[138] Na so rajjati dhammesu dhammaṁ ñatvā paṭissato
virattacitto vedeti tañca nājjhosā tiṭṭhati.
Yathāssa jānato dhammaṁ sevato cāpi vedanaṁ
khiyyati no paciyati evaṁ so caratī sato
evaṁ apacinato dukkhaṁ .pe. Santike nibbāna vuccati 1 .
Imassa kho mālukyaputta mayā saṅkhittena bhāsitassa evaṁ
vitthārena attho daṭṭhabboti.
[139] Atha kho āyasmā mālukyaputto bhagavato bhāsitaṁ
abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā
padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi. Atha kho āyasmā mālukyaputto
eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto virahanto na
cirasseva yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṁ
pabbajanti tadanuttaraṁ brahmacariyapariyosānaṁ diṭṭhe va dhamme sayaṁ
abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi khīṇā jāti vusitaṁ
brahmacariyaṁ kataṁ karaṇīyaṁ nāparaṁ itthattāyāti abbhaññāsi.
Aññataro ca panāyasmā mālukyaputto arahataṁ ahosīti. Dutiyaṁ.
[140] Parihānadhammañca vo bhikkhave desissāmi aparihānadhammañca
cha ca abhibhāyatanāni taṁ suṇātha. Kathañca bhikkhave
parihānadhammo hoti. Idha bhikkhave bhikkhuno cakkhunā rūpaṁ disvā
uppajjanti pāpakā akusalā dhammā sarasaṅkappā saññojaniyā
tañce [2]- bhikkhu adhivāseti nappajahati na vinodeti na byantīkaroti
na anabhāvaṁ gameti. Veditabbametaṁ bhikkhave bhikkhunā parihāyāmi
1 Ma. Yu. vuccatīti. 2 Yu. bhikkhave. evamīdisesu ṭhānesu.
Kusalehi dhammehi parihānaṁ hetaṁ vuttaṁ bhagavatāti .pe. Puna
caparaṁ bhikkhave bhikkhuno jivhāya rasaṁ sāyitvā uppajjanti .pe.
Puna caparaṁ bhikkhave bhikkhuno manasā dhammaṁ viññāya uppajjanti
pāpakā akusalā dhammā sarasaṅkappā saññojaniyā tañce bhikkhu
adhivāseti nappajahati na vinodeti na byantīkaroti na anabhāvaṁ
gameti. Veditabbametaṁ bhikkhave bhikkhunā parihāyāmi kusalehi
dhammehi .pe. Parihānaṁ hetaṁ vuttaṁ bhagavatāti. Evaṁ kho
bhikkhave parihānadhammo hoti.
[141] Kathañca bhikkhave aparihānadhammo hoti. Idha bhikkhave
bhikkhuno cakkhunā rūpaṁ disvā uppajjanti pāpakā akusalā dhammā
sarasaṅkappā saññojaniyā tañce bhikkhu nādhivāseti pajahati vinodeti
byantīkaroti anabhāvaṁ gameti. Veditabbametaṁ bhikkhave bhikkhunā
na parihāyāmi kusalehi dhammehi aparihānaṁ hetaṁ vutaṁ bhagavatāti
.pe. Puna caparaṁ bhikkhave bhikkhuno jivhāya rasaṁ sāyitvā
uppajjanti .pe. Puna caparaṁ bhikkhave bhikkhuno manasā dhammaṁ
viññāya uppajjanti pāpakā akusalā dhammā sarasaṅkappā saññojaniyā
tañce bhikkhu nādhivāseti pajahati vinodeti byantīkaroti
anabhāvaṁ gameti. Veditabbametaṁ bhikkhave bhikkhunā na parihāyāmi
kusalehi dhammehi aparihānaṁ hetaṁ vuttaṁ bhagavatāti. Evaṁ kho
bhikkhave aparihānadhammo hoti.
[142] Katamāni ca bhikkhave cha abhibhāyatanāni. Idha bhikkhave
bhikkhuno cakkhunā rūpaṁ disvā na uppajjanti pāpakā akusalā
dhammā sarasaṅkappā saññojaniyā veditabbametaṁ bhikkhave bhikkhunā
abhibhūtametaṁ āyatanaṁ abhibhāyatanaṁ hetaṁ vuttaṁ bhagavatāti .pe.
Puna caparaṁ bhikkhave bhikkhuno manasā dhammaṁ viññāya na uppajjanti
pāpakā akusalā dhammā sarasaṅkappā saññojaniyā veditabbametaṁ
bhikkhave bhikkhunā abhibhūtametaṁ āyatanaṁ abhibhāyatanaṁ hetaṁ vuttaṁ
bhagavatāti. Imāni vuccanti bhikkhave cha abhibhāyatanānīti. Tatiyaṁ.
[143] Sāvatthīnidānaṁ .pe. Pamādavihāriñca vo bhikkhave
desissāmi appamādavihāriñca taṁ suṇātha. Kathañca bhikkhave
pamādavihārī hoti. Cakkhundriyaṁ asaṁvutassa bhikkhave viharato cittaṁ
byāsiccati 1 cakkhuviññeyyesu rūpesu tassa byāsittacittassa pāmujjaṁ
na hoti pāmujje asati pīti na hoti pītiyā asati passaddhi na
hoti passaddhiyā asati dukkhaṁ viharati dukkhino cittaṁ na samādhiyati
asamāhite citte dhammā na pātubhavanti dhammānaṁ apātubhāvā pamādavihārītveva
saṅkhaṁ gacchati .pe. Jivhindriyaṁ asaṁvutassa bhikkhave viharato
cittaṁ byāsiccati jivhāviññeyyesu rasesu tassa byāsittacittassa
.pe. Pamādavihārītveva saṅkhaṁ gacchati .pe. Manindriyaṁ
asaṁvutassa bhikkhave viharato cittaṁ byāsiccati manoviññeyyesu dhammesu
tassa byāsittacittassa pāmujjaṁ na hoti pāmujje asati pīti
1 Ma. Yu. byāsiñcati. evamuparipi.
Hoti pītiyā asati passaddhi na hoti passaddhiyā asati dukkhaṁ
viharati dukkhino cittaṁ na samādhiyati asamāhite citte dhammā na
pātubhavanti dhammānaṁ apātubhāvā pamādavihārītveva saṅkhaṁ gacchati.
Evaṁ kho bhikkhave pamādavihārī hoti.
[144] Kathañca bhikkhave appamādavihārī hoti. Cakkhundriyaṁ
saṁvutassa bhikkhave viharato cittaṁ na byāsiccati cakkhuviññeyyesu
rūpesu tassa abyāsittacittassa pāmujjaṁ jāyati pamuditassa
pīti jāyati pītimanassa kāyo passambhati passaddhakāyo sukhaṁ
viharati sukhino cittaṁ samādhiyati samāhite citte dhammā pātubhavanti
dhammānaṁ pātubhāvā appamādavihārītveva saṅkhaṁ gacchati
.pe. Jivhindriyaṁ saṁvutassa bhikkhave viharato cittaṁ na byāsiccati
.pe. Appamādavihārītveva saṅkhaṁ gacchati .pe. Manindriyaṁ
saṁvutassa bhikkhave viharato cittaṁ na byāsiccati manoviññeyyesu
dhammesu tassa abyāsittacittassa pāmujjaṁ jāyati pamuditassa
pīti jāyati pītimanassa kāyo passambhati passaddhakāyo sukhaṁ
vedayati 1 sukhino cittaṁ samādhiyati samāhite citte dhammā pātubhavanti
dhammānaṁ pātubhāvā appamādavihārītveva saṅkhaṁ gacchati.
Evaṁ kho bhikkhave appamādavihārī hotīti. Catutthaṁ.
[145] Saṁvarañca vo bhikkhave desessāmi asaṁvarañca taṁ
suṇātha. Kathañca bhikkhave asaṁvaro hoti. Santi bhikkhave
1 Yu. vediyati.
Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasañhitā
rajaniyā tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati.
Veditabbametaṁ bhikkhave bhikkhunā parihāyāmi kusalehi dhammehi parihānaṁ
hetaṁ vuttaṁ bhagavatāti .pe. Santi bhikkhave jivhāviññeyyā
rasā .pe. Santi bhikkhave manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā
manāpā piyarūpā kāmūpasañhitā rajaniyā tañce bhikkhu abhinandati
abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati. Veditabbametaṁ bhikkhave bhikkhunā
parihāyāmi kusalehi dhammehi parihānaṁ hetaṁ vuttaṁ bhagavatāti.
Evaṁ kho bhikkhave asaṁvaro hoti.
[146] Kathañca bhikkhave saṁvaro hoti. Santi bhikkhave cakkhuviññeyyā
rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasañhitā
rajaniyā tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati na ajjhosāya 1
tiṭṭhati. Veditabbametaṁ bhikkhave bhikkhunā na parihāyāmi kusalehi
dhammehi aparihānaṁ hetaṁ vuttaṁ bhagavatāti .pe. Santi bhikkhave
jivhāviññeyyā rasā .pe. Santi bhikkhave manoviññeyyā dhammā
iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasañhitā rajaniyā tañce
bhikkhu nābhinandati nābhivadati na ajjhosāya tiṭṭhati. Veditabbametaṁ
bhikkhave bhikkhunā na parihāyāmi kusalehi dhammehi aparihānaṁ hetaṁ
vuttaṁ bhagavatāti. Evaṁ kho bhikkhave saṁvaro hotīti. Pañcamaṁ.
[147] Samādhiṁ bhikkhave bhāvetha. Samāhito bhikkhave bhikkhu
1 Ma. Yu. nājjhosāya. evamuparipi.
Yathābhūtaṁ pajānāti. Kiñca yathābhūtaṁ pajānāti. Cakkhuṁ aniccanti
yathābhūtaṁ pajānāti rūpā aniccāti yathābhūtaṁ pajānāti cakkhuviññāṇaṁ
aniccanti yathābhūtaṁ pajānāti cakkhusamphasso aniccoti yathābhūtaṁ
pajānāti yampidaṁ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ
vā adukkhamasukhaṁ vā tampi aniccanti yathābhūtaṁ pajānāti .pe. Mano
aniccoti yathābhūtaṁ pajānāti dhammā ... Manoviññāṇaṁ ... Manosamphasso
yampidaṁ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā
adukkhamasukhaṁ vā tampi aniccanti yathābhūtaṁ pajānāti. Samādhiṁ bhikkhave
bhāvetha. Samāhito bhikkhave bhikkhu yathābhūtaṁ pajānātīti. Chaṭṭhaṁ.