[148] Paṭisallīnā 1 bhikkhave yogamāpajjatha. Paṭisallīno bhikkhave
bhikkhu yathābhūtaṁ pajānāti. Kiñca yathābhūtaṁ pajānāti. Cakkhuṁ
aniccanti yathābhūtaṁ pajānāti rūpā aniccāti yathābhūtaṁ pajānāti
cakkhuviññāṇaṁ aniccanti yathābhūtaṁ pajānāti cakkhusamphasso aniccoti
yathābhūtaṁ pajānāti .pe. Yampidaṁ manosamphassapaccayā uppajjati
vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tampi aniccanti
yathābhūtaṁ pajānāti. Paṭisallīnā bhikkhave yogamāpajjatha. Paṭisallīno
bhikkhave bhikkhu yathābhūtaṁ pajānātīti. Sattamaṁ.

[149] Yaṁ 2 bhikkhave na tumhākaṁ taṁ pajahatha taṁ vo pahīnaṁ
hitāya sukhāya bhavissati. Kiñci bhikkhave na tumhākaṁ. Cakkhuṁ
bhikkhave na tumhākaṁ taṁ pajahatha taṁ vo pahīnaṁ hitāya sukhāya
1 Ma. paṭisallāne. Yu. paṭisallānaṁ. evamuparipi. 2 Yu. yaṁpi.
Bhavissati. Rūpā na tumhākaṁ te pajahatha te vo pahīnā
hitāya sukhāya bhavissanti. Cakkhuviññāṇaṁ na tumhākaṁ taṁ pajahatha
taṁ vo pahīnaṁ hitāya sukhāya bhavissati. Cakkhusamphasso na tumhākaṁ
taṁ pajahatha so vo pahīno hitāya sukhāya bhavissati. Yampidaṁ
cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ
vā tampi na tumhākaṁ taṁ pajahatha taṁ vo pahīnaṁ hitāya
sukhāya bhavissati .pe. Jivhā na tumhākaṁ taṁ pajahatha sā
vo pahīnā hitāya sukhāya bhavissati. Rasā na tumhākaṁ te
pajahatha te vo pahīnā hitāya sukhāya bhavissanti. Jivhāviññāṇaṁ
na tumhākaṁ taṁ pajahatha taṁ vo pahīnaṁ hitāya sukhāya bhavissata.
Jivhāsamphasso na tumhākaṁ taṁ pajahatha so vo pahīno hitāya
sukhāya bhavissati. Yampidaṁ jivhāsamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ
sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tampi na tumhākaṁ taṁ
pajahatha taṁ vo pahīnaṁ hitāya sukhāya bhavissati. Mano na tumhākaṁ
taṁ pajahatha so vo pahīno hitāya sukhāya bhavissati. Dhammā
na tumhākaṁ te pajahatha te vo pahīnā hitāya sukhāya bhavissanti.
Manoviññāṇaṁ na tumhākaṁ taṁ pajahatha taṁ vo pahīnaṁ hitāya
sukhāya bhavissati. Manosamphasso na tumhākaṁ taṁ pajahatha so
vo pahīno hitāya sukhāya bhavissati. Yampidaṁ manosamphassapaccayā
uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tampi
Na tumhākaṁ taṁ pajahatha taṁ vo pahīnaṁ hitāya sukhāya bhavissati.
Seyyathāpi bhikkhave yaṁ imasmiṁ jetavane tiṇakaṭṭhasākhāpalāsaṁ taṁ
jano hareyya vā ḍaheyya vā yathāpaccayaṁ vā kareyya api nu
tumhākaṁ evamassa amhe jano harati vā ḍahati vā yathāpaccayaṁ
vā karotīti. No hetaṁ bhante. Taṁ kissa hetu. Na hi
no etaṁ 1 bhante attā vā attaniyaṁ vāti. Evameva kho
bhikkhave cakkhuṁ na tumhākaṁ taṁ pajahatha taṁ vo pahīnaṁ hitāya
sukhāya bhavissati. Rūpā na tumhākaṁ. Cakkhuviññāṇaṁ ... Cakkhusamphasso
.pe. Yampidaṁ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ
sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tampi na tumhākaṁ taṁ
pajahatha taṁ vo pahīnaṁ hitāya sukhāya bhavissatīti. Aṭṭhamaṁ.

[150] Yampi bhikkhave na tumhākaṁ taṁ pajahatha taṁ vo
pahīnaṁ hitāya sukhāya bhavissati. Kiñca bhikkhave na tumhākaṁ.
Cakkhuṁ bhikkhave na tumhākaṁ taṁ pajahatha taṁ vo pahīnaṁ hitāya
sukhāya bhavissati. Rūpā na tumhākaṁ te pajahatha te vo
pahīnā hitāya sukhāya bhavissanti. Cakkhuviññāṇaṁ na tumhākaṁ
taṁ pajahatha taṁ vo pahīnaṁ hitāya sukhāya bhavissati. Cakkhusamphasso
na tumhākaṁ taṁ pajahatha so vo pahīno hitāya sukhāya bhavissati
.pe. Yampidaṁ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā
dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tampi na tumhākaṁ taṁ pajahatha taṁ
1 Yu. no hetaṁ.
Vo pahīnaṁ hitāya sukhāya bhavissati. Yampi bhikkhave na tumhākaṁ
taṁ pajahatha taṁ vo pahīnaṁ hitāya sukhāya bhavissatīti. Navamaṁ.

[151] Udako sudaṁ bhikkhave rāmaputto evaṁ vācaṁ bhāsati
idaṁ jātu vedagū idaṁ jātu pabbaji 1 idaṁ jātu apalikhataṁ 2
gaṇḍamūlaṁ palikhaṇiṁti 3 . Taṁ kho panetaṁ bhikkhave udako rāmaputto
avedagūyeva samāno vedagūsmīti bhāsati apabbajiyeva 4 samāno
pabbajismīti bhāsati apalikhataṁyeva gaṇḍamūlaṁ palikhataṁ me gaṇḍamūlanti
bhāsati. Atha 5 kho taṁ bhikkhave bhikkhu sammā vadamāno
vadeyya idaṁ jātu vedagū idaṁ jātu pabbaji idaṁ jātu apalikhataṁ
gaṇḍamūlaṁ palikhaṇiṁti. Kathañca bhikkhave bhikkhu vedagū hoti.
Yato kho bhikkhave bhikkhu channaṁ phassāyatanānaṁ samudayañca atthaṅgamañca
assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṁ pajānāti. Evaṁ
kho bhikkhave bhikkhu vedagū hoti. Kathañca bhikkhave bhikkhu pabbaji
hoti. Yato kho bhikkhave bhikkhu channaṁ phassāyatanānaṁ samudayañca
atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṁ viditvā
anupādā vimutto hoti. Evaṁ kho bhikkhave bhikkhu pabbaji
hoti. Kathañca bhikkhave bhikkhuno 6 ca apalikhataṁ gaṇḍamūlaṁ palikhataṁ
hoti. Gaṇḍoti kho bhikkhave imassetaṁ cātummahābhūtikassa kāyassa
adhivacanaṁ mātāpettikasambhavassa odanakummāsūpacayassa
1 Ma. Yu. sabbajī. 2 Yu. palikhitaṁ. evamuparipi. 3 Yu. palikhaṇīti. 4 Ma. Yu.
asabbajī. 5 Sī. Ma. Yu. idha. 6 Yu. bhikkhu apalikhitaṁ.
Aniccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṁsanadhammassa. Gaṇḍamūlanti kho bhikkhave
taṇhāyetaṁ adhivacanaṁ. Yato kho bhikkhave bhikkhuno taṇhā pahīnā
hoti ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅgatā āyatiṁ anuppādadhammā.
Evaṁ kho bhikkhave bhikkhuno apalikhataṁ gaṇḍamūlaṁ palikhataṁ
hoti. Udako sudaṁ bhikkhave rāmaputto evaṁ vācaṁ bhāsati idaṁ
jātu vedagū idaṁ jātu pabbaji idaṁ jātu apalikhataṁ gaṇḍamūlaṁ
palikhaṇiṁti. Taṁ kho panetaṁ bhikkhave udako rāmaputto avedagūyeva
samāno vedagūsmīti bhāsati apabbajiyeva samāno pabbajismīti
bhāsati apalikhataññeva gaṇḍamūlaṁ palikhatamme gaṇḍamūlanti bhāsati.
Idaṁ 1 kho bhikkhave bhikkhu sammā vadamāno vadeyya idaṁ jātu vedagū
idaṁ jātu pabbaji idaṁ jātu apalikhataṁ gaṇḍamūlaṁ palikhaṇiṁti. Dasamaṁ.
Chaḷavaggo pañcamo.
Tassuddānaṁ
dve saṅgayhā parihānaṁ pamādavihārī ca saṁvaro
samādhi paṭisallīnaṁ 2 dvenatumhākena udakoti.
Dutiyapaṇṇāsake vagguddānaṁ
avijjā migajālaṁ kho 3 gilānaṁ channaṁ catutthakaṁ
chaḷavaggena paññāsaṁ dutiyo paññāsako ayanti.
Paṭhamaṁ samattaṁ 4 .
---------
1 Ma. Yu. idha kho taṁ .... 2 Ma. paṭisallānaṁ. Yu. paṭisallāna. 3 Ma. Yu. ca.
4 Ma. paṭhamasatakaṁ. Yu. paṭhamāsataṁ.
Yogakkhemivaggo paṭhamo

[152] Yogakkhemipariyāyaṁ 1 vo bhikkhave dhammapariyāyaṁ desissāmi
taṁ suṇātha. Katamo ca bhikkhave yogakkhemipariyāyo dhammapariyāyo.
Santi bhikkhave cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā
kāmūpasañhitā rajaniyā te tathāgatassa pahīnā ucchinnamūlā
tālāvatthukatā anabhāvaṅgatā āyatiṁ anuppādadhammā tesañca
pahānāya akkhāsi yogaṁ tasmā tathāgato yogakkhemīti vuccati
.pe. Santi bhikkhave jivhāviññeyyā rasā .pe. Santi
bhikkhave manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā
kāmūpasañhitā rajaniyā te tathāgatassa pahīnā ucchinnamūlā
tālāvatthukatā anabhāvaṅgatā āyatiṁ anuppādadhammā tesañca
pahānāya akkhāsi yogaṁ tasmā tathāgato yogakkhemīti vuccati.
Ayaṁ kho bhikkhave yogakkhemipariyāyo dhammapariyāyoti. Paṭhamaṁ.

[153] Kismiṁ nu kho bhikkhave sati kaṁ 1 upādāya uppajjati
ajjhattaṁ sukhadukkhanti. Bhagavaṁmūlakā no bhante dhammā. Cakkhusmiṁ
kho bhikkhave sati cakkhuṁ upādāya uppajjati ajjhattaṁ sukhadukkhaṁ
.pe. Jivhāya sati jivhaṁ upādāya uppajjati ajjhattaṁ sukhadukkhaṁ
.pe. Manamhi sati manaṁ upādāya uppajjati ajjhattaṁ sukhadukkhaṁ.
1 Yu. yogakkhemī .... 2 Sī. Ma. Yu. kiṁ.
Taṁ kiṁ maññatha bhikkhave cakkhuṁ niccaṁ vā aniccaṁ vāti. Aniccaṁ
bhante. Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vāti. Dukkhaṁ bhante. Yaṁ
panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ api nu taṁ anupādāya uppajjeyya
ajjhattaṁ sukhadukkhanti. No hetaṁ bhante .pe. Jivhā niccā
vā aniccā vāti. Aniccā bhante. Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā
taṁ sukhaṁ vāti. Dukkhaṁ bhante. Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ
api nu taṁ anupādāya uppajjeyya ajjhattaṁ sukhadukkhanti. No
hetaṁ bhante .pe. Mano nicco vā anicco vāti. Anicco
bhante. Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vāti. Dukkhaṁ bhante.
Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ api nu taṁ anupādāya
uppajjeyya ajjhattaṁ sukhadukkhanti. No hetaṁ bhante. Evaṁ passaṁ
bhikkhave sutavā ariyasāvako cakkhusmiṁpi nibbindati .pe. Jivhāyapi
nibbindati manasmiṁpi nibbindati nibbindaṁ virajjati virāgā
vimuccati. Vimuttasmiṁ vimuttamiti ñāṇaṁ hoti. Khīṇā jāti
vusitaṁ brahmacariyaṁ kataṁ karaṇīyaṁ nāparaṁ itthattāyāti pajānātīti.
Dutiyaṁ.

[154] Dukkhassa bhikkhave samudayañca atthaṅgamañca desissāmi
taṁ suṇātha. Katamo ca bhikkhave dukkhassa samudayo. Cakkhuñca
paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṁ tiṇṇaṁ saṅgati phasso
phassapaccayā vedanā vedanāpaccayā taṇhā ayaṁ dukkhassa
Samudayo .pe. Jivhañca paṭicca rase ca uppajjati jivhāviññāṇaṁ
tiṇṇaṁ saṅgati phasso phassapaccayā vedanā vedanāpaccayā
taṇhā ayaṁ dukkhassa samudayo .pe. Manañca paṭicca
dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṁ tiṇṇaṁ saṅgati phasso
phassapaccayā vedanā vedanāpaccayā taṇhā. Ayaṁ kho bhikkhave
dukkhassa samudayo.

[155] Katamo ca bhikkhave dukkhassa atthaṅgamo 1 . Cakkhuñca
paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṁ tiṇṇaṁ saṅgati phasso
phassapaccayā vedanā vedanāpaccayā taṇhā tassāyeva
taṇhāya asesavirāganirodhā upādānanirodho upādānanirodhā bhavanirodho
bhavanirodhā jātinirodho jātinirodhā jarāmaraṇaṁ sokaparideva-
dukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti. Evametassa kevalassa
dukkhakkhandhassa nirodho hoti. Ayaṁ dukkhassa atthaṅgamo .pe.
Jivhañca paṭicca rase ca uppajjati jivhāviññāṇaṁ tiṇṇaṁ
saṅgati phasso phassapaccayā vedanā vedanāpaccayā taṇhā
tassāyeva taṇhāya asesavirāganirodhā upādānanirodho upādānanirodhā
.pe. Ayaṁ dukkhassa atthaṅgamo .pe. Manañca
paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṁ tiṇṇaṁ saṅgati
phasso phassapaccayā vedanā vedanāpaccayā taṇhā tassāyeva
taṇhāya asesavirāganirodhā upādānanirodho upādānanirodhā
1 Yu. atthagamo. sabbattha īdisameva.
Bhavanirodho bhavanirodhā jātinirodho jātinirodhā jarāmaraṇaṁ
sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti. Evametassa kevalassa
dukkhakkhandhassa nirodho hoti. Ayaṁ kho bhikkhave dukkhassa
atthaṅgamoti. Tatiyaṁ.

[156] Lokassa bhikkhave samudayañca atthaṅgamañca desissāmi
taṁ suṇātha. Katamo ca bhikkhave lokassa samudayo. Cakkhuñca
paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṁ tiṇṇaṁ saṅgati phasso
phassapaccayā vedanā vedanāpaccayā taṇhā taṇhāpaccayā
upādānaṁ upādānapaccayā bhavo bhavapaccayā jāti jātipaccayā
jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti. Ayaṁ
lokassa samudayo .pe. Jivhañca paṭicca rase ca uppajjati
.pe. Manañca paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṁ
tiṇṇaṁ saṅgati phasso phassapaccayā vedanā vedanāpaccayā
taṇhā taṇhāpaccayā upādānaṁ upādānapaccayā bhavo bhavapaccayā
jāti jātipaccayā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā
sambhavanti. Ayaṁ kho bhikkhave lokassa samudayo.

[157] Katamo ca bhikkhave lokassa atthaṅgamo. Cakkhuñca
paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṁ tiṇṇaṁ saṅgati phasso
phassapaccayā vedanā vedanāpaccayā taṇhā tassāyeva
taṇhāya asesavirāganirodhā upādānanirodho upādānanirodhā bhavanirodho
Bhavanirodhā jātinirodho jātinirodhā jarāmaraṇaṁ sokaparideva-
dukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti. Evametassa kevalassa
dukkhakkhandhassa nirodho hoti. Ayaṁ lokassa atthaṅgamo .pe.
Jivhañca paṭicca rase ca uppajjati .pe. Manañca paṭicca
dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṁ tiṇṇaṁ saṅgati phasso
phassapaccayā vedanā vedanāpaccayā taṇhā tassāyeva taṇhāya
asesavirāganirodhā upādānanirodho .pe. Evametassa kevalassa
dukkhakkhandhassa nirodho hoti. Ayaṁ kho bhikkhave lokassa
atthaṅgamoti. Catutthaṁ.