[8] Cakkhuṁ bhikkhave dukkhaṁ atītānāgataṁ ko pana vādo
paccuppannassa. Evaṁ passaṁ bhikkhave sutavā ariyasāvako atītasmiṁ
cakkhusmiṁ anapekkho hoti anāgataṁ cakkhuṁ nābhinandati paccuppannassa
cakkhussa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti .pe.
Jivhā dukkhā atītānāgatā ko pana vādo paccuppannāya.
Evaṁ passaṁ bhikkhave sutavā ariyasāvako atītāya jivhāya anapekkho
hoti anāgataṁ jivhaṁ nābhinandati paccuppannāya jivhāya nibbidāya
virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti. Kāyo dukkho .pe.
Mano dukkho atītānāgato ko pana vādo paccuppannassa.
Evaṁ passaṁ bhikkhave sutavā ariyasāvako atītasmiṁ manasmiṁ anapekkho
hoti anāgataṁ manaṁ nābhinandati paccuppannassa manassa nibbidāya
virāgāya nirodhāya paṭipanno hotīti. Aṭṭhamaṁ.

[9] Cakkhuṁ bhikkhave anattā atītānāgataṁ ko pana vādo
paccuppannassa. Evaṁ passaṁ bhikkhave sutavā ariyasāvako atītasmiṁ
cakkhusmiṁ anapekkho hoti anāgataṁ cakkhuṁ nābhinandati paccuppannassa
cakkhussa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti .pe.
Jivhā anattā atītānāgatā ko pana vādo paccuppannāya.
Evaṁ passaṁ bhikkhave sutavā ariyasāvako atītāya jivhāya anapekkho
hoti anāgataṁ jivhaṁ nābhinandati paccuppannāya jivhāya
nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti. Kāyo
anattā .pe. Mano anattā atītānāgato ko pana vādo
paccuppannassa. Evaṁ passaṁ bhikkhave sutavā ariyasāvako atītasmiṁ
manasmiṁ anapekkho hoti anāgataṁ manaṁ nābhinandati paccuppannassa
manassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hotīti. Navamaṁ.

[10] Rūpā bhikkhave aniccā atītānāgatā ko pana vādo
paccuppannānaṁ. Evaṁ passaṁ bhikkhave sutavā ariyasāvako atītesu
rūpesu anapekkho hoti anāgate rūpe nābhinandati paccuppannānaṁ
rūpānaṁ nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti. Saddā
gandhā rasā phoṭṭhabbā dhammā aniccā atītānāgatā ko pana
vādo paccuppannānaṁ. Evaṁ passaṁ bhikkhave sutavā ariyasāvako
atītesu dhammesu anapekkho hoti anāgate dhamme nābhinandati
paccuppannānaṁ dhammānaṁ nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno
hotīti. Dasamaṁ.

[11] Rūpā bhikkhave dukkhā atītānāgatā ko pana vādo
paccuppannānaṁ. Evaṁ passaṁ bhikkhave sutavā ariyasāvako
atītesu rūpesu anapekkho hoti anāgate rūpe nābhinandati
paccuppannānaṁ rūpānaṁ nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno
hoti .pe. Ekādasamaṁ.

[12] Rūpā bhikkhave anattā atītānāgatā ko pana
vādo paccuppannānaṁ. Evaṁ passaṁ bhikkhave sutavā ariyasāvako
atītesu rūpesu anapekkho hoti anāgate rūpe nābhinandati
paccuppannānaṁ rūpānaṁ nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno
hoti. Saddā gandhā rasā phoṭṭhabbā dhammā anattā
atītānāgatā ko pana vādo paccuppannānaṁ. Evaṁ passaṁ
Bhikkhave sutavā ariyasāvako atītesu dhammesu anapekkho hoti
anāgate dhamme nābhinandati paccuppannānaṁ dhammānaṁ nibbidāya
virāgāya nirodhāya paṭipanno hotīti. Dvādasamaṁ.
Aniccavaggo paṭhamo.
Tassuddānaṁ
aniccaṁ dukkhaṁ anattā ca tayo ajjhattabāhirā
yadaniccena tayo vuttā te te ajjhattabāhirāti.
------------
Yamakavaggo dutiyo

[13] Pubbe 1 me bhikkhave sambodhāya 2 anabhisambuddhassa
bodhisattasseva sato etadahosi ko nu kho cakkhussa assādo ko
ādīnavo kiṁ nissaraṇaṁ ko sotassa .pe. Ko ghānassa.
Ko jivhāya. Ko kāyassa. Ko manassa assādo ko ādīnavo
kiṁ nissaraṇanti. Tassa mayhaṁ bhikkhave etadahosi yaṁ kho cakkhuṁ
paṭicca uppajjati sukhaṁ somanassaṁ ayaṁ cakkhussa assādo yaṁ
cakkhuṁ aniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ ayaṁ cakkhussa ādīnavo yo
cakkhusmiṁ chandarāgavinayo chandarāgappahānaṁ idaṁ cakkhussa nissaraṇaṁ
.pe. Yaṁ jivhaṁ paṭicca uppajjati sukhaṁ somanassaṁ ayaṁ jivhāya
assādo yā 3 jivhā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā ayaṁ
jivhāya ādīnavo yo jivhāya chandarāgavinayo chandarāgappahānaṁ
idaṁ jivhāya nissaraṇaṁ .pe. Yaṁ manaṁ paṭicca uppajjati sukhaṁ
somanassaṁ ayaṁ manassa assādo yo 4 mano anicco dukkho
vipariṇāmadhammo ayaṁ manassa ādīnavo yo manasmiṁ chandarāgavinayo
chandarāgappahānaṁ idaṁ manassa nissaraṇaṁ. Yāvakīvañcāhaṁ
bhikkhave imesaṁ channaṁ ajjhattikānaṁ āyatanānaṁ evaṁ assādañca
assādato ādīnavañca ādīnavato nissaraṇañca nissaraṇato yathābhūtaṁ
nābbhaññāsiṁ. Neva tāvāhaṁ bhikkhave sadevake loke samārake
1 Ma. pubbeva. 2 Ma. Yu. sambodhā. evamuparipi. 3-4 Ma. Yu. yaṁ.
Sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya anuttaraṁ
sammāsambodhiṁ abhisambuddhoti paccaññāsiṁ. Yato ca khohaṁ
bhikkhave imesaṁ channaṁ ajjhattikānaṁ āyatanānaṁ evaṁ assādañca
assādato ādīnavañca ādīnavato nissaraṇañca nissaraṇato yathābhūtaṁ
abbhaññāsiṁ. Athāhaṁ bhikkhave sadevake loke samārake sabrahmake
sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya anuttaraṁ sammāsambodhiṁ
abhisambuddhoti paccaññāsiṁ. Ñāṇañca pana me dassanaṁ
udapādi akuppā me vimutti 1 ayamantimā jāti natthidāni
punabbhavoti. Paṭhamaṁ.

[14] Pubbe me bhikkhave sambodhāya anabhisambuddhassa
bodhisattasseva sato etadahosi ko nu kho rūpānaṁ assādo ko
ādīnavo kiṁ nissaraṇaṁ ko saddānaṁ .pe. Ko gandhānaṁ .pe.
Ko rasānaṁ. Ko phoṭṭhabbānaṁ. Ko dhammānaṁ assādo ko
ādīnavo kiṁ nissaraṇanti. Tassa mayhaṁ bhikkhave etadahosi yaṁ
kho rūpe paṭicca uppajjati sukhaṁ somanassaṁ ayaṁ rūpānaṁ assādo
yaṁ rūpā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā ayaṁ rūpānaṁ ādīnavo
yo rūpesu chandarāgavinayo chandarāgappahānaṁ idaṁ rūpānaṁ nissaraṇaṁ.
Yaṁ sadde gandhe rase phoṭṭhabbe yaṁ dhamme paṭicca uppajjati
sukhaṁ somanassaṁ ayaṁ dhammānaṁ assādo yaṁ dhammā aniccā dukkhā
1 Yu. cetovimutti. evamuparipi.
Vipariṇāmadhammā ayaṁ dhammānaṁ ādīnavo yo dhammesu chandarāgavinayo
chandarāgappahānaṁ idaṁ dhammānaṁ nissaraṇaṁ. Yāvakīvañcāhaṁ
bhikkhave imesaṁ channaṁ bāhirānaṁ āyatanānaṁ evaṁ assādañca
assādato ādīnavañca ādīnavato nissaraṇañca nissaraṇato yathābhūtaṁ
nābbhaññāsiṁ. Neva tāvāhaṁ bhikkhave sadevake loke samārake
sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya anuttaraṁ
sammāsambodhiṁ abhisambuddhoti paccaññāsiṁ. Yato ca khohaṁ
bhikkhave imesaṁ channaṁ bāhirānaṁ āyatanānaṁ evaṁ assādañca
assādato ādīnavañca ādīnavato nissaraṇañca nissaraṇato
yathābhūtaṁ abbhaññāsiṁ. Athāhaṁ bhikkhave sadevake loke samārake
sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya anuttaraṁ
sammāsambodhiṁ abhisambuddhoti paccaññāsiṁ. Ñāṇañca pana me
dassanaṁ udapādi akuppā me vimutti ayamantimā jāti natthidāni
punabbhavoti. Dutiyaṁ.

[15] Cakkhussāhaṁ bhikkhave assādapariyesanaṁ acariṁ yo cakkhussa
assādo tadajjhagamaṁ yāvatā cakkhussa assādo paññāya
me eso sudiṭṭho cakkhussāhaṁ bhikkhave ādīnavapariyesanaṁ acariṁ
yo cakkhussa ādīnavo tadajjhagamaṁ yāvatā cakkhussa ādīnavo
paññāya me eso 1 sudiṭṭho cakkhussāhaṁ bhikkhave nissaraṇapariyesanaṁ
acariṁ yaṁ cakkhussa nissaraṇaṁ tadajjhagamaṁ yāvatā cakkhussa
1 Ma. Yu. so. evamuparipi.
Nissaraṇaṁ paññāya me etaṁ 1 sudiṭṭhaṁ. Sotassāhaṁ bhikkhave.
Ghānassāhaṁ bhikkhave. Jivhāyāhaṁ bhikkhave assādapariyesanaṁ acariṁ
yo jivhāya assādo tadajjhagamaṁ yāvatā jivhāya assādo
paññāya me eso sudiṭṭho jivhāyāhaṁ bhikkhave ādīnavapariyesanaṁ
acariṁ yo jivhāya ādīnavo tadajjhagamaṁ yāvatā jivhāya ādīnavo
paññāya me eso sudiṭṭho jivhāyāhaṁ bhikkhave nissaraṇapariyesanaṁ
acariṁ yaṁ jivhāya nissaraṇaṁ tadajjhagamaṁ yāvatā jivhāya
nissaraṇaṁ paññāya me etaṁ sudiṭṭhaṁ .pe. Manassāhaṁ bhikkhave
assādapariyesanaṁ acariṁ yo manassa assādo tadajjhagamaṁ yāvatā
manassa assādo paññāya me eso sudiṭṭho manassāhaṁ bhikkhave
ādīnavapariyesanaṁ acariṁ yo manassa ādīnavo tadajjhagamaṁ yāvatā
manassa ādīnavo paññāya me eso sudiṭṭho manassāhaṁ bhikkhave
nissaraṇapariyesanaṁ acariṁ yaṁ manassa nissaraṇaṁ tadajjhagamaṁ yāvatā
manassa nissaraṇaṁ paññāya me etaṁ sudiṭṭhaṁ. Yāvakīvañcāhaṁ
bhikkhave imesaṁ channaṁ ajjhattikānaṁ āyatanānaṁ assādañca
assādato ādīnavañca ādīnavato nissaraṇañca nissaraṇato yathābhūtaṁ
nābbhaññāsiṁ .pe. Abbhaññāsiṁ. Ñāṇañca pana me dassanaṁ
udapādi akuppā me vimutti ayamantimā jāti natthidāni
punabbhavoti. Tatiyaṁ.

[16] Rūpānāhaṁ bhikkhave assādapariyesanaṁ acariṁ yo rūpānaṁ
1 Ma. Yu. taṁ. evamuparipi.
Assādo tadajjhagamaṁ yāvatā rūpānaṁ assādo paññāya me
eso sudiṭṭho rūpānāhaṁ bhikkhave ādīnavapariyesanaṁ acariṁ yo
rūpānaṁ ādīnavo tadajjhagamaṁ yāvatā rūpānaṁ ādīnavo paññāya
me eso sudiṭṭho rūpānāhaṁ bhikkhave nissaraṇapariyesanaṁ acariṁ
yaṁ rūpānaṁ nissaraṇaṁ tadajjhagamaṁ yāvatā rūpānaṁ nissaraṇaṁ paññāya
me etaṁ sudiṭṭhaṁ. Saddānāhaṁ bhikkhave. Gandhānāhaṁ bhikkhave.
Rasānāhaṁ bhikkhave. Phoṭṭhabbānāhaṁ bhikkhave. Dhammānāhaṁ bhikkhave
assādapariyesanaṁ acariṁ yo dhammānaṁ assādo tadajjhagamaṁ yāvatā
dhammānaṁ assādo paññāya me eso sudiṭṭho dhammānāhaṁ
bhikkhave ādīnavapariyesanaṁ acariṁ yo dhammānaṁ ādīnavo tadajjhagamaṁ
yāvatā dhammānaṁ ādīnavo paññāya me eso sudiṭṭho dhammānāhaṁ
bhikkhave nissaraṇapariyesanaṁ acariṁ yaṁ dhammānaṁ nissaraṇaṁ tadajjhagamaṁ
yāvatā dhammānaṁ nissaraṇaṁ paññāya me etaṁ sudiṭṭhaṁ.
Yāvakīvañcāhaṁ bhikkhave imesaṁ channaṁ bāhirānaṁ āyatanānaṁ assādañca
assādato ādīnavañca ādīnavato nissaraṇañca nissaraṇato
yathābhūtaṁ nābbhaññāsiṁ .pe. Abbhaññāsiṁ 1 . Ñāṇañca pana
me dassanaṁ udapādi akuppā me vimutti ayamantimā jāti
natthidāni punabbhavoti. Catutthaṁ.

[17] No cedaṁ bhikkhave cakkhussa assādo abhavissa na yidaṁ
sattā cakkhusmiṁ sārajjeyyuṁ yasmā ca kho bhikkhave atthi cakkhussa
1 Ma. paccaññāsiṁ.
Assādo tasmā sattā cakkhusmiṁ sārajjanti no cedaṁ bhikkhave
cakkhussa ādīnavo abhavissa na yidaṁ sattā cakkhusmiṁ nibbindeyyuṁ
yasmā ca kho bhikkhave atthi cakkhussa ādīnavo tasmā sattā
cakkhusmiṁ nibbindanti no cedaṁ bhikkhave cakkhussa nissaraṇaṁ abhavissa
na yidaṁ sattā cakkhusmā nissareyyuṁ yasmā ca kho bhikkhave atthi
cakkhussa nissaraṇaṁ tasmā sattā cakkhusmā nissaranti. No
cedaṁ bhikkhave sotassa assādo abhavissa. No cedaṁ bhikkhave
ghānassa assādo abhavissa. No cedaṁ bhikkhave jivhāya assādo
abhavissa na yidaṁ sattā jivhāya sārajjeyyuṁ yasmā ca kho
bhikkhave atthi jivhāya assādo tasmā sattā jivhāya sārajjanti
no cedaṁ bhikkhave jivhāya ādīnavo abhavissa na yidaṁ sattā
jivhāya nibbindeyyuṁ yasmā ca kho bhikkhave atthi jivhāya
ādīnavo tasmā sattā jivhāya nibbindanti no cedaṁ bhikkhave
jivhāya nissaraṇaṁ abhavissa na yidaṁ sattā jivhāya nissareyyuṁ
yasmā ca kho bhikkhave atthi jivhāya nissaraṇaṁ tasmā sattā
jivhāya nissaranti. No cedaṁ bhikkhave kāyassa assādo
abhavissa. No cedaṁ bhikkhave manassa assādo abhavissa na
yidaṁ sattā manasmiṁ sārajjeyyuṁ yasmā ca kho bhikkhave atthi
manassa assādo tasmā sattā manasmiṁ sārajjanti no cedaṁ
bhikkhave manassa ādīnavo abhavissa na yidaṁ sattā manasmiṁ
Nibbindeyyuṁ yasmā ca kho bhikkhave atthi manassa ādīnavo
tasmā sattā manasmiṁ nibbindanti no cedaṁ bhikkhave manassa
nissaraṇaṁ abhavissa na yidaṁ sattā manasmā nissareyyuṁ yasmā
ca kho bhikkhave atthi manassa nissaraṇaṁ tasmā sattā manasmā
nissaranti. Yāvakīvañca bhikkhave sattā imesaṁ channaṁ ajjhattikānaṁ
āyatanānaṁ assādañca assādato ādīnavañca ādīnavato
nissaraṇañca nissaraṇato yathābhūtaṁ nābbhaññāsuṁ 1 . Neva tāva
bhikkhave sattā sadevakā lokā samārakā sabrahmakā sassamaṇabrāhmaṇiyā
pajāya sadevamanussāya nissaṭā visaññuttā vippamuttā
vipariyādikatena 2 cetasā vihariṁsu. Yato ca kho bhikkhave
sattā imesaṁ channaṁ ajjhattikānaṁ āyatanānaṁ assādañca
assādato ādīnavañca ādīnavato nissaraṇañca nissaraṇato yathābhūtaṁ
abbhaññāsuṁ 3 . Atha 4 bhikkhave sattā sadevakā lokā samārakā
sabrahmakā sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya nissaṭā
visaññuttā vippamuttā vipariyādikatena cetasā viharantīti.
Pañcamaṁ.