgo taṁ tattha upādānaṁ .pe. Jivhā upādāniyo dhammo
.pe. Mano upādāniyo dhammo yo tattha chandarāgo taṁ
tattha upādānaṁ. Ime vuccanti bhikkhave upādāniyā dhammā
idaṁ upādānanti. Sattamaṁ.

[161] Cakkhuṁ bhikkhave anabhijānaṁ aparijānaṁ avirājayaṁ appajahaṁ
abhabbo dukkhakkhayāya .pe. Jivhaṁ .pe. Manaṁ anabhijānaṁ
aparijānaṁ avirājayaṁ appajahaṁ abhabbo dukkhakkhayāya. Cakkhuñca
kho bhikkhave abhijānaṁ parijānaṁ virājayaṁ pajahaṁ bhabbo dukkhakkhayāya
.pe. Jivhaṁ kāyaṁ manaṁ abhijānaṁ parijānaṁ virājayaṁ pajahaṁ
bhabbo dukkhakkhayāyāti. Aṭṭhamaṁ.

[162] Rūpe bhikkhave anabhijānaṁ aparijānaṁ avirājayaṁ appajahaṁ
abhabbo dukkhakkhayāya. Sadde ... Gandhe ... Rase ... Phoṭṭhabbe
dhamme anabhijānaṁ aparijānaṁ avirājayaṁ appajahaṁ abhabbo dukkhakkhayāya
rūpe ca kho bhikkhave abhijānaṁ parijānaṁ virājayaṁ pajahaṁ bhabbo
dukkhakkhayāya. Sadde ... Gandhe ... Rase ... Phoṭṭhabbe ... Dhamme
abhijānaṁ parijānaṁ virājayaṁ pajahaṁ bhabbo dukkhakkhayāyāti. Navamaṁ

[163] Ekaṁ samayaṁ bhagavā ñātike 1 viharati giñjakāvasathe.
Atha kho bhagavā rahogato paṭisallīno imaṁ dhammapariyāyaṁ abhāsi
cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṁ tiṇṇaṁ
saṅgati phasso phassapaccayā vedanā vedanāpaccayā taṇhā
1 Ma. Yu. nātithe.
Taṇhāpaccayā upādānaṁ upādānapaccayā bhavo bhavapaccayā
jāti jātipaccayā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā
sambhavanti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti
.pe. Jivhañca paṭicca rase ca uppajjati .pe. Manañca
paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṁ tiṇṇaṁ saṅgati phasso
phassapaccayā vedanā vedanāpaccayā taṇhā taṇhāpaccayā
upādānaṁ upādānapaccayā bhavo bhavapaccayā jāti jātipaccayā
jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti.
Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

[164] Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṁ
tiṇṇaṁ saṅgati phasso phassapaccayā vedanā vedanāpaccayā
taṇhā tassāyeva taṇhāya asesavirāganirodhā upādānanirodho
upādānanirodhā bhavanirodho bhavanirodhā jātinirodho jātinirodhā
jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti.
Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti .pe. Jivhañca
paṭicca rase ca uppajjati .pe. Manañca paṭicca dhamme ca
uppajjati manoviññāṇaṁ tiṇṇaṁ saṅgati phasso phassapaccayā
vedanā vedanāpaccayā taṇhā tassāyeva taṇhāya asesavirāganirodhā
upādānanirodho upādānanirodhā .pe. Evametassa
kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotīti.
Tena kho pana samayena aññataro bhikkhu bhagavato
upassuti ṭhito hoti. Addasā kho bhagavā taṁ bhikkhuṁ upassutiṁ
ṭhitaṁ disvāna taṁ bhikkhuṁ etadavoca assosi [1]- tvaṁ bhikkhu imaṁ
dhammapariyāyanti. Evaṁ bhante. Uggaṇhāhi tvaṁ bhikkhu imaṁ
dhammapariyāyaṁ pariyāpuṇāhi tvaṁ bhikkhu imaṁ dhammapariyāyaṁ dhārehi
tvaṁ bhikkhu imaṁ dhammapariyāyaṁ atthasañhitoyaṁ bhikkhu dhammapariyāyo
ādibrahmacariyakoti. Dasamaṁ.
Yogakkhemivaggo paṭhamo.
Tassuddānaṁ
yogakkhemi upādāya dukkhaloko ca seyyo ca
saññojanaṁ upādānaṁ dveparijānaṁ 2 upassūtīti.
-------------
1 Ma. no. 2 Yu. dvepajānaṁ.
Lokakāmaguṇavaggo dutiyo

[165] Santi bhikkhave cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā
manāpā piyarūpā kāmūpasañhitā rajaniyā tañce bhikkhu abhinandati
abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati. Ayaṁ vuccati bhikkhave bhikkhu āvāsagato
mārassa mārassa vasaṁ gato paṭimukkassa mārapāso bandho 1 so
mārabandhanena yathākāmakaraṇīyo pāpimato .pe. Santi bhikkhave
jivhāviññeyyā rasā .pe. Santi bhikkhave manoviññeyyā dhammā
iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasañhitā rajaniyā tañce
bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati. Ayaṁ vuccati bhikkhave
bhikkhu āvāsagato mārassa mārassa vasaṁ gato paṭimukkassa mārapāso
bandho so mārabandhanena yathākāmakaraṇīyo pāpimato.

[166] Santi ca kho bhikkhave cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā
kantā manāpā piyarūpā kāmūpasañhitā rajaniyā tañce bhikkhu
na abhinandati na abhivadati na ajjhosāya tiṭṭhati. Ayaṁ vuccati
bhikkhave bhikkhu na āvāsagato mārassa [2]- mārassa vasaṁ gato ummukkassa
mārapāso mutto so mārabandhanena na yathākāmakaraṇīyo pāpimato
.pe. Santi bhikkhave jivhāviññeyyā rasā iṭṭhā kantā manāpā
piyarūpā kāmūpasañhitā rajaniyā tañce bhikkhu na abhinandati
na abhivadati na ajjhosāya tiṭṭhati. Ayaṁ vuccati bhikkhave bhikkhu
1 Ma. Yu. baddho. evamuparipi. 2 Ma. Yu. nasaddo dissati. evamuparipi.
Na āvāsagato mārassa mārassa vasaṁ gato ummukkassa mārapāso
mutto so mārabandhanena na yathākāmakaraṇīyo pāpimato .pe.
Santi bhikkhave manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā
piyarūpā kāmūpasañhitā rajaniyā tañce bhikkhu na abhinandati na
abhivadati na ajjhosāya tiṭṭhati. Ayaṁ vuccati bhikkhave bhikkhu na
āvāsagato mārassa na mārassa vasaṁ gato ummukkassa mārapāso
mutto so mārabandhanena na yathākāmakaraṇīyo pāpimatoti. Paṭhamaṁ.

[167] Santi bhikkhave cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā
manāpā piyarūpā kāmūpasañhitā rajaniyā tañce bhikkhu abhinandati
abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati. Ayaṁ vuccati bhikkhave bhikkhu bandho
cakkhuviññeyyesu rūpesu āvāsagato mārassa mārassa vasaṁ gato
yathākāmakaraṇīyo pāpimato .pe. Santi bhikkhave jivhāviññeyyā
rasā .pe. Santi bhikkhave manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā
manāpā piyarūpā kāmūpasañhitā rajaniyā tañce bhikkhu abhinandati
abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati. Ayaṁ vuccati bhikkhave bhikkhu bandho
manoviññeyyesu dhammesu āvāsagato mārassa mārassa vasaṁ gato
yathākāmakaraṇīyo pāpimato.