[28] Sabbañca kho bhikkhave abhijānaṁ parijānaṁ varājayaṁ pajahaṁ
1 Ma. ayaṁ pāṭho natthi.
Bhabbo dukkhakkhayāya. Kiñca bhikkhave sabbaṁ abhijānaṁ parijānaṁ virājayaṁ
pajahaṁ bhabbo dukkhakkhayāya. Cakkhuṁ bhikkhave abhijānaṁ parijānaṁ virājayaṁ
pajahaṁ bhabbo dukkhakkhayāya rūpe abhijānaṁ parijānaṁ virājayaṁ pajahaṁ
bhabbo dukkhakkhayāya cakkhuviññāṇaṁ abhijānaṁ parijānaṁ virājayaṁ pajahaṁ
bhabbo dukkhakkhayāya cakkhusamphassaṁ abhijānaṁ parijānaṁ virājayaṁ pajahaṁ
bhabbo dukkhakkhayāya yampidaṁ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ
sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tampi abhijānaṁ parijānaṁ
virājayaṁ pajahaṁ bhabbo dukkhakkhayāya .pe. Jivhā abhijānaṁ parijānaṁ
virājayaṁ pajahaṁ bhabbo dukkhakkhayāya rase .pe. Jivhāviññāṇaṁ .pe.
Jivhāsamphassaṁ .pe. Yampidaṁ jivhāsamphassapaccayā uppajjati
vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tampi abhijānaṁ parijānaṁ
virājayaṁ pajahaṁ bhabbo dukkhakkhayāya. Kāyaṁ manaṁ abhijānaṁ parijānaṁ
virājayaṁ pajahaṁ bhabbo dukkhakkhayāya dhamme .pe. Manoviññāṇaṁ .pe.
Manosamphassaṁ .pe. Yampidaṁ manosamphassapaccayā uppajjati
vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tampi abhijānaṁ parijānaṁ
virājayaṁ pajahaṁ bhabbo dukkhakkhayāya. Idaṁ kho bhikkhave sabbaṁ
abhijānaṁ parijānaṁ virājayaṁ pajahaṁ bhabbo dukkhakkhayāyāti. Catutthaṁ.

[29] Sabbaṁ bhikkhave anabhijānaṁ aparijānaṁ avirājayaṁ appajahaṁ
abhabbo dukkhakkhayāya. Kiñca bhikkhave sabbaṁ anabhijānaṁ aparijānaṁ
avirājayaṁ appajahaṁ abhabbo dukkhakkhayāya. Yañca bhikkhave cakkhuṁ
Ye ca rūpā yañca cakkhuviññāṇaṁ ye ca cakkhuviññāṇaviññātabbā
dhammā .pe. Yā ca jivhā ye ca rasā yañca jivhāviññāṇaṁ
ye ca jivhāviññāṇaviññātabbā dhammā .pe. Yo ca mano
ye ca dhammā yañca manoviññāṇaṁ ye ca manoviññāṇaviññātabbā
dhammā. Idaṁ kho bhikkhave sabbaṁ anabhijānaṁ aparijānaṁ
avirājayaṁ appajahaṁ abhabbo dukkhakkhayāya.

[30] Sabbañca 1 bhikkhave abhijānaṁ parijānaṁ virājayaṁ pajahaṁ bhabbo
dukkhakkhayāya. Kiñca bhikkhave sabbaṁ abhijānaṁ parijānaṁ virājayaṁ
pajahaṁ bhabbo dukkhakkhayāya. Yañca bhikkhave cakkhuṁ ye ca rūpā
yañca cakkhuviññāṇaṁ ye ca cakkhuviññāṇaviññātabbā dhammā
.pe. Yā ca jivhā ye ca rasā yañca jivhāviññāṇaṁ ye ca
jivhāviññāṇaviññātabbā dhammā .pe. Yo ca mano
ye ca dhammā yañca manoviññāṇaṁ ye ca manoviññāṇaviññātabbā
dhammā. Idaṁ kho bhikkhave sabbaṁ abhijānaṁ parijānaṁ
virājayaṁ pajahaṁ bhabbo dukkhakkhayāyāti. Pañcamaṁ.

[31] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ bhagavā gayāyaṁ viharati
gayāsīse saddhiṁ bhikkhusahassena. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi
sabbaṁ bhikkhave ādittaṁ. Kiñca bhikkhave sabbaṁ ādittaṁ.
Cakkhuṁ bhikkhave ādittaṁ rūpā ādittā cakkhuviññāṇaṁ ādittaṁ
cakkhusamphasso āditto yampidaṁ cakkhusamphassapaccayā uppajjati
1 Ma. sabbaṁ. Yu. sabbaṁ ca kho.
Vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tampi ādittaṁ.
Kena ādittaṁ. Rāgagginā dosagginā mohagginā ādittaṁ jātiyā
jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi
ādittanti vadāmi .pe. Jivhā ādittā rasā ādittā
jivhāviññāṇaṁ ādittaṁ jivhāsamphasso āditto yampidaṁ
jivhāsamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā
adukkhamasukhaṁ vā tampi ādittaṁ. Kena ādittaṁ. Rāgagginā
dosagginā mohagginā ādittaṁ jātiyā jarāya maraṇena sokehi
paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi ādittanti vadāmi .pe.
Mano āditto dhammā ādittā manoviññāṇaṁ ādittaṁ
manosamphasso āditto yampidaṁ manosamphassapaccayā uppajjati
vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tampi ādittaṁ.
Kena ādittaṁ. Rāgagginā dosagginā mohagginā ādittaṁ jātiyā
jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi
ādittanti vadāmi. Evaṁ passaṁ bhikkhave sutavā ariyasāvako
cakkhusmiṁpi nibbindati rūpesupi nibbindati cakkhuviññāṇepi nibbindati
cakkhusamphassepi nibbindati yampidaṁ cakkhusamphassapaccayā uppajjati
vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tasmiṁpi nibbindati .pe.
Yampidaṁ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā
dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tasmiṁpi nibbindati nibbindaṁ virajjati
Virāgā vimuccati. Vimuttasmiṁ vimuttamiti ñāṇaṁ hoti. Khīṇā jāti
vusitaṁ brahmacariyaṁ kataṁ karaṇīyaṁ nāparaṁ itthattāyāti pajānātīti.
Idamavoca bhagavā. Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ abhinanduṁ.
Imasmiṁ ca pana veyyākaraṇasmiṁ bhaññamāne tassa bhikkhusahassassa
anupādāya āsavehi cittāni vimucciṁsūti. Chaṭṭhaṁ.

[32] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ bhagavā rājagahe viharati
veḷuvane kalandakanivāpe. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi sabbaṁ
bhikkhave andhabhūtaṁ. Kiñca bhikkhave sabbaṁ andhabhūtaṁ. Cakkhuṁ
bhikkhave andhabhūtaṁ rūpā andhabhūtā cakkhuviññāṇaṁ andhabhūtaṁ
cakkhusamphasso andhabhūto yampidaṁ cakkhusamphassapaccayā uppajjati
vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tampi andhabhūtaṁ.
Kena andhabhūtaṁ. Jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi
domanassehi upāyāsehi andhabhūtanti vadāmi .pe. Jivhā andhabhūtā
rasā andhabhūtā jivhāviññāṇaṁ andhabhūtaṁ jivhāsamphasso andhabhūto
yampidaṁ jivhāsamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ
vā adukkhamasukhaṁ vā tampi andhabhūtaṁ. Kena andhabhūtaṁ. Jātiyā
jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi
andhabhūtanti vadāmi .pe. Mano anadhabhūto dhammā andhabhūtā
manoviññāṇaṁ andhabhūtaṁ manosamphasso andhabhūto yampidaṁ manosamphassapaccayā
uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ
Vā tampi andhabhūtaṁ. Kena andhabhūtaṁ. Jātiyā jarāya maraṇena
sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi andhabhūtanti
vadāmi. Evaṁ passaṁ bhikkhave sutavā ariyasāvako cakkhusmiṁpi nibbindati
cakkhuviññāṇepi nibbindati cakkhusamphassepi nibbindati .pe.
Yampidaṁ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā
adukkhamasukhaṁ vā tasmiṁpi nibbindati nibbindaṁ virajjati virāgā
vimuccati. Vimuttasmiṁ vimuttamiti ñāṇaṁ hoti. Khīṇā jāti
vusitaṁ brahmacariyaṁ kataṁ karaṇīyaṁ nāparaṁ itthattāyāti pajānātīti.
Sattamaṁ.

[33] Sabbamaññitasamugghātasāruppaṁ vo bhikkhave paṭipadaṁ desissāmi
taṁ suṇātha sādhukaṁ manasikarotha bhāsissāmīti. Katamā ca sā bhikkhave
sabbamaññitasamugghātasāruppā paṭipadā. Idha bhikkhave bhikkhu cakkhuṁ na
maññati cakkhusmiṁ na maññati cakkhuto na maññati cakkhuṁ meti
na maññati. Rūpe na maññati rūpesu na maññati rūpato
na maññati rūpā meti na maññati cakkhuviññāṇaṁ na maññati
cakkhuviññāṇasmiṁ na maññati cakkhuviññāṇato na maññati
cakkhuviññāṇaṁ meti na maññati cakkhusamphassaṁ na maññati
cakkhusamphassasmiṁ na maññati cakkhusamphassato na maññati
cakkhusamphasso meti na maññati yampidaṁ cakkhusamphassapaccayā
uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tampi na
Maññati tasmiṁpi na maññati tatopi na maññati taṁ meti
na maññati .pe. Jivhaṁ na maññati jivhāya na maññati
jivhāto na maññati jivhā meti na maññati rase na maññati
rasesu na maññati rasato na maññati rasā meti na maññati.
Jivhāviññāṇaṁ na maññati jivhāviññāṇasmiṁ na maññati
jivhāviññāṇato na maññati jivhāviññāṇaṁ meti na maññati
jivhāsamphassaṁ na maññati jivhāsamphassasmiṁ na maññati jivhāsamphassato
na maññati jivhāsamphasso meti na maññati.
Yampidaṁ jivhāsamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ
vā adukkhamasukhaṁ vā tampi na maññati tasmiṁpi na maññati
tatopi na maññati taṁ meti na maññati .pe. Manaṁ na maññati
manasmiṁ na maññati manato na maññati mano meti na maññati.
Dhamme na maññati dhammesu na maññati dhammato na maññati
dhammā meti na maññati. Manoviññāṇaṁ na maññati manoviññāṇasmiṁ
na maññati manoviññāṇato na maññati manoviññāṇaṁ
meti na maññati. Manosamphassaṁ na maññati
manosamphassasmiṁ na maññati manosamphassato na maññati
manosamphasso meti na maññati. Yampidaṁ manosamphassapaccayā
uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tampi
na maññati tasmiṁpi na maññati tatopi na maññati taṁ meti
Na maññati. Sabbaṁ na maññati sabbasmiṁ na maññati sabbato
na maññati sabbaṁ meti na maññati. So evaṁ amaññamāno na
ca kiñci loke upādiyati anupādiyaṁ na paritassati aparitassaṁ
paccattaññeva parinibbāyati khīṇā jāti vusitaṁ brahmacariyaṁ
kataṁ karaṇīyaṁ nāparaṁ itthattāyāti pajānāti. Ayaṁ kho sā bhikkhave
sabbamaññitasamugghātasāruppā paṭipadāti. Aṭṭhamaṁ.

[34] Sabbamaññitasamugghātasappāyaṁ vo bhikkhave paṭipadaṁ desissāmi
taṁ suṇātha. Katamā ca sā bhikkhave sabbamaññitasamugghātasappāyā
paṭipadā. Idha bhikkhave bhikkhu cakkhuṁ na maññati
cakkhusmiṁ na maññati cakkhuto na maññati cakkhuṁ meti na
maññati. Rūpe na maññati. Cakkhuviññāṇaṁ na maññati.
Cakkhusamphassaṁ na maññati. Yampidaṁ cakkhusamphassapaccayā uppajjati
vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tampi na maññati
tasmiṁpi na maññati tatopi na maññati taṁ meti na maññati. Yaṁ
hi bhikkhave maññati yasmiṁ maññati yato maññati yaṁ meti
maññati tato taṁ hoti aññathā aññathābhāvī bhavasatto
loko bhavameva abhinandati .pe. Jivhaṁ na maññati jivhāya
na maññati jivhāto na maññati jivhā meti na maññati.
Rase jivhāviññāṇaṁ 1 jivhāsamphassaṁ na maññati. Yampidaṁ
jivhāsamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā
1 Ma. Yu. rase na maññati jivhāviññāṇaṁ na maññati.
Adukkhamasukhaṁ vā tampi na maññati tasmiṁpi na maññati tatopi
na maññati taṁ meti na maññati. Yaṁ hi bhikkhave maññati
yasmiṁ maññati yato maññati yaṁ meti maññati tato taṁ
hoti aññathā aññathābhāvī bhavasatto loko bhavameva abhinandati
.pe. Manaṁ na maññati manasmiṁ na maññati manato na
maññati mano meti na maññati dhamme manoviññāṇaṁ manosamphassaṁ
na maññati. Yampidaṁ manosamphassapaccayā uppajjati
vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tampi na maññati
tasmiṁpi na maññati tatopi na maññati taṁ meti na maññati.
Yaṁ hi bhikkhave maññati yasmiṁpi maññati yato maññati yaṁ
meti maññati tato taṁ hoti aññathā aññathābhāvī bhavasatto
loko bhavameva abhinandati. Yāvatā bhikkhave khandhadhātuāyatanaṁ
tampi na maññati tasmiṁpi na maññati tatopi na maññati
taṁ meti na maññati. So evaṁ amaññamāno na kiñci loke
upādiyati anupādiyaṁ na paritassati aparitassaṁ paccattaññeva
parinibbāyati khīṇā jāti vusitaṁ brahmacariyaṁ kataṁ karaṇīyaṁ
nāparaṁ itthattāyāti pajānāti. Ayaṁ kho sā bhikkhave
sabbamaññitasamugghātasappāyā paṭipadāti. Navamaṁ.

[35] Sabbamaññitasamugghātasappāyaṁ vo bhikkhave paṭipadaṁ desissāmi
taṁ suṇātha. Katamā ca sā bhikkhave sabbamaññitasamugghātasappāyā
Paṭipadā. Taṁ kiṁ maññatha bhikkhave cakkhuṁ niccaṁ
vā aniccaṁ vāti. Aniccaṁ bhante. Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā
taṁ sukhaṁ vāti. Dukkhaṁ bhante. Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ
kallaṁ nu taṁ samanupassituṁ etaṁ mama esohamasmi eso me
attāti. No hetaṁ bhante. Rūpā .pe. Cakkhuviññāṇaṁ.
Cakkhusamphasso nicco vā anicco vāti. Anicco bhante. .pe.
Yampidaṁ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā
dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tampi niccaṁ vā aniccaṁ vāti.
Aniccaṁ bhante. Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vāti. Dukkhaṁ
bhante. Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ kallaṁ nu taṁ
samanupassituṁ etaṁ mama esohamasmi eso me attāti. No
hetaṁ bhante .pe. Jivhā niccā vā aniccā vāti. Aniccā
bhante. Rasā .pe. Jivhāviññāṇaṁ. Jivhāsamphasso .pe.
Yampidaṁ jivhāsamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ
vā adukkhamasukhaṁ vā tampi niccaṁ vā aniccaṁ vāti. Aniccaṁ
bhante .pe. Dhammā manoviññāṇaṁ manosamphasso nicco vā
anicco vāti. Anicco bhante. Yampidaṁ manosamphassapaccayā
uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tampi
niccaṁ vā aniccaṁ vāti. Aniccaṁ bhante. Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ
vā taṁ sukhaṁ vāti. Dukkhaṁ bhante. Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ
Kallaṁ nu taṁ samanupassituṁ etaṁ mama esohamasmi eso me attāti.
No hetaṁ bhante. Evaṁ passaṁ bhikkhave sutavā ariyasāvako cakkhusmiṁpi
nibbindati rūpesupi cakkhuviññāṇepi cakkhusamphassepi yampidaṁ
cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ
vā tasmiṁpi nibbindati .pe. Jivhāyapi nibbindati rasesupi .pe.
Yampidaṁ jivhāsamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā
adukkhamasukhaṁ vā tasmiṁpi nibbindati .pe. Manasmiṁpi nibbindati
dhammesupi nibbindati manoviññāṇepi manosamphassepi yampidaṁ
manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ
vā tasmiṁpi nibbindati nibbindaṁ virajjati virāgā vimuccati.
Vimuttasmiṁ vimuttamiti ñāṇaṁ hoti. Khīṇā jāti vusitaṁ brahmacariyaṁ
kataṁ karaṇīyaṁ nāparaṁ itthattāyāti pajānāti. Ayaṁ kho sā
bhikkhave sabbamaññitasamugghātasappāyā paṭipadāti. Dasamaṁ.
Sabbavaggo tatiyo.
Tassuddānaṁ
sabbañca dvepi pahānā parijānā apare duve
ādittaṁ andhabhūtañca sāruppā dve ca sappāyā
vaggo tena pavuccatīti.
--------
Jātidhammavaggo catuttho

[36] Sāvatthiyaṁ. Tatra kho sabbaṁ bhikkhave jātidhammaṁ.
Kiñca bhikkhave sabbaṁ jātidhammaṁ .pe. Cakkhuṁ bhikkhave jātidhammaṁ
rūpā cakkhuviññāṇaṁ cakkhusamphasso jātidhammo yampidaṁ cakkhusamphassapaccayā
uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ
vā tampi jātidhammaṁ .pe. Jivhā rasā jivhāviññāṇaṁ
jivhāsamphasso jātidhammo 1 yampidaṁ jivhāsamphassapaccayā uppajjati
vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tampi jātidhammaṁ .pe.
Mano jātidhammo dhammā jātidhammā manoviññāṇaṁ jātidhammaṁ
manosamphasso jātidhammo yampidaṁ manosamphassapaccayā uppajjati
vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tampi jātidhammaṁ.
Evaṁ passaṁ bhikkhave sutavā ariyasāvako cakkhusmiṁpi nibbindati
rūpesupi nibbindati cakkhuviññāṇepi cakkhusamphassepi. Nāparaṁ
itthattāyāti pajānātīti.

[37] Saṅkhittaṁ sabbaṁ bhikkhave jarādhammaṁ.