[161] Taṁ kiṁ maññatha bhikkhave rūpaṁ niccaṁ vā aniccaṁ
vāti. Aniccaṁ bhante. Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ
vāti. Dukkhaṁ bhante. Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ
kallaṁ nu taṁ samanupassituṁ etaṁ mama esohamasmi eso me
attāti. No hetaṁ 1 bhante. Vedanā. Saññā. Saṅkhārā.
Viññāṇaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vāti. Aniccaṁ bhante. Yaṁ
panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vāti. Dukkhaṁ bhante. Yaṁ
panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ kallaṁ nu taṁ samanupassituṁ etaṁ
mama esohamasmi eso me attāti. No hetaṁ bhante.

[162] Tasmā tiha bhikkhave yaṅkiñci rūpaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ
ajjhattaṁ vā bahiddhā vā oḷārikaṁ vā sukhumaṁ vā hīnaṁ
vā paṇītaṁ vā yaṁ dūre [2]- santike vā sabbaṁ rūpaṁ netaṁ mama
nesohamasmi na meso attāti evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya
daṭṭhabbaṁ. Yā kāci vedanā. Yā kāci saññā. Ye keci
saṅkhārā. Yaṅkiñci viññāṇaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ .pe.
Yaṁ dūre santike vā sabbaṁ viññāṇaṁ netaṁ mama nesohamasmi
1 Yu. no etaṁ bhante. 2 Po. etthantare vāsaddo dissati.
Na meso attāti evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya daṭṭhabbaṁ.
Ayaṁ vuccati bhikkhave ariyasāvako apacināti no ācināti pajahati
na 1 upādiyati visineti na 2 ussineti vidhūpeti na sandhūpeti.

[163] Kiñca apacināti no ācināti. Rūpaṁ apacināti no
ācināti. Vedanaṁ. Saññaṁ. Saṅkhāre. Viññāṇaṁ apacināti
no ācināti. Kiñca pajahati na upādiyati. Rūpaṁ pajahati na
upādiyati. Vedanaṁ. Saññaṁ. Saṅkhāre. Viññāṇaṁ pajahati
na upādiyati. Kiñca visineti na ussineti. Rūpaṁ visineti na
ussineti. Vedanaṁ. Saññaṁ. Saṅkhāre. Viññāṇaṁ visineti
na ussineti. Kiñca vidhūpeti na sandhūpeti. Rūpaṁ vidhūpeti na
sandhūpeti. Vedanaṁ. Saññaṁ. Saṅkhāre. Viññāṇaṁ vidhūpeti
na sandhūpeti. Evaṁ passaṁ bhikkhave sutavā ariyasāvako rūpasmiṁpi
nibbindati vedanāyapi. Saññāyapi. Saṅkhāresupi.
Viññāṇasmiṁpi nibbindati nibbindaṁ virajjati virāgā vimuccati.
Vimuttasmiṁ vimuttamiti ñāṇaṁ hoti. Khīṇā jāti vusitaṁ brahmacariyaṁ
kataṁ karaṇīyaṁ nāparaṁ itthattāyāti pajānāti. Ayaṁ vuccati
bhikkhave bhikkhu neva ācināti na apacināti apacinitvā ṭhito neva
pajahati na upādiyati pajahitvā ṭhito neva visineti na ussineti
visinetvā ṭhito neva vidhūpeti na sandhūpeti vidhūpetvā ṭhito.

[164] Kiñca neva ācināti na apacināti apacinitvā ṭhito.
1-2 Yu. no.
Rūpaṁ neva ācināti na apacināti apacinitvā ṭhito. Vedanaṁ.
Saññaṁ. Saṅkhāre. Viññāṇaṁ neva ācināti na apacināti
apacinitvā ṭhito. Kiñca neva pajahati na upādiyati pajahitvā
ṭhito. Rūpaṁ neva pajahati na upādiyati pajahitvā ṭhito. Vedanaṁ.
Saññaṁ. Saṅkhāre. Viññāṇaṁ neva pajahati na upādiyati
pajahitvā ṭhito. Kiñca neva visineti na ussineti visinetvā
ṭhito. Rūpe 1 neva visineti na ussineti visinetvā ṭhito. Vedanaṁ.
Saññaṁ. Saṅkhāre. Viññāṇaṁ neva visineti na ussineti visinetvā
ṭhito. Kiñca neva vidhūpeti na sandhūpeti vidhūpetvā ṭhito. Rūpaṁ
neva vidhūpeti na sandhūpeti vidhūpetvā ṭhito. Vedanaṁ. Saññaṁ.
Saṅkhāre. Viññāṇaṁ neva vidhūpeti na sandhūpeti vidhūpetvā
ṭhito. Evaṁ vimuttacittaṁ kho bhikkhave bhikkhuṁ saindā devā
sabrahmakā sapajāpatikā ārakāva namassanti
namo te purisājañña namo te purisuttama
yassa te nābhijānāma yampi nissāya jhāyasīti.

[165] Ekaṁ samayaṁ bhagavā sakkesu viharati kapilavatthusmiṁ
nigrodhārāme. Atha kho bhagavā kismiñci 2 deva pakaraṇe bhikkhusaṅghaṁ 3
paṇāmetvā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya
kapilavatthuṁ piṇḍāya pāvisi kapilavatthusmiṁ piṇḍāya caritvā
pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto yena mahāvanaṁ tenupasaṅkami 4
1 Ma. Yu. rūpaṁ. 2 Po. kismiñcipi. 3 Po. bhikkhusaṅghetipi dissati. 4 Po.
tena upasaṅkamīti dissati.
Divāvihārāya mahāvanaṁ ajjhogahetvā veluvalaṭṭhikāya mūle divāvihāraṁ 1
nisīdi. Atha kho bhagavato rahogatassa paṭisallīnassa evaṁ cetaso
parivitakko udapādi mayā kho bhikkhusaṅgho pabāḷho 2 santettha
bhikkhū navā acirapabbajitā adhunāgatā imaṁ dhammavinayaṁ tesaṁ mamaṁ 3
apassantānaṁ siyā aññathattaṁ siyā vipariṇāmo seyyathāpi nāma
vacchassa taruṇassa mātaraṁ apassantassa siyā aññathattaṁ siyā
vipariṇāmo evameva 4 santettha bhikkhū navā acirapabbajitā 5
adhunāgatā imaṁ dhammavinayaṁ tesaṁ mamaṁ apassantānaṁ siyā aññathattaṁ
siyā vipariṇāmo seyyathāpi nāma bījānaṁ taruṇānaṁ udakaṁ alabhantānaṁ
siyā aññathattaṁ siyā vipariṇāmo evameva santettha bhikkhū navā
acirapabbajitā adhunāgatā imaṁ dhammavinayaṁ tesaṁ mamaṁ alabhantānaṁ
dassanāya siyā aññathattaṁ siyā vipariṇāmo yannūnāhaṁ yatheva mayā
pubbe bhikkhusaṅgho anuggahito evameva etarahi anuggaṇheyyaṁ
bhikkhusaṅghanti.

[166] Atha kho brahmā sahampati bhagavato cetasā
cetoparivitakkamaññāya seyyathāpi nāma balavā puriso sammiñjitaṁ vā
bāhaṁ pasāreyya pasāritaṁ vā bāhaṁ sammiñjeyya evameva
brahmaloke antarahito bhagavato purato pāturahosi. Atha kho
brahmā sahampati ekaṁsaṁ uttarāsaṅgaṁ karitvā yena bhagavā
tenañjalimpaṇāmetvā bhagavantaṁ etadavoca evametaṁ bhagavā evametaṁ
1 Po. divāvihāre. 2 Yu. pavāḷho. 3 Po. mama. 4 Yu. evamevaṁ. 5 Po.
acirapabbajitvā
Sugata bhagavatā bhante bhikkhusaṅgho 1 pabāḷho santettha bhikkhū
navā acirapabbajitā adhunāgatā imaṁ dhammavinayaṁ tesaṁ bhagavantaṁ
apassantānaṁ siyā aññathattaṁ siyā vipariṇāmo seyyathāpi nāma
vacchassa taruṇassa mātaraṁ apassantassa siyā aññathattaṁ siyā
vipariṇāmo evameva santettha bhikkhū navā acirapabbajitā
adhunāgatā imaṁ dhammavinayaṁ tesaṁ bhagavantaṁ apassantānaṁ siyā
aññathattaṁ siyā vipariṇāmo seyyathāpi nāma bījānaṁ taruṇānaṁ udakaṁ
alabhantānaṁ siyā aññathattaṁ siyā vipariṇāmo evameva santettha
bhikkhū navā acirapabbajitā adhunāgatā imaṁ dhammavinayaṁ tesaṁ bhagavantaṁ
alabhantānaṁ dassanāya siyā aññathattaṁ siyā vipariṇāmo abhinandatu
bhante bhagavā bhikkhusaṅghaṁ abhivadatu bhante bhagavā bhikkhusaṅghaṁ
yatheva [2]- bhagavatā pubbe bhikkhusaṅgho anuggahito evameva
etarahi anuggaṇhātu bhikkhusaṅghanti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.
Atha kho brahmā sahampati bhagavato adhivāsanaṁ viditvā
bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā tatthevantaradhāyi.

[167] Atha kho bhagavā sāyaṇhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhito
yena nigrodhārāmo tenupasaṅkami upasaṅkamitvā paññatte āsane
nisīdi. Nisajja kho bhagavā tathārūpaṁ iddhābhisaṅkhāraṁ abhisaṅkhāresi 3
yathā te bhikkhū 4 ekadvīhikāya 5 sārajjamānarūpā yena bhagavā
tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu.
1 Po. saṅgho. 2 Yu. etthantare bhanteti dissati. 3 Yu. abhisaṅkhāyi.
abhisaṅkhasi. 4 Ma. Yu. (ekavihakāya sārajjāyamānarūpā yenāhaṁ tenupasaṅkameyyuṁ
te bhikkhū) 5 Yu. ekavihakāya sārajjāyamānarūpā.
Ekamantaṁ nisinne kho te bhikkhū bhagavā etadavoca antamidaṁ
bhikkhave jīvikānaṁ yadidaṁ piṇḍolyaṁ. Abhisāpoyaṁ 1 bhikkhave lokasmiṁ
piṇḍolo vicarasi pattapāṇi 2 . Tañca kho etaṁ 3 bhikkhave kulaputtā
upenti atthavasikā atthavasaṁ paṭicca neva rājābhinītā na
corābhinītā na iṇaṭṭhā na bhayaṭṭhā na ājīvikāpakatā 4 apica kho
otiṇṇāmha 5 jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi
domanassehi upāyāsehi dukkhotiṇṇā 6 dukkhaparetā appevanāma
imassa kevalassa dukkhakkhandhassa antakiriyā paññāyethāti. Evaṁ
pabbajito cāyaṁ bhikkhave kulaputto so ca hoti abhijjhālū kāmesu
tibbasārāgo byāpannacitto paduṭṭhamanasaṅkappo muṭṭhassatī
asampajāno asamāhito vibbhantacitto pākatindriyo. Seyyathāpi
bhikkhave chavālātaṁ ubhato padittaṁ majjhe gūthagataṁ neva gāme kaṭṭhatthaṁ 7
pharati nāraññe kaṭṭhatthaṁ pharati. Tathūpamāhaṁ bhikkhave imaṁ puggalaṁ
vadāmi gihibhogā ca parihīno sāmaññatthaṁ ca na paripūreti.

[168] Tayome bhikkhave akusalavitakkā kāmavitakko byāpādavitakko
vihiṁsāvitakko. Ime ca kho bhikkhave tayo akusalavitakkā
taṁ 8 aparisesā nirujjhanti catūsu vā satipaṭṭhānesu supatiṭṭhitacittassa
viharato animittaṁ vā samādhiṁ bhāvayato. Yāvañcidaṁ
bhikkhave alameva animitto samādhi bhāvetuṁ 9 . Animitto bhikkhave
1 Yu. abhisāpāyaṁ. Po. abhisāpāya. 2 Ma. Yu. pattapāṇīti. 3 Yu. evaṁ.
4 Yu. jīvīkāpakatā. Po. ājīvikākatā. 5 Yu. otiṇṇamhi. Po. otiṇṇomhi.
6 Po. Yu. dukkhotiṇṇo. 7 Po. Yu. kaṭṭhattaṁ. 8 Sī. naṁ. Ma. kva.
9 Yu. bhāvituṁ.
Samādhi bhāvito bahulīkato mahapphalo hoti mahānisaṁso.

[169] Dvemā bhikkhave diṭṭhiyo bhavadiṭṭhi ca vibhavadiṭṭhi ca.
Tatra [1]- bhikkhave sutavā ariyasāvako iti paṭisañcikkhati atthi nu
kho taṁ kiñci lokasmiṁ yamahaṁ upādiyamāno na vajjavā assanti.
So evaṁ pajānāti natthi nu kho taṁ kiñci lokasmiṁ yamahaṁ
upādiyamāno na vajjavā assanti 2 . So evaṁ pajānāti ahañca 3
rūpaññeva upādiyamāno upādiyeyyaṁ vedanaññeva upādiyamāno
upādiyeyyaṁ saññaññeva upādiyamāno upādiyeyyaṁ saṅkhāre
yeva upādiyamāno upādiyeyyaṁ viññāṇaññeva upādiyamāno
upādayeyyaṁ tassa me assa upādānapaccayā bhavo bhavapaccayā
jāti jātipaccayā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā
sambhaveyyuṁ evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo assa 4 .
Taṁ kiṁ maññatha bhikkhave rūpaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vāti. Aniccaṁ
bhante. Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vāti. Dukkhaṁ bhante. Yaṁ
panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ kallaṁ nu taṁ samanupassituṁ etaṁ mama
esohamasmi eso me attāti. No hetaṁ bhante. Vedanā.
Saññā. Saṅkhārā. Viññāṇaṁ niccaṁ .pe. Tasmā tiha bhikkhave.
Evaṁ passaṁ .pe. Nāparaṁ itthattāyāti pajānātīti.

[170] Ekaṁ samayaṁ bhagavā kosambiyaṁ viharati ghositārāme.
[1] Ma. Yu. khosaddo dissati. 2 Ma. Yu. assaṁ. 3 Ma. ahañhi.
4 Ma. assāti.
Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya kosambiṁ
piṇḍāya pāvisi kosambiyaṁ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto
sāmaṁ senāsanaṁ saṁsāmetvā pattacīvaramādāya anāmantetvā
upaṭṭhāke anapaloketvā bhikkhusaṅghaṁ eko adutiyo cārikaṁ pakkāmi.