[221] Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi āyāma bhikkhave yena
isigilipassaṁ kāḷasilā tenupasaṅkamissāma yattha vakkalinā kulaputtena
satthaṁ āharitanti. Evaṁ bhanteti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.
Atha kho bhagavā sambahulehi bhikkhūhi saddhiṁ yena isigilipassaṁ kāḷalilā
tenupasaṅkami. Addasā kho bhagavā āyasmantaṁ vakkaliṁ dūratova
mañcake vivattakkhandhaṁ seyyamānaṁ 1 . Tena kho pana samayena dhūmāyitattaṁ
timirāyitattaṁ gacchateva purimadisaṁ 2 gacchati pacchimadisaṁ gacchati uttaradisaṁ
gacchati dakkhiṇadisaṁ gacchati uddhaṁdisaṁ 3 gacchati adhodisaṁ gacchati
anudisaṁ. Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi passatha no tumhe
bhikkhave evaṁ dhūmāyitattaṁ timirāyitattaṁ gacchateva purimadisaṁ .pe.
Gacchati anudisanti. Evaṁ bhante. Eso kho bhikkhave māro pāpimā
vakkalissa kulaputtassa viññāṇaṁ samanvesati 4 kattha vakkalissa
kulaputtassa viññāṇaṁ patiṭṭhitanti. Appatiṭṭhitena ca bhikkhave
viññāṇena vakkali kulaputto parinibbutoti.

[222] Ekaṁ samayaṁ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe.
Tena kho pana samayena āyasmā assaji kassapakārāme
1 Sī. Ma. Yu. semānaṁ. 2 Ma. Yu. purimaṁ ... pacchimaṁ ... uttaraṁ ...
dakkhiṇaṁ ... 3 Yu. uddhaṁ gacchati adho. 4 Sī. Yu. samannesati.
Viharati ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno. Atha kho āyasmā
assaji upaṭṭhāke āmantesi etha tumhe āvuso yena bhagavā
tenupasaṅkamatha upasaṅkamitvā mama vacanena bhagavato pāde sirasā
vandatha assaji bhante bhikkhu ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno so
bhagavato pāde sirasā vandatīti 1 evañca vadetha sādhu kira bhante
bhagavā yena assaji bhikkhu tenupasaṅkamatu anukampaṁ upādāyāti.
Evamāvusoti kho te bhikkhū āyasmato assajissa paṭissutvā yena
bhagavā tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ
nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṁ etadavocuṁ
assaji bhante bhikkhu ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno so bhagavato
pāde sirasā vandati evañca vadeti sādhu kira bhante bhagavā
yena assaji bhikkhu tenupasaṅkamatu anukampaṁ upādāyāti. Adhivāsesi
bhagavā tuṇhībhāvena.

[223] Atha kho bhagavā sāyaṇhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhito
yenāyasmā assaji tenupasaṅkami. Addasā kho āyasmā assaji
bhagavantaṁ dūratova 2 āgacchantaṁ disvāna mañcake samañcopi 3 .
Atha kho bhagavā āyasmantaṁ 4 assajiṁ etadavoca alaṁ assaji mā
tvaṁ mañcake samañcopi santīmāni āsanāni paññattāni tatthāhaṁ
nisīdissāmīti. Nisīdi bhagavā paññatte āsane. Nisajja kho
bhagavā āyasmantaṁ assajiṁ etadavoca kacci te assaji khamanīyaṁ
1 Yu. vandati. 2 Yu. vasaddo na dissati. 3 Yu. samatthosi. Ma. samadhosi.
4 Yu. āyasmato assajissa.
Kacci yāpanīyaṁ .pe. Paṭikkamo sānaṁ paññāyati no abhikkamoti.
Na me bhante khamanīyaṁ na yāpanīyaṁ .pe. Abhikkamo sānaṁ paññāyati
no paṭikkamoti. Kacci te assaji na kiñci kukkuccaṁ na koci
vippaṭisāroti. Taggha me bhante anappakaṁ kukkuccaṁ anappako
vippaṭisāroti. Kacci pana taṁ assaji attā sīlato na upavadatīti.
Na kho maṁ bhante attā sīlato upavadatīti. No ce kira taṁ
assaji attā sīlato upavadati atha kiñca 1 te kukkuccaṁ ko
ca vippaṭisāroti. Pubbe khvāhaṁ bhante gelaññe 2 passambhetvā [3]-
kāyasaṅkhāre 4 viharāmi sohaṁ 5 samādhiṁ na paṭilabhāmi tassa mayhaṁ bhante
taṁ samādhiṁ appaṭilabhato evaṁ hoti no 6 ca khvāhaṁ parihāyāmīti. Ye
te assaji samaṇabrāhmaṇā samādhisārakā samādhisāmaññā tesantaṁ
samādhiṁ appaṭilabhataṁ evaṁ hoti no cassu mayaṁ parihāyāmāti.
Taṁ kiṁ maññasi assaji rūpaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vāti. Aniccaṁ
bhante .pe. Viññāṇaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vāti. Aniccaṁ bhante.
Tasmā tiha .pe. Evaṁ passaṁ .pe. Nāparaṁ itthattāyāti
pajānāti. So sukhañce vedanaṁ vedayati sā aniccāti pajānāti
anajjhositāti pajānāti anabhinanditāti pajānāti dukkhañce
vedanaṁ vedayati sā aniccāti pajānāti anajjhositāti pajānāti
anabhinanditāti pajānāti adukkhamasukhañce vedanaṁ vedayati sā
aniccāti .pe. Anabhinanditāti pajānāti. So sukhañce vedanaṁ
1 Po. kismiñci. 2 Yu. gelaññaṁ [3] Ma. Yu. passambhetvāti āmeṇḍitaṁ.
4 Yu. kāyasaṅkhāre vippaṭisārī viharāmi. 5 Yu. sotaṁ. 6 Po. no ce. Ma. no
cassāhaṁ. Yu. no no ca.
Vedayati 1 visaññutto naṁ vedayati dukkhañce vedanaṁ vedayati visaññutto
naṁ 2 vedayati adukkhamasukhañce vedanaṁ vedayati visaññutto naṁ
vedayati sā aniccāti pajānāti .pe. Anabhinanditāti pajānāti.
So kāyapariyantikañce vedanaṁ vedayamāno kāyapariyantikaṁ vedanaṁ
vedayāmīti pajānāti jīvitapariyantikañce vedanaṁ vedayamāno jīvitapariyantikaṁ
vedanaṁ vedayāmīti pajānāti kāyassa bhedā uddhaṁ jīvitapariyādānā
idheva sabbavedayitāni anabhinanditāni sītibhavissantīti
pajānāti.

[224] Seyyathāpi assaji telañca paṭicca vaṭṭiñca paṭicca
telappadīpo jhāyeyya tasseva telassa ca vaṭṭiyā ca pariyādānā
anāhāro nibbāyeyya. Evameva kho assaji bhikkhu kāyapariyantikaṁ
vedanaṁ vedayamāno kāyapariyantikaṁ vedanaṁ vedayāmīti pajānāti jīvitapariyantikaṁ
vedanaṁ vedayamāno jīvitapariyantikaṁ vedanaṁ vedayāmīti
pajānāti kāyassa bhedā uddhaṁ jīvitapariyādānā idheva sabbavedayitāni
anabhinanditāni sītibhavissantīti pajānātīti.

[225] Ekaṁ samayaṁ sambahulā therā bhikkhū kosambiyaṁ viharanti
ghositārāme. Tena kho pana samayena āyasmā khemako badarikārāme
viharati ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno. Atha kho therā bhikkhū
sāyaṇhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhitā āyasmantaṁ dāsakaṁ āmantesuṁ
ehi tvaṁ āvuso dāsaka yena khemako bhikkhu tenupasaṅkama
1 Po. Yu. vediyati. 2 Po. na..
Upasaṅkamitvā khemakaṁ bhikkhuṁ evaṁ vadehi therā taṁ āvuso khemaka
evamāhaṁsu kacci te āvuso khamanīyaṁ kacci yāpanīyaṁ kacci dukkhā
vedanā paṭikkamanti no abhikkamanti paṭikkamo sānaṁ paññāyati
no abhikkamoti. Evamāvusoti kho āyasmā dāsako therānaṁ
bhikkhūnaṁ paṭissutvā yenāyasmā khemako tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
āyasmantaṁ khemakaṁ etadavoca therā taṁ āvuso khemaka evamāhaṁsu
kacci te āvuso khamanīyaṁ kacci yāpanīyaṁ kacci dukkhā
vedanā paṭikkamanti no abhikkamanti paṭikkamo sānaṁ paññāyati
no abhikkamoti. Na me āvuso khamanīyaṁ na yāpanīyaṁ bāḷhā
me dukkhā vedanā abhikkamanti no paṭikkamanti abhikkamo sānaṁ
paññāyati no paṭikkamoti.

[226] Atha kho āyasmā dāsako yena therā bhikkhū tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā there bhikkhū etadavoca khemako āvuso bhikkhu
evamāha na me āvuso khamanīyaṁ na yāpanīyaṁ bāḷhā me dukkhā
vedanā abhikkamanti no paṭikkamanti abhikkamo sānaṁ paññāyati no
paṭikkamoti. Ehi tvaṁ āvuso dāsaka yena khemako bhikkhu tenupasaṅkama
upasaṅkamitvā khemakaṁ bhikkhuṁ evaṁ vadehi therā taṁ āvuso
khemaka evamāhaṁsu pañcime āvuso upādānakkhandhā vuttā bhagavatā.
Seyyathīdaṁ. Rūpūpādānakkhandho vedanūpādānakkhandho saññūpādānakkhandho
saṅkhārūpādānakkhandho viññāṇūpādānakkhandho. Imesu
Āyasmā khemako pañcasu upādānakkhandhesu kiñci attaṁ 1 vā attaniyaṁ
vā samanupassatīti. Evamāvusoti kho āyasmā dāsako therānaṁ
bhikkhūnaṁ paṭissutvā yenāyasmā khemako tenupasaṅkami .pe. Therā
taṁ āvuso khemaka evamāhaṁsu pañcime āvuso upādānakkhandhā
vuttā bhagavatā. Seyyathīdaṁ. Rūpūpādānakkhandho .pe. Viññāṇūpādānak-
khandho. Imesu āyasmā khemako pañcasu upādānakkhandhesu
kiñci attaṁ vā attaniyaṁ vā samanupassatīti. Pañcime āvuso
upādānakkhandhā vuttā bhagavatā. Seyyathīdaṁ. Rūpūpādānakkhandho
.pe. Viññāṇūpādānakkhandho. Imesu khvāhaṁ āvuso pañcasu
upādānakkhandhesu na kiñci attaṁ vā attaniyaṁ vā samanupassāmīti.

[227] Atha kho āyasmā dāsako yena therā bhikkhū
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā there bhikkhū etadavoca khemako āvuso
bhikkhu evamāha pañcime upādānakkhandhā vuttā bhagavatā.
Seyyathīdaṁ. Rūpūpādānakkhandho .pe. Viññāṇūpādānakkhandho.
Imesu khvāhaṁ āvuso pañcasu upādānakkhandhesu 2 na kiñci attaṁ
vā attaniyaṁ vā samanupassāmīti. Ehi tvaṁ āvuso dāsaka
yena khemako bhikkhu tenupasaṅkama upasaṅkamitvā khemakaṁ bhikkhuṁ evaṁ
vadehi therā taṁ āvuso khemaka evamāhaṁsu pañcime āvuso
upādānakkhandhā vuttā bhagavatā. Seyyathīdaṁ. Rūpūpādānakkhandho
.pe. Viññāṇūpādānakkhandho. No ce kirāyasmā khemako imesu
1 Yu. attānaṁ. 2 Po. pañcupādānakkhandhesu.
Pañcasu upādānakkhandhesu kiñci attaṁ vā attaniyaṁ vā samanupassati
tenahāyasmā khemako arahaṁ khīṇāsavoti. Evamāvusoti
kho āyasmā dāsako therānaṁ bhikkhūnaṁ paṭissutvā yenāyasmā
khemako .pe. Therā taṁ āvuso khemaka evamāhaṁsu pañcime
āvuso upādānakkhandhā vuttā bhagavatā. Seyyathīdaṁ.
Rūpūpādānakkhandho .pe. Viññāṇūpādānakkhandho. No ce kirāyasmā
khemako imesu pañcasu upādānakkhandhesu kiñci attaṁ vā attaniyaṁ
vā samanupassati tenahāyasmā khemako arahaṁ khīṇāsavoti.
Pañcime āvuso upādānakkhandhā vuttā bhagavatā. Seyyathīdaṁ.
Rūpūpādānakkhandho .pe. Viññāṇūpādānakkhandho. Imesu khvāhaṁ
āvuso pañcasu upādānakkhandhesu na kiñci attaṁ vā attaniyaṁ
vā samanupassāmi na camhi arahaṁ khīṇāsavo apica me āvuso
pañcasu upādānakkhandhesu asmīti adhigataṁ ayamahamasmīti ca 1 na
samanupassāmīti.

[228] Atha kho āyasmā dāsako yena therā bhikkhū
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā there bhikkhū etadavoca khemako āvuso
bhikkhu evamāha pañcime āvuso upādānakkhandhā vuttā bhagavatā.
Seyyathīdaṁ. Rūpūpādānakkhandho .pe. Viññāṇūpādānakkhandho.
Imesu khvāhaṁ āvuso pañcasu upādānakkhandhesu na kiñci attaṁ
vā attaniyaṁ vā samanupassāmi na camhi arahaṁ khīṇāsavo apica
1 Ma. na ca.
Me āvuso pañcasu upādānakkhandhesu asmīti adhigataṁ ayamahamasmīti
ca na 1 samanupassāmīti. Ehi tvaṁ āvuso dāsaka yena
khemako bhikkhu tenupasaṅkama upasaṅkamitvā khemakaṁ bhikkhuṁ evaṁ
vadehi therā taṁ āvuso khemaka evamāhaṁsu yametaṁ āvuso
khemaka asmīti vadesi kimetaṁ asmīti vadesi. Rūpaṁ asmīti
vadesi. Aññatra rūpā asmīti vadesi. Vedanaṁ. Saññaṁ.
Saṅkhāre. Viññāṇaṁ asmīti vadesi .pe. Aññatra viññāṇā
asmīti vadesi. Yametaṁ āvuso khemaka asmīti vadesi kimetaṁ
asmīti vadesīti. Evamāvusoti kho āyasmā dāsako therānaṁ
bhikkhūnaṁ paṭissutvā yenāyasmā khemako tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
āyasmantaṁ khemakaṁ etadavoca therā taṁ āvuso khemaka evamāhaṁsu
yametaṁ āvuso khemaka asmīti vadesi kimetaṁ asmīti vadesi. Rūpaṁ
asmīti vadesi. Aññatra rūpā asmīti vadesi. Vedanaṁ. Saññaṁ.
Saṅkhāre. Viññāṇaṁ asmīti vadesi. Aññatra viññāṇā asmīti
vadesi. Yametaṁ āvuso khemaka asmīti vadesi kimetaṁ asmīti
vadesīti. Alaṁ āvuso dāsaka kiṁ imāya sandhāvanikāya
āharāvuso daṇḍaṁ ahameva yena therā bhikkhū tenupasaṅkamissāmīti.

[229] Atha kho āyasmā khemako daṇḍamolambha 2 yena therā
bhikkhū tenupasaṅkami upasaṅkamitvā therehi bhikkhūhi saddhiṁ sammodi
1 Po. nasaddo na dissati. 2 Ma. daṇḍamolumbha.
Sammodanīyaṁ kathaṁ sārāṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi.
Ekamantaṁ nisinnaṁ kho āyasmantaṁ khemakaṁ therā bhikkhū etadavocuṁ
yametaṁ āvuso khemaka asmīti vadesi kimetaṁ asmīti vadesi.
Rūpaṁ asmīti vadesi. Aññatra rūpā asmīti vadesi. Vedanaṁ.
Saññaṁ. Saṅkhāre. Viññāṇaṁ asmīti vadesi. Aññatra
viññāṇā asmīti vadesi. Yametaṁ āvuso khemaka asmīti
vadesi kimetaṁ asmīti vadesīti. Na khvāhaṁ āvuso rūpaṁ
asmīti vadāmi napi aññatra rūpā asmīti vadāmi na
vedanaṁ. Na saññaṁ. Na saṅkhāre. Na viññāṇaṁ asmīti
vadāmi napi aññatra viññāṇā asmīti vadāmi apica me
āvuso pañcasu upādānakkhandhesu asmīti adhigataṁ ayamahamasmīti
na ca samanupassāmi. Seyyathāpi āvuso uppalassa vā padumassa
vā puṇḍarīkassa vā gandho yo nu kho evaṁ vadeyya pattassa
gandhoti vā 1 vaṇṇassa gandhoti vā kiñjakkhassa 2 gandhoti vā
sammā nu kho so vadamāno vadeyyāti. No hetaṁ āvuso.
Yathākathaṁ panāvuso sammā byākaramāno byākareyyāti. Pupphassa
gandhoti kho āvuso sammā byākaramāno byākareyyāti.
Evameva khvāhaṁ āvuso na rūpaṁ asmīti vadāmi napi aññatra
rūpā asmīti vadāmi na vedanaṁ. Na saññaṁ. Na saṅkhāre.
1 Yu. vāsaddo na dissati. 2 Ma. kiñjakkharāya. Po. kiñjakkhussa.
Na viññāṇaṁ asmīti vadāmi napi aññatra viññāṇā asmīti
vadāmi apica me āvuso pañcasu upādānakkhandhesu asmīti
adhigataṁ ayamahamasmīti na ca samanupassāmi. Kiñcāpi āvuso
ariyasāvakassa pañcorambhāgiyāni saññojanāni pahīnāni bhavanti
atha khvassa hoti yeva 1 pañcasu upādānakkhandhesu anusahagato
asmīti māno asmīti chando asmīti anusayo asamūhato.
So aparena samayena pañcasu upādānakkhandhesu udayabbayānupassī
viharati iti rūpaṁ iti rūpassa samudayo iti rūpassa atthaṅgamo
iti vedanā. Iti saññā. Iti saṅkhārā. Iti viññāṇaṁ
iti viññāṇassa samudayo iti viññāṇassa atthaṅgamoti.
Tassimesu pañcasu upādānakkhandhesu udayabbayānupassino viharato
yopissa hoti pañcasu upādānakkhandhesu anusahagato asmīti māno
asmīti chando asmīti anusayo asamūhato sopi samugghātaṁ
gacchati. Seyyathāpi āvuso vatthaṁ saṅkiliṭṭhaṁ malaggahitaṁ tamenaṁ
sāmikā rajakassa anuppadajjuṁ 2 tamenaṁ rajako ūse vā khāre
vā gomaye vā saṁmadditvā acche udake vikkhāleti kiñcāpi
taṁ hoti vatthaṁ parisuddhaṁ pariyodātaṁ atha khvassa hoti yo
ca anusahagato ūsagandho vā khāragandho vā gomayagandho vā
asamūhato tamenaṁ rajako sāmikānaṁ deti tamenaṁ sāmikā gandhaparibhāvite
karaṇḍake nikkhipanti yopissa hoti anusahagato ūsagandho
1 Ma. yo ca. 2 Po. anupadatthuṁ.
Vā khāragandho vā gomayagandho vā asamūhato sopi
samugghātaṁ gacchati. Evameva kho āvuso kiñcāpi ariyasāvakassa
pañcorambhāgiyāni saññojanāni pahīnāni bhavanti atha khvassa
hotiyeva pañcasu upadānakkhandhesu anusahagato asmīti māno
asmīti chando asmīti anusayo asamūhato so aparena samayena
pañcasu upādānakkhandhesu udayabbayānupassī viharati iti rūpaṁ
iti rūpassa samudayo iti rūpassa atthaṅgamo iti vedanā.
Iti saññā. Iti saṅkhārā. Iti viññāṇaṁ iti viññāṇassa
samudayo iti viññāṇassa atthaṅgamoti. Tassimesu pañcasu
upādānakkhandhesu udayabbayānupassino viharato yopissa hoti
pañcasu upādānakkhandhesu anusahagato asmīti māno asmīti
chando asmīti anusayo asamūhato sopi samugghātaṁ gacchatīti.

[230] Evaṁ vutte therā bhikkhū āyasmantaṁ khemakaṁ etadavocuṁ
na kho [1]- mayaṁ āyasmantaṁ khemakaṁ vihesāpekkhā apucchimhā 2 api
cāyasmā khemako pahoti 3 tassa bhagavato sāsanaṁ vitthārena ācikkhituṁ
desetuṁ paññapetuṁ 4 paṭṭhapetuṁ vivarituṁ vibhajituṁ uttānīkātuṁ yadidaṁ
āyasmatā khemakena tassa bhagavato sāsanaṁ vitthārena ācikkhitaṁ
desitaṁ paññapitaṁ paṭṭhapitaṁ vivaritaṁ vibhajitaṁ uttānīkatanti.
Idamavoca āyasmā khemako. Attamanā therā bhikkhū
āyasmato khemakassa bhāsitaṁ abhinanduṁ. Imasmiñca pana
1 Yu. panasaddo dissati. 2 Ma. Yu. pucchimha. 3 Ma. pahosi.
4 Ma. Yu. paññāpetuṁ.
Veyyākaraṇasmiṁ bhaññamāne saṭṭhīmattānaṁ therānaṁ bhikkhūnaṁ anupādāya
āsavehi cittāni vimucciṁsu āyasmato ca 1 khemakassāti.