[151] Sāvatthī. Tatra kho. Sutavā bhikkhave ariyasāvako
rūpassa samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca
Yathābhūtaṁ pajānāti. Vedanāya. Saññāya. Saṅkhārānaṁ.
Viññāṇassa samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca
nissaraṇañca yathābhūtaṁ pajānātīti.

[152] Sāvatthī. Tatra kho. Rūpaṁ bhikkhave aniccaṁ yadaniccaṁ
taṁ dukkhaṁ yaṁ dukkhaṁ tadanattā yadanattā taṁ netaṁ mama nesohamasmi
na meso attāti evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya daṭṭhabbaṁ.
Vedanā. Saññā. Saṅkhārā. Viññāṇaṁ aniccaṁ yadaniccaṁ
taṁ dukkhaṁ yaṁ dukkhaṁ tadanattā yadanattā taṁ netaṁ mama
nesohamasmi na meso attāti evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya
daṭṭhabbaṁ. Evaṁ passaṁ bhikkhave sutavā ariyasāvako
rūpasmiṁpi nibbindati vedanāyapi. Saññāyapi. Saṅkhāresupi.
Viññāṇasmiṁpi nibbindati nibbindaṁ virajjati virāgā vimuccati.
Vimuttasmiṁ vimuttamiti 1 ñāṇaṁ hoti. Khīṇā jāti vusitaṁ brahmacariyaṁ
kataṁ karaṇīyaṁ nāparaṁ itthattāyāti pajānāti. Yāvatā
bhikkhave sattāvāsā yāvatā bhavaggaṁ ete aggā ete seṭṭhā
lokasmiṁ yadidaṁ arahantoti. Idamavoca bhagavā idaṁ vatvāna
sugato athāparaṁ etadavoca satthā

[153] Sukhino vata arahanto taṇhā tesaṁ na vijjati
asmimāno samucchinno mohajālaṁ padālitaṁ.
1 vimuttamhītīti vā pāṭho.
Anejante 1 anuppattā cittaṁ tesaṁ anāvilaṁ
loke anupalittā te 2 brahmabhūtā anāsavā.
Pañcakkhandhe pariññāya sattasaddhammagocarā
pasaṁsiyā sappurisā puttā buddhassa orasā.
Sattaratanasampannā tīsu sikkhāsu sikkhitā
anuvicaranti mahāvīrā pahīnabhayabheravā.
Dasahaṅgehi sampannā mahānāgā samāhitā
ete kho seṭṭhā lokasmiṁ taṇhā tesaṁ na vijjati.
Asekkhañāṇaṁ uppannaṁ antimoyaṁ 3 samussayo
yo sāro brahmacariyassa tasmiṁ aparapaccayā 4 .
Vidhāsu na vikampanti vippamuttā punabbhavā
dantabhūmiṁ anuppattā te loke vijitāvino.
Uddhaṁ tiriyaṁ apācinaṁ nandi tesaṁ na vijjati
nadanti te sīhanādaṁ buddhā loke anuttarāti.

[154] Sāvatthī. Tatra kho. Rūpaṁ bhikkhave aniccaṁ yadaniccaṁ
taṁ dukkhaṁ yaṁ dukkhaṁ tadanattā yadanattā taṁ netaṁ mama
nesohamasmi na meso attāti evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya
daṭṭhabbaṁ .pe. Evaṁ passaṁ bhikkhave sutavā ariyasāvako
rūpasmiṁpi nibbindati vedanāyapi. Saññāyapi. Saṅkhāresupi.
1 Ma. anejaṁ. Yu. anejanto. 2 Po. vo. 3 Ma. antimassa. 4 Po. aparapaccayo.
Viññāṇasmiṁpi nibbindati nibbindaṁ virajjati virāgā vimuccati.
Vimuttasmiṁ vimuttamiti ñāṇaṁ hoti. Khīṇā jāti vusitaṁ brahmacariyaṁ
kataṁ karaṇīyaṁ nāparaṁ itthattāyāti pajānāti. Yāvatā
bhikkhave sattāvāsā yāvatā bhavaggaṁ ete aggā ete seṭṭhā
lokasmiṁ yadidaṁ arahantoti.

[155] Sāvatthī. Tatra kho. Sīho bhikkhave migarājā
sāyaṇhasamayaṁ āsayā nikkhamati āsayā nikkhamitvā vijambhati
vijambhitvā samantā catuddisā anuviloketi samantā catuddisā
anuviloketvā tikkhattuṁ sīhanādaṁ nadati tikkhattuṁ sīhanādaṁ naditvā
gocarāya pakkamati. Ye hi 1 keci bhikkhave tiracchānagatā pāṇā
sīhassa migarañño nadato saddaṁ suṇanti yebhuyyena bhayaṁ saṁvegaṁ
santāsaṁ āpajjanti bilaṁ bilāsayā pavisanti dakaṁ 2 dakāsayā
pavisanti vanaṁ vanāsayā pavisanti ākāsaṁ pakkhino bhajanti.
Yepi te bhikkhave rañño nāgā gāmanigamarājadhānīsu daḷhehi
varattehi 3 bandhanehi 4 bandhā tepi tāni bandhanāni sañchinditvā
sampadāletvā bhītā muttakarīsaṁ cajamānā 5 yena vā tena vā
palāyanti. Evaṁmahiddhiko 6 kho bhikkhave sīho migarājā tiracchānagatānaṁ
pāṇānaṁ evaṁmahesakkho evaṁmahānubhāvo.

[156] Evameva kho bhikkhave yadā tathāgato loke uppajjati
1 Po. Yu. hisaddo natathi. 2 Po. udakaṁ udakāsayā. 3 Yu. yottehī.
4 Ma. Yu. bandhanehīti na dissati. 5 Yu. mocantā. 6 Po. evaṁmahiddhiyo..
Arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro
purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā so dhammaṁ
deseti iti rūpaṁ iti rūpassa samudayo iti rūpassa atthaṅgamo
iti vedanā. Iti saññā. Iti saṅkhārā. Iti viññāṇaṁ
iti viññāṇassa samudayo iti viññāṇassa atthaṅgamoti.
Yepi te bhikkhave devā dīghāyukā vaṇṇavanto sukhabahulā uccesu
vimānesu ciraṭṭhitikā tepi 1 tathāgatassa dhammadesanaṁ sutvā yebhuyyena
bhayaṁ saṁvegaṁ santāsaṁ āpajjanti aniccāva 2 kira bho mayaṁ samānā
niccamhāti amaññimha addhuvāva kira bho sayaṁ samānā dhuvamhāti
amaññimha asassatāva kira bho mayaṁ samānā sassatamhāti
amaññimha mayaṁpi kira bho aniccā addhuvā asassatā sakkāyapariyāpannāti.
Evaṁmahiddhiko kho bhikkhave tathāgato sadevakassa
lokassa evaṁmahesakkho evaṁmahānubhāvoti. Idamavoca bhagavā
idaṁ vatvāna 3 sugato athāparaṁ etadavoca satthā

[157] Yadā buddho abhiññāya dhammacakkaṁ pavattayi
sadevakassa lokassa satthā appaṭipuggalo.
Sakkāyassa nirodhañca sakkāyassa ca sambhavaṁ
ariyaṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ dukkhūpasamagāminaṁ.
Yepi dīghāyukā devā vaṇṇavanto yasassino
bhītā santāsamāpāduṁ 4 sīhassevitare migā.
1 Yu. tepi kho. 2 Po. aniccā vata. 3 Yu. vatvā. 4 santāsā sīhanādaṁ.
Avītivattā sakkāyaṁ aniccā kira bho mayaṁ
sutvā arahato vākyaṁ vippamuttassa tādinoti.

[158] Sāvatthī. Tatra kho. Ye hi keci bhikkhave samaṇā vā
brāhmaṇā vā anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussaramānā anussaranti
sabbe te pañcupādānakkhandhe anussaranti etesaṁ vā aññataraṁ.
Katame pañca. Evaṁrūpo ahosiṁ atītamaddhānanti iti vā hi
bhikkhave anussaramāno rūpaññeva anussarati. Evaṁvedano ahosiṁ
atītamaddhānanti iti vā hi bhikkhave anussaramāno vedanaññeva
anussarati. Evaṁsañño ahosiṁ atītamaddhānanti. Evaṁsaṅkhāro
ahosiṁ atītamaddhānanti. Evaṁviññāṇo ahosiṁ atītamaddhānanti
iti vā hi bhikkhave anussaramāno viññāṇaññeva anussarati.

[159] Kiñca 1 bhikkhave rūpaṁ vadetha. Ruppatīti kho bhikkhave
tasmā rūpanti vuccati. Kena ruppati. Sītenapi ruppati uṇhenapi
ruppati jighacchāyapi ruppati pipāsāyapi ruppati ḍaṁsamakasavātātapasirīsapasamphassenapi
ruppati. Ruppatīti kho bhikkhave tasmā
rūpanti vuccati.
Kiñca bhikkhave vedanaṁ vadetha. Vedayatīti 2 kho bhikkhave tasmā
vedanāti vuccati. Kiñca vedayati 3 . Sukhaṁpi vedayati dukkhaṁpi
vedayati adukkhamasukhaṁpi vedayati. Vedayatīti kho bhikkhave tasmā
vedanāti vuccati.
Kiñca bhikkhave saññaṁ vadetha. Sañjānātīti 4 kho bhikkhave
1 Po. kiñci. sabbattha īdisameva. 2 Yu. vediyantīti. 3 Yu. vediyati.
4 Po. pajānātīti.
Tasmā saññāti vuccati. Kiñca sañjānāti. Nīlaṁpi sañjānāti
pītakaṁpi sañjānāti lohitakaṁpi sañjānāti odātaṁpi sañjānāti.
Sañjānātīti kho bhikkhave tasmā saññāti vuccati.
Kiñca bhikkhave saṅkhāre vadetha. Saṅkhataṁ abhisaṅkharontīti
kho bhikkhave tasmā saṅkhārāti vuccanti. Kiñca saṅkhataṁ abhisaṅkharonti.
Rūpaṁ rūpattāya saṅkhataṁ abhisaṅkharonti vedanaṁ vedanattāya saṅkhataṁ
abhisaṅkharonti saññaṁ saññattāya saṅkhataṁ abhisaṅkharonti
saṅkhāre saṅkhārattāya saṅkhataṁ abhisaṅkharonti viññāṇaṁ viññāṇattāya
saṅkhataṁ abhisaṅkharonti. Saṅkhataṁ abhisaṅkharontīti kho bhikkhave tasmā
saṅkhārāti vuccanti.
Kiñci bhikkhave viññāṇaṁ vadetha. Vijānātīti kho bhikkhave
tasmā viññāṇanti vuccati. Kiñca vijānanti 1 . Ambilaṁpi
vijānāti tittakaṁpi vijānāti kaṭukaṁpi vijānāti madhuraṁpi vijānāti khārikaṁpi
vijānāti akhārikaṁpi vijānāti loṇikaṁpi vijānāti aloṇikaṁpi
vijānāti. Vijānātīti kho bhikkhave tasmā viññāṇanti vuccati.

[160] Tatra bhikkhave sutavā ariyasāvako iti paṭisañcikkhati
ahaṁ kho etarahi rūpena khajjāmi atītaṁpāhaṁ addhānaṁ evameva
rūpena khajjiṁ seyyathāpi etarahi paccuppannena rūpena khajjāmi
ahañceva kho pana anāgataṁ rūpaṁ abhinandeyyaṁ anāgataṁpāhaṁ
addhānaṁ evameva rūpena khajjeyyaṁ seyyathāpi etarahi paccuppannena
rūpena khajjāmīti. So iti paṭisaṅkhāya atītasmiṁ rūpasmiṁ anapekkho
1 Po. Yu. vijānāti.
Hoti anāgataṁ rūpaṁ nābhinandati paccuppannassa rūpassa nibbidāya
virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti. Ahaṁ kho etarahi vedanāya
khajjāmi atītaṁpāhaṁ addhānaṁ evameva vedanāya khajjiṁ seyyathāpi
etarahi paccuppannāya vedanāya khajjāmi ahañceva kho pana
anāgataṁ vedanaṁ abhinandeyyaṁ anāgataṁpāhaṁ addhānaṁ evameva vedanāya
khajjeyyaṁ seyyathāpi etarahi paccuppannāya vedanāya khajjāmīti.
So iti paṭisaṅkhāya atītāya vedanāya anapekkho hoti anāgataṁ
vedanaṁ nābhinandati paccuppannāya vedanāya nibbidāya virāgāya
nirodhāya paṭipanno hoti. Ahaṁ kho etarahi saññāya khajjāmi.
Ahaṁ kho etarahi saṅkhārehi khajjāmi atītaṁpāhaṁ addhānaṁ evameva
saṅkhārehi khajjiṁ seyyathāpi etarahi paccuppannehi saṅkhārehi
khajjāmi ahañceva kho pana anāgate saṅkhāre abhinandeyyaṁ
anāgataṁpāhaṁ addhānaṁ evameva saṅkhārehi khajjeyyaṁ seyyathāpi
etarahi paccuppannehi saṅkhārehi khajjāmīti. So iti paṭisaṅkhāya
atītesu saṅkhāresu anapekkho hoti anāgate saṅkhāre nābhinandati
paccuppannānaṁ saṅkhārānaṁ nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno
hoti. Ahaṁ kho etarahi viññāṇena khajjāmi atītaṁpāhaṁ addhānaṁ
evameva viññāṇena khajjiṁ seyyathāpi etarahi paccuppannena
viññāṇena khajjāmi ahañceva kho pana anāgataṁ viññāṇaṁ
abhinandeyyaṁ anāgataṁpāhaṁ addhānaṁ evameva viññāṇena khajjeyyaṁ
Seyyathāpi etarahi paccuppannena viññāṇena khajjāmīti. So
iti paṭisaṅkhāya atītasmiṁpi viññāṇasmiṁ anapekkho hoti anāgataṁ
viññāṇaṁ nābhinandati paccuppannassa viññāṇassa nibbidāya
virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti.