[191] Sādhu bhanteti kho so bhikkhu bhagavato bhāsitaṁ
abhinanditvā anumoditvā bhagavantaṁ uttariṁ pañhaṁ apucchi kathaṁ nu kho
bhante jānato kathaṁ passato imasmiñca saviññāṇake kāye bahiddhā
ca sabbanimittesu ahaṅkāramamaṅkāramānānusayā na hontīti.
Yaṅkiñci bhikkhu rūpaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ ajjhattaṁ vā bahiddhā
vā oḷārikaṁ vā sukhumaṁ vā hīnaṁ vā paṇītaṁ vā yaṁ dūre santike
vā sabbaṁ rūpaṁ netaṁ mama nesohamasmi na meso attāti
evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya passati. Yā kāci vedanā.
1 Ma. Yu. ye.
Yā kāci saññā. Ye keci saṅkhārā. Yaṅkiñci viññāṇaṁ
atītānāgatapaccuppannaṁ ajjhattaṁ vā bahiddhā vā oḷārikaṁ vā
sukhumaṁ vā hīnaṁ vā paṇītaṁ vā yaṁ dūre santike vā sabbaṁ
viññāṇaṁ netaṁ mama nesohamasmi na meso attāti evametaṁ
yathābhūtaṁ sammappaññāya passati. Evaṁ kho bhikkhu jānato evaṁ
passato imasmiñca [1]- saviññāṇake kāye bahiddhā ca sabbanimittesu
ahaṅkāramamaṅkāramānānusayā na hontīti.

[192] Tena kho pana samayena aññatarassa bhikkhuno evaṁ
cetaso parivitakko udapādi iti kira bho rūpaṁ anattā. Vedanā.
Saññā. Saṅkhārā. Viññāṇaṁ anattā anattakatāni kammāni
kammattānaṁ 2 phusissantīti. Atha kho bhagavā tassa bhikkhuno cetasā 3
cetoparivitakkamaññāya bhikkhū āmantesi ṭhānaṁ kho panetaṁ bhikkhave
vijjati yaṁ idhekacco moghapuriso avijjāgato 4 taṇhādhigatena
cetasā satthu sāsanaṁ atidhāvitabbaṁ 5 maññeyya iti kira bho
rūpaṁ anattā. Vedanā. Saññā. Saṅkhārā. Viññāṇaṁ anattā
anattakatāni kammāni kammattānaṁ phusissantīti 6 . Paṭipucchā vinītā
kho me tumhe bhikkhave tatra tatra tesu tesu 7 dhammesu taṁ kiṁ
maññatha bhikkhave rūpaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vāti. Aniccaṁ bhante.
Vedanā. Saññā. Saṅkhārā. Viññāṇaṁ niccaṁ vā aniccaṁ
1 Po. panasaddo dissati. 2 Ma. u. 106. kamattānaṁ. Ma. kathamattānaṁ. Sī. Yu.
katamattānaṁ. 3 Po. cetaso. 4 Po. avijjātaṇhādhigatena. Ma. Yu. avidvā
avijjāgato taṇhādhipateyyena. 5 Po. atividhātabbaṁ.
6 Yu. itisaddo na dissati. 7 Po. Yu. tesūti na dissati.
Vāti. Aniccaṁ bhante. Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vāti.
Dukkhaṁ bhante. Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ kallaṁ nu taṁ
samanupassituṁ etaṁ mama esohamasmi eso me attāti. No
hetaṁ bhante. Tasmā tiha .pe. Evaṁ passaṁ .pe. Nāparaṁ
itthattāyāti pajānātīti.
Dve khandhā taññeva siyaṁ adhivacanaṁ ca hetunā 1
sakkāyena 2 duve vuttā assādaviññāṇakena ca
ete dasavidhā vuttā hoti bhikkhu pucchāyāti 3 4 .
Khajjaniyavaggo tatiyo.
Tassuddānaṁ
assādo dve samudayā 5 arahantehi apare dve
sīho 6 khajjanipiṇḍolyaṁ pālileyyena puṇṇamāti.
-------------
1 Po. dve diṭṭhā taññeva piyaṁ adhivacanā ca hetunā. 2 Yu. sattā yena.
3 Po. paccayā. 4 Sī. ayaṁ gāthā na dissati. 5 Po. samudayo. 6 Yu. sīhā.
Khandhasaṁyuttassa majjhimapaṇṇāsake theravaggo catuttho

[193] Sāvatthiyaṁ viharati. Ārāme. Tatra kho āyasmā
ānando bhikkhū āmantesi āvuso bhikkhaveti 1 . Āvusoti kho
te bhikkhū āyasmato ānandassa paccassosuṁ. Āyasmā ānando
etadavoca puṇṇo nāma āvuso āyasmā mantānīputto amhākaṁ
navakānaṁ sataṁ bahūpakāro hoti so amhe iminā ovādena ovadati
upādāya āvuso ānanda asmīti hoti no anupādāya. Kiñca
upādāya asmīti hoti no anupādāya. Rūpaṁ upādāya asmīti
hoti no anupādāya. Vedanaṁ. Saññaṁ. Saṅkhāre. Viññāṇaṁ
upādāya asmīti hoti no anupādāya. Seyyathāpi āvuso
ānanda itthī vā puriso vā daharo 2 yuvā maṇḍanakajātiko
ādāse vā parisuddhe pariyodāte acche vā udakapatte sakaṁ
mukhanimittaṁ paccavekkhamāno upādāya passeyya no anupādāya.
Evameva kho āvuso ānanda rūpaṁ upādāya asmīti hoti no
anupādāya. Vedanaṁ. Saññaṁ. Saṅkhāre. Viññāṇaṁ upādāya
asmīti hoti no anupādāya. Taṁ kiṁ maññasi āvuso ānanda
rūpaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vāti. Aniccaṁ āvuso. Vedanā.
Saññā. Saṅkhārā. Viññāṇaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vāti.
Aniccaṁ āvuso .pe. Tasmā tiha. Evaṁ passaṁ .pe. Nāparaṁ
1 Yu. bhikkhavo. 2 Po. daharo vā yuvā vā.
Itthattāyāti pajānāti 1 . Puṇṇo nāma āvuso āyasmā
mantānīputto amhākaṁ navakānaṁ sataṁ bahūpakāro hoti so amhe iminā
ovādena ovadati imaṁ 2 pana me āyasmato puṇṇassa mantānīputtassa
dhammadesanaṁ sutvā dhammo abhisamitoti 3 ..

[194] Sāvatthiyaṁ viharati. Ārāme. Tena kho pana samayena
āyasmā tisso bhagavato pitucchāputto sambahulānaṁ bhikkhūnaṁ
evamāroceti api me āvuso madhurakajāto viya kāyo disāpi
me na pakkhāyanti dhammāpi maṁ 4 nappaṭibhanti thīnamiddhañca me
cittaṁ pariyādāya tiṭṭhati anabhirato ca 5 brahmacariyaṁ carāmi hoti
ca me dhammesu vicikicchāti.

[195] Atha kho sambahulā bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu
upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ
nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṁ etadavocuṁ āyasmā bhante tisso
bhagavato pitucchāputto sambahulānaṁ bhikkhūnaṁ evamāroceti api me
āvuso madhurakajāto viya kāyo disāpi me na pakkhāyanti dhammāpi
maṁ nappaṭibhanti thīnamiddhañca me cittaṁ pariyādāya tiṭṭhati anabhirato
ca brahmacariyaṁ carāmi hoti ca me dhammesu vicikicchāti. Atha kho
bhagavā aññataraṁ bhikkhuṁ āmantesi ehi tvaṁ bhikkhu mama vacanena
tissaṁ bhikkhuṁ āmantehi satthā taṁ āvuso tissa āmantetīti.
Evaṁ bhanteti kho so bhikkhu bhagavato paṭissutvā yenāyasmā tisso
1 Ma. Yu. pajānātīti. 2 Ma. Yu. idañca pana. 3 Yu. abhisametoti.
4 Po. me nappaṭilabhanti. 5 Po. va.
Tenupasaṅkami upasaṅkamitvā āyasmantaṁ tissaṁ etadavoca satthā
taṁ āvuso tissa āmantetīti. Evaṁ āvusoti kho āyasmā
tisso tassa bhikkhuno paṭissutvā yena bhagavā tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ
nisinnaṁ kho āyasmantaṁ tissaṁ bhagavā etadavoca saccaṁ kira tvaṁ
tissa sambahulānaṁ bhikkhūnaṁ evamārocesi api me āvuso madhurakajāto
viya kāyo .pe. Hoti ca me dhammesu vicikicchāti. Evaṁ
bhante. Taṁ kiṁ maññasi tissa rūpe avītarāgassa 1 avītatacchandassa
avītapemassa avītapipāsassa avītapariḷāhassa avītataṇhassa tassa
rūpassa vipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsāti.
Evaṁ bhante. Sādhu sādhu tissa evaṁ hetaṁ tissa
hoti yathātaṁ rūpe avītarāgassa. Vedanāya. Saññāya.
Saṅkhāresu avītarāgassa .pe. Tesaṁ saṅkhārānaṁ vipariṇāmaññathābhāvā
uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsāti. Evaṁ bhante.
Sādhu sādhu tissa evaṁ hetaṁ tissa hoti yathātaṁ saṅkhāresu avītarāgassa.
Viññāṇe avītarāgassa avītacchandassa avītapemassa
avītapipāsassa avītapariḷāhassa avītataṇhassa tassa viññāṇassa
pariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsāti.
Evaṁ bhante. Sādhu sādhu tissa evaṁ hetaṁ tissa hoti yathātaṁ
viññāṇe avītarāgassa.
1 Po. Ma. Yu. avigatarāgassa ... avigatataṇhassa. 2 Po. yathābhūtaṁ.

[196] Taṁ kiṁ maññasi tissa rūpe vītarāgassa vītacchandassa
vītapemassa vītapipāsassa vītapariḷāhassa vītataṇhassa tassa rūpassa
vipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsāti.
No hetaṁ bhante. Sādhu sādhu tissa evaṁ hetaṁ tissa hoti
yathātaṁ rūpe vītarāgassa. Vedanāya. Saññāya. Saṅkhāresu.
Viññāṇe vītarāgassa vītacchandassa vītapemassa vītapipāsassa
vītapariḷāhassa vītataṇhassa tassa viññāṇassa vipariṇāmaññathābhāvā
uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsāti. No hetaṁ bhante.
Sādhu sādhu tissa evaṁ hetaṁ tissa hoti yathātaṁ viññāṇe
vītarāgassa. Taṁ kiṁ maññasi tissa rūpaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vāti.
Aniccaṁ bhante .pe. Vedanā. Saññā. Saṅkhārā. Viññāṇaṁ
niccaṁ vā aniccaṁ vāti. Aniccaṁ bhante .pe. Tasmā tiha.
Evaṁ passaṁ .pe. Nāparaṁ itthattāyāti pajānāti.

[197] Seyyathāpi 1 tissa dve purisā eko puriso amaggakusalo
eko puriso maggakusalo tamenaṁ so amaggakusalo puriso
amuṁ maggakusalaṁ purisaṁ maggaṁ puccheyya so evaṁ vadeyya evaṁ 2
bho purisa ayaṁ maggo tena muhuttaṁ gaccha tena muhuttaṁ gantvā
dakkhissasi dvedhāpathaṁ 3 tattha vāmaṁ muñcitvā dakkhiṇaṁ gaṇha tena
muhuttaṁ gaccha tena muhuttaṁ gantvā dakkhissasi tibbaṁ vanasaṇḍaṁ
tena muhuttaṁ gaccha tena muhuttaṁ gantvā dakkhissasi mahantaṁ ninnaṁ
1 Yu. seyyathāpissa. 2 Ma. ehi. 3 Yu. dvidhāpathaṁ.
Pallalaṁ tena muhuttaṁ gaccha tena muhuttaṁ gantvā dakkhissasi
sobbhaṁ papātaṁ tena muhuttaṁ gaccha tena muhuttaṁ gantvā
dakkhissasi samaṁ bhūmibhāgaṁ ramaṇīyaṁ 1 . Upamā kho myāyaṁ tissa katā
atthassa viññāpanāya ayaṁ cevettha attho. Puriso amaggakusaloti
kho tissa puthujjanassetaṁ adhivacanaṁ. Puriso maggakusaloti
kho tissa tathāgatassetaṁ adhivacanaṁ arahato sammāsambuddhassa.
Dvedhāpathoti kho tissa vicikicchāyetaṁ adhivacanaṁ. Vāmo maggoti kho
tissa aṭṭhaṅgikassetaṁ micchāmaggassa adhivacanaṁ. Seyyathīdaṁ.
Micchādiṭṭhiyā .pe. Micchāsamādhissa. Dakkhiṇo maggoti kho tissa
ariyassetaṁ aṭṭhaṅgikassa maggassa adhivacanaṁ. Seyyathīdaṁ. Sammādiṭṭhiyā
.pe. Sammāsamādhissa. Tibbo vanasaṇḍoti kho tissa
avijjāyetaṁ adhivacanaṁ. Mahantaṁ ninnaṁ pallalanti kho tissa kāmānametaṁ
adhivacanaṁ. Sobbho papātoti kho tissa kodhupāyāsassetaṁ
adhivacanaṁ. Samo bhūmibhāgo ramaṇīyoti kho tissa nibbānassetaṁ
adhivacanaṁ. Abhirama tissa abhirama tissa ahamovādena ahamanuggahena
ahamanusāsaniyāti 2 . Idamavoca bhagavā. Attamano āyasmā
tisso bhagavato bhāsitaṁ abhinandīti.

[198] Ekaṁ samayaṁ āyasmā sārīputto sāvatthiyaṁ viharati
1 Ma. ramaṇīyanti. 2 Ma. ahamāmisadhammānuggahena mamovādena mamānusāsaniyāti.
Jetavane anāthapiṇḍikassārāme. Tena kho pana samayena yamakassa
nāma bhikkhuno evarūpaṁ pāpakaṁ diṭṭhigataṁ uppannaṁ hoti tathāhaṁ
bhagavatā dhammaṁ desitaṁ ājānāmi yathā 1 khīṇāsavo bhikkhu kāyassa
bhedā ucchijjati vinassati na hoti parammaraṇāti. Assosuṁ kho
sambahulā bhikkhū yamakassa kira nāma bhikkhuno evarūpaṁ pāpakaṁ
diṭṭhigataṁ uppannaṁ hoti tathāhaṁ bhagavatā dhammaṁ desitaṁ ājānāmi
yathā khīṇāsavo bhikkhu kāyassa bhedā ucchijjati vinassati na hoti
parammaraṇāti. Atha kho te bhikkhū yenāyasmā yamako tenupasaṅkamiṁsu
upasaṅkamitvā āyasmatā yamakena saddhiṁ sammodiṁsu sammodanīyaṁ
kathaṁ sārāṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinnā
kho te bhikkhū āyasmantaṁ yamakaṁ etadavocuṁ saccaṁ kira te 2 āvuso
yamaka evarūpaṁ pāpakaṁ diṭṭhigataṁ uppannaṁ tathāhaṁ bhagavatā dhammaṁ
desitaṁ ājānāmi yathā khīṇāsavo bhikkhu kāyassa bhedā ucchijjati
vinassati na hoti parammaraṇāti. Evaṁ khvāhaṁ āvuso bhagavatā
dhammaṁ desitaṁ ājānāmi yathā khīṇāsavo bhikkhu kāyassa bhedā
ucchijjati vinassati na hoti parammaraṇāti. Mā āvuso yamaka
evaṁ avaca mā bhagavantaṁ abbhācikkhi na hi sādhu bhagavato
abbhakkhānaṁ na hi bhagavā evaṁ vadeyya khīṇāsavo bhikkhu kāyassa
bhedā ucchijjati vinassati na hoti parammaraṇāti. Evaṁpi kho
1 Po. yathāpi. 2 votipi pāṭho.
Āyasmā yamako tehi bhikkhūhi vuccamāno tatheva taṁ pāpakaṁ diṭṭhigataṁ
thāmasā parāmāsā abhinivissaṁ 1 voharati tathāhaṁ bhagavatā dhammaṁ
desitaṁ ājānāmi yathā khīṇāsavo bhikkhu kāyassa bhedā ucchijjati
vinassati na hoti parammaraṇāti. Yato kho te bhikkhū nāsakkhiṁsu
āyasmantaṁ yamakaṁ etasmā pāpakā diṭṭhigatā vivecetuṁ. Atha kho
te bhikkhū uṭṭhāyāsanā yenāyasmā sārīputto tenupasaṅkamiṁsu
upasaṅkamitvā āyasmantaṁ sārīputtaṁ etadavocuṁ yamakassa nāma āvuso
sārīputta bhikkhuno evarūpaṁ pāpakaṁ diṭṭhigataṁ uppannaṁ tathāhaṁ
bhagavatā dhammaṁ desitaṁ ājānāmi yathā khīṇāsavo bhikkhu kāyassa
bhedā ucchijjati vinassati na hoti parammaraṇāti sādhāyasmā
sārīputto yena yamako bhikkhu tenupasaṅkamatu anukampaṁ upādāyāti.
Adhivāsesi kho āyasmā sārīputto tuṇhībhāvena.

[199] Atha kho āyasmā sārīputto sāyaṇhasamayaṁ paṭisallānā
vuṭṭhito yenāyasmā yamako tenupasaṅkami upasaṅkamitvā āyasmatā
yamakena saddhiṁ sammodi .pe. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā
sārīputto āyasmantaṁ yamakaṁ etadavoca saccaṁ kira te āvuso
yamaka evarūpaṁ pāpakaṁ diṭṭhigataṁ uppannaṁ [2]- tathāhaṁ bhagavatā dhammaṁ
desitaṁ ājānāmi yathā khīṇāsavo bhikkhu kāyassa bhedā ucchijjati
vinassati na hoti parammaraṇāti. Evaṁ khvāhaṁ āvuso bhagavatā
1 Sī. parāmassa abhinivissa. 2 Po. hoti.
Dhammaṁ desitaṁ ājānāmi yathā khīṇāsavo bhikkhu kāyassa bhedā
ucchijjati vinassati na hoti parammaraṇāti. Taṁ kiṁ maññasi āvuso
yamaka rūpaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vāti. Aniccaṁ āvuso .pe.
Vedanā. Saññā. Saṅkhārā. Viññāṇaṁ niccaṁ vā aniccaṁ
vāti. Aniccaṁ āvuso. Tasmā tiha .pe. Evaṁ passaṁ .pe.
Nāparaṁ itthattāyāti pajānāti.

[200] Taṁ kiṁ maññasi āvuso yamaka rūpaṁ tathāgatoti
samanupassasīti. No hetaṁ āvuso. Vedanaṁ tathāgatoti samanupassasīti.
No hetaṁ āvuso. Saññaṁ. Saṅkhāre. Viññāṇaṁ
tathāgatoti samanupassasīti. No hetaṁ āvuso.